4. garbhavyākaraṇaśārīram

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோ கர்பவ்யாகரணஂ ஶாரீரஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

கர்பாவக்ராந்திஶாரீராநந்தரமவக்ராந்தஸ்ய கர்பஸ்ய வ்யாகரணார்ஹத்வாத்கர்பவ்யாகரணஂ வக்துஂ யுஜ்யத இத்யாஹ- அதேத்யாதி| கர்பவ்யாகரணஂ கர்பவிவரணமித்யர்தஃ||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

அக்நிஃ ஸோமோ வாயுஃ ஸத்த்வஂ ரஜஸ்தமஃ பஞ்சேந்த்ரியாணி பூதாத்மேதி ப்ராணாஃ ||௩||

தத்ர ப்ராணாஸ்த்வக்கலாதயஶ்ச விவரணீயாஃ; தேஷு ப்ராணாநாமதீவ தேஹஸ்திதிஹேதுத்வாத் ப்ராகுபாதாநமாஹ- அக்நிரித்யாதி| அக்நிரத்ர பாசகப்ராஜகாலோசகரஞ்ஜகஸாதகாநாஂ பாஞ்சபௌதிகாநாஂ ஸர்வதாத்வநுகாநாஂ சோஷ்மணாஂ ஶக்திரூபதயாऽவஸ்திதோ வாசோऽதிதைவத்வமாபந்நோ போத்தவ்யஃ| ஶ்லேஷ்மரஸஶுக்ராதீநாஂ தோயாத்மகாநாஂ பாவாநாஂ ரஸநேந்த்ரியஸ்ய ச ஶக்திரூபதயாऽவஸ்திதோ மநஸோऽதிதைவத்வமாபந்நஃ ஸோம இதி| வாயுஃ பஞ்சாத்மகஃ ப்ராணாதிபேதேந| ஸத்த்வரஜஸ்தமாஂஸி து ப்ரகதேரஷ்டரூபாயா குணாஃ| இந்த்ரியாணி ஶ்ரவணதர்ஶநஸ்பர்ஶநரஸநக்ராணாநீதி பஞ்ச| பூதாத்மா ஶுபாஶுபகர்மபிஃ பரிகஹீதஃ கர்மபுருஷஃ| ஏதே சாக்நீஷோமாதயஃ ப்ராணயந்தி ஜீவயந்தீதி ப்ராணாஃ| தத்ராக்நிஸ்தாவதாஹாரபாகாதிகர்மணா ப்ராணயதி, ஸோமஶ்ச ஸௌம்யதாதோரோஜஃப்ரபதேஃ போஷணேந, வாயுஶ்ச தோஷதாதுமலாதீநாஂ ஸஞ்சாரணேநோச்ச்வாஸநிஃஶ்வாஸாப்யாஂ ச, ஸத்த்வஂ ரஜஸ்தமஶ்ச மநோரூபதயா பரிணதஂ பூதாத்மநஃ ஶரீராந்தரக்ரஹணமோக்ஷணே ஹேதுரிதி ததபி ப்ராணயதி, பஞ்சேந்த்ரியாணி சக்ஷுராதீநி ரூபாதிக்ரஹணகர்மணா ப்ராணயந்தி, ஏவஂ பூதாத்மா கர்மபுருஷோऽப்யஶேஷஸ்யைவ கர்மராஶேஶ்சேதநாஹேதுரிதி ப்ராணயதி||௩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

தஸ்ய கல்வேவம்ப்ரவத்தஸ்ய ஶுக்ரஶோணிதஸ்யாபிபச்யமாநஸ்ய க்ஷீரஸ்யேவ ஸந்தாநிகாஃ ஸப்த த்வசோ பவந்தி | தாஸாஂ ப்ரதமாऽவபாஸிநீ நாம, யா ஸர்வாந் வர்ணாநவபாஸயதி பஞ்சவிதாஂ ச சாயாஂ ப்ரகாஶயதி, ஸா வ்ரீஹேரஷ்டாதஶபாகப்ரமாணா, ஸித்மபத்மகண்டகாதிஷ்டாநா; த்விதீயா லோஹிதா நாம, ஷோடஶபாகப்ரமாணா, திலகாலகந்யச்சவ்யங்காதிஷ்டாநா; ததீயா ஶ்வேதா நாம, த்வாதஶபாகப்ரமாணா, சர்மதலாஜகல்லீமஷகாதிஷ்டாநா; சதுர்தீ தாம்ரா நாமாஷ்டபாகப்ரமாணா, விவிதகிலாஸகுஷ்டாதிஷ்டாநா; பஞ்சமீ வேதிநீ நாம பஞ்சபாகப்ரமாணா, குஷ்டவிஸர்பாதிஷ்டாநா; ஷஷ்டீ ரோஹிணீ நாம வ்ரீஹிப்ரமாணா, க்ரந்த்யபச்யர்புதஶ்லீபதகலகண்டாதிஷ்டாநா; ஸப்தமீ மாஂஸதரா நாம வ்ரீஹித்வயப்ரமாணா, பகந்தரவித்ரத்யர்ஶோऽதிஷ்டாநா | யதேதத் ப்ரமாணஂ நிர்திஷ்டஂ தந்மாஂஸலேஷ்வவகாஶேஷு, ந லலாடே ஸூக்ஷ்மாங்குல்யாதிஷு ச; யதோ வக்ஷ்யத்யுதரேஷு- ‘வ்ரீஹிமுகேநாங்குஷ்டோதரப்ரமாணமவகாடஂ வித்யேத்’ (சி.௧௪) இதி ||௪||

ப்ராணஸத்பாவ ஏவ ஶுக்ரஶோணிதஸ்ய பரிணாமேந த்வகாதிஸம்பவ இத்யநந்தரஂ த்வகாதிவ்யாகரணஂ குர்வந்நாஹ- தஸ்யேத்யாதி| தஸ்ய ஶுக்ரஶோணிதஸ்ய| ஏவம்ப்ரவத்தஸ்ய பூதாத்மாதிஷ்டிதஸ்ய| தாஸாமித்யாதி| ஸர்வவர்ணாந் கௌராதிகாந்| அவபாஸயதீதி ‘ப்ராஜகேநாக்நிநா’ இதி ஶேஷஃ| பஞ்சவிதாஂ பஞ்சாத்மிகாஂ, பஞ்சமஹாபூதகதத்வாத்| சஶப்தாத் ப்ரபாऽபி க்ராஹ்யா| “ஆஸந்நா லக்ஷ்யதே ச்சாயா ப்ரபா தூராத் ப்ரகாஶதே” (ச.இ.௭) இதி தயோர்பேதஃ| தஸ்யாஸ்த்வசஃ ப்ரமாணஂ நிர்திஶந்நாஹ- ஸேத்யாதி| வ்ரீஹிரத்ர யவஃ, ப்ரத்யேகஂ வ்ரீஹிவிஸ்தாரஸ்ய விஂஶதிர்பாகாஃ பரிகல்பநீயாஃ, தே சாஷ்டாதஶ பாகா அவபாஸிந்யாஃ ப்ரமாணம், ஏவஂ வக்ஷ்யமாணேஷ்வபி விஂஶதிபாகேஷு ஷோடஶப்ரபதயோ பாகா போத்தவ்யாஃ| அங்குஷ்டோதரப்ரமாணமிதி ஏதேநைததுக்தஂ பவதி- ஸப்தாநாஂ த்வசாஂ ஸமுதாயேநாங்குஷ்டோதரப்ரமாணமஸ்தி; அங்குஷ்டோதரஂ து விஂஶதிதமபாகோநஷட்யவப்ரமாணம்||௪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

