Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਵਿਸਰ੍ਪਨਾਡੀਸ੍ਤਨਰੋਗਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातो विसर्पनाडीस्तनरोगनिदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧-੨||
10. visarpanāḍīstanarōganidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤਗਤਾਃ ਕੁਪਿਤਾਸ੍ਤੁ ਦੋਸਾਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸਾਰਿਣਮਿਹਾਸ੍ਥਿਤਮਾਤ੍ਮਲਿਙ੍ਗਮ੍ | ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵਿਸ੍ਤਤਮਨੁਨ੍ਨਤਮਾਸ਼ੁ ਸ਼ੋਫਂ ਤਂ ਸਰ੍ਵਤੋ ਵਿਸਰਣਾਚ੍ਚ ਵਿਸਰ੍ਪਮਾਹੁਃ ||੩||
View original
त्वङ्मांसशोणितगताः कुपितास्तु दोषाः सर्वाङ्गसारिणमिहास्थितमात्मलिङ्गम् | कुर्वन्ति विस्तृतमनुन्नतमाशु शोफं तं सर्वतो विसरणाच्च विसर्पमाहुः ||३||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਹੇਤੁਸ੍ਵਰੂਪਨਿਰੁਕ੍ਤੀਰਾਹ- ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤਗਤਾਃ ਕੁਪਿਤਾ ਦੋਸਾਃ ਸ਼ੋਫਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਸ਼ੋਫਂ? ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸਾਰਿਣਮ੍| ਇਹ ਅਸ੍ਮਿਞ੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ, ਤਂ ਵਿਸਰ੍ਪਮਾਹੁਰਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਪੁਨਰਪਿ ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍? ਅਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਨਵਸ੍ਥਿਤਂ, ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਗਮਨਾਤ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਆਸ੍ਥਿਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ; ਕਿਂ ਤਤ੍? ਆਤ੍ਮਲਿਙ੍ਗਮ੍; ਏਤੇਨ ਵਾਤਾਦਿਸ਼ੋਥਲਿਙ੍ਗਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਇਹਾਸ੍ਥਿਤਂ ਕ੍ਵਚਿਦੇਵਾਵਯਵੇ ਸ੍ਥਿਤਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਵਿਸ੍ਤਤਂ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਮ੍| ਅਨੁਨ੍ਨਤਂ ਤਨੁਤ੍ਵਾਚ੍ਛੋਫਸ੍ਯ | ਵਿਸਰਣਾਚ੍ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਤ੍ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਂ ਵਿਸਰ੍ਪਤੀਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ| ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤਗਤਾ ਇਤਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ| ਕੁਪਿਤਾ ਦੋਸਾ ਇਤਿ ਹੇਤੁਃ| ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸਾਰਿਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਸ੍ਵਰੂਪਮ੍| ਸਰ੍ਵਤੋ ਵਿਸਰਣਾਚ੍ਚੇਤਿ ਨਿਰੁਕ੍ਤਿਃ||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਵਾਤਾਤ੍ਮਕੋਸਿਤਮਦੁਃ ਪਰੁਸੋਙ੍ਗਮਰ੍ਦਸਮ੍ਭੇਦਤੋਦਪਵਨਜ੍ਵਰਲਿਙ੍ਗਯੁਕ੍ਤਃ | ਗਣ੍ਡੈਰ੍ਯਦਾ ਤੁ ਵਿਸਮੈਰਤਿਦੂਸਿਤਤ੍ਵਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਏਵ ਕਥਿਤਃ ਖਲੁ ਵਰ੍ਜਨੀਯਃ ||੪||
View original
वातात्मकोऽसितमृदुः परुषोऽङ्गमर्दसम्भेदतोदपवनज्वरलिङ्गयुक्तः | गण्डैर्यदा तु विषमैरतिदूषितत्वाद्युक्तः स एव कथितः खलु वर्जनीयः ||४||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਦੋਸਭੇਦੇਨ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਲਕ੍ਸਣਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵਾਤਾਤ੍ਮਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸਿਤਃ ਕਸ੍ਣਃ| ਅਙ੍ਗਮਰ੍ਦੋ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਇਦਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਾਤਵਿਸਰ੍ਪਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਗਣ੍ਡੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਣ੍ਡੈਰਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਸਦਸ਼ੈਃ ਸ੍ਫੋਟੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਤਿਦੂਸਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਾਭ੍ਯਾਂ? ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਇਦਂ ਪਿਤ੍ਤਾਨੁਗਤਵਾਤਵਿਸਰ੍ਪਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਪਰੇ ਤੁ ਸਕਲੇਨਾਪਿ ਸ਼੍ਲੋਕੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਾਤਵਿਸਰ੍ਪਲਕ੍ਸਣਮਾਹੁਃ, ਤਨ੍ਮਤੇਤਿਦੂਸਿਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਾਤੇਨੈਵੇਤਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍||੪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਕੋ ਦ੍ਰੁਤਗਤਿਰ੍ਜ੍ਵਰਦਾਹਪਾਕਸ੍ਫੋਟਪ੍ਰਭੇਦਬਹੁਲਃ ਕ੍ਸਤਜਪ੍ਰਕਾਸ਼ਃ | ਦੋਸਪ੍ਰਵਦ੍ਧਿਹਤਮਾਂਸਸਿਰੋ ਯਦਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਰੋਤੋਜਕਰ੍ਦਮਨਿਭੋ ਨ ਤਦਾ ਸ ਸਿਧ੍ਯੇਤ੍ ||੫||
