Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో గర్భావక్రాంతిం శారీరం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
अथातो गर्भावक्रान्तिं शारीरं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
శుద్ధశుక్రార్తవసంభవత్వాద్గర్భస్య శుక్రశోణితశుద్ధ్యనంతరం గర్భావక్రమణం యుజ్యత ఇత్యాహ- అథేత్యాది| అత్ర హి శుక్రశోణితం గర్భాశయస్థమాత్మప్రకృతివికారసమ్మూర్చ్ఛితం గర్భ ఇత్యుచ్యతే, తస్యావక్రాంతిరుపగమనమవతరణమితి యావద్ గర్భావక్రాంతిః, సాఽస్మిన్నస్తీతి పూర్వవచ్ఛప్రత్యయలుకౌ||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
సౌమ్యం శుక్రమార్తవమాగ్నేయమితరేషామప్యత్ర భూతానాం సాన్నిధ్యమస్త్యణునా విశేషేణ, పరస్పరోపకారాత్ (పరస్పరానుగ్రహాత్,) పరస్పరానుప్రవేశాచ్చ ||3||
सौम्यं शुक्रमार्तवमाग्नेयमितरेषामप्यत्र भूतानां सान्निध्यमस्त्यणुना विशेषेण, परस्परोपकारात् (परस्परानुग्रहात्,) परस्परानुप्रवेशाच्च ||३||
🔊 Audio coming soon
గర్భస్య శుక్రార్తవమూలత్వాచ్ఛుక్రార్తవయోః స్వరూపమాహ- సౌమ్యమిత్యాది| సౌమ్యం సోమగుణభూయిష్ఠం| ఆగ్నేయమగ్నిగుణభూయిష్ఠం| నను, సర్వం పాంచభౌతికం తత్ కథం భూతద్వయేనారంభ ఇత్యాహ- ఇతరేషామిత్యాది| ఇతరేషాం పృథివీవాయ్వాకాశానాం, అణునా విశేషేణ సూక్ష్మప్రకారేణ, సాన్నిధ్యమాశ్రితత్వమస్తి| కుత ఇత్యాహ- పరస్పరోపకారాదిత్యాది| భూజలానలానిలాకాశానాం ధారణసంహననపరిణామవ్యూహావకాశదానైః పరస్పరముపకారస్తస్మాత్; యథా- పార్థివద్రవ్యే పృథివ్యాఖ్యం భూతం బలవదేకం శేషాణి సలిలాదీని చత్వారి దుర్బలాన్యాశ్రయదానేనానుగృహ్ణాతి, ద్రవ్యాంతరే తు సలిలాదిభిరపి చతుర్భిర్బలవద్భిర్దుర్బలం పృథివీభూతమనుగృహ్యతే, ఏవంవిధాత్ పరస్పరానుగ్రహాచ్చ| పరస్పరానుప్రవేశశ్చ ‘అన్యోన్యానుప్రవిష్టాని సర్వాణ్యేతాని నిర్దిశేత్’ (శా.1) ఇత్యనేన ప్రాగేవ ప్రతిపాదితస్తస్మాత్||3||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
తత్ర స్త్రీపుంసయోః సంయోగే తేజః శరీరాద్వాయురుదీరయతి, తతస్తేజోనిలసన్నిపాతాచ్ఛుక్రం చ్యుతం యోనిమభిప్రతిపద్యతే సంసృజ్యతే చార్తవేన, తతోఽగ్నీషోమసంయోగాత్ సంసృజ్యమానో గర్భాశయమనుప్రతిపద్యతే క్షేత్రజ్ఞో వేదయితా స్ప్రష్టా ఘ్రాతా ద్రష్టా శ్రోతా రసయితా పురుషః స్రష్టా గంతా సాక్షీ ధాతా వక్తా యః కోఽసావిత్యేవమాదిభిః పర్యాయవాచకైర్నామభిరభిధీయతే దైవసంయోగాదక్షయోఽవ్యయోఽచింత్యో భూతాత్మనా సహాన్వక్షం సత్త్వరజస్తమోభిర్దైవాసురైరపరైశ్చ భావైర్వాయునాఽభిప్రేర్యమాణో గర్భాశయమనుప్రవిశ్యావతిష్ఠతే ||4||
तत्र स्त्रीपुंसयोः संयोगे तेजः शरीराद्वायुरुदीरयति, ततस्तेजोनिलसन्निपाताच्छुक्रं च्युतं योनिमभिप्रतिपद्यते संसृज्यते चार्तवेन, ततोऽग्नीषोमसंयोगात् संसृज्यमानो गर्भाशयमनुप्रतिपद्यते क्षेत्रज्ञो वेदयिता स्प्रष्टा घ्राता द्रष्टा श्रोता रसयिता पुरुषः स्रष्टा गन्ता साक्षी धाता वक्ता यः कोऽसावित्येवमादिभिः पर्यायवाचकैर्नामभिरभिधीयते दैवसंयोगादक्षयोऽव्ययोऽचिन्त्यो भूतात्मना सहान्वक्षं सत्त्वरजस्तमोभिर्दैवासुरैरपरैश्च भावैर्वायुनाऽभिप्रेर्यमाणो गर्भाशयमनुप्रविश्यावतिष्ठते ||४||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం శుక్రార్తవయోః స్వరూపమభిధాయ గర్భావతరణక్రియామాహ- తత్రేత్యాది| తత్రేతి వాక్యోపక్రమే| సంయోగే విశిష్టస్పర్శేచ్ఛాసమారబ్ధప్రయోగే| తేజః స్త్రీపురుషేంద్రియద్వయసంఘర్షజ ఊష్మా; తం వాయురుదీరయతి ఉత్కటం కరోతి| తతస్తదనంతరం తేజోఽనిలసన్నిపాతాచ్ఛుక్రం చ్యుతమితి సురతలక్షణవ్యాయామజోష్మవిద్రుతమనిలాచ్చ్యుతమిత్యర్థః| యోనిమభిప్రతిపద్యత ఇతి యోనిమభితః సర్వతః ప్రతిపద్యతే, తేన యోనేస్తృతీయావర్తావస్థితగర్భశయ్యాం ప్రతిపద్యత ఇత్యర్థః| తత్ర ప్రాగుక్తప్రకారవిసర్పితేనార్తవేన చ సంసృజ్యతే| తస్య