Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ വിദ്രധീനാം നിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातो विद्रधीनां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
അഥാത ഇത്യാദി||൧-൨||
9. vidradhinidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
സര്വാമരഗുരുഃ ശ്രീമാന്നിമിത്താന്തരഭൂമിപഃ | ശിഷ്യായോവാച നിഖിലമിദം വിദ്രധിലക്ഷണമ് ||൩||
View original
सर्वामरगुरुः श्रीमान्निमित्तान्तरभूमिपः | शिष्यायोवाच निखिलमिदं विद्रधिलक्षणम् ||३||
🔊 Audio coming soon
സര്വാമരഗുരുരിദം നിഖിലം വിദ്രധീലക്ഷണം ശിഷ്യാര്ഥമുവാചേതി സമ്ബന്ധഃ| അമൃതദാനേന സര്വേ ദേവാ അമരാഃ കൃതാഃ, തേനാസൌ ധന്വന്തരിഃ സര്വേഷാം ദേവാനാം ഗുരുരിത്യര്ഥഃ| ശ്രീമാന് ജ്ഞാനാതിശയേനൈശ്വര്യേണ ച യുക്ത ഇത്യര്ഥഃ| നിമിത്താന്തരഭൂമിപ ഇതി നിമിതാന്തരേണ കാരണാന്തരേണ നരേഷ്വപി ഭൈഷജ്യാമൃതപ്രദാനലക്ഷണേന ഭൂപാലതാം ഗത ഇത്യര്ഥഃ| അന്യേ തു ‘അപുത്രസ്യ കാശിരാജസ്യ പരമാരാധനയാ നിര്വാണേ ചിത്തമധിഷ്ഠായ പുത്രത്വമാപന്ന’ ഇതി കാരണാന്തരം വ്യാഖ്യാനയന്തി| ശിഷ്യായോവാച ശിഷ്യാര്ഥം കഥിതവാനിത്യര്ഥഃ| നിഖിലം സമസ്തമ്| ഇദം വക്ഷ്യമാണമ്| അനേന ധന്വന്തരിസ്വരൂപോപവര്ണനേന വിദ്രധേര്ഗരീയസ്ത്വം ഖ്യാപിതം ഭവതി||൩||
Adhikarana 3 (4-6) · Śloka 6
ത്വഗ്രക്തമാംസമേദാംസി പ്രദൂഷ്യാസ്ഥിസമാശ്രിതാഃ | ദോഷാഃ ശോഫം ശനൈര്ഘോരം ജനയന്ത്യുച്ഛ്രിതാ ഭൃശമ് ||൪|| മഹാമൂലം രുജാവന്തം വൃത്തം ചാ(വാऽ)പ്യഥവാऽऽയതമ് | തമാഹുര്വിദ്രധിം ധീരാ, വിജ്ഞേയഃ സ ച ഷഡ്വിധഃ ||൫|| പൃഥഗ്ദോഷൈഃ സമസ്തൈശ്ച ക്ഷതേനാപ്യസൃജാ തഥാ | ഷണ്ണാമപി ഹി തേഷാം തു ലക്ഷണം സമ്പ്രവക്ഷ്യതേ ||൬||
View original
त्वग्रक्तमांसमेदांसि प्रदूष्यास्थिसमाश्रिताः | दोषाः शोफं शनैर्घोरं जनयन्त्युच्छ्रिता भृशम् ||४|| महामूलं रुजावन्तं वृत्तं चा(वाऽ)प्यथवाऽऽयतम् | तमाहुर्विद्रधिं धीरा, विज्ञेयः स च षड्विधः ||५|| पृथग्दोषैः समस्तैश्च क्षतेनाप्यसृजा तथा | षण्णामपि हि तेषां तु लक्षणं सम्प्रवक्ष्यते ||६||
🔊 Audio coming soon