View original
पित्तात्मको द्रुतगतिर्ज्वरदाहपाकस्फोटप्रभेदबहुलः क्षतजप्रकाशः | दोषप्रवृद्धिहतमांससिरो यदा स्यात् स्रोतोजकर्दमनिभो न तदा स सिध्येत् ||५||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜ੍ਵਰਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਭੇਦਾਨ੍ਤੈਰ੍ਬਹੁਲਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਕ੍ਸਤਜਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਇਤਿ ਰਕ੍ਤਮਿਵ ਯਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਧੇਨ ਕੇਵਲਪਿਤ੍ਤਾਰਬ੍ਧੋ ਵਿਸਰ੍ਪ ਉਕ੍ਤਃ| ਦੋਸਪ੍ਰਵਦ੍ਧੀਤ੍ਯਾਦਿ ਦੋਸਪ੍ਰਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਪਿਤ੍ਤਕਫਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਹਤਂ ਮਾਂਸਂ ਸਿਰਾਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ ਤਥਾ| ਸ੍ਰੋਤੋਜਕਰ੍ਦਮਨਿਭ ਇਤਿ ਅਞ੍ਜਨਸਦਸ਼ਕਰ੍ਦਮਦ੍ਰਵ੍ਯਤੁਲ੍ਯਃ| ਅਨੇਨੋਤ੍ਤਰਾਰ੍ਧੇਨ ਕਫਪੈਤ੍ਤਿਕੋ ਵਿਸਰ੍ਪ ਉਕ੍ਤਃ||੫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤ੍ਮਕਃ ਸਰਤਿ ਮਨ੍ਦਮਸ਼ੀਘ੍ਰਪਾਕਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸਿਤਸ਼੍ਵਯਥੁਰਲ੍ਪਰੁਗੁਗ੍ਰਕਣ੍ਡੁਃ |੬|
View original
श्लेष्मात्मकः सरति मन्दमशीघ्रपाकः स्निग्धः सितश्वयथुरल्परुगुग्रकण्डुः |६|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤ੍ਮਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰਤਿ ਵਿਸਰ੍ਪਤਿ| ਕਫਵਾਤਾਭ੍ਯਾਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵਿਸਰ੍ਪਃ, ਸਃ ਅਸਾਧ੍ਯ ਏਵ| ਸ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦੇਵ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ (?) ਇਤਿ ਨਾਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਃ; ਅਤ੍ਰੈਵ ‘ਵਾਤਕਫਵਿਸਰ੍ਪਲਿਙ੍ਗੇਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੇਨਾਵਰੁਧ੍ਯਤੇ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ|੬|-
Adhikarana 6 (6) · Śloka 6
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਵਰ੍ਣਰੁਜੋਵਗਾਢਃ ਪਕ੍ਵੋ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ ਚ ਮਾਂਸਸਿਰਾਪ੍ਰਸ਼ਾਤਾਤ੍ ||੬||
View original
सर्वात्मकस्त्रिविधवर्णरुजोऽवगाढः पक्वो न सिध्यति च मांससिराप्रशातात् ||६||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਿਵਿਧਵਰ੍ਣਰੁਜ ਇਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਵਾਤਾਦਿਦੋਸਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਕਸ੍ਣਪੀਤਸਿਤਾਦਿਵਰ੍ਣਃ, ਵਾਤਾਦਿਦੋਸਜਨਿਤਵਿਸਰ੍ਪਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਤੋਦਦਾਹਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਵੇਦਨਸ਼੍ਚ| ਅਵਗਾਢੋਭ੍ਯਨ੍ਤਰਮੂਲਃ| ਪ੍ਰਸ਼ਾਤਃ ਸ਼ਟਨਂ; ਮਾਂਸਸਿਰਾਪ੍ਰਸ਼ਾਤਾਤ੍ ਪਰਤੋ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ, ਮਾਂਸਸਿਰਾਪ੍ਰਸ਼ਾਤਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਤਃ ਸਿਧ੍ਯਤਿ||੬||
Adhikarana 7 (7) · Śloka 7
ਸਦ੍ਯਃਕ੍ਸਤਵ੍ਰਣਮੁਪੇਤ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਚ ਦੋਸਬਹੁਲਸ੍ਯ ਕਰੋਤਿ ਸ਼ੋਫਮ੍ | ਸ਼੍ਯਾਵਂ ਸਲੋਹਿਤਮਤਿਜ੍ਵਰਦਾਹਪਾਕਂ ਸ੍ਫੋਟੈਃ ਕੁਲਤ੍ਥਸਦਸ਼ੈਰਸਿਤੈਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਣਮ੍ ||੭||
View original
सद्यःक्षतव्रणमुपेत्य नरस्य पित्तं रक्तं च दोषबहुलस्य करोति शोफम् | श्यावं सलोहितमतिज्वरदाहपाकं स्फोटैः कुलत्थसदृशैरसितैश्च कीर्णम् ||७||
🔊 Audio coming soon
ਸਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਬਹੁਲਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਚ ਸ਼ੋਫਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਿਂ ਕਤ੍ਵਾ? ਸਦ੍ਯਃਕ੍ਸਤਵ੍ਰਣਮੁਪੇਤ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਸ਼ੋਫਂ? ਸ਼੍ਯਾਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਣਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਮ੍| ਦੋਸਬਹੁਲਸ੍ਯੇਤਿ ਕੁਸ੍ਠਵਾਤਰਕ੍ਤਦਿਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਦਿਦੋਸਦੂਸਿਤਧਾਤੋਃ, ਤਦੁਕ੍ਤਂ ਤਯੋਃ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪੇ ‘ਕ੍ਸਤਵਿਸਰ੍ਪਣਮ੍’ (ਨਿ. ੫) ਇਤਿ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਤ੍ਰਿਦੋਸਬਹੁਲਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਮਾਹੁਃ| ਕੀਰ੍ਣਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮ੍||੭||
Adhikarana 8 (8) · Śloka 8
ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਾਤਕਫਪਿਤ੍ਤਕਤਾ ਵਿਸਰ੍ਪਾਃ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਃ ਕ੍ਸਤਕਤਸ਼੍ਚ ਨ ਸਿਦ੍ਧਿਮੇਤਿ | ਪੈਤ੍ਤਾਨਿਲਾਵਪਿ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਪੂਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗੌ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਮਰ੍ਮਸੁ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਾਃ ||੮||
View original
सिध्यन्ति वातकफपित्तकृता विसर्पाः सर्वात्मकः क्षतकृतश्च न सिद्धिमेति | पैत्तानिलावपि च दर्शितपूर्वलिङ्गौ सर्वे च मर्मसु भवन्ति हि कृच्छ्रसाध्याः ||८||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਾਤ੍ਵਮਾਹ- ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ ਸਿਦ੍ਧਿਮੇਤਿ ਨ ਸਾਧ੍ਯਤਾਂ ਯਾਤਿ| ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਪੂਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਾ ਇਤਿ ਗਣ੍ਡਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾਤਵਿਸਰ੍ਪਃ, ਸ੍ਰੋਤੋਜਕਰ੍ਦਮਨਿਭਃ ਪਿਤ੍ਤਵਿਸਰ੍ਪ ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਕੋਞ੍ਜਨਵਪੁਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਨ ਸਿਧ੍ਯੇਤ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਚਕਾਰੇਣ ਗਣ੍ਡੈਰ੍ਯਦਾਤਿਵਿਸਮੈਰਿਤ੍ਯੇਵਂਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟੋ ਵਾਤਿਕੋਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯ ਇਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਗਣ੍ਡੈਰ੍ਯਦਾ ਤੁ ਵਿਸਮੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਾਤਜਸ੍ਯ, ਸ੍ਰੋਤੋਜਕਰ੍ਦਮਨਿਭੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਪਿਤ੍ਤਜਸ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ ਯਤ੍ ਪੁਨਰੁਚ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ ਕ੍ਸਤਜਸ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਤਾਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ, ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੋਕ੍ਤਂ ਚ ਨ ਪੌਨਰੁਕ੍ਤ੍ਯਮਰ੍ਹਤਿ||੮||
Adhikarana 9 (9) · Śloka 10
ਸ਼ੋਫਂ ਨ ਪਕ੍ਵਮਿਤਿ ਪਕ੍ਵਮੁਪੇਕ੍ਸਤੇ ਯੋ ਯੋ ਵਾ ਵ੍ਰਣਂ ਪ੍ਰਚੁਰਪੂਯਮਸਾਧੁਵਤ੍ਤਃ | ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਪ੍ਰਵਿਦਾਰ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਵਿਹਿਤਾਨਿ ਤਤਃ ਸ ਪੂਯਃ ||੯|| ਤਸ੍ਯਾਤਿਮਾਤ੍ਰਗਮਨਾਦ੍ਗਤਿਰਿਤ੍ਯਤਸ਼੍ਚ ਨਾਡੀਵ ਯਦ੍ਵਹਤਿ ਤੇਨ ਮਤਾ ਤੁ ਨਾਡੀ |੧੦|
View original
शोफं न पक्वमिति पक्वमुपेक्षते यो यो वा व्रणं प्रचुरपूयमसाधुवृत्तः | अभ्यन्तरं प्रविशति प्रविदार्य तस्य स्थानानि पूर्वविहितानि ततः स पूयः ||९|| तस्यातिमात्रगमनाद्गतिरित्यतश्च नाडीव यद्वहति तेन मता तु नाडी |१०|
🔊 Audio coming soon
ਨਾਡੀਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸ਼ੋਫਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਰਣਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰੋਪੇਕ੍ਸਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਸਾਧੁਵਤ੍ਤਃ ਅਹਿਤਾਹਾਰਾਚਾਰਃ| ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਤ੍ਵਗਾਦੀਨਿ ਵ੍ਰਣਵਾਸ੍ਤੁਸ਼ਬ੍ਦਾਭਿਹਿਤਾਨਿ| ਤਸ੍ਯ ਪੂਯਸ੍ਯ| ਅਤਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਕਾਰੋ ਨਾਡੀਨਿਰੁਕ੍ਤਿਪਕ੍ਸਾਨ੍ਤਰਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਤਾਮੇਵ ਨਾਡੀਨਿਰੁਕ੍ਤਿਮਾਹ- ਨਾਡੀਵ ਯਦ੍ਵਹਤਿ ਤੇਨ ਮਤਾ ਤੁ ਨਾਡੀ; ਯੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਨਾਡੀਵਤ੍ ਪ੍ਰਣਾਲੀਵਦ੍ਵਹਤਿ ਯਾਤਿ ਤੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਨਾਡੀ ਮਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ੋਫਂ ਨ ਪਕ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਹੇਤੁਃ, ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ, ਨਾਡੀਵੇਤ੍ਯਾਦਿ ਨਿਰੁਕ੍ਤਿਃ||੯||