శుక్రార్తవస్య పంచాత్మకస్య షష్ఠచేతనాధాతుసంయోగేనైవ గర్భత్వమితి తత్సంయోగం దర్శయన్నాహ- తత ఇత్యాది| తతస్తస్మాదగ్నీషోమసంయోగాత్| అన్వక్షం తత్క్షణమేవ న క్షణాంతరే| క్షేత్రజ్ఞః పంచమహాభూతశరీరక్షేత్రవిత్ కర్మపురుషః, గర్భాశయం గర్భశయ్యాం , అనుప్రతిపద్యతే ప్రాప్నోతి| కేన సహ? భూతాత్మనా భౌతికశరీరేణ సూక్ష్మేణ లింగశరీరేణేత్యర్థః| కీదృశః? సంసృజ్యమానః| కైః? సత్త్వరజస్తమోభిః ప్రాకృతైర్గుణైః| పునః కింవిశిష్టః? దేవాసురైరపరైశ్చ భావైర్వాయునాఽభిప్రేర్యమాణః, భావః సత్త్వం మన ఇత్యర్థః; తేన దేవాదీనాం సప్తానాం సప్తభిః సాత్త్వికైర్భావైః, అసురాదీనాం షణ్ణాం షడ్భీ రాజసైర్భావైః, అపరైశ్చ పశ్వాదిజైస్త్రిభిస్తామసైర్భావైః| సత్త్వస్య చ మనఃపర్యాయస్య ప్రేరకత్వం తంత్రాంతరే ప్రతిపాదితం| తదుక్తం చరకే- “అస్తి ఖలు సత్త్వమౌపపాదుకం యజ్జీవస్పృక్ శరీరేణాభిసంబధ్నాతి” (చ.శా.3) ఇతి| నను, కః క్షేత్రజ్ఞో య ఏవంవిధః సన్ గర్భాశయమనుప్రతిపద్యత ఇత్యాహ- యః కోఽసావిత్యేవమాదిభిః పర్యాయవాచకైర్నామభిరభిధీయతే ‘మహర్షిభిః’ ఇతి శేషః| ‘యః కః’ ఇతి సర్వనామపదద్వయం తస్య దుర్బోధత్వజ్ఞాపనార్థం| అసావితి సర్వనామపదం తస్య సర్వగతత్వం సద్గురూపదిష్టత్వం చ జ్ఞాపయతి| ఇత్యేవమాదిభిః కైర్నామభిరిత్యాహ- వేదయితేత్యాది| వేదయితా మనసో జ్ఞాపయితా| ఇంద్రియాణాం చ పంచానామయమేవ జ్ఞాపక ఇతి దర్శయన్నాహ- స్ప్రష్టేత్యాది| స్ప్రష్టా స్పర్శనేంద్రియస్య స్పర్శబోధహేతుత్వాత్| ఏవం ఘ్రాతేత్యాదిష్వపి యోజ్యం| అస్య కర్మపురుషస్యానాధారాం స్థితిం నిరాకుర్వన్నాహ- పురుష ఇతి; పురి భౌతికే శరీరే వసతీతి పురుషః| తస్య సుకృతిఫలభోక్తృత్వం దర్శయన్నాహ- స్రష్టేత్యాది; స్రష్టా చేతనాయోగేన, తస్యైవ కర్తృత్వాత్| తదుక్తం చరకే,- “చేతనావాన్ యతశ్చాత్మా తతః కర్తా నిరుచ్యతే” (చ.శా.1)- ఇతి| గంతా సంసరణశీలః| తథా సాక్షీ జ్ఞత్వాత్| ధాతా శరీరాదిసంయోగధారణహేతుత్వాత్| వక్తా వదత్యయమేవ, ఏతేన కర్మేంద్రియాణామపి వచనాదానవిహరణోత్సర్గానందేష్వప్యయమేవ హేతుః| యది వేదయితేత్యాది స్వరూపోపేతః పరమర్షిభిరభిధీయతే తత్ కథం క్లేశకారిణి గర్భాశయే తిష్ఠతీత్యాశంక్యాహ- దైవసంయోగాదితి; దైవస్య ప్రాక్తనజన్మకర్మణో ధర్మాధర్మాభిధానస్య సంబంధాత్| అక్షయోఽవ్యయోఽచింత్యోఽపి గర్భాశయమనుప్రవిశ్యావతిష్ఠతే గర్భాశయే కర్మవశాద్గర్భభావేనావస్థితిం కరోతి||4||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
తత్ర శుక్రబాహుల్యాత్ పుమాన్, ఆర్తవబాహుల్యాత్ స్త్రీ, సామ్యాదుభయోర్నపుంసకమితి ||5||
तत्र शुक्रबाहुल्यात् पुमान्, आर्तवबाहुल्यात् स्त्री, साम्यादुभयोर्नपुंसकमिति ||५||
🔊 Audio coming soon
కథమవిశిష్టకారణాద్విశిష్టకార్యోత్పాద ఇత్యాహ- తత్రేత్యాది| నను, ‘శుక్రబాహుల్యాత్ పుమాన్’ ఇతి కస్మాదుక్తం? యత ఆర్తవస్యైవ బాహుల్యం; ఉక్తం హి- ‘ఆర్తవం హి చతురంజలిప్రమాణం, శుక్రం తు ప్రసృతిమాత్రం’- ఇతి, నైవం, యావన్మాత్రమార్తవం గర్భాశయావస్థితం మలరహితం గర్భజననం తావదేవ గ్రాహ్యం; అథవా స్వప్రమాణాపేక్షయా శుక్రశోణితయోర్బాహుల్యమల్పత్వం చాభిప్రేతం| శుక్రం తు కదాచిదత్యంతహర్షవశాద్బహు స్రవతి కదాచిద్వైమనస్యాదల్పమితి| అన్యే త్వాచార్యా ఏవం బ్రువంతి- శుక్రార్తవయోర్న్యూనాధికసమత్వం వీర్యేణ భవతి| యద్యేవం తర్హి ప్రాగుక్తం పుత్రీయకరణం నిరర్థకం? నైతదస్తి, కింతు శ్రేయసా కర్మణా వినా నైవ రూపాదిసంగమినో భవంతి పుత్రాః; ఉక్తం హి,- “ఏవం జాతా రూపవంతః సత్త్వవంతశ్చిరాయుషః| భవంత్యృణస్య మోక్తారః సత్పుత్రాః పుత్రిణే హితాః” (శా.2) ఇతి; తస్మాత్ పుత్రీయకరణం సార్థకమేవ||5||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ఋతుస్తు ద్వాదశరాత్రం భవతి దృష్టార్తవః; అదృష్టార్తవాఽప్యస్తీత్యేకే భాషంతే ||6||
ऋतुस्तु द्वादशरात्रं भवति दृष्टार्तवः; अदृष्टार्तवाऽप्यस्तीत्येके भाषन्ते ||६||