സമ്പ്രാപ്തിം സാമാന്യലക്ഷണം ച ദര്ശയന്നാഹ- ത്വഗ്രക്തേത്യാദി| ഭൃശമിത്യതിശയേനോച്ഛ്രിതാ ഇതി സമ്ബന്ധഃ| ധീരാ ധീമന്തഃ| ഏതേന സമ്പ്രാപ്തിരുക്താ| മഹാമൂലമിത്യാദി സാമാന്യലക്ഷണമുക്തം, വിശിഷ്ടം കൃഷ്ണോऽരുണ ഇത്യാദി, കാരണം തു സാമാന്യം ശോഫകാരണാഭിധാനേനൈവോക്തമ്| സങ്ഖ്യാമാഹ- വിജ്ഞേയഃ സ ച ഷഡ്വിധ ഇതി| സ വിദ്രധിഃ| തദേവ ഷഡ്വിധത്വമാഹ- പൃഥഗിത്യാദി| സമസ്തൈശ്ചേത്യേകഃ, ക്ഷതേനാപ്യേകഃ, അസൃജാऽപ്യേക ഇതി ഷട്||൪-൬||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
കൃഷ്ണോऽരുണോ വാ പരുഷോ ഭൃശമത്യര്ഥവേദനഃ | ചിത്രോത്ഥാനപ്രപാകശ്ച വിദ്രധിര്വാതസമ്ഭവഃ ||൭||
View original
कृष्णोऽरुणो वा परुषो भृशमत्यर्थवेदनः | चित्रोत्थानप्रपाकश्च विद्रधिर्वातसम्भवः ||७||
🔊 Audio coming soon
വാതവിദ്രധിലക്ഷണമാഹ- കൃഷ്ണ ഇത്യാദി| ചിത്രോത്ഥാനപ്രപാക ഇതി നാനാപ്രകാരോത്ഥാനോ നാനാപ്രകാരപാകശ്ചേത്യര്ഥഃ||൭||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
പക്വോദുമ്ബരസങ്കാശഃ ശ്യാവോ വാ ജ്വരദാഹവാന് | ക്ഷിപ്രോത്ഥാനപ്രപാകശ്ച വിദ്രധിഃ പിത്തസമ്ഭവഃ ||൮||
View original
पक्वोदुम्बरसङ्काशः श्यावो वा ज्वरदाहवान् | क्षिप्रोत्थानप्रपाकश्च विद्रधिः पित्तसम्भवः ||८||
🔊 Audio coming soon
പിത്തവിദ്രധിമാഹ- പക്വേത്യാദി||൮||
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
ശരാവസദൃശഃ പാണ്ഡുഃ ശീതഃ സ്തബ്ധോऽല്പവേദനഃ | ചിരോത്ഥാനപ്രപാകശ്ച സകണ്ഡുശ്ച കഫോത്ഥിതഃ ||൯||
View original
शरावसदृशः पाण्डुः शीतः स्तब्धोऽल्पवेदनः | चिरोत्थानप्रपाकश्च सकण्डुश्च कफोत्थितः ||९||
🔊 Audio coming soon
കഫജമാഹ- ശരാവസദൃശ ഇത്യാദി| ശരാവസാദൃശ്യേന മഹത്ത്വമുക്തമ്||൯||
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
തനുപീതസിതാശ്ചൈഷാമാസ്രാവാഃ ക്രമശഃ സ്മൃതാഃ |൧൦|
View original
तनुपीतसिताश्चैषामास्रावाः क्रमशः स्मृताः |१०|
🔊 Audio coming soon
തേഷാം വിദ്രധീനാം യഥാക്രമമാസ്രാവാനാഹ- തന്വിത്യാദി| ഏഷാം വാതാപിത്തകഫോത്ഥാനാം വിദ്രധീനാമ്|൧൦|-
Adhikarana 8 (10) · Śloka 11
നാനാവര്ണരുജാസ്രാവോ ഘാടാലോ വിഷമോ മഹാന് ||൧൦|| വിഷമം പച്യതേ ചാപി വിദ്രധിഃ സാന്നിപാതികഃ |൧൧|
View original
नानावर्णरुजास्रावो घाटालो विषमो महान् ||१०|| विषमं पच्यते चापि विद्रधिः सान्निपातिकः |११|
🔊 Audio coming soon