Adhikarana 10 (10) · Śloka 10
ਦੋਸੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਭਵਤਿ ਸਾ ਪਥਗੇਕਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੈਰਪਿ ਚ ਸ਼ਲ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਤੋਨ੍ਯਾ ||੧੦||
View original
दोषैस्त्रिभिर्भवति सा पृथगेकशश्च सम्मूर्च्छितैरपि च शल्यनिमित्ततोऽन्या ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਂ ਨਿਯਮਯਨ੍ਨਾਹ- ਦੋਸੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸੈਃਪਥਗਿਤਿ ਤਿਸ੍ਰਃ, ਏਕਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤੈਰਨ੍ਯਾ, ਅਪਰਾਸ਼੍ਚ ਤਿਸ੍ਰਃ| ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੈਰਪਿ ਚ ਦ੍ਵਿਦੋਸਸਂਯੋਗੋਤ੍ਥਾਃ; ਅਨ੍ਯਥਾ ਅਪਿਚਕਾਰੌ ਨਿਰਰ੍ਥਕੌ ਸ੍ਯਾਤਾਮ੍| ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੈਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰੀਭੂਤੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ਲ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਤੋਨ੍ਯਾ ਅਭਿਘਾਤਜਾਪਰੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗਯੀ ਤੁ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦੋਸੈਃ ਪਥਕ੍ ਤਿਸ੍ਰਃ, ਏਕਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੈਰਨ੍ਯਾ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕੀ, ਸ਼ਲ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਚ ਪਞ੍ਚਮੀਤਿ ਪਞ੍ਚੈਵ ਨਾਡ੍ਯ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ||੧੦||
Adhikarana 11 (11) · Śloka 11
ਤਤ੍ਰਾਨਿਲਾਤ੍ ਪਰੁਸਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮੁਖੀ ਸਸ਼ੂਲਾ ਫੇਨਾਨੁਵਿਦ੍ਧਮਧਿਕਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਕ੍ਸਪਾਯਾਮ੍ |੧੧|
View original
तत्रानिलात् परुषसूक्ष्ममुखी सशूला फेनानुविद्धमधिकं स्रवति क्षपायाम् |११|
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਤਤ੍ਰਾਨਿਲਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਫੇਨਾਨੁਵਿਦ੍ਧਂ ਫੇਨਮਿਸ਼੍ਰਮ੍|੧੧|-
Adhikarana 12 (11) · Śloka 11
ਤਟ੍ਤਾਪਤੋਦਸਦਨਜ੍ਵਰਭੇਦਹੇਤੁਃ ਪੀਤਂ ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਧਿਕਮੁਸ੍ਣਮਹਃਸੁ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ||੧੧||
View original
तृट्तापतोदसदनज्वरभेदहेतुः पीतं स्रवत्यधिकमुष्णमहःसु पित्तात् ||११||
🔊 Audio coming soon
ਤਟ੍ਤਾਪੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਟ੍ਤਾਪਾਦੀਨਾਂ ਹੇਤੁਃ ਤਸਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੧||
Adhikarana 13 (12) · Śloka 12
ਜ੍ਞੇਯਾ ਕਫਾਦ੍ਬਹੁਘਨਾਰ੍ਜੁਨਪਿਚ੍ਛਿਲਾਸ੍ਰਾ ਰਾਤ੍ਰਿਸ੍ਰੁਤਿਃ ਸ੍ਤਿਮਿਤਰੁਕ੍ਕਠਿਨਾ ਸਕਣ੍ਡੂਃ |੧੨|
View original
ज्ञेया कफाद्बहुघनार्जुनपिच्छिलास्रा रात्रिस्रुतिः स्तिमितरुक्कठिना सकण्डूः |१२|
🔊 Audio coming soon
ਜ੍ਞੇਯਾ ਕਫਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਹੁਘਨਾਰ੍ਜੁਨਪਿਚ੍ਛਿਲਾਸ੍ਰੇਤਿ ਵਿਪੁਲਸਾਨ੍ਦ੍ਰਧਵਲਪਿਚ੍ਛਿਲਸ੍ਰਾਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰਾਸ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਰਾਵਵਾਚੀ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਏਵ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਕਫਾਦ੍ਬਹੁਘਨਾਰ੍ਜੁਨਪਿਚ੍ਛਿਲਸ੍ਰੁਤ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਰੁਤ੍ ਸ੍ਰਾਵ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੍ਤਿਮਿਤਰੁਗਿਤਿ ਮਨ੍ਦਵੇਦਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੧੨|-
Adhikarana 14 (12) · Śloka 12