கலாஃ கல்வபி ஸப்த பவந்தி தாத்வாஶயாந்தரமர்யாதாஃ ||௫||

கலா இத்யாதி| தததீதி தாதவோ ரஸரக்தமாஂஸாதயஃ, கபபித்தபுரீஷாண்யபி ப்ராகதாநி ஸ்வகர்மணா தததீதி தாதவஃ, தேஷாமாஶயா அவஸ்தாநப்ரதேஶா தாத்வாஶயாஃ, தேஷாமந்தரேஷு மர்யாதாஃ ஸீமாபூதா இத்யர்தஃ||௫||

Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7

பவதஶ்சாத்ர- யதா ஹி ஸாரஃ காஷ்டேஷு சித்யமாநேஷு தஶ்யதே | ததாஹி தாதுர்மாஂஸேஷு சித்யமாநேஷு தஶ்யதே ||௬|| ஸ்நாயுபிஶ்ச ப்ரதிச்சந்நாந் ஸந்ததாஂஶ்ச ஜராயுணா | ஶ்லேஷ்மணா வேஷ்டிதாஂஶ்சாபி கலாபாகாஂஸ்து தாந் விதுஃ ||௭||

தாஸாமந்தஃஸ்திதத்வேநாப்ரத்யக்ஷாணாமஸ்தித்வஂ ப்ரத்யுபமாநஂ ப்ரமாணஂ நிர்திஶந்நாஹ- பவத இத்யாதி| ஏதேந கலாஸாதிஷ்டாநபதக்தாதூபலம்பகார்யேணாவ்யக்தமேவ கலாநாமஸ்தித்வஂ ஸாதிதஂ பவேத்| தாஸாமுபஷ்டம்பகஂ நிர்திஶந்நாஹ- ஸ்நாயுபிரித்யாதி| கலாபாகாந் கலாவிபாகவிஶேஷாந்| ஸந்ததாந் ஸம்யக்ப்ரகாரேண வ்யாப்தாந்| ஜராயுருல்பாகாரோ யேந வேஷ்டிதாஃ ப்ராணிநோ ஜாயந்தே; கலாவேஷ்டகோऽபி தத்வதேவ| வத்தவாக்படேந கலாஸ்வரூபமபிஹிதம்| யதா- “யஸ்து தாத்வாஶயாந்தரேஷு க்லேதோऽவதிஷ்டதே ஸ யதாஸ்வமூஷ்மபிர்விபக்வஃ ஸ்நாயுஶ்லேஷ்மஜராயுச்சந்நஃ காஷ்ட இவ ஸாரோ தாதுரஸஶேஷோऽல்பத்வாத் கலாஸஞ்ஜ்ஞஃ” (அ.ஸஂ.ஶா.௫) இதி||௬-௭||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

தாஸாஂ ப்ரதமா மாஂஸதரா, யஸ்யாஂ மாஂஸே ஸிராஸ்நாயுதமநீஸ்ரோதஸாஂ ப்ரதாநா பவந்தி ||௮||

தாஸாமித்யாதி| யஸ்யாஂ கலாயாமதிஷ்டிதே மாஂஸே ஸிராதீநாஂ ப்ரதாநா விஸ்தாரா பவந்தி||௮||

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

யதா பிஸமணாலாநி விவர்தந்தே ஸமந்ததஃ | பூமௌ பங்கோதகஸ்தாநி ததா மாஂஸே ஸிராதயஃ ||௯||

அமுமேவார்தஂ தஷ்டாந்தேந த்ரடயந்நாஹ- யதா பிஸமணாலாநீத்யாதி| ததா மாஂஸே இத்யாதி| ததா ப்ரதமகலாயாஂ மாஂஸஸ்தாஃ ஸிராதயோ பவந்தி| நநு, ரஸாநந்தரஂ ரக்தஂ, ததோ மாஂஸஂ, தத் கதஂ ப்ராகேவ மாஂஸதரா படிதா, ததோ ரக்ததரேதி? உச்யதே, போஷணே க்ரமோऽயஂ நது தாரணே; அத ஏவ யஸ்யாமித்யாதாரத்வேந கலா நிர்திஷ்டா||௯||

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

த்விதீயா ரக்ததரா மாஂஸஸ்யாப்யந்தரதஃ, தஸ்யாஂ ஶோணிதஂ விஶேஷதஶ்ச ஸிராஸு யகத்ப்லீஹ்நோஶ்ச பவதி ||௧௦||

த்விதீயேத்யாதி||௧௦||

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

வக்ஷாத்யதாபிப்ரஹதாத் க்ஷீரிணஃ க்ஷீரிமாவஹேத் | மாஂஸாதேவஂ க்ஷதாத் க்ஷிப்ரஂ ஶோணிதஂ ஸம்ப்ரஸிச்யதே ||௧௧||

அத்ர தஷ்டாந்தேந தார்ஷ்டாந்திகஂ த்ரடயந்நாஹ- வக்ஷாதித்யாதி| ஸம்ப்ரஸிச்யதே ப்ரஸ்ரவதீத்யர்தஃ||௧௧||

Adhikarana 10 (12) · Śloka 12

ததீயா மேதோதரா; மேதோ ஹி ஸர்வபூதாநாமுதரஸ்தமண்வஸ்திஷு ச, மஹத்ஸு ச மஜ்ஜா பவதி ||௧௨||

ததீயேத்யாதி| அண்வஸ்திஷு அல்பாஸ்திஷு| நநு, மஜ்ஜா அஸ்த்நாமந்தர்பவதி கதஂ மேதஸ்ததந்தரித்யாஹ- மஹத்ஸ்வித்யாதி| அண்வஸ்திஷு மேதஃ, மஹத்ஸு மஜ்ஜேதி||௧௨||

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

ஸ்தூலாஸ்திஷு விஶேஷேண மஜ்ஜா த்வப்யந்தராஶ்ரிதஃ | அதேதரேஷு ஸர்வேஷு ஸரக்தஂ மேத உச்யதே | ஶுத்தமாஂஸஸ்ய யஃ ஸ்நேஹஃ ஸா வஸா பரிகீர்திதா ||௧௩||