സാന്നിപാതികമാഹ- നാനേത്യാദി| നാനാവര്ണാഃ കൃഷ്ണപീതശുക്ലാഃ, നാനാരുജാസ്തോദദാഹകണ്ഡ്വാദ്യാഃ, നാനാസ്രാവാസ്തനുപീതശുക്ലാഃ, തേ യസ്യ സന്തി സ യഥോക്തഃ| ഘാടാല ഇതി ഘാടാ ഊര്ധ്വഭാഗോ മഹാന് യസ്യാസ്തീതി സ ഘാടാലഃ| വിഷമോऽസാധ്യത്വാത്| വിഷമം പച്യതേ ചാപീതി ചിരാചിരഗമ്ഭീരോത്താനാനുന്നതോന്നതഭേദേന ||൧൦||-
Adhikarana 9 (11-12) · Śloka 13
തൈസ്തൈര്ഭാവൈരഭിഹതേ ക്ഷതേ വാऽപഥ്യസേവിനഃ ||൧൧|| ക്ഷതോഷ്മാ വായുവിസൃതഃ സരക്തം പിത്തമീരയേത് | ജ്വരസ്തൃഷ്ണാ ച ദാഹശ്ച ജായതേ തസ്യ ദേഹിനഃ ||൧൨|| ഏഷ വിദ്രധിരാഗന്തുഃ പിത്തവിദ്രധിലക്ഷണഃ |൧൩|
View original
तैस्तैर्भावैरभिहते क्षते वाऽपथ्यसेविनः ||११|| क्षतोष्मा वायुविसृतः सरक्तं पित्तमीरयेत् | ज्वरस्तृष्णा च दाहश्च जायते तस्य देहिनः ||१२|| एष विद्रधिरागन्तुः पित्तविद्रधिलक्षणः |१३|
🔊 Audio coming soon
ആഗന്തോഃ സമ്പ്രാപ്തിം ദര്ശയന്നാഹ- തൈസ്തൈരിത്യാദി| തൈസ്തൈരിതി അശ്വപതനഗൂ(മൂ)ഢപ്രഹാരാദിഭിരിത്യര്ഥഃ; തേനാസ്രുതശോണിതപിച്ചിതാദീനാം ഗ്രഹണമ്| ക്ഷതേ വേത്യത്ര തൈസ്തൈര്ഭാവൈരിതി തീക്ഷ്ണപ്രഹാരാദിഭിരിത്യര്ഥഃ; അനേന ച സ്രുതശോണിതാനാം ഛിന്നാദീനാം ഗ്രഹണമ്| ക്ഷതോഷ്മാ വായുവിസൃതോ വാതേന വിസ്താരിതഃ| പിത്തവിദ്രധിലക്ഷണോ ‘ഭവതി’ ഇത്യധ്യാഹാരഃ||൧൧-൧൨||-
Adhikarana 10 (13) · Śloka 14
കൃഷ്ണസ്ഫോടാവൃതഃ ശ്യാവസ്തീവ്രദാഹരുജാജ്വരഃ ||൧൩|| പിത്തവിദ്രധിലിങ്ഗസ്തു രക്തവിദ്രധിരുച്യതേ |൧൪|
View original
कृष्णस्फोटावृतः श्यावस्तीव्रदाहरुजाज्वरः ||१३|| पित्तविद्रधिलिङ्गस्तु रक्तविद्रधिरुच्यते |१४|
🔊 Audio coming soon
രക്തവിദ്രധിലക്ഷണമാഹ- കൃഷ്ണസ്ഫോടാവൃത ഇത്യാദി||൧൩||-
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
ഉക്താ വിദ്രധയോ ഹ്യേതേ തേഷ്വസാധ്യസ്തു സര്വജഃ ||൧൪||
View original
उक्ता विद्रधयो ह्येते तेष्वसाध्यस्तु सर्वजः ||१४||
🔊 Audio coming soon
ബാഹ്യേഷ്വസാധ്യമാഹ- ഉക്താ ഇത്യാദി| സര്വജഃ സാന്നിപാതികഃ||൧൪||
Adhikarana 12 (15-18) · Śloka 19
ആഭ്യന്തരാനതസ്തൂര്ധ്വം വിദ്രധീന് പരിചക്ഷതേ | ഗുര്വസാത്മ്യവിരുദ്ധാന്നശുഷ്കസംസൃഷ്ടഭോജനാത് ||൧൫|| അതിവ്യവായവ്യായാമവേഗാഘാതവിദാഹിഭിഃ | പൃഥക് സമ്ഭൂയ വാ ദോഷാഃ കുപിതാ ഗുല്മരൂപിണമ് ||൧൬|| വല്മീകവത്സമുന്നദ്ധമന്തഃ കുര്വന്തി വിദ്രധിമ് | ഗുദേ ബസ്തിമുഖേ നാഭ്യാം കുക്ഷൌ വങ്ക്ഷണയോസ്തഥാ ||൧൭|| വൃക്കയോര്യകൃതി പ്ലീഹ്നി ഹൃദയേ ക്ലോമ്നി വാ തഥാ | തേഷാം ലിങ്ഗാനി ജാനീയാദ്ബാഹ്യവിദ്രധിലക്ഷണൈഃ ||൧൮|| ആമപക്വൈഷണീയാച്ച പക്വാപക്വം വിനിര്ദിശേത് |൧൯|