ਦੋਸਦ੍ਵਯਾਭਿਹਿਤਲਕ੍ਸਣਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਤਿਸ੍ਰੋ ਗਤੀਰ੍ਵ੍ਯਤਿਕਰਪ੍ਰਭਵਾਸ੍ਤੁ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ||੧੨||
View original
दोषद्वयाभिहितलक्षणदर्शनेन तिस्रो गतीर्व्यतिकरप्रभवास्तु विद्यात् ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਾ ਆਹ- ਦੋਸਦ੍ਵਯਾਭਿਹਿਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯਤਿਕਰਪ੍ਰਭਵਾ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਾਃ; ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਾ, ਪਿਤ੍ਤਕਫਜਾ, ਵਾਤਕਫਜਾ ਚੇਤਿ ਤਿਸ੍ਰਃ| ਗਯੀ ਤੁ ਦੋਸਦ੍ਵਯਾਭਿਹਿਤੇਤ੍ਯਾਦਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਨ ਪਠਤਿ||੧੨||
Adhikarana 15 (13) · Śloka 13
ਦਾਹਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਸਨਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼ੋਸਾ ਯਸ੍ਯਾਂ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਭਿਹਿਤਾਨਿ ਚ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ | ਤਾਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ਪਵਨਪਿਤ੍ਤਕਫਪ੍ਰਕੋਪਾਦ੍ਧੋਰਾਮਸੁਕ੍ਸਯਕਰੀਮਿਵ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰਿਮ੍ ||੧੩||
View original
दाहज्वरश्वसनमूर्च्छनवक्त्रशोषा यस्यां भवन्त्यभिहितानि च लक्षणानि | तामादिशेत् पवनपित्तकफप्रकोपाद्धोरामसुक्षयकरीमिव कालरात्रिम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕੀਮਾਹ- ਦਾਹਜ੍ਵਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸੁਕ੍ਸਯਕਰੀਂ ਪ੍ਰਾਣਾਪਹਾਰਿਣੀਂ; ਕਾਮਿਵ? ਕਾਲਰਾਤ੍ਰਿਮਿਵ ਯਮਭਗਿਨੀਮਿਵ||੧੩||
Adhikarana 16 (14) · Śloka 14
ਨਸ੍ਟਂ ਕਥਞ੍ਚਿਦਨੁਮਾਰ੍ਗਮੁਦੀਰਿਤੇਸੁ ਸ੍ਥਾਨੇਸੁ ਸ਼ਲ੍ਯਮਚਿਰੇਣ ਗਤਿਂ ਕਰੋਤਿ | ਸਾ ਫੇਨਿਲਂ ਮਥਿਤਮਚ੍ਛਮਸਗ੍ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਮੁਸ੍ਣਂ ਸ੍ਰਵੇਤ ਸਹਸਾ ਸਰੁਜਾ ਚ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ||੧੪||
View original
नष्टं कथञ्चिदनुमार्गमुदीरितेषु स्थानेषु शल्यमचिरेण गतिं करोति | सा फेनिलं मथितमच्छमसृग्विमिश्रमुष्णं स्रवेत सहसा सरुजा च नित्यम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਲ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਨਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦੀਰਿਤੇਸੁ ਸ੍ਥਾਨੇਸੁ ਤ੍ਵਗਾਦਿਸੁ| ਮਥਿਤਮੁਨ੍ਮਥਿਤਮਿਵ| ਉਸ੍ਣਮੁਸ੍ਣਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ; ‘ਸ੍ਰਾਵਂ’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰਃ||੧੪||
Adhikarana 17 (15) · Śloka 15
ਯਾਵਤ੍ਯੋ ਗਤਯੋ ਯੈਸ਼੍ਚ ਕਾਰਣੈਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ | ਤਾਵਨ੍ਤਃ ਸ੍ਤਨਰੋਗਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਤੈਰੇਵ ਹੇਤੁਭਿਃ ||੧੫||
View original
यावत्यो गतयो यैश्च कारणैः सम्भवन्ति हि | तावन्तः स्तनरोगाः स्युः स्त्रीणां तैरेव हेतुभिः ||१५||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸ੍ਤਨਰੋਗਾਣਾਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਂ ਹੇਤੁਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਯਾਵਤ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਾਵਤ੍ਯੋ ਯਾਵਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਾ ਗਤਯਃ, ਯੈਸ਼੍ਚ ਕਾਰਣੈਰ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਭਿਘਾਤੈਃ, ਤਾਵਨ੍ਤਃ ਤਾਵਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਾਃ||੧੫||
Adhikarana 18 (16) · Śloka 16
ਧਮਨ੍ਯਃ ਸਂਵਤਦ੍ਵਾਰਾਃ ਕਨ੍ਯਾਨਾਂ ਸ੍ਤਨਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਃ | ਦੋਸਾਵਿਸਰਣਾਤ੍ਤਾਸਾਂ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸ੍ਤਨਾਮਯਾਃ ||੧੬||
View original
धमन्यः संवृतद्वाराः कन्यानां स्तनसंश्रिताः | दोषाविसरणात्तासां न भवन्ति स्तनामयाः ||१६||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸਮਾਨਾਯਾਮਪਿ ਜਾਤਾਵਸਮ੍ਭੂਤਗਰ੍ਭਾਣਾਂ ਤੇ ਰੋਗਾ ਨ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਧਮਨ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਨ੍ਯਾਨਾਮਸਮ੍ਭੂਤਗਰ੍ਭਾਣਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਵਿਸਰਣਮ੍ ਅਪ੍ਰਸਰਣਮ੍||੧੬||