🔊 Audio coming soon
స్త్రీపుంసయోః సంయోగో యస్మిన్ కాలేఽపత్యఫలప్రదో భవతి తం కాలవిశేషమాహ- ఋతురిత్యాది| దృష్టమార్తవం యస్మిన్ కాలే స దృష్టార్తవః కాలః ఋతుః, స చ ద్వాదశరాత్రం భవతి| ద్వాదశరాత్రమితి షోడశదినేషు మధ్యే ఆద్యం దినత్రయమంతిమం చ షోడశం యోనిసంకోచదినం న గణనీయం| ఏకీయమతమాహ- అదృష్టేత్యాది||6||
Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8
భవంతి చాత్ర- పీనప్రసన్నవదనాం ప్రక్లిన్నాత్మముఖద్విజాం | నరకామాం ప్రియకథాం స్రస్తకుక్ష్యక్షిమూర్ధజాం ||7|| స్ఫురద్భుజకుచశ్రోణినాభ్యూరుజఘనస్ఫిచాం | హర్షౌత్సుక్యపరాం చాపి విద్యాదృతుమతీమితి ||8||
भवन्ति चात्र- पीनप्रसन्नवदनां प्रक्लिन्नात्ममुखद्विजाम् | नरकामां प्रियकथां स्रस्तकुक्ष्यक्षिमूर्धजाम् ||७|| स्फुरद्भुजकुचश्रोणिनाभ्यूरुजघनस्फिचाम् | हर्षौत्सुक्यपरां चापि विद्यादृतुमतीमिति ||८||
🔊 Audio coming soon
అదృష్టార్తవాయా ఋతుమత్యా లక్షణమాహ- పీనేత్యాది| ప్రక్లిన్నా ప్రకర్షేణ ఆర్ద్రతామాపన్నా ఆత్మాదయో యస్యాః; ఆత్మా దేహః; దేహత్వేఽప్యత్యంతక్లేదజ్ఞాపనాయ ముఖస్య పునరుక్తిః; ద్విజశబ్దేన ద్విజసమీపవర్తినో దంతవేష్టకా అభిప్రేతాః, ద్విజానాం ప్రక్లేదాసంభవాత్| హర్షౌత్సుక్యం రతౌ సాతిశయోఽభిలాషః||7-8||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
నియతం దివసేఽతీతే సంకుచత్యంబుజం యథా | ఋతౌ వ్యతీతే నార్యాస్తు యోనిః సంవ్రియతే తథా ||9||
नियतं दिवसेऽतीते सङ्कुचत्यम्बुजं यथा | ऋतौ व्यतीते नार्यास्तु योनिः संव्रियते तथा ||९||
🔊 Audio coming soon
యోనిసంకోచేన బీజస్య గర్భాశయాప్రాప్తిం దర్శయన్నాహ- నియతమిత్యాది| యోనిర్గర్భాశయః, సంవ్రియతే సంకోచం యాతి| అత ఏవ బీజం న ప్రతీచ్ఛతి ||9||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
మాసేనోపచితం కాలే ధమనీభ్యాం తదార్తవం | ఈషత్కృష్ణం వివర్ణం చ వాయుర్యోనిముఖం నయేత్ ||10||
मासेनोपचितं काले धमनीभ्यां तदार्तवम् | ईषत्कृष्णं विवर्णं च वायुर्योनिमुखं नयेत् ||१०||
🔊 Audio coming soon
మాసేనేత్యాది| కాలే ద్వాదశవర్షాదౌ షష్టేశ్చార్వాక్, అన్యే పంచాశద్వర్షాణి యావత్||10||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
తద్వర్షాద్ద్వాదశాత్ కాలే వర్తమానమసృక్ పునః | జరాపక్వశరీరాణాం యాతి పంచాశతః క్షయం ||11||
तद्वर्षाद्द्वादशात् काले वर्तमानमसृक् पुनः | जरापक्वशरीराणां याति पञ्चाशतः क्षयम् ||११||
🔊 Audio coming soon
తమేవ కాలం నిర్దిశన్నాహ- తదిత్యాది| తదార్తవం ద్వాదశవర్షాదూర్ధ్వం వర్ధమానశరీరధాతూనాం యోషితాం కాలే మాసి మాసి ప్రవర్తమానం, తాసామేవ పంచాశత ఊర్ధ్వం జరాపచీయమానశరీరధాతూనాం క్షయం యాతి, ‘శనైః’ ఇతి శేషః||11||
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
యుగ్మేషు తు పుమాన్ ప్రోక్తో దివసేష్వన్యథాఽబలా | పుష్పకాలే శుచిస్తస్మాదపత్యార్థో స్త్రియం వ్రజేత్ ||12||
युग्मेषु तु पुमान् प्रोक्तो दिवसेष्वन्यथाऽबला | पुष्पकाले शुचिस्तस्मादपत्यार्थो स्त्रियं व्रजेत् ||१२||
🔊 Audio coming soon
తస్మిన్నృతుకాలేఽపి సమవిషమదివసయోః పుంస్త్రియోర్జన్మ దర్శయన్నాహ- యుగ్మేష్విత్యాది| యుగ్మేష్వితి సమేషు దివసేషు| అన్యథేతి విషమేషు దివసేషు| శుచిః కాయశుచిః| నను, ప్రాగుక్తం శుక్రబాహుల్యాత్ పుమానార్తవబాహుల్యాత్ స్త్రీతి కిమయం వికల్ప ఉత సముచ్చయ ఇతి? సముచ్చయోఽయం, తదుక్తం విదేహ- “యుగ్మేషు తు దినేష్వాసాం భవత్యల్పతరం రజః| సంయోగం తత్ర యా గచ్ఛేత్ సా పుమాంసం ప్రసూయతే|| అయుగ్మేషు దినేష్వాసాం భవేద్బహుతరం రజః| సంయోగం తత్ర యా గచ్ఛేత్ సా తు కన్యాం ప్రసూయతే”- ఇతి| తథా భోజేఽపి- “అయుగ్మే స్త్రీ పుమాన్ యుగ్మే సంధ్యయోస్తు నపుంసకం| శుక్రాధికత్వాత్ పురుషః ప్రమదా రజసోఽధికాత్|| శుక్రశోణితయోః సామ్యాత్తృతీయా ప్రకృతిర్భవేత్”- ఇతి||12||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