கத்யோக்தமர்தஂ ஶ்லோகேந ஸ்பஷ்டீகுர்வந்நாஹ- ஸ்தூலேத்யாதி| இதரேஷ்வல்பாஸ்திஷு ஸர்வேஷு| நநு, மேதோமஜ்ஜாநுகாரீ உபதாதுர்வஸாக்யஃ க இத்யாஹ- ஶுத்தேத்யாதி||௧௩||

Adhikarana 12 (14-15) · Śloka 15

சதுர்தீ ஶ்லேஷ்மதரா ஸர்வஸந்திஷு ப்ராணபதாஂ பவதி ||௧௪|| ஸ்நேஹாப்யக்தே யதா ஹ்யக்ஷே சக்ரஂ ஸாது ப்ரவர்ததே | ஸந்தயஃ ஸாது வர்தந்தே ஸஂஶ்லிஷ்டாஃ ஶ்லேஷ்மணா ததா ||௧௫||

தயா ததஸ்ய ஶ்லேஷ்மணோ குணகர்மாணி தர்ஶயந்நாஹ- ஸ்நேஹேத்யாதி| அக்ஷ இதி சக்ரச்சித்ராந்தர்கதகாஷ்டமித்யர்தஃ||௧௪-௧௫||

Adhikarana 13 (16-17) · Śloka 17

பஞ்சமீ புரீஷதரா நாம; யாऽந்தஃகோஷ்டே மலமபிவிபஜதே பக்வாஶயஸ்தா ||௧௬|| யகத்ஸமந்தாத் கோஷ்டஂ ச ததாऽந்த்ராணி ஸமாஶ்ரிதா | உண்டு(ந்து)கஸ்தஂ விபஜதே மலஂ மலதரா கலா ||௧௭||

பஞ்சமீத்யாதி| அந்தஃகோஷ்ட இதி கோஷ்டஸ்யாந்தர்மத்யமந்தஃகோஷ்டஂ, புநஸ்தஸ்மிந்மலஂ மூத்ரபுரீஷரூபதயா விபஜதி| கயீ து ‘அந்தஃகோஷ்டே கோஷ்டமத்யே, தத்ராபி ரஸவிபாகே கிட்டஸ்ய புரீஷத்வாத் தத் புரீஷஂ கோஷ்டே விபஜதி கோஷ்டாத் பதக்கரோதி; ஸ சாத்ர புரீஷவிபாகோऽக்நிமாருதகதோऽபி; தத்ராக்நிகதோ யதா- ‘விவேசயதி ச ரஸமூத்ரபுரீஷாணி’ (ஸூ.௨௧), மாருதகதோ யதா- ‘ஸோऽந்நஂ பசதி தஜ்ஜாஂஶ்ச விஶேஷாந்விவிநக்தி ஹி’ (நி.௧) இதி வ்யாக்யாதி| பக்வாஶயஸ்தேதி புரீஷஸ்ய பக்வாஶயஸ்திதத்வாத்| கோஷ்டஃ புநராமபக்வாஶயாஶ்ரயஃ; ததா ச கோஷ்டலக்ஷணஂ- “ஸ்தாநாந்யாமாக்நிபக்வாநாஂ மூத்ரஸ்ய ருதிரஸ்ய ச| ஹதுண்டுகஂ(கஃ) புப்புஸஶ்ச கோஷ்ட இத்யபிதீயதே” (சி.௨) இதி| தேந கோஷ்டஸ்திதாऽபி புரீஷஸ்ய பக்வாஶயஸ்திதத்வாத்பாஹுல்யேந பக்வாஶயஸ்தா கத்யந்தே| ஏததேவ ஸமஸ்தகோஷ்டஸ்திதத்வஂ ஶ்லோகேந ஸ்பஷ்டீகுர்வந்நாஹ- யகதித்யாதி| ஸமந்தாத் ஸர்வதோ யகதாதிகஂ ஸமாஶ்ரிதா, உண்டு(ந்து)கஸ்தஂ மலஂ விபஜதே| தத்ர யகத்க்ரஹணஂ ரக்தாதாரஸாம்யேந ப்லீஹ்ந உபலக்ஷணஂ யகத்ஸமீபாநாஂ ஹதயாதீநாஂ ச, உண்டுகக்ரஹணேந ஸாந்நித்யாத்குதோ கஹ்யதே, தேநோர்த்வஂ யகதாதி வ்யவஸ்திதஂ , அதஸ்தாத்குதபர்யந்தஂ கோஷ்டஂ ஸமந்தாத் ஸமாஶ்ரிதா| வத்தவாக்படேநாப்யுக்தஂ- “பஞ்சமீ புரீஷதரா, ஸா ஹ்யந்த்ராமபக்வாஶயாஶ்ரயா, தத்ரோண்டுகஸ்தஂ மலஂ விபஜதி” (அ.ஸஂ.ஶா.௫) இதி| உண்டுகஃ ‘போட்டலக’ இதி லோகே| சரகே ச புரீஷாதாரஶப்தேநோண்டுகஃ ப்ரதிபாதிதஃ, அத ஏவ புரீஷதரேதி நாமாஸ்யாஃ| மலஂ விபஜதே மூத்ரபுரீஷரூபதயா விபாகஂ கரோதி| கயீ து, விபஜதே தஸ்மாத் கோஷ்டாத் பதக்கரோதீதி வ்யாக்யாதி||௧௬-௧௭||

Adhikarana 14 (18) · Śloka 18

ஷஷ்டீ பித்ததரா ; யா சதுர்விதமந்நபாநமாமாஶயாத் ப்ரச்யுதஂ பக்வாஶயோபஸ்திதஂ தாரயதி ||௧௮||

ஷஷ்டீத்யாதி| பித்தமத்ராந்தரக்நிஸஞ்ஜ்ஞகம்| ஆமாஶயாத் ப்ரச்யுதஂ கபாஶயாத்ப்ரஷ்டஂ, பக்வாஶயோபஸ்திதஂ பக்வாஶயகமநாயோபஸ்திதஂ பித்தஸ்தாநஂ ஸம்ப்ராப்தஂ, தாரயதி ‘பாகார்தஂ’ இதி ஶேஷஃ| ததா ச ஸங்க்ரஹஃ- “ஷஷ்டீ பித்ததரா நாம பக்வாமாஶயமத்யஸ்தா, ஸா ஹ்யந்தரக்ந்யதிஷ்டாநதயாऽऽமபக்வாஶயயோர்மத்யே சதுர்விதமந்நஂ பலேந விதார்ய பித்ததேஜஸா ஶோஷயந்தீ பசதி” (அ.ஸஂ.ஶா.௫) இதி||௧௮||

Adhikarana 15 (19) · Śloka 19

அஶிதஂ காதிதஂ பீதஂ லீடஂ கோஷ்டகதஂ நணாம் | தஜ்ஜீர்யதி யதாகாலஂ ஶோஷிதஂ பித்ததேஜஸா ||௧௯||