Adhikarana 19 (17) · Śloka 17
ਤਾਸਾਮੇਵ ਪ੍ਰਜਾਤਾਨਾਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਨਾਂ ਚ ਤਾਃ ਪੁਨਃ | ਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਵ ਵਿਵਤਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਤਃ ||੧੭||
View original
तासामेव प्रजातानां गर्भिणीनां च ताः पुनः | स्वभावादेव विवृता जायन्ते सम्भवन्त्यतः ||१७||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਸਾਮੇਵ ਸਗਰ੍ਭਾਣਾਂ ਪ੍ਰਜਾਤਾਨਾਂ ਚ ਤਾ ਏਵ ਧਮਨ੍ਯੋ ਵਿਵਤਦ੍ਵਾਰਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਾਸਾਮੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਜਾਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸੂਤਾਨਾਮ੍| ਤਾ ਇਤਿ ਧਮਨ੍ਯਃ| ਵਿਵਤਾਃ ਪ੍ਰਸਤਦ੍ਵਾਰਾਃ, ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ‘ਸ੍ਤਨਰੋਗਾ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੧੭||
Adhikarana 20 (18) · Śloka 18
ਰਸਪ੍ਰਸਾਦੋ ਮਧੁਰਃ ਪਕ੍ਵਾਹਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤਜਃ | ਕਤ੍ਸ੍ਨਦੇਹਾਤ੍ ਸ੍ਤਨੌ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ ||੧੮||
View original
रसप्रसादो मधुरः पक्वाहारनिमित्तजः | कृत्स्नदेहात् स्तनौ प्राप्तः स्तन्यमित्यभिधीयते ||१८||
🔊 Audio coming soon
‘ਸਕ੍ਸੀਰੌ ਵਾਪ੍ਯਦੁਗ੍ਧੌ ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਦੋਸਾ’ ਇਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਸ੍ਤਨਰੋਗਾਣਾਂ ਹੇਤੁਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯੈਵ ਸਮ੍ਭਵਮਾਹ- ਰਸਪ੍ਰਸਾਦ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਰਸਪ੍ਰਸਾਦਃ ਰਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦੋ ਧਾਮ ਸਾਰਸ੍ਤੇਜ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਕ੍ਵਾਹਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤਜ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਪਕ੍ਵਾਹਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਰਸਃ ਕਥ੍ਯਤੇ, ਤੇਨ ਰਸਜ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੍ਤਨ੍ਯਨਿਰੁਕ੍ਤਿਮਾਹ- ਕਤ੍ਸ੍ਨਦੇਹਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਸਧਾਤੋਰ੍ਵ੍ਯਾਨਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਦੇਹਗਤਤ੍ਵਾਤ੍||੧੮||
Adhikarana 21 (19-22) · Śloka 23
ਵਿਸ਼ਸ੍ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਯਥਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਨ ਦਸ਼੍ਯਤੇ | ਸਰ੍ਵਦੇਹਾਸ਼੍ਰਿਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੧੯|| ਤਦੇਵ ਚੇਸ੍ਟਯੁਵਤੇਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਸ੍ਮਰਣਾਦਪਿ | ਸ਼ਬ੍ਦਸਂਸ਼੍ਰਵਣਾਤ੍ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਸਂਹਰ੍ਸਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ||੨੦|| ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਮਨਸ੍ਤਤ੍ਰ ਹਰ੍ਸਣੇ ਹੇਤੁਰੁਚ੍ਯਤੇ | ਆਹਾਰਰਸਯੋਨਿਤ੍ਵਾਦੇਵਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਮਪਿ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ ||੨੧|| ਤਦੇਵਾਪਤ੍ਯਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਸ੍ਮਰਣਾਦਪਿ | ਗ੍ਰਹਣਾਚ੍ਚ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਤ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ||੨੨|| ਸ੍ਨੇਹੋ ਨਿਰਨ੍ਤਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵੇ ਹੇਤੁਰੁਚ੍ਯਤੇ |੨੩|
View original
विशस्तेष्वपि गात्रेषु यथा शुक्रं न दृश्यते | सर्वदेहाश्रितत्वाच्च शुक्रलक्षणमुच्यते ||१९|| तदेव चेष्टयुवतेर्दर्शनात् स्मरणादपि | शब्दसंश्रवणात् स्पर्शात् संहर्षाच्च प्रवर्तते ||२०|| सुप्रसन्नं मनस्तत्र हर्षणे हेतुरुच्यते | आहाररसयोनित्वादेवं स्तन्यमपि स्त्रियाः ||२१|| तदेवापत्यसंस्पर्शाद्दर्शनात् स्मरणादपि | ग्रहणाच्च शरीरस्य शुक्रवत् सम्प्रवर्तते ||२२|| स्नेहो निरन्तरस्तत्र प्रस्रवे हेतुरुच्यते |२३|