View original
आभ्यन्तरानतस्तूर्ध्वं विद्रधीन् परिचक्षते | गुर्वसात्म्यविरुद्धान्नशुष्कसंसृष्टभोजनात् ||१५|| अतिव्यवायव्यायामवेगाघातविदाहिभिः | पृथक् सम्भूय वा दोषाः कुपिता गुल्मरूपिणम् ||१६|| वल्मीकवत्समुन्नद्धमन्तः कुर्वन्ति विद्रधिम् | गुदे बस्तिमुखे नाभ्यां कुक्षौ वङ्क्षणयोस्तथा ||१७|| वृक्कयोर्यकृति प्लीह्नि हृदये क्लोम्नि वा तथा | तेषां लिङ्गानि जानीयाद्बाह्यविद्रधिलक्षणैः ||१८|| आमपक्वैषणीयाच्च पक्वापक्वं विनिर्दिशेत् |१९|
🔊 Audio coming soon
അന്തര്വിദ്രധേര്ഹേതുസമ്പ്രാപ്തിലക്ഷണാന്യാഹ- ആഭ്യന്തരാനിത്യാദി| സംസൃഷ്ടഭോജനാത് കദശനഭോജനാത്| സമ്ഭൂയ മിലിത്വാ| ഗുല്മരൂപിണം വല്മീകവത്സമുന്നദ്ധം വിദ്രധിം കുര്വന്തീതി സമ്ബന്ധഃ; ഗുല്മരൂപിണം കാഠിന്യേന, വല്മീകവത്സമുന്നദ്ധം സര്വത ഉന്നതമ്| ഗുര്വസാത്മ്യേത്യാദി വിദാഹിഭിരിതി യാവദ്ധേതുഃ, പൃഥക് സമ്ഭൂയ വേതി സമ്പ്രാപ്തിഃ, ഗുല്മരൂപിണം വല്മീകവത്സമുന്നദ്ധമിതി ച സാമാന്യലക്ഷണമ്| തത്രാപി വല്മീകവത്സമുന്നദ്ധത്വം പച്യമാനാവസ്ഥായാമ്| തേഷാം വാതാദിഭേദഭിന്നാനാം വിശേഷവര്ണലിങ്ഗസങ്ഖ്യാദികം ബാഹ്യവിദ്രധിവജ്ജ്ഞേയമ്| ജേജ്ജടസ്തു ആഭ്യന്തരസ്യാഗന്തോരഭാവമേവ മന്യതേ| തേഷാം ബാഹ്യാനാമാഭ്യന്തരാണാം ച സ്ഥാനമാഹ- ഗുദേ ഇത്യാദി| ഗുദാദിഷു സ്ഥാനേഷു ദോഷാ വിദ്രധിം കുര്വന്തീതി സമ്ബന്ധഃ| ബസ്തിമുഖേ ന തു ബസ്തൌ, തത്ര മാംസമേദസോരഭാവാത്| വങ്ക്ഷണ ഊരുമൂലാശ്രയഃ ‘ഗണ്ഡക’ ഇതി ലോകേ| വൃക്കൌ മാംസപിണ്ഡദ്വയമ് (ഏകോ വാമപാര്ശ്വസ്ഥിതഃ, ദ്വിതീയോ ദക്ഷിണപാര്ശ്വസ്ഥിതഃ )| യകൃത് കാലഖണ്ഡം ദക്ഷിണപാര്ശ്വസ്ഥമ്| പ്ലീഹാ ഉദരവാമപാര്ശ്വേ സ്ഥിതഃ| ഹൃദയം കമലമുകുലാകാരമധോമുഖമ്| ക്ലോമ കാലഖണ്ഡാദധസ്താത് സ്ഥിതം ദക്ഷിണപാര്ശ്വസ്ഥം തിലകം പ്രസിദ്ധമ്| തേഷാമാഭ്യന്തരാണാമിത്യര്ഥഃ||൧൫-൧൮||-
Adhikarana 13 (19-22) · Śloka 22