తత్ర సద్యోగృహీతగర్భాయా లింగాని- శ్రమో గ్లానిః పిపాసా సక్థిసదనం శుక్రశోణితయోరవబంధః స్ఫురణం చ యోనేః ||13||
तत्र सद्योगृहीतगर्भाया लिङ्गानि- श्रमो ग्लानिः पिपासा सक्थिसदनं शुक्रशोणितयोरवबन्धः स्फुरणं च योनेः ||१३||
🔊 Audio coming soon
పరిహార్యపరిహారార్థం సద్యోగృహీతగర్భలక్షణం నిర్దిశన్నాహ- తత్ర సద్యోగృహీతేత్యాది| శ్రమః ఖేదః| గ్లానిః క్లమః| సక్థిసదనమూరుగ్లానిః| అవబంధోఽప్రవృత్తిః| స్ఫురణం కంపనం||13||
Adhikarana 12 (14-15) · Śloka 15
స్తనయోః కృష్ణముఖతా రోమరాజ్యుద్గమస్తథా | అక్షిపక్ష్మాణి చాప్యస్యాః సమ్మీల్యంతే విశేషతః ||14|| అకామతశ్ఛర్దయతి గంధాదుద్విజతే శుభాత్ | ప్రసేకః సదనం చాపి గర్భిణ్యా లింగముచ్యతే ||15||
स्तनयोः कृष्णमुखता रोमराज्युद्गमस्तथा | अक्षिपक्ष्माणि चाप्यस्याः सम्मील्यन्ते विशेषतः ||१४|| अकामतश्छर्दयति गन्धादुद्विजते शुभात् | प्रसेकः सदनं चापि गर्भिण्या लिङ्गमुच्यते ||१५||
🔊 Audio coming soon
ఉత్తరకాలీనం గృహీతగర్భాయా లక్షణమాహ- స్తనయోరిత్యాది| ప్రసేకః థూత్కరణం||14-15||
Adhikarana 13 (16-17) · Śloka 17
తదా ప్రభృతి వ్యవాయం వ్యాయామమతితర్పణమతికర్శనం దివాస్వప్నం రాత్రిజాగరణం శోకం యానారోహణం భయముత్కుటుకాసనం చైకాంతతః స్నేహాదిక్రియాం శోణితమోక్షణం చాకాలే వేగవిధారణం చ న సేవేత ||16|| దోషాభిఘాతైర్గర్భిణ్యా యో యో భాగః ప్రపీడ్యతే | స స భాగః శిశోస్తస్య గర్భస్థస్య ప్రపీడ్యతే ||17||
तदा प्रभृति व्यवायं व्यायाममतितर्पणमतिकर्शनं दिवास्वप्नं रात्रिजागरणं शोकं यानारोहणं भयमुत्कुटुकासनं चैकान्ततः स्नेहादिक्रियां शोणितमोक्षणं चाकाले वेगविधारणं च न सेवेत ||१६|| दोषाभिघातैर्गर्भिण्या यो यो भागः प्रपीड्यते | स स भागः शिशोस्तस्य गर्भस्थस्य प्रपीड्यते ||१७||
🔊 Audio coming soon
తదేత్యాది| అకాలశబ్ద ఏతజ్జ్ఞాపయతి- కాలేఽష్టమే మాసి గర్భిణ్యా అపి స్నేహాదిక్రియాంతర్గతే ఆస్థాపనానువాసనే దేయే||16-17||
Adhikarana 14 (18) · Śloka 18
తత్ర ప్రథమే మాసి కలలం జాయతే; ద్వితీయే శీతోష్మానిలైరభిప్రపచ్యమానానాం మహాభూతానాం సంఘాతో ఘనః సంజాయతే, యది పిండః పుమాన్, స్త్రీ చేత్ పేశీ, నపుంసకం చేదర్బుదమితి; తృతీయే హస్తపాదశిరసాం పంచపిండకా నిర్వర్తంతేఽంగప్రత్యంగవిభాగశ్చ సూక్ష్మో భవతి; చతుర్థే సర్వాంగప్రత్యంగవిభాగః ప్రవ్యక్తో భవతి, గర్భహృదయప్రవ్యక్తిభావాచ్చేతనాధాతురభివ్యక్తో భవతి, కస్మాత్? తత్స్థానత్వాత్ | తస్మాద్గర్భశ్చతుర్థే మాస్యభిప్రాయమింద్రియార్థేషు కరోతి, ద్విహృదయాం చ నారీం దౌహృదినీమాచక్షతే | దౌహృదవిమాననాత్ కుబ్జం కుణిం ఖంజం జడం వామనం వికృతాక్షమనక్షం వా నారీ సుతం జనయతి, తస్మాత్ సా యద్యదిచ్ఛేత్తత్తస్యై దాపయేత్, లబ్ధదౌహృదా హి వీర్యవంతం చిరాయుషం చ పుత్రం జనయతి ||18||
तत्र प्रथमे मासि कललं जायते; द्वितीये शीतोष्मानिलैरभिप्रपच्यमानानां महाभूतानां सङ्घातो घनः सञ्जायते, यदि पिण्डः पुमान्, स्त्री चेत् पेशी, नपुंसकं चेदर्बुदमिति; तृतीये हस्तपादशिरसां पञ्चपिण्डका निर्वर्तन्तेऽङ्गप्रत्यङ्गविभागश्च सूक्ष्मो भवति; चतुर्थे सर्वाङ्गप्रत्यङ्गविभागः प्रव्यक्तो भवति, गर्भहृदयप्रव्यक्तिभावाच्चेतनाधातुरभिव्यक्तो भवति, कस्मात्? तत्स्थानत्वात् | तस्माद्गर्भश्चतुर्थे मास्यभिप्रायमिन्द्रियार्थेषु करोति, द्विहृदयां च नारीं दौहृदिनीमाचक्षते | दौहृदविमाननात् कुब्जं कुणिं खञ्जं जडं वामनं विकृताक्षमनक्षं वा नारी सुतं जनयति, तस्मात् सा यद्यदिच्छेत्तत्तस्यै दापयेत्, लब्धदौहृदा हि वीर्यवन्तं चिरायुषं च पुत्रं जनयति ||१८||
🔊 Audio coming soon