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਸ੍ਥਸ੍ਯਾਦਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੋਪਮਾਨੇਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨੇ ਹੇਤੁਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵਿਸ਼ਸ੍ਤੇਸ੍ਵਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਲਕ੍ਸਣਂ ‘ਸ੍ਤਨ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਕੁਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਯਥਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਵਿਸ਼ਸ੍ਤੇਸੁ ਛਿਨ੍ਨੇਸ੍ਵਪਿ ਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਨ ਦਸ਼੍ਯਤੇ, ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਸਰ੍ਵਦੇਹਾਸ਼੍ਰਿਤਤ੍ਵਾਦਿਤਿ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਤ੍ ਸਮਸ੍ਤਸ਼ਰੀਰਾਸ਼੍ਰਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਰਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯ ਤੇਨੈਵ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ ਸਾਮਗ੍ਰੀਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਾਦ੍ਬਹਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਦੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦੇਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਬਹਿਰ੍ਨਿਃਸਰਤਿ| ਸਂਹਰ੍ਸਾਦ੍ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਲਕ੍ਸਣਾਤ੍| ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇ ਹੇਤੁਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਇਸ੍ਟਯੁਵਤੇਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਸ੍ਟਯੁਵਤਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿਹੇਤੁਚਤੁਸ੍ਟਯੇਨ ਯਃ ਸਂਹਰ੍ਸਃ ਸ ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨ ਏਵ ਮਨਸਿ ਭਵਤੀਤਿ ਮਨਸੋਪਿ ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸ੍ਯ ਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮੀਰ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨਭਿਭੂਤਮ੍| ਏਵਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਮਪਿ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਾਹਾਰਰਸਯੋਨਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਸ੍ਤਨ੍ਯਮਪਿ ਤਥਾ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਨਨੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਾਹਾਰਯੋਨ੍ਯਪਿ ਸਂਹਰ੍ਸਾਤ੍ ਕਾਰਣਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ, ਅਤ੍ਰ ਚ ਕਿਂ ਕਾਰਣਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਤਦੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦੇਵ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਤ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਅਪਤ੍ਯਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦਿਕਾਰਣਚਤੁਸ੍ਟਯੇਪਿ ਸ੍ਨੇਹੋ ਮੂਲਕਾਰਣਮਿਤਿ ਤਦੇਵ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਨੇਹ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਸ੍ਰਵੇ ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ੍ਰਵਣੇ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਹੇਤਵਃ, ਪਰਮਿਸ੍ਟਯੁਵਤਿਸ੍ਥਾਨੇਤ੍ਰਾਪਤ੍ਯਗ੍ਰਹਣਂ, ਮੂਲਹੇਤੁਹਰ੍ਸਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਨੇਹਃ||੧੯-੨੨||-
Adhikarana 22 (23-24) · Śloka 24
ਤਤ੍ ਕਸਾਯਂ ਭਵੇਦ੍ਵਾਤਾਤ੍ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਚ ਪ੍ਲਵਤੇਮ੍ਭਸਿ ||੨੩|| ਪਿਤ੍ਤਾਦਮ੍ਲਂ ਸਕਟੁਕਂ ਰਾਜ੍ਯੋਮ੍ਭਸਿ ਚ ਪੀਤਿਕਾਃ | ਕਫਾਦ੍ਘਨਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਚ ਜਲੇ ਚਾਪ੍ਯਵਸੀਦਤਿ | ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦੁਸ੍ਟੈਃ ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਮਭਿਘਾਤਾਚ੍ਚ ਦੁਸ੍ਯਤਿ ||੨੪||
View original