അധിഷ്ഠാനവിശേഷേണ ലിങ്ഗം ശൃണു വിശേഷതഃ ||൧൯|| ഗുദേ വാതനിരോധസ്തു ബസ്തൌ കൃച്ഛ്രാല്പമൂത്രതാ | നാഭ്യാം ഹിക്കാ തഥാऽऽടോപഃ കുക്ഷൌ മാരുതകോപനമ് ||൨൦|| കടീപൃഷ്ഠഗ്രഹസ്തീവ്രോ വങ്ക്ഷണോത്ഥേ തു വിദ്രധൌ | വൃക്കയോഃ പാര്ശ്വസങ്കോചഃ പ്ലീഹ്ന്യുച്ഛ്വാസാവരോധനമ് ||൨൧|| സര്വാങ്ഗപ്രഗ്രഹസ്തീവ്രോ ഹൃദി ശൂലശ്ച ദാരുണഃ | ശ്വാസോ യകൃതി തൃഷ്ണാ ച പിപാസാക്ലോമജേऽധികാ ||൨൨||
View original
अधिष्ठानविशेषेण लिङ्गं शृणु विशेषतः ||१९|| गुदे वातनिरोधस्तु बस्तौ कृच्छ्राल्पमूत्रता | नाभ्यां हिक्का तथाऽऽटोपः कुक्षौ मारुतकोपनम् ||२०|| कटीपृष्ठग्रहस्तीव्रो वङ्क्षणोत्थे तु विद्रधौ | वृक्कयोः पार्श्वसङ्कोचः प्लीह्न्युच्छ्वासावरोधनम् ||२१|| सर्वाङ्गप्रग्रहस्तीव्रो हृदि शूलश्च दारुणः | श्वासो यकृति तृष्णा च पिपासाक्लोमजेऽधिका ||२२||
🔊 Audio coming soon
ബാഹ്യാനാമാഭ്യന്തരാണാം ചാധിഷ്ഠാനവിശേഷേണ ലക്ഷണം ദര്ശയന്നാഹ- അധിഷ്ഠാനേത്യാദി| ആടോപഃ സങ്ക്ഷോഭഃ| പാര്ശ്വസങ്കോചഃ പാര്ശ്വോത്പാടനമിവ| ഹൃദീതി ഹൃദയോത്ഥേ വിദ്രധൌ, സര്വാങ്ഗപ്രഗ്രഹാദയ ഉപദ്രവാ ഭവന്തീത്യര്ഥഃ| ‘ക്ലോമ്നി പിപാസാ’ ഇത്യാദി പാഠാന്തരം കേചിത് പഠന്തി, തച്ചാഭാവാന്ന ലിഖിതമ്||൧൯-൨൨||
Adhikarana 14 (23) · Śloka 23
ആമോ വാ യദി വാ പക്വോ മഹാന് വാ യദി വേതരഃ | സര്വോ മര്മോത്ഥിതശ്ചാപി വിദ്രധിഃ കഷ്ട ഉച്യതേ ||൨൩||
View original
आमो वा यदि वा पक्वो महान् वा यदि वेतरः | सर्वो मर्मोत्थितश्चापि विद्रधिः कष्ट उच्यते ||२३||
🔊 Audio coming soon
തത്ര മര്മോത്ഥിതാനാം സര്വാവസ്ഥാസു കഷ്ടത്വം ദര്ശയന്നാഹ- ആമ ഇത്യാദി| യദി വേതര ഇതി ഇതരോऽല്പഃ||൨൩||
Adhikarana 15 (24-25) · Śloka 25
നാഭേരുപരിജാഃ പക്വാ യാന്ത്യൂര്ധ്വമിതരേ ത്വധഃ | ജീവത്യധോ നിഃസ്രുതേഷു സ്രുതേഷൂര്ധ്വം ന ജീവതി ||൨൪|| ഹൃന്നാഭിബസ്തിവര്ജ്യാ യേ തേഷു ഭിന്നേഷു ബാഹ്യതഃ | ജീവേത് കദാചിത് പുരുഷോ നേതരേഷു കദാചന ||൨൫||
View original
नाभेरुपरिजाः पक्वा यान्त्यूर्ध्वमितरे त्वधः | जीवत्यधो निःस्रुतेषु स्रुतेषूर्ध्वं न जीवति ||२४|| हृन्नाभिबस्तिवर्ज्या ये तेषु भिन्नेषु बाह्यतः | जीवेत् कदाचित् पुरुषो नेतरेषु कदाचन ||२५||
🔊 Audio coming soon