ஏதமேவார்தஂ ஶ்லோகேந தர்ஶயந்நாஹ- அஶிதமித்யாதி| அஶ போஜநே, காத பக்ஷணே, தேட் பா பாநே, லிஹ ஆஸ்வாதநே| ததந்நமஶிதாதிவிஶேஷணாக்ராந்தமந்நஂ ஜீர்யதி| யதாகாலஂ காலாநதிக்ரமேண தீக்ஷ்ணமத்யமந்தாக்நிஷு மாத்ராத்ரவ்யகுருலகூசிதகாலாநதிக்ரமேண||௧௯||

Adhikarana 16 (20-21) · Śloka 21

ஸப்தமீ ஶுக்ரதரா, யா ஸர்வப்ராணிநாஂ ஸர்வஶரீரவ்யாபிநீ ||௨௦|| யதா பயஸி ஸர்பிஸ்து கூடஶ்சேக்ஷௌ ரஸோ யதா | ஶரீரேஷு ததா ஶுக்ரஂ நணாஂ வித்யாத்பிஷக்வரஃ ||௨௧||

ஶுக்ரஸ்ய ஸர்வாங்கவ்யாப்தித்வே உபமாநஂ ப்ரமாணஂ தர்ஶயந்நாஹ- யதேத்யாதி| பயோதஷ்டாந்தோऽல்பமைதுநத்வாத்பஹுஶுக்ரே, இக்ஷுதஷ்டாந்தஸ்த்வதிபீடநஶுக்ரக்ஷரணத்வாந்மந்தஶுக்ரே புஂஸி||௨௦-௨௧||

Adhikarana 17 (22) · Śloka 22

த்வ்யங்குலே தக்ஷிணே பார்ஶ்வே பஸ்தித்வாரஸ்ய சாப்யதஃ | மூத்ரஸ்ரோதஃபதாச்சுக்ரஂ புருஷஸ்ய ப்ரவர்ததே ||௨௨||

தஸ்யைவேதாநீஂ ஸர்வாங்கவ்யாபிநோऽபி க்ஷரணமார்கமாஹ- த்வ்யங்குலே இத்யாதி| வத்தவாக்படேநோக்தம்- “ஸப்தமீ ஶுக்ரதரா த்வ்யங்குலே தக்ஷிணே பார்ஶ்வே பஸ்தித்வாரஸ்ய சாதோ மூத்ரமார்கமாஶ்ரிதா ஸகலஶரீரவ்யாபிநீ ஶுக்ரஂ ப்ரவர்தயதி” (அ. ஸஂ. ஶா. ௫) இதி||௨௨||

Adhikarana 18 (23) · Śloka 23

கத்ஸ்நதேஹாஶ்ரிதஂ ஶுக்ரஂ ப்ரஸந்நமநஸஸ்ததா | ஸ்த்ரீஷு வ்யாயச்சதஶ்சாபி ஹர்ஷாத்தத் ஸம்ப்ரவர்ததே ||௨௩||

நநு, யதா பயஸி ஸஂலீநஂ ஸர்பிரேவஂ ஶரீரஸஂலீநஂ ஶுக்ரஂ கதஂ பதக்பூய மூத்ரமார்கேண க்ஷரதீத்யாஹ- கத்ஸ்நேத்யாதி| ப்ரஸந்நமநஸஃ க்ரோதாதிரஹிதசித்தஸ்ய, ததா ஸ்த்ரீஷு வ்யாயச்சதோ வ்யாயாமஂ குர்வதோ ரதஂ குர்வத இத்யர்தஃ||௨௩||

Adhikarana 19 (24) · Śloka 24

கஹீதகர்பாணாமார்தவவஹாநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ வர்த்மாந்யவருத்யந்தே கர்பேண, தஸ்மாத்கஹீதகர்பாணாமார்தவஂ ந தஶ்யதே; ததஸ்தததஃ ப்ரதிஹதமூர்த்வமாகதமபரஂ சோபசீயமாநமபரேத்யபிதீயதே; ஶேஷஂ சோர்த்வதரமாகதஂ பயோதராவபிப்ரதிபத்யதே, தஸ்மாத்கர்பிண்யஃ பீநோந்நதபயோதரா பவந்தி ||௨௪||

கஸ்மாத்கஹீதகர்பாணாஂ கர்பக்ரஹணகாலாதூர்த்வமாப்ரஜநநாதார்தவஂ ந தஶ்யதே? இத்யாஹ- கஹீதேத்யாதி| வர்த்மாந்யவருத்யந்தே முகாந்யவருத்யந்தே| அபராமமலாமித்யாஹுஃ ஸ்த்ரியஃ||௨௪||

Adhikarana 20 (25) · Śloka 25

கர்பஸ்ய யகத்ப்லீஹாநௌ ஶோணிதஜௌ, ஶோணிதபேநப்ரபவஃ புப்புஸஃ , ஶோணிதகிட்டப்ரபவ உண்டுகஃ ||௨௫||

கர்பஸ்யேத்யாதி| யகத் காலகண்டஂ தக்ஷிணபார்ஶ்வஸ்தஂ, ப்லீஹா அநேநைவ நாம்நா ப்ரஸித்தோ வாமபார்ஶ்வஸ்திதஃ, யகத்ப்லீஹாநாவித்யுபலக்ஷணஂ, தேந க்லோமாபி ஶோணிதஜம், ததா ச வத்தவாக்படஃ- “ரக்தாதநிலயுக்தாத் காலீயகம்” (அ.ஸஂ.ஶா.௫) இதி| ஶோணிதேத்யாதி| புப்புஸோ ஹதயநாடிகாலக்நஃ ஸ்வநாமக்யாதஃ| ஶோணிதகிட்டேத்யாதி| உண்டுகஃ போட்டலகஃ||௨௫||

Adhikarana 21 (26-30) · Śloka 30

அஸஜஃ ஶ்லேஷ்மணஶ்சாபி யஃ ப்ரஸாதஃ பரோ மதஃ | தஂ பச்யமாநஂ பித்தேந வாயுஶ்சாப்யநுதாவதி ||௨௬|| ததோऽஸ்யாந்த்ராணி ஜாயந்தே குதஂ பஸ்திஶ்ச தேஹிநஃ | உதரே பச்யமாநாநாமாத்மாநாத்ருக்மஸாரவத் ||௨௭|| கபஶோணிதமாஂஸாநாஂ ஸாராஜ்ஜிஹ்வா ப்ரஜாயதே | யதார்தமூஷ்மணா யுக்தோ வாயுஃ ஸ்ரோதாஂஸி தாரயேத் ||௨௮|| அநுப்ரவிஶ்ய பிஶிதஂ பேஶீர்விபஜதே ததா | மேதஸஃ ஸ்நேஹமாதாய ஸிராஸ்நாயுத்வமாப்நுயாத் ||௨௯|| ஸிராணாஂ து மதுஃ பாகஃ ஸ்நாயூநாஂ ச ததஃ கரஃ | ஆஶய்யாப்யாஸயோகேந கரோத்யாஶயஸம்பவம் ||௩௦||