తత్రేత్యాది| కలలం సింఘాణప్రఖ్యం| ద్వితీయ ఇత్యాది| శీతః శ్లేష్మా, ఊష్మా పిత్తం, కఫానిలయోరప్యుష్మసంభవాత్ పరిణామహేతుత్వం| తదుక్తం చరకే,- “భౌమాప్యాగ్నేయవాయవ్యాః పంచోష్మాణః సనాభసాః” (చ.చి.15)- ఇతి| ఘనః కఠినః| యదీత్యాది| పిండో వర్తులాకృతిః, పేశీ దీర్ఘాకృతిః, అర్బుదం వర్తులఫలార్ధమితి| గయీ తు భోజదర్శనాత్ పిండాదీనామన్యథాఽఽకారం పఠతి| యథా- “చతురస్రా భవేత్ పేశీ, వృత్తః పిండో ఘనః స్మృతః| శాల్మలీముకులాకారమర్బుదం పరిచక్షతే”- ఇతి| తృతీయే ఇత్యాది| శాఖాశ్చతస్రో మూర్ధోరఃపృష్ఠోదరాణ్యంగాని చిబుకనాసౌష్ఠశ్రవణాంగులిపార్ష్ణిప్రభృతీని ప్రత్యంగాని| చతుర్థే ఇత్యాది| తత్స్థానత్వాత్ హృదయస్థానత్వాత్| ఇంద్రియార్థాః శబ్దస్పర్శరూపరసగంధాః| ద్విహృదయామితి ద్వితీయం హృదయం యస్యాః సా ద్విహృదయా, తాం| దౌహృదేత్యాది| కుణిం వికృతహస్తం| తత్ర కుబ్జాదిష్వవయవసముదాయేంద్రియాధిష్ఠానజో దోషో దౌహృదవిమాననజనితో యథాశాస్త్రమూహ్యః||18||
Adhikarana 15 (19-21) · Śloka 21
భవంతి చాత్ర- ఇంద్రియార్థాంస్తు యాన్ యాన్ సా భోక్తుమిచ్ఛతి గర్భిణీ గర్భాబాధభయాత్తాంస్తాన్ భిషగాహృత్య దాపయేత్ ||19|| సా ప్రాప్తదౌహృదా పుత్రం జనయేత గుణాన్వితం | అలబ్ధదౌహృదా గర్భే లభేతాత్మని వా భయం ||20|| యేషు యేష్వింద్రియార్థేషు దౌహృదే వై విమాననా | ప్రజాయేత సుతస్యార్తిస్తస్మింస్తస్మింస్తథేంద్రియే ||21||
भवन्ति चात्र- इन्द्रियार्थांस्तु यान् यान् सा भोक्तुमिच्छति गर्भिणी गर्भाबाधभयात्तांस्तान् भिषगाहृत्य दापयेत् ||१९|| सा प्राप्तदौहृदा पुत्रं जनयेत गुणान्वितम् | अलब्धदौहृदा गर्भे लभेतात्मनि वा भयम् ||२०|| येषु येष्विन्द्रियार्थेषु दौहृदे वै विमानना | प्रजायेत सुतस्यार्तिस्तस्मिंस्तस्मिंस्तथेन्द्रिये ||२१||
🔊 Audio coming soon
గద్యోక్తమేవార్థం పద్యైరాహ- భవంతీత్యాది| భోక్తుమిత్యస్యోపలక్షణత్వాద్ద్రష్టుం శ్రోతుమిత్యాదికమపి బోద్ధవ్యం| సా ప్రాప్తేత్యాది| అలబ్ధదౌర్హృదా అప్రాప్తాభిలషితపదార్థా, గర్భే గర్భవిషయే, భయం లభేత; ఆత్మని వా ఆత్మవిషయే వా భయం లభేత ప్రాప్నుయాత్| యేష్విత్యాది యేషు యేష్వింద్రియార్థేషు శబ్దాదిషు, దౌర్హృదే శ్రద్ధాయాం, విమాననా ఖండితత్వం, తస్మింస్తస్మింస్తదింద్రియే తస్య తస్యేంద్రియార్థస్య గ్రాహకే ఇంద్రియే, సుతస్యార్తిః పీడా ప్రజాయతే||19-21||
Adhikarana 16 (22-28) · Śloka 28
రాజసందర్శనే యస్యా దౌర్హృదం జాయతే స్త్రియాః | అర్థవంతం మహాభాగం కుమారం సా ప్రసూయతే ||22|| దుకూలపట్టకౌశేయభూషణాదిషు దౌహృదాత్ | అలంకారైషిణం పుత్రం లలితం సా ప్రసూయతే ||23|| ఆశ్రమే సంయతాత్మానం ధర్మశీలం ప్రసూయతే | దేవతాప్రతిమాయాం తు ప్రసూతే పార్షదోపమం | దర్శనే వ్యాలజాతీనాం హింసాశీలం ప్రసూయతే ||24|| గోధామాంసాశనే పుత్రం సుషుప్సుం ధారణాత్మకం | గవాం మాంసే తు బలినం సర్వక్లేశసహం తథా ||25|| మాహిషే దౌర్హృదాచ్ఛూరం రక్తాక్షం లోమసంయుతం | వరాహమాంసాత్ స్వప్నాలుం శూరం సంజనయేత్ సుతం ||26|| మార్గాద్విక్రాంతజంఘాలం సదా వనచరం సుతం | సృమరాద్విగ్నమనసం నిత్యభీతం చ తైత్తిరాత్ ||27|| అతోఽనుక్తేషు యా నారీ సమభిధ్యాతి దౌర్హృదం | శరీరాచారశీలైః సా సమానం జనయిష్యతి ||28||
राजसन्दर्शने यस्या दौर्हृदं जायते स्त्रियाः | अर्थवन्तं महाभागं कुमारं सा प्रसूयते ||२२|| दुकूलपट्टकौशेयभूषणादिषु दौहृदात् | अलङ्कारैषिणं पुत्रं ललितं सा प्रसूयते ||२३|| आश्रमे संयतात्मानं धर्मशीलं प्रसूयते | देवताप्रतिमायां तु प्रसूते पार्षदोपमम् | दर्शने व्यालजातीनां हिंसाशीलं प्रसूयते ||२४|| गोधामांसाशने पुत्रं सुषुप्सुं धारणात्मकम् | गवां मांसे तु बलिनं सर्वक्लेशसहं तथा ||२५|| माहिषे दौर्हृदाच्छूरं रक्ताक्षं लोमसंयुतम् | वराहमांसात् स्वप्नालुं शूरं सञ्जनयेत् सुतम् ||२६|| मार्गाद्विक्रान्तजङ्घालं