അവസ്ഥാവിശേഷാദസാധ്യത്വമാഹ- നാഭേരിത്യാദി| നാഭേരുപരിജാഃ പ്ലീഹയകൃത്ക്ലോമകുക്ഷിഹൃദയജാഃ, പക്വാ ഊര്ധ്വം യാന്തി സ്രവന്തി| ഇതരേ ഗുദബസ്തിവൃക്കവങ്ക്ഷണജാ അധോ യാന്തി| ഏഷു ചാധോനിഃസ്രുതേഷു ജീവതി, നോര്ധ്വനിഃസ്രുതേഷു| ഹൃന്നാഭിബസ്തിജാന് വര്ജയിത്വാ യേऽന്യേ ഗുദകുക്ഷിവങ്ക്ഷണവൃക്കപ്ലീഹയകൃത്ക്ലോമജാസ്തേഷ്വന്തര്വിദ്രധിഷു ബാഹ്യാതോ ഭിന്നേഷു കദാചിദ്ദൈവവശാജ്ജീവേത്, ന പുനരിതരേഷ്വഭ്യന്തരതോ ഭിന്നേഷ്വിത്യര്ഥഃ| ഹൃന്നാഭിബസ്തിജാനാം ചാസാധ്യത്വമഗ്രേവാച്യമ്||൨൪-൨൫||
Adhikarana 16 (26) · Śloka 26
സ്ത്രീണാമപപ്രജാതാനാം പ്രജാതാനാം തഥാऽഹിതൈഃ | ദാഹജ്വരകരോ ഘോരോ ജായതേ രക്തവിദ്രധിഃ ||൨൬||
View original
स्त्रीणामपप्रजातानां प्रजातानां तथाऽहितैः | दाहज्वरकरो घोरो जायते रक्तविद्रधिः ||२६||
🔊 Audio coming soon
ആഭ്യന്തരം രക്തജം നാരീണാമേവ ദര്ശയന്നാഹ- സ്ത്രീണാമിത്യാദി| സ്ത്രീണാം രക്താവിദ്രധിര്ജായത ഇതി സമ്ബന്ധഃ| കിമ്ഭൂതാനാം സ്ത്രീണാമ്? അപപ്രജാതാനാം, പതിതഗര്ഭണാം; പുനരപി കിമ്ഭൂതാനാം? പ്രജാതാനാം സമ്യക്കാലപ്രസൂതാനാമ്| അഹിതൈഃ ശീതരൂക്ഷാഹാരവിഹാരൈഃ||൨൬||
Adhikarana 17 (27) · Śloka 28
അപി സമ്യക്പ്രജാതാനാമസൃക് കായാദനിഃസൃതമ് | രക്തജം വിദ്രധിം കുര്യാത് കുക്ഷൌ മക്കല്ലസഞ്ജ്ഞിതമ് ||൨൭|| സപ്താഹാന്നോപശാന്തശ്ചേത്തതോऽസൌ സമ്പ്രപച്യതേ |൨൮|
View original
अपि सम्यक्प्रजातानामसृक् कायादनिःसृतम् | रक्तजं विद्रधिं कुर्यात् कुक्षौ मक्कल्लसञ्ज्ञितम् ||२७|| सप्ताहान्नोपशान्तश्चेत्ततोऽसौ सम्प्रपच्यते |२८|
🔊 Audio coming soon
തസ്യൈവ രക്തവിദ്രധേര്വിശേഷമാഹ- അപി സമ്യഗിത്യാദി| മക്കല്ലസഞ്ജ്ഞിതം മക്കല്ലജനിതം, കാരണേ കാര്യോപചാരാത്; ഘൃതമായുരിതി യഥാ| സപ്തരാത്രമപ്രശാന്തഃ പിത്തോഷ്മണാऽന്തഃ പച്യതേ, പക്വശ്ചാസാധ്യഃ||൨൭||-
Adhikarana 18 (28-33) · Śloka 33
വിശേഷമഥ വക്ഷ്യാമി സ്പഷ്ടം വിദ്രധിഗുല്മയോഃ ||൨൮|| ഗുല്മദോഷസമുത്ഥാനാദ്വിദ്രധേര്ഗുല്മകസ്യ ച | കസ്മാന്ന പച്യതേ ഗുല്മോ വിദ്രധിഃ പാകമേതി ച ||൨൯|| ന നിബന്ധോऽസ്തി ഗുല്മാനാം വിദ്രധിഃ സനിബന്ധനഃ | ഗുല്മാകാരാഃ സ്വയം ദോഷാ വിദ്രധിര്മാംസശോണിതേ ||൩൦|| വിവരാനുചരോ ഗ്രന്ഥിരപ്സു ബുദ്ബുദകോ യഥാ | ഏവമ്പ്രകാരോ ഗുല്മസ്തു തസ്മാത് പാകം ന ഗച്ഛതി ||൩൧|| മാംസശോണിതബാഹുല്യാത് പാകം ഗച്ഛതി വിദ്രധിഃ | മാംസശോണിതഹീനത്വാദ്ഗുല്മഃ പാകം ന ഗച്ഛതി ||൩൨|| ഗുല്മസ്തിഷ്ഠതി ദോഷേ സ്വേ വിദ്രധിര്മാംസശോണിതേ | വിദ്രധിഃ പച്യതേ തസ്മാദ്ഗുല്മശ്ചാപി ന പച്യതേ ||൩൩||