அந்த்ராதிகோத்பத்திஂ தர்ஶயந்நாஹ- அஸஜ இத்யாதி| ஆத்மாநாத் பச்யமாநாநாஂ வாயுநாऽக்நேஃ ஸமிந்தநாத் பச்யமாநாநாமித்யர்தஃ| கயீ து, ‘ஹதயே பச்யமாநாநாம்’ இதி பாடஂ படதி| யதார்தமித்யாதி| ஊஷ்மணா பித்தேந ஸஹ யுக்தோ வாயுஃ நவைவ ஸ்ரோதாஂஸி தாரயேத் குர்யாத்| கதஂ? யதார்தஂ; யதாப்ரயோஜநமித்யர்தஃ| அநுப்ரவிஶ்யேத்யாதி| வாயுஃ பிஶிதஂ மாஂஸமநுப்ரவிஶ்ய பேஶீர்விபஜதே, பேஶீ மாஂஸகண்டஃ | மேதஸ இத்யாதி| ஸிராஸ்நாயுத்வமாப்நுயாதிதி ஸிராஃ ஸ்நாயூஂஶ்ச வாயுஃ குர்யாதித்யர்தஃ| ஆஶய்யேத்யாதி| ஆஶய்ய அப்யாஸயோகேந வாயுஃ ஸ்திதிஂ கத்வேத்யர்தஃ||௨௬-௩௦||

Adhikarana 22 (31-32) · Śloka 32

ரக்தமேதஃப்ரஸாதாத்வக்கௌ; மாஂஸாஸக்கபமேதஃப்ரஸாதாத்வஷணௌ; ஶோணிதகபப்ரஸாதஜஂ ஹதயஂ, யதாஶ்ரயா ஹி தமந்யஃ ப்ராணவஹாஃ; தஸ்யாதோ வாமதஃ ப்லீஹா புப்புஸஶ்ச, தக்ஷிணதோ யகத் க்லோம ச; தத்விஶேஷேண சேதநாஸ்தாநம், அதஸ்தஸ்மிஂஸ்தமஸாऽऽவதே ஸர்வப்ராணிநஃ ஸ்வபந்தி ||௩௧|| பவதி சாத்ர- புண்டரீகேண ஸதஶஂ ஹதயஂ ஸ்யாததோமுகம் | ஜாக்ரதஸ்தத்விகஸதி ஸ்வபதஶ்ச நிமீலதி ||௩௨||

ரக்தேத்யாதி| ப்ரஸாதஃ ஸாரஃ| வக்கௌ குக்ஷிகோலகௌ| மாஂஸேத்யாதி| வஷணாவண்டௌ| ஶோணிதேத்யாதி| தஸ்ய ஹதயஸ்ய அதோ வாமதஃ ப்லீஹா புப்புஸஶ்ச; தக்ஷிணதோ யகத் க்லோம சேதி க்லோம திலகம்| தத் ஹதயஂ விஶேஷேண சேதநாஸ்தாநஂ சைதந்யாஸ்பதஂ, ஸாமாந்யேந து ஸகலஶரீரமேவ சேதநாஸ்தாநம்| ததுக்தஂ சரகே-“வேதநாநாமதிஷ்டாநஂ மநோ தேஹஶ்ச ஸேந்த்ரியஃ| கேஶலோமநகாக்ராந்தர்மலத்ரவகுணைர்விநா” (ச.ஶா.௧) இதி| சேதநாஸஹசரிதஂ மநோऽபி விஶேஷேண ஹதயாதிஷ்டாநஂ மதம்| அதஸ்தஸ்மிந் ஹதயே தமஸா தமோகுணேநோச்ச்ரிதேந ஆவதே நிருத்தே ஸதி, ஸர்வப்ராணிநஃ ஸ்வபந்தி| தஸ்யாகாரஂ தர்ஶயந்நாஹ- புண்டரீகேணேத்யாதி| ஹதயஂ கமலமுகுலாகாரமதோமுகம்||௩௧-௩௨||

Adhikarana 23 (33) · Śloka 33

நித்ராஂ து வைஷ்ணவீஂ பாப்மாநமுபதிஶந்தி, ஸா ஸ்வபாவத ஏவ ஸர்வப்ராணிநோऽபிஸ்பஶதி | தத்ர யதா ஸஞ்ஜ்ஞாவஹாநி ஸ்ரோதாஂஸி தமோபூயிஷ்டஃ ஶ்லேஷ்மா ப்ரதிபத்யதே ததா தாமஸீ நாம நித்ரா ஸம்பவத்யநவபோதிநீ, ஸா ப்ரலயகாலே; தமோபூயிஷ்டாநாமஹஃஸு நிஶாஸு ச பவதி, ரஜோபூயிஷ்டாநாமநிமித்தஂ, ஸத்த்வபூயிஷ்டாநாமர்தராத்ரே; க்ஷீணஶ்லேஷ்மணாமநிலபஹுலாநாஂ மநஃஶரீராபிதாபவதாஂ ச நைவ, ஸா வைகாரிகீ பவதி ||௩௩||

அத கேயஂ நித்ரா? தாமாஹ- நித்ராமித்யாதி| விஷ்ணோரியஂ வைஷ்ணவீ மாயைவ| பாப்மாநஂ கஸ்மாதாமநந்தி? கத்ஸ்நஶுபவ்யாபாரநிரோதாத்| யத்யபி தந்த்ராந்தரீயைஃ ஸப்தவிதா நித்ரா படிதா ததாऽபி த்ரிவிதைவ- தாமஸீ, ஸ்வாபாவிகீ, வைகாரிகீ சேதி பேதேந; தாஃ க்ரமேண தர்ஶயந்நாஹ- தத்ர யதேத்யாதி| யத்யபி ஸர்வாஸாமபி நித்ராணாஂ தமோ ஹேதுஸ்ததாऽபி ப்ரகஷ்டதமஸ்த்வாத் தாமஸீயஂ நித்ரா கத்யதே| ஸ்வாபாவிகீமாஹ- தம இத்யாதி| அநிமித்தமநியதகாலஂ, சலத்வாத்ரஜஸஃ கதாசித்திவா கதாசித்ராத்ராவித்யர்தஃ| ஸத்த்வபூயிஷ்டாநாமர்தராத்ர இதி தஸ்மிந் காலே கிஞ்சிதல்பீபூதஂ ஸத்த்வமுத்கடஂ ச தமோ பவதி, தஸ்மாதர்தராத்ரே ஸாத்த்விகாஃ ஸ்வபந்தி| வைகாரிகீமாஹ- க்ஷீணேத்யாதி| ஏவம்பூதாநாஂ புருஷாணாஂ நித்ரா நைவ பவதி, யதி ச பவதி ததா வைகாரிகீ நாம நித்ரா பவதி| நநு, யதா லங்கநஶ்ரமாதிபிர்வாயுர்வர்ததே ஶ்லேஷ்மா ச க்ஷீயதே ததா கதஂ நித்ரோதேதி? உச்யதே- மநஸஃ க்லாந்தத்வாத்பூதாத்மநோ விஷயநிவத்தௌ ப்ராணிநஃ ஸ்வபந்தி| ததுக்தஂ சரகே- “யதா து மநஸி க்லாந்தே கர்மாத்மாநஃ க்லமாந்விதாஃ| விஷயேப்யோ நிவர்தந்தே ததா ஸ்வபிதி மாநவஃ” (ச.ஸூ.௨௧) இதி||௩௩||