सदा वनचरं सुतम् | सृमराद्विग्नमनसं नित्यभीतं च तैत्तिरात् ||२७|| अतोऽनुक्तेषु या नारी समभिध्याति दौर्हृदम् | शरीराचारशीलैः सा समानं जनयिष्यति ||२८||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం దౌర్హృదవిశేషైర్గుణవిశేషాక్రాంతానామపత్యానాముత్పత్తిం సూచయన్నాహ- రాజసందర్శనే ఇత్యాది| మహాభాగం మహాపుణ్యవంతం| దుకూలేత్యాది| దుకూలపట్టః పట్టవస్త్రం, కౌశేయం త్రసరతంతుజాతం | భూషణాని ముక్తాహారప్రభృతీని| లలితం శృంగారచేష్టాయుక్తం| ‘దుకూలే పట్టకౌశేయే భూషణాదిషు’ ఇతి కేచిత్ పఠంతి; తత్ర దుకూలం సూక్ష్మం వస్త్రం, పట్టం పట్టవస్త్రం| ఆశ్రమే ఇత్యాది| యస్యా ఆశ్రమే తపస్వినామధిష్ఠానే శ్రద్ధా భవేత్ సా ఏవంభూతం జనయేదితి పిండార్థః| సంయతాత్మానం సంయతేంద్రియం| దేవతాప్రతిమాయామిత్యాది| పార్షదోపమమితి పార్షదేషు సభాపురుషేషూపమా యస్య స తథా తం| దర్శనే ఇత్యాది| వ్యాలా వ్యాఘ్రాదయో హింస్రాః పశవః| గోధేత్యాది| సుషుప్సుం స్వప్తుమిచ్ఛుం| ధారణాత్మకం హృదయగృహీతవస్తూనామమోచకం| వరాహమాంసాదితి ‘అభిలషితాత్’ ఇతి శేషః| మార్గాదిత్యాది మార్గాత్ మృగమాంసాత్| విక్రాంతముద్యోగినం, జంఘాలం వేగవంతం| సృమరాదిత్యాది సృమరో మహాశూకరః, అన్యే మహాశ్వాకారశ్చమరానూకః| ‘నిత్యభీతం చ తైత్తిరాత్’ ఇత్యత్ర ‘నిత్యం శీలం చ తైత్తిరాత్’ ఇత్యపరే, శీలం శీలవంతం| అనుక్తదౌర్హృదసంగ్రహార్థం శ్లోకమాహ- అతోఽనుక్తేష్విత్యాది| యాదృశేషు దౌర్హృదం శ్రద్ధాం సమభిధ్యాతి చేతసి కరోతి, తేన సమానమిత్యర్థః||22-28||
Adhikarana 17 (29) · Śloka 29
కర్మణా చోదితం జంతోర్భవితవ్యం పునర్భవేత్ | యథా తథా దైవయోగాద్దౌర్హృదం జనయేద్ధృది ||29||
कर्मणा चोदितं जन्तोर्भवितव्यं पुनर्भवेत् | यथा तथा दैवयोगाद्दौर्हृदं जनयेद्धृदि ||२९||
🔊 Audio coming soon
కర్మణేత్యాది| దైవయోగాద్దౌర్హృదం హృది తథా జనయేత్, యథా పునర్జంతోః కర్మణా చోదితం ప్రేరితం భవితవ్యం భవేత్||29||
Adhikarana 18 (30) · Śloka 30
పంచమే మనః ప్రతిబుద్ధతరం భవతి, షష్ఠే బుద్ధిః, సప్తమే సర్వాంగప్రత్యంగవిభాగః ప్రవ్యక్తతరః; అష్టమేఽస్థిరీభవత్యోజః , తత్ర జాతశ్చేన్న జీవేన్నిరోజస్త్వాన్నైరృతభాగత్వాచ్చ , తతో బలిం మాంసౌదనమస్మై దాపయేత్; నవమదశమైకాదశద్వాదశానామన్యతమస్మింజాయతే, అతోఽన్యథా వికారీ భవతి ||30||
पञ्चमे मनः प्रतिबुद्धतरं भवति, षष्ठे बुद्धिः, सप्तमे सर्वाङ्गप्रत्यङ्गविभागः प्रव्यक्ततरः; अष्टमेऽस्थिरीभवत्योजः , तत्र जातश्चेन्न जीवेन्निरोजस्त्वान्नैरृतभागत्वाच्च , ततो बलिं मांसौदनमस्मै दापयेत्; नवमदशमैकादशद्वादशानामन्यतमस्मिञ्जायते, अतोऽन्यथा विकारी भवति ||३०||
🔊 Audio coming soon
పంచమే ఇత్యాది| ప్రతిబుద్ధతరం జాగర్తీత్యర్థః| అష్టమే ఇత్యాది| ఓజోఽశేషధాతుధామ హృది స్థితం| నైఋతభాగత్వాత్ రక్షసామంశత్వాత్, “నైఋతాయ భాగశ్చ బాలేషు రుద్రేణ దత్త” ఇతి కుమారతంత్రే ప్రతిపాదితం| తతస్తస్మాత్ కారణాదష్టమే మాస్యస్మై నైఋతాయ బలిం దాపయేత్||30||
Adhikarana 19 (31-32) · Śloka 32
మాతుస్తు ఖలు రసవహాయాం నాడ్యాం గర్భనాభినాడీప్రతిబద్ధా, సాఽస్య మాతురాహారరసవీర్యమభివహతి | తేనోపస్నేహేనాస్యాభివృద్ధిర్భవతి | అసంజాతాంగప్రత్యంగప్రవిభాగమానిషేకాత్ ప్రభృతి సర్వశరీరావయవానుసారిణీనాం రసవహానాం తిర్యగ్గతానాం ధమనీనాముపస్నేహో జీవయతి ||31|| గర్భస్య ఖలు సంభవతః పూర్వం శిరః సంభవతీత్యాహ శౌనకః, శిరోమూలత్వాత్ ప్రధానేంద్రియాణాం ; హృదయమితి కృతవీర్యో, బుద్ధేర్మనసశ్చ స్థానత్వాత్; నాభిరితి పారాశర్యః, తతో హి వర్ధతే దేహో దేహినః; పాణిపాదమితి మార్కండేయః, తన్మూలత్వాచ్చేష్టాయా గర్భస్య; మధ్యశరీరమితి సుభూతిర్గౌతమః, తన్నిబద్ధత్వాత్ సర్వగాత్రసంభవస్య | తత్తు న సమ్యక్, సర్వాణ్యంగప్రత్యంగాని యుగపత్ సంభవంతీత్యాహ ధన్వంతరిః, గర్భస్య సూక్ష్మత్వాన్నోపలభ్యంతే వంశాంకురవచ్చూతఫలవచ్చ; తద్యథా- చూతఫలే పరిపక్వే కేశరమాంసాస్థిమజ్జానః పృథక్ పృథగ్దృశ్యంతే కాలప్రకర్షాత్, తాన్యేవ తరుణే నోపలభ్యంతే సూక్ష్మత్వాత్; తేషాం సూక్ష్మాణాం కేశరాదీనాం కాలః ప్రవ్యక్తతాం కరోతి; ఏతేనైవ వంశాంకురోఽపి వ్యాఖ్యాతః | ఏవం గర్భస్య తారుణ్యే సర్వేష్వంగప్రత్యంగేషు సత్స్వపి సౌక్ష్మ్యాదనుపలబ్ధిః, తాన్యేవ కాలప్రకర్షాత్ ప్రవ్యక్తాని భవంతి ||32||
मातुस्तु खलु रसवहायां नाड्यां गर्भनाभिनाडीप्रतिबद्धा, साऽस्य मातुराहाररसवीर्यमभिवहति | तेनोपस्नेहेनास्याभिवृद्धिर्भवति | असञ्जाताङ्गप्रत्यङ्गप्रविभागमानिषेकात् प्रभृति सर्वशरीरावयवानुसारिणीनां रसवहानां तिर्यग्गतानां धमनीनामुपस्नेहो जीवयति ||३१|| गर्भस्य खलु सम्भवतः पूर्वं शिरः सम्भवतीत्याह शौनकः, शिरोमूलत्वात् प्रधानेन्द्रियाणां ; हृदयमिति कृतवीर्यो, बुद्धेर्मनसश्च स्थानत्वात्; नाभिरिति पाराशर्यः, ततो हि वर्धते देहो देहिनः; पाणिपादमिति मार्कण्डेयः, तन्मूलत्वाच्चेष्टाया गर्भस्य; मध्यशरीरमिति सुभूतिर्गौतमः, तन्निबद्धत्वात् सर्वगात्रसम्भवस्य | तत्तु न सम्यक्, सर्वाण्यङ्गप्रत्यङ्गानि युगपत् सम्भवन्तीत्याह धन्वन्तरिः, गर्भस्य सूक्ष्मत्वान्नोपलभ्यन्ते वंशाङ्कुरवच्चूतफलवच्च; तद्यथा- चूतफले परिपक्वे केशरमांसास्थिमज्जानः पृथक् पृथग्दृश्यन्ते कालप्रकर्षात्, तान्येव तरुणे नोपलभ्यन्ते सूक्ष्मत्वात्; तेषां सूक्ष्माणां केशरादीनां कालः प्रव्यक्ततां करोति; एतेनैव वंशाङ्कुरोऽपि व्याख्यातः | एवं गर्भस्य तारुण्ये सर्वेष्वङ्गप्रत्यङ्गेषु सत्स्वपि सौक्ष्म्यादनुपलब्धिः, तान्येव कालप्रकर्षात् प्रव्यक्तानि भवन्ति ||३२||
🔊 Audio coming soon
నిరాహారస్యాపి గర్భస్య వర్తనే హేతుం నిర్దిశన్నాహ- మాతురిత్యాది| మాతుర్గర్భిణ్యా రసవహాయాం నాడ్యాం గర్భనాభినాడీ యా ప్రతిబద్ధా సాఽస్య గర్భస్య మాతృభుక్తమాహారరసవీర్యమభివహతి ప్రాపయతీత్యర్థః| నన్వంగప్రత్యంగప్రవ్యక్తీభావే గర్భనాభినాడీ మాతురాహారరసవీర్యమభివహతి, అంగప్రత్యంగప్రవ్యక్తీభావాత్తు పూర్వం కథం గర్భపుష్టిః స్యాదిత్యాహ- అసంజాతాంగప్రత్యంగవిభాగమిత్యాది| ఆనిషేకాత్ ప్రభృతీతి ఆ సమంతతో భావేన నిషేచనమానిషేకో యోనౌ శుక్రస్య నిషేచనం, తత్ప్రభృతి గర్భాధానం మర్యాదీకృత్యేత్యర్థః; ధమనీనాముపస్నేహో జీవయతి; యథా- పూర్ణసరఃసలిలోపస్నేహస్తీరజాతతరుకదంబకం జీవయతి తద్వత్ ప్రాణధారణం కరోతి| తథాచ భోజః- “గర్భో రుణద్ధి స్రోతాంసి రసరక్తవహాని వై| రక్తాజ్జరాయుర్భవతి నాడీ చైవ రసాత్మికా|| సా నాడీ గర్భమాప్నోతి తయా గర్భస్య వర్తనం| యద్యదశ్నాతి మాతాఽస్య భోజనం హి చతుర్విధం|| తస్మాదన్నాద్రసీభూతం వీర్యం త్రేధా ప్రవర్తతే| భాగః శరీరం పుష్ణాతి స్తన్యం భాగేన వర్ధతే|| గర్భః పుష్యతి భాగేన వర్ధతే చ యథాక్రమం| గర్భం కుల్యేవ కేదారం నాడీ ప్రీణాతి తర్పితా-” ఇతి||31-32||
Adhikarana 20 (33) · Śloka 33
తత్ర గర్భస్య పితృజమాతృజరసజాత్మజసత్త్వజసాత్మ్యజాని శరీరలక్షణాని వ్యాఖ్యాస్యామః | గర్భస్య కేశశ్మశ్రులోమాస్థినఖదంతసిరాస్నాయుధమనీరేతఃప్రభృతీని స్థిరాణి పితృజాని, మాంసశోణితమేదోమజ్జహృన్నాభియకృత్ప్లీహాంత్రగుదప్రభృతీని మృదూని మాతృజాని, శరీరోపచయో బలం వర్ణః స్థితిర్హానిశ్చ రసజాని, ఇంద్రియాణి జ్ఞానం విజ్ఞానమాయుః సుఖదుఃఖాదికం చాత్మజాని, సత్త్వజాన్యుత్తరత్ర వక్ష్యామః, వీర్యమారోగ్యం బలవర్ణౌ మేధా చ సాత్మ్యజాని ||33||
तत्र गर्भस्य पितृजमातृजरसजात्मजसत्त्वजसात्म्यजानि शरीरलक्षणानि व्याख्यास्यामः | गर्भस्य केशश्मश्रुलोमास्थिनखदन्तसिरास्नायुधमनीरेतःप्रभृतीनि स्थिराणि पितृजानि, मांसशोणितमेदोमज्जहृन्नाभियकृत्प्लीहान्त्रगुदप्रभृतीनि मृदूनि मातृजानि, शरीरोपचयो बलं वर्णः स्थितिर्हानिश्च रसजानि, इन्द्रियाणि ज्ञानं विज्ञानमायुः सुखदुःखादिकं चात्मजानि, सत्त्वजान्युत्तरत्र वक्ष्यामः, वीर्यमारोग्यं बलवर्णौ मेधा च सात्म्यजानि ||३३||