View original
विशेषमथ वक्ष्यामि स्पष्टं विद्रधिगुल्मयोः ||२८|| गुल्मदोषसमुत्थानाद्विद्रधेर्गुल्मकस्य च | कस्मान्न पच्यते गुल्मो विद्रधिः पाकमेति च ||२९|| न निबन्धोऽस्ति गुल्मानां विद्रधिः सनिबन्धनः | गुल्माकाराः स्वयं दोषा विद्रधिर्मांसशोणिते ||३०|| विवरानुचरो ग्रन्थिरप्सु बुद्बुदको यथा | एवम्प्रकारो गुल्मस्तु तस्मात् पाकं न गच्छति ||३१|| मांसशोणितबाहुल्यात् पाकं गच्छति विद्रधिः | मांसशोणितहीनत्वाद्गुल्मः पाकं न गच्छति ||३२|| गुल्मस्तिष्ठति दोषे स्वे विद्रधिर्मांसशोणिते | विद्रधिः पच्यते तस्माद्गुल्मश्चापि न पच्यते ||३३||
🔊 Audio coming soon
പൃഥക് സമ്ഭൂയ വാ ദോഷാഃ കുപിതാ ഗുല്മരൂപിണമിത്യത്രൈകരൂപത്വാദന്തര്വിദ്രധിഗുല്മയോഃ കുതോ ഗുല്മാദസ്യ വിദ്രധേഃ പാകകൃതോ വിശേഷ ഇത്യാഹ- വിശേഷമിത്യാദി| വിശേഷം ഭേദമ്| സമുത്ഥാനം കാരണം, ദോഷാ ഏവ സമുത്ഥാനം, തച്ച ദ്വയോസ്തുല്യമ്| സിദ്ധാന്തമാഹ- ന നിബന്ധോऽസ്തീതി; നിശ്ചിത്യ ബന്ധാതീതി നിബന്ധോ മൂലം; തദ്ഗുല്മാനാം മൂലം നാസ്തീതി, രസരക്താദിദൂഷ്യാണാമഭാവത്വാത്| കുതഃ പുനരേഷാം ശോഫരൂപാണാമപി മൂലം നാസ്തീത്യാഹ- ഗുല്മാകാരാ ഗുല്മരൂപാഃ, സ്വയമാത്മനൈവ, ദോഷാ വാതാദയഃ, ന പുനര്ദൂഷ്യസംശ്രയാഃ| വിദ്രധേര്മൂലസമ്ഭവേ ഹേതുമാഹ- വിദ്രധിര്മാംസശോണിതേ ഇതി; ‘ഭവതി’ ഇതി ശേഷഃ| തത്ര കഥം പിത്തേ കഫേ വാ ദ്രവേ വാതജനിതസ്യ ഗുല്മസ്യ സ്ഥിതിരിത്യാഹ- വിവരാനുചര ഇത്യാദി| യഥാऽപ്സു ബുദ്ബുദകഃ, ഏവമ്പ്രകാരോ വിവരാനുചരഃ സ്രോതോऽനുസാ(ചാ)രീ വാതഗ്രന്ഥിരൂപോ ഗുല്മഃ, ‘കഫപിത്തയോഃ’ ഇതി ശേഷഃ; തസ്മാത് പൂര്വോക്താദ്ധേതോഃ പാകം ന യാതി| അമുമേവാര്ഥം നിയമയന്നാഹ- മാംസശോണിതബാഹുല്യാദിത്യാദി| വിദ്രധിഗുല്മയോര്മൂലസമ്ഭവാസമ്ഭവാഭ്യാം പാകാപാകൌ പ്രതിപാദ്യ സ്ഥാനവിശേഷാദപി ഹേതോഃ പാകാപാകൌ പ്രതിപാദയന്നാഹ- ഗുല്മസ്തിഷ്ഠതീത്യാദി| ഗുല്മശ്ചാപി ന പച്യത ഇതി അപിശബ്ദേന പച്യതേ ഗുല്മ ഇതി കായചികിത്സായാമുക്തം ഗുല്മപാകിത്വം സമുച്ചീയതേ||൨൮-൩൩||
Adhikarana 19 (34) · Śloka 34
ഹൃന്നാഭിബസ്തിജഃ പക്വോ വര്ജ്യോ യശ്ച ത്രിദോഷജഃ |൩൪|
View original
हृन्नाभिबस्तिजः पक्वो वर्ज्यो यश्च त्रिदोषजः |३४|
🔊 Audio coming soon