तत् कषायं भवेद्वातात् क्षिप्तं च प्लवतेऽम्भसि ||२३|| पित्तादम्लं सकटुकं राज्योऽम्भसि च पीतिकाः | कफाद्घनं पिच्छिलं च जले चाप्यवसीदति | सर्वैर्दुष्टैः सर्वलिङ्गमभिघाताच्च दुष्यति ||२४||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਂ ਚਾਭਿਧਾਯ ਪ੍ਰਕਤਿਮਭਿਧਾਤੁਕਾਮਃ ਪਰਿਤ੍ਯਾਜ੍ਯਤਯਾ ਪ੍ਰਥਮਂ ਵਿਕਤਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰੇਣਾਨੁਕ੍ਤਮਪਿ ਤਨੁਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ| ਸਕਟੁਕਮ੍ ਈਸਤ੍ਤਿਕ੍ਤਂ, ਤਿਕ੍ਤੇਪਿ ਕਟੁਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇਃ| ਅਮ੍ਭਸਿ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਨ੍ਨੀਲਲੋਹਿਤਾਸ਼੍ਚ ਰਾਜ੍ਯੋ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਾਃ| ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰੇਣ ਦੋਸਸਮ੍ਪ੍ਲਵਃ ਸੂਚ੍ਯਤੇ| ਅਵਸੀਦਤਿ ਬੁਡਤਿ| ਅਭਿਘਾਤਾਤ੍ ਪਤਨਪੀਡਨਾਦਿਕਾਤ੍||੨੩-੨੪||
Adhikarana 23 (25) · Śloka 25
ਯਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਮੁਦਕੇ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਮੇਕੀਭਵਤਿ ਪਾਣ੍ਡੁਰਮ੍ | ਮਧੁਰਂ ਚਾਵਿਵਰ੍ਣਂ ਚ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਤਦ੍ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੨੫||
View original
यत् क्षीरमुदके क्षिप्तमेकीभवति पाण्डुरम् | मधुरं चाविवर्णं च प्रसन्नं तद्विनिर्दिशेत् ||२५||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਰ੍ਦੋਸਸ੍ਯ ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਯਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਕੀਭਵਤਿ ਏਕਤ੍ਵਂ ਯਾਤਿ ਮਿਲਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਵਿਵਰ੍ਣਮ੍ ਈਸਤ੍ਪੀਤਾਦਿਵਰ੍ਣਮ੍| ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਮ੍||੨੫||
Adhikarana 24 (26) · Śloka 26
ਸਕ੍ਸੀਰੌ ਵਾਪ੍ਯਦੁਗ੍ਧੌ ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਦੋਸਃ ਸ੍ਤਨੌ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ | ਰਕ੍ਤਂ ਮਾਂਸਂ ਚ ਸਨ੍ਦੂਸ੍ਯ ਸ੍ਤਨਰੋਗਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ ||੨੬||
View original
सक्षीरौ वाऽप्यदुग्धौ वा प्राप्य दोषः स्तनौ स्त्रियाः | रक्तं मांसं च सन्दूष्य स्तनरोगाय कल्पते ||२६||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਤਨਰੋਗਹੇਤੁਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕਤਿਵਿਕਤਿਭਿਰਭਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਸ੍ਤਨਰੋਗਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਕ੍ਸੀਰਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਕ੍ਸੀਰੌ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਃ, ਤਸ੍ਯਾ ਦੋਹਸ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਾਤ੍| ਅਦੁਗ੍ਧੌ ਪ੍ਰਸੂਤਾਯਾਃ, ਤਸ੍ਯਾ ਦੋਹਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਯਦਾ ਦੋਹ੍ਯਾਵਦੁਗ੍ਧੌ ਭਵਤਃ, ਤਦਾ ਕ੍ਸੀਰਭਰਪੀਡਿਤਾ ਦੋਸਾਃ ਕੁਪਿਤਾਃ ਸ੍ਤਨਰੋਗਾਯ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਸ੍ਤਨਰੋਗਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ ਸ੍ਤਨਰੋਗਾਰ੍ਥੇ ਸਮਰ੍ਥੋ ਭਵਤਿ||੨੬||
Adhikarana 25 (27) · Śloka 27
ਪਞ੍ਚਾਨਾਮਪਿ ਤੇਸਾਂ ਤੁ ਹਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ੋਣਿਤਵਿਦ੍ਰਧਿਮ੍ | ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਸਮਾਨਾਨਿ ਬਾਹ੍ਯਵਿਦ੍ਰਧਿਲਕ੍ਸਣੈਃ ||੨੭||
View original
पञ्चानामपि तेषां तु हित्वा शोणितविद्रधिम् | लक्षणानि समानानि बाह्यविद्रधिलक्षणैः ||२७||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਮਪਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਾਰ੍ਥਂ ਲਕ੍ਸਣਮਤਿਦੇਸ਼ੇਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਪਞ੍ਚਾਨਾਮਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਸਾਂ ਸ੍ਤਨਰੋਗਾਣਾਮ੍| ਸਮਾਨਾਨਿ ਤੁਲ੍ਯਾਨਿ, ‘ਭਵਨ੍ਤਿ’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰਃ||੨੭||
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਸਰ੍ਪਨਾਡੀਸ੍ਤਨਰੋਗਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧੦||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने विसर्पनाडीस्तनरोगनिदानं नाम दशमोऽध्यायः ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੦||