🔊 Audio coming soon
తత్రేత్యాది| లక్ష్యంతే ఇతి లక్షణాని, కర్మణి ల్యుట్ప్రత్యయః, తేన లక్షణీయాని జ్ఞాతవ్యానీత్యర్థః| తాన్యేవ జ్ఞాతవ్యాని పితృప్రభృతిభ్యః కారణేభ్యః ప్రత్యేకం నిర్దిశన్నాహ- గర్భస్యేత్యాది| ఆత్మజానీతి ఆత్మసన్నిధానజాతాని , న త్వాత్మనో జాతాని, ఆత్మనో నిర్వికారస్య వికారజనకత్వాభావాత్ ప్రకృతిభావానుపపత్తేః; స్వాభావికప్రకృతిభావే చ మోక్షానుపపత్తిః, తస్య హి తత్స్వభావత్వే భావస్యాపరిత్యాజ్యత్వాదితి| ఆదిశబ్దాన్నానాయోనిజన్మాదికం చ| సత్త్వేత్యాది| ఉత్తరత్ర గర్భవ్యాకరణే||33||
Adhikarana 21 (34) · Śloka 34
తత్ర యస్యా దక్షిణే స్తనే ప్రాక్ పయోదర్శనం భవతి దక్షిణకుక్షిమహత్త్వం చ పూర్వం చ దక్షిణం సక్థ్యుత్కర్షతి బాహుల్యాచ్చ పున్నామధేయేషు ద్రవ్యేషు దౌర్హృదమభిధ్యాయతి స్వప్నేషు చోపలభతే పద్మోత్పలకుముదామ్రాతకాదీని పున్నామాన్యేవ ప్రసన్నముఖవర్ణా చ భవతి తాం బ్రూయాత్ పుత్రమియం జనయిష్యతీతి, తద్విపర్యయే కన్యాం, యస్యాః పార్శ్వద్వయమవనతం పురస్తాన్నిర్గతముదరం ప్రాగభిహితం చ లక్షణం చ తస్యా నపుంసకమితి విద్యాత్, యస్యా మధ్యే నిమ్నం ద్రోణీభూతముదరం సా యుగ్మం ప్రసూయత ఇతి ||34||
तत्र यस्या दक्षिणे स्तने प्राक् पयोदर्शनं भवति दक्षिणकुक्षिमहत्त्वं च पूर्वं च दक्षिणं सक्थ्युत्कर्षति बाहुल्याच्च पुन्नामधेयेषु द्रव्येषु दौर्हृदमभिध्यायति स्वप्नेषु चोपलभते पद्मोत्पलकुमुदाम्रातकादीनि पुन्नामान्येव प्रसन्नमुखवर्णा च भवति तां ब्रूयात् पुत्रमियं जनयिष्यतीति, तद्विपर्यये कन्यां, यस्याः पार्श्वद्वयमवनतं पुरस्तान्निर्गतमुदरं प्रागभिहितं च लक्षणं च तस्या नपुंसकमिति विद्यात्, यस्या मध्ये निम्नं द्रोणीभूतमुदरं सा युग्मं प्रसूयत इति ||३४||
🔊 Audio coming soon
గర్భస్యాప్రత్యక్షస్యాపి స్తన్యదర్శనాదిలక్షణేన స్త్రీపున్నపుంసకలక్షణాని నిర్దిశన్నాహ- తత్రేత్యాది| ప్రసన్నముఖవర్ణా చేత్యత్ర చకారాదూర్ధ్వరోమరాజిత్వాదీని గ్రాహ్యాణి| ప్రాగభిహితం చ లక్షణమితి స్త్రీలక్షణం పురుషలక్షణం చ ప్రతిపాదితం తద్ద్వయమపి చ భవతి| యస్యా ఇత్యాది| ద్రోణీభూతం ద్రోణీసదృశం, ద్రోణీ జలక్షేపణీ| అన్యత్రాప్యుక్తం- “రోమరాజీ భవేన్నిమ్నా యస్యాః సా సూయతే యమౌ”- ఇతి||34||
Adhikarana 22 (35) · Śloka 35
భవంతి చాత్ర- దేవతాబ్రాహ్మణపరాః శౌచాచారహితే రతాః | మహాగుణాన్ ప్రసూయంతే విపరీతాస్తు నిర్గుణాన్ ||35||
भवन्ति चात्र- देवताब्राह्मणपराः शौचाचारहिते रताः | महागुणान् प्रसूयन्ते विपरीतास्तु निर्गुणान् ||३५||
🔊 Audio coming soon
కాయవాక్చిత్తగుణవద్గర్భప్రసవజ్ఞానం దర్శయన్నాహ- దేవతేత్యాది||35||
Adhikarana 23 (36) · Śloka 36
అంగప్రత్యంగనిర్వృత్తిః స్వభావాదేవ జాయతే | అంగప్రత్యంగనిర్వృత్తౌ యే భవంతి గుణాగుణాః | తే తే గర్భస్య విజ్ఞేయా ధర్మాధర్మనిమిత్తజాః ||36||
अङ्गप्रत्यङ्गनिर्वृत्तिः स्वभावादेव जायते | अङ्गप्रत्यङ्गनिर्वृत्तौ ये भवन्ति गुणागुणाः | ते ते गर्भस्य विज्ञेया धर्माधर्मनिमित्तजाः ||३६||
🔊 Audio coming soon
‘స్వభావమీశ్వరం’ (శా.1) ఇత్యాదిశ్లోకేన యా స్వభావాదంగప్రత్యంగనిర్వృత్తిః సూచితా తాం ప్రతిపాద్య తన్నిర్వృత్తౌ ప్రాక్తనశ్లోకాభిహితగుణాగుణోపపత్తిం ధర్మాధర్మహేతుతయా నిర్దిశన్నాహ- అంగప్రత్యంగేత్యాది||36||
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం శారీరస్థానే గర్భావక్రాంతిశారీరం నామ తృతీయోఽధ్యాయః ||3||
इति सुश्रुतसंहितायां शारीरस्थाने गर्भावक्रान्तिशारीरं नाम तृतीयोऽध्यायः ||३||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాం శారీరస్థానే తృతీయోఽధ్యాయః||3||