ഹൃദിത്യാദി| ഏതേന സാന്നിപാതികഃ പക്വോ യത്ര കുത്രചിത് സ്ഥിതോ വിദ്രധിര്വര്ജനീയഃ| കേചിദ്ഗുല്മവിദ്രധ്യോര്മാനകഥനായ ശ്ലോകം പഠന്തി- “മുഷ്ടിപ്രമാണോ ഗുല്മസ്തു വിദ്രധിശ്ച തതഃ പരമ്”- ഇതി; തതഃ പരമിതി മുഷ്ടേരധിക ഇത്യര്ഥഃ|൩൪|-
Adhikarana 20 (34-38) · Śloka 38
അഥ മജ്ജപരീപാകോ ഘോരഃ സമുപജായതേ ||൩൪|| സോऽസ്ഥിമാംസനിരോധേന ദ്വാരം ന ലഭതേ യദാ | തതഃ സ വ്യാധിനാ തേന ജ്വലനേനേവ ദഹ്യതേ ||൩൫|| അസ്ഥി(ഥ) മജ്ജോഷ്മണാ തേന ശീര്യതേ ദഹ്യമാനവത് | വികാരഃ ശല്യഭൂതോऽയം ക്ലേശയേദാതുരം ചിരമ് ||൩൬|| അഥാസ്യ കര്മണാ വ്യാധിര്ദ്വാരം തു ലഭതേ യദാ | തതോ മേദഃപ്രഭം സ്നിഗ്ധം ശുക്ലം ശീതമഥോ ഗുരു ||൩൭|| ഭിന്നേऽസ്ഥ്നി നിഃസ്രവേത് പൂയമേതദസ്ഥിഗതം വിദുഃ | വിദ്രധിം ശാസ്ത്രകുശലാഃ സര്വദോഷരുജാവഹമ് ||൩൮||
View original
अथ मज्जपरीपाको घोरः समुपजायते ||३४|| सोऽस्थिमांसनिरोधेन द्वारं न लभते यदा | ततः स व्याधिना तेन ज्वलनेनेव दह्यते ||३५|| अस्थि(थ) मज्जोष्मणा तेन शीर्यते दह्यमानवत् | विकारः शल्यभूतोऽयं क्लेशयेदातुरं चिरम् ||३६|| अथास्य कर्मणा व्याधिर्द्वारं तु लभते यदा | ततो मेदःप्रभं स्निग्धं शुक्लं शीतमथो गुरु ||३७|| भिन्नेऽस्थ्नि निःस्रवेत् पूयमेतदस्थिगतं विदुः | विद्रधिं शास्त्रकुशलाः सर्वदोषरुजावहम् ||३८||
🔊 Audio coming soon
പ്രാക്തനകര്മവശാദുപേക്ഷണാദ്വാ യോ വിദ്രധിഷ്വസ്ഥ്യന്തര്ഗതഃ പാകോ ഭവതി തസ്യ ലക്ഷണമാഹ- അഥേത്യാദി| സര്വവിദ്രധയോ വാതാദിനാ യദാऽസ്ഥ്യാശ്രിത്യ ജായന്തേ, ഉപേക്ഷണാദനന്തരം തദ്ഗതമജ്ജാ ച പരിപച്യതേ തദേതദ്രൂപമുക്തമ്| സോऽസ്ഥിമാംസനിരോധേനേതി സ മജ്ജാപരിപാകഃ| തതഃ സ വ്യാധിനാ തേനേതി തദാ സ പുരുഷഃ, തേന വ്യാധിനാ മജ്ജപരിപാകേന| അസ്ഥി(ഥ)മജ്ജോഷ്മണാ തേന ശീര്യതേ ദഹ്യമാനവദിതി തേന മജ്ജോഷ്മണാ, അഥ ഉപേക്ഷണാദനന്തരം, ശീര്യതേ വിനശ്യതി, കിംവത്? ദഹ്യമാനവത്| അഥാസ്യ കര്മണേതി കര്മണാ ശസ്ത്രകര്മണാ| വ്യാധിഃ പൂയമ്||൩൪-൩൮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം നിദാനസ്ഥാനേ വിദ്രധിനിദാനം നാമ നവമോऽധ്യായഃ ||൯||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने विद्रधिनिदानं नाम नवमोऽध्यायः ||९||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം നിദാനസ്ഥാനേ നവമോऽധ്യായഃ||൯||