Adhikarana 24 (34-35) · Śloka 35

பவதஶ்சாத்ர- ஹதயஂ சேதநாஸ்தாநமுக்தஂ ஸுஶ்ருத ! தேஹிநாம் | தமோபிபூதே தஸ்மிஂஸ்து நித்ரா விஶதி தேஹிநம் ||௩௪|| நித்ராஹேதுஸ்தமஃ, ஸத்த்வஂ போதநே ஹேதுருச்யதே | ஸ்வபாவ ஏவ வா ஹேதுர்கரீயாந் பரிகீர்த்யதே ||௩௫||

இதாநீஂ கத்யோக்தஸ்யார்தஸ்ய ஸுகபோதநார்தஂ ஶ்லோகாவாஹ- பவதஶ்சாத்ரேத்யாதி| ஸத்த்வாதீநாஂ ஸதா ஸாந்நித்யாத் பரஸ்பரவிரோதிநோஃ ஸ்வாபபோதயோரநுபபத்திஂ மந்யமாந ஆஹ- ஸ்வபாவ ஏவ வேத்யாதி||௩௪-௩௫||

Adhikarana 25 (36) · Śloka 36

பூர்வதேஹாநுபூதாஂஸ்து பூதாத்மா ஸ்வபதஃ ப்ரபுஃ | ரஜோயுக்தேந மநஸா கஹ்ணாத்யர்தாஞ் ஶுபாஶுபாந் ||௩௬||

நநு, போதாபாவஃ ஸ்வாபஃ, ஸ்வாபாபாவோ போதஃ, தத் கதஂ ஸ்வபதஃ ஸ்வப்நதர்ஶநஂ பவதீத்யாஹ- பூர்வேத்யாதி| நநு ச, யஃ கஶ்சிதர்தாவபோதஃ ஸ ஸர்வோऽபி பாஹ்யார்தாவலம்பநோ தஷ்டஃ, ந ச ஸ்வப்நே பாஹ்யார்தஸ்ய ஸத்த்வஂ வித்யதே, தத் கதஂ தத்ரார்தாவபோத இதி? உச்யதே- ஸ்மதிரேவேயஂ பூர்வாநுபூதேऽர்தே, ந சாநநுபூதவிஷயா பரிஸ்புரதி| நநு, தாதக்விதஸ்யார்தஸ்யாதஷ்டாஶ்ருதாநநுபூதத்வாத் கதஂ ஸ்மதித்வமித்யாஹ- பூர்வதேஹாநுபூதாஂஸ்த்வித்யாதி| ஏதச்சோபலக்ஷணம், அதோऽநேநாபி தேஹேநாநுபூதாந்| பூதாத்மேதி கிம்பூதைர்கடித ஆத்மா ஶரீரலக்ஷணஃ? உத பூதைருபலக்ஷித ஆத்மா பூதாத்மா க்ஷேத்ரஜ்ஞஃ? இத்யாஹ- ஸ்வபதஃ ப்ரபுரிதி|- ஸ்வபதஃ ஸ்வாபயுக்தஸ்ய ஶரீரஸ்ய ப்ரபுஃ ஸ்வாமீ க்ஷேத்ரஜ்ஞ இத்யர்தஃ, தத்வஶேந ஸர்வக்ரியாப்ரவத்தேஃ| கதஂ புநரர்தாநிந்த்ரியக்ராஹ்யாந் நித்ராணேஷ்விந்த்ரியேஷு கஹ்ணாதீத்யாஹ- மநஸேதி| மநஸஃ ஸர்வதைவ ஸம்பவாத் ஸதா ஸ்வப்நதர்ஶநப்ரஸங்க இத்யாஹ- ரஜோயுக்தேநேதி; ரஜஃப்ரேரிதேநேத்யர்தஃ, ரஜஸஃ ப்ரவர்தகத்வாத்; தமோயுக்தேந ச மநஸா ந கிமபி ஸுப்தஃ பஶ்யதி, தமஸ ஆவரணாத்மகத்வாத்||௩௬||

Adhikarana 26 (37) · Śloka 37

கரணாநாஂ து வைகல்யே தமஸாऽபிப்ரவர்திதே | அஸ்வபந்நபி பூதாத்மா ப்ரஸுப்த இவ சோச்யதே ||௩௭||

இந்த்ரியக்ராமஸ்ய தமஸா வைகல்யே ஆபாதிதே ஆத்மா நிர்விகாரோऽபி ஸுப்த இவ பவதீதி ப்ரதிபாதயந்நாஹ- கரணாநாமித்யாதி| அபிப்ரவர்தித இதி அபி ஸர்வதோ பஹிரந்தஶ்ச ப்ரவர்திதே| தத்ர பஹிரிந்த்ரியாணாஂ விஷயபூதேऽர்தே, அந்தர்மநோர்தேऽபி ஸுகதுஃகாதௌ||௩௭||

Adhikarana 27 (38) · Śloka 38

ஸர்வர்துஷு திவாஸ்வாபஃ ப்ரதிஷித்தோऽந்யத்ர க்ரீஷ்மாத், ப்ரதிஷித்தேஷ்வபி து பாலவத்தஸ்த்ரீகர்ஶிதக்ஷதக்ஷீணமத்யநித்யயாநவாஹநாத்வகர்மபரிஶ்ராந்தாநாமபுக்தவதாஂ மேதஃஸ்வேதகபரஸரக்தக்ஷீணாநாமஜீர்ணிநாஂ ச முஹூர்தஂ திவாஸ்வபநமப்ரதிஷித்தம் | ராத்ராவபி ஜாகரிதவதாஂ ஜாகரிதகாலாதர்தமிஷ்யதே திவாஸ்வபநம் | விகதிர்ஹி திவாஸ்வப்நோ நாம; தத்ர ஸ்வபதாமதர்மஃ ஸர்வதோஷப்ரகோபஶ்ச, தத்ப்ரகோபாச்ச காஸஶ்வாஸப்ரதிஶ்யாயஶிரோகௌரவாங்கமர்தாரோசகஜ்வராக்நிதௌர்பல்யாநி பவந்தி; ராத்ராவபி ஜாகரிதவதாஂ வாதபித்தநிமித்தாஸ்த ஏவோபத்ரவா பவந்தி ||௩௮||

திவாஸ்வப்நஸ்ய ப்ரவத்திநிவத்தீ ஆஹ- ஸர்வேத்யாதி| அந்யத்ர க்ரீஷ்மாதிதி க்ரீஷ்மஂ வர்ஜயித்வா| ப்ரதிஷித்தேஷ்வபீத்யாதி ப்ரதிஷித்தேஷ்வபி துஷு| முஹூர்தஂ கடிகாத்வயம்| ராத்ராவித்யாதி| கஸ்மாதர்தமேவ ஸ்வப்யாந்நாதிகமிதி தர்ஶயந்நாஹ- விகதிரித்யாதி| ஸர்வஶப்தேந ரக்தமபி கஹ்யதே| யத்யபி திவாஸ்வப்நேऽதர்மஸ்ததாऽபி ஶரீரரக்ஷார்தஂ க்ரீஷ்மே திவாஸ்வப்ந உக்தஃ| ராத்ராவித்யாதி| த ஏவ காஸஶ்வாஸாதய ஏவ||௩௮||

Adhikarana 28 (39-40) · Śloka 40

பவந்தி சாத்ர- தஸ்மாந்ந ஜாகயாத்ராத்ரௌ திவாஸ்வப்நஂ ச வர்ஜயேத் | ஜ்ஞாத்வா தோஷகராவேதௌ புதஃ ஸ்வப்நஂ மிதஂ சரேத் ||௩௯|| அரோகஃ ஸுமநா ஹ்யேவஂ பலவர்ணாந்விதோ வஷஃ | நாதிஸ்தூலகஶஃ ஶ்ரீமாந் நரோ ஜீவேத் ஸமாஃ ஶதம் ||௪௦||

பவந்தீத்யாதி| ஏவமுக்தேந ப்ரகாரேண வர்தமாநஃ| வஷஃ ஸ்த்ரீரமணஶக்தியுக்தஃ| ஶ்ரீமாந் ஶரீரஶோபாயுக்தஃ||௩௯-௪௦||

Adhikarana 29 (41) · Śloka 41

(நித்ரா ஸாத்ம்யீகதா யைஸ்து ராத்ரௌ ச யதி வா திவா|) திவாராத்ரௌ ச யே நித்யஂ ஸ்வப்நஜாகரணோசிதாஃ | ந தேஷாஂ ஸ்வபதாஂ தோஷோ ஜாக்ரதாஂ வாऽபி ஜாயதே ||௪௧||

யே புநர்நித்ராஸாத்ம்யாஸ்தேஷாமதோஷ ஏவ திவாஸ்வாப இத்யத ஆஹ- திவேத்யாதி||௪௧||

Adhikarana 30 (42-46) · Śloka 46

நித்ராநாஶோऽநிலாத் பித்தாந்மநஸ்தாபாத் க்ஷயாதபி | ஸம்பவத்யபிகாதாச்ச ப்ரத்யநீகைஃ ப்ரஶாம்யதி ||௪௨|| நித்ராநாஶேऽப்யங்கயோகோ மூர்த்நி தைலநிஷேவணம் | காத்ரஸ்யோத்வர்தநஂ சைவ ஹிதஂ ஸஂவாஹநாநி ச ||௪௩|| ஶாலிகோதூமபிஷ்டாந்நபக்ஷ்யைரைக்ஷவஸஂஸ்கதைஃ | போஜநஂ மதுரஂ ஸ்நிக்தஂ க்ஷீரமாஂஸரஸாதிபிஃ ||௪௪|| ரஸைர்பிலேஶயாநாஂ ச விஷ்கிராணாஂ ததைவ ச | த்ராக்ஷாஸிதேக்ஷுத்ரவ்யாணாமுபயோகோ பவேந்நிஶி ||௪௫|| ஶயநாஸநயாநாநி மநோஜ்ஞாநி மதூநி ச | நித்ராநாஶே து குர்வீத ததாऽந்யாந்யபி புத்திமாந் ||௪௬||

கே புநர்நித்ராநாஶஹேதவஸ்தாநாஹ- நித்ராநாஶ இத்யாதி| அநிலாதிப்யோ நித்ராநாஶஃ ஸம்பவதீதி ஸம்பந்தஃ; ஸ நித்ராநாஶஃ ப்ரத்யநீகைரப்யங்காதிபிஃ ப்ரஶாம்யத்யுபஶமஂ யாதி| காநி புநஃ ப்ரத்யநீகாநி? தாந்யாஹ- நித்ராநாஶேऽப்யங்கேத்யாதி| நித்ராநாஶேऽப்யங்கயோகாதிர்ஹிதோ பவேத்| ஸஂவாஹநஂ மதுமர்தநம்| ஐக்ஷவஸஂஸ்கதைரிதி கண்டாதிஸஂஸ்கதைஃ| ஶயநாதீநி ச மநோஜ்ஞாநி நித்ராநாஶே குர்வீத| ததாऽந்யாந்யபீதி ப்ராவரணாதீநி||௪௨-௪௬||

Adhikarana 31 (47) · Śloka 47

நித்ராதியோகே வமநஂ ஹிதஂ ஸஂஶோதநாநி ச | லங்கநஂ ரக்தமோக்ஷஶ்ச மநோவ்யாகுலநாநி ச ||௪௭||

நித்ராதியோகே ப்ரதீகாரமாஹ- நித்ராதியோகே இத்யாதி| ஸஂஶோதநாதேவ வமநே லப்தே யத்வமநஸ்ய பதகுபாதாநஂ தத்விஶேஷேண நித்ராநாஶஹேத்வர்தம்||௪௭||

Adhikarana 32 (48) · Śloka 48

கபமேதோவிஷார்தாநாஂ ராத்ரௌ ஜாகரணஂ ஹிதம் |௪௮|

ராத்ரௌ விஹிதஃ ஸ்வப்நஃ கேஷாஞ்சிந்நிஷித்யத இத்யாஹ- கபேத்யாதி|௪௮|-

Adhikarana 33 (48) · Śloka 48

திவாஸ்வப்நஶ்ச தட்ஶூலஹிக்காஜீர்ணாதிஸாரிணாம் ||௪௮||

நிஷித்தோऽபி திவாஸ்வப்நஃ கேஷாஞ்சித் ப்ரஶஸ்யத இத்யாஹ- திவேத்யாதி| ஹித இத்யத்ராபி ஸம்பந்தநீயம்||௪௮||

Adhikarana 34 (49) · Śloka 49

இந்த்ரியார்தேஷ்வஸம்ப்ராப்திர்கௌரவஂ ஜம்பணஂ க்லமஃ | நித்ரார்தஸ்யேவ யஸ்யேஹா தஸ்ய தந்த்ராஂ விநிர்திஶேத் ||௪௯||

நித்ராயாஸ்தமோபவாயா மோஹரூபாயா அநுஷங்காத்தத்ஸதஶீஂ தந்த்ராமப்யாஹ- இந்த்ரியேத்யாதி| இந்த்ரியார்தாஃ ஶப்தாதயஃ, தேஷாமஸம்ப்ராப்திரக்ரஹணம்| நித்ரார்தஸ்யேவ நித்ராயுக்தஸ்யேவ| பரஂ நித்ராயாஂ ப்ரபோதிதஸ்ய க்லமாபாவஃ, தந்த்ராயாஂ து ப்ரபோதிதோऽபி க்லாம்யதி, அத ஏவாத்ர க்லமக்ரஹணம்||௪௯||

Adhikarana 35 (50) · Śloka 50

பீத்வைகமநிலோச்ச்வாஸமுத்வேஷ்டந் விவதாநநஃ | யஂ முஞ்சதி ஸநேத்ராஸ்ரஂ ஸ ஜம்ப இதி ஸஞ்ஜ்ஞிதஃ ||௫௦||

இதாநீஂ தந்த்ராலக்ஷணே ப்ரதிபாதிதாநாஂ ஜம்பணாதீநாஂ லக்ஷணமாஹ- பீத்வேத்யாதி| அத்ர ஜம்பாப்ரஸங்கேந கேசிச்சிக்காலக்ஷணஂ படந்தி| யதா- “ப்ராணோதாநௌ ஸமௌ ஸ்யாதாஂ மூர்த்நி ஸ்ரோதஃபதி ஸ்திதௌ| நஸ்தஃ ப்ரவர்ததே ஶப்தஃ க்ஷவதுஂ தஂ விநிர்திஶேத்”- இதி| தச்ச டீகாகாரைரபடிதத்வாந்ந படநீயம்||௫௦||

Adhikarana 36 (51) · Śloka 51

யோऽநாயாஸஃ ஶ்ரமோ தேஹே ப்ரவத்தஃ ஶ்வாஸவர்ஜிதஃ | க்லமஃ ஸ இதி விஜ்ஞேய இந்த்ரியார்தப்ரபாதகஃ ||௫௧||

க்லமமாஹ- ய இத்யாதி||௫௧||

Adhikarana 37 (52) · Śloka 52

ஸுகஸ்பர்ஶப்ரஸங்கித்வஂ துஃகத்வேஷணலோலதா | ஶக்தஸ்ய சாப்யநுத்ஸாஹஃ கர்மஸ்வாலஸ்யமுச்யதே ||௫௨||

க்லமாநந்தரஂ கர்மாப்ரவத்திஸாம்யாதஸூத்ரிதமப்யாலஸ்யமாஹ- ஸுகேத்யாதி||௫௨||

Adhikarana 38 (53-54) · Śloka 54

உத்க்லிஶ்யாந்நஂ ந நிர்கச்சேத் ப்ரஸேகஷ்டீவநேரிதம் | ஹதயஂ பீட்யதே சாஸ்ய தமுத்க்லேஶஂ விநிர்திஶேத் ||௫௩|| வக்த்ரே மதுரதா தந்த்ரா ஹதயோத்வேஷ்டநஂ ப்ரமஃ | ந சாந்நமபிகாங்க்ஷேத க்லாநிஂ தஸ்ய விநிர்திஶேத் ||௫௪||

கேசிதத்ரோத்க்லேஶக்லாந்யோர்லக்ஷணமாஹுஃ- உத்க்லிஶ்யேத்யாதி| ஏததபி டீகாகாரைரபடிதத்வாந்ந படநீயம்||௫௩-௫௪||

Adhikarana 39 (55) · Śloka 55

ஆர்த்ரசர்மாவநத்தஂ வா யோ காத்ரஂ மந்யதே நரஃ | ததா குரு ஶிரோऽத்யர்தஂ கௌரவஂ தத்விநிர்திஶேத் ||௫௫||

ஆர்த்ரேத்யாதி| ஆர்த்ரசர்மாவநத்தஂ வேத்யத்ர வாஶப்த இவார்தே, தேநார்த்ரசர்மாவநத்தமிவேத்யர்தஃ| தத்விநிர்தேஶேதிதி ‘தஸ்ய’ இதி ஶேஷஃ||௫௫||

Adhikarana 40 (56) · Śloka 56

மூர்ச்சா பித்ததமஃப்ராயா, ரஜஃபித்தாநிலாத்ப்ரமஃ | தமோவாதகபாத்தந்த்ரா, நித்ரா ஶ்லேஷ்மதமோபவா ||௫௬||

மோஹரூபாயா நித்ராயாஃ ப்ரஸங்கேந தந்த்ராதிகஂ மோஹரூபஂ நிர்திஶ்ய மூர்ச்சாதிகமபி தர்ஶயந்நாஹ- மூர்ச்சேத்யாதி| ப்ரமஶ்சக்ராரூடஸ்யேவ ப்ரமணம்| லக்ஷணத உக்தாயாஸ்தந்த்ராயா ஹேதுதோऽபி நிர்தேஶஂ குர்வந்நாஹ- தம இத்யாதி| உக்தாऽபி நித்ரா தமஸா மநோதோஷேண மூர்ச்சாதிப்ரஸங்கேந ஶரீரதோஷேணாபி புநரபிஹிதா| கயீ து க்லமாலஸ்யாதீநாஂ லக்ஷணஂ ந படதி, அஸூத்ரிதத்வேந ஹேதுநா||௫௬||

Adhikarana 41 (57) · Śloka 57

கர்பஸ்ய கலு ரஸநிமித்தா மாருதாத்மாநநிமித்தா ச பரிவத்திர்பவதி ||௫௭||

கர்பஸ்ய வத்தௌ பூர்வோக்தஂ ஹேதுமநூத்ய த்விதீயமபி ஹேதுஂ தர்ஶயந்நாஹ- கர்பஸ்யேத்யாதி| ரஸநிமித்தேதி மாதுரிதி ஶேஷஃ| ததுக்தஂ ப்ராக்- “மாதுஸ்து கலு ரஸவஹாயாஂ நாட்யாஂ கர்பநாபிநாடீ ப்ரதிபத்தா”- இத்யாதிநா| மாருதாத்மாநநிமித்தா சேதி மாருதேந ஆத்மாநஂ ஸ்ரோதஸாஂ பூரணஂ மாருதாத்மாநஂ, ததேவ நிமித்தஂ யஸ்யாஂ ஸா மாருதாத்மாநநிமித்தா; வக்ஷ்யமாணேநாநலாநிலகதேந கர்பஸ்ரோதஸாமாத்மாநேநாபிதோ விஶாலபூதத்வாத்கர்பபரிவத்திஃ||௫௭||

Adhikarana 42 (58-59) · Śloka 59

பவந்தி சாத்ர- தஸ்யாந்தரேண நாபேஸ்து ஜ்யோதிஃஸ்தாநஂ த்ருவஂ ஸ்மதம் | ததாதமதி வாதஸ்து தேஹஸ்தேநாஸ்ய வர்ததே ||௫௮|| ஊஷ்மணா ஸஹிதஶ்சாபி தாரயத்யஸ்ய மாருதஃ | ஊர்த்வஂ திர்யகதஸ்தாச்ச ஸ்ரோதாஂஸ்யபி யதா ததா ||௫௯||

தத்ர ஸ்ரோதஸாமேவாத்மாநஸம்ப்ராப்திஂ தர்ஶயந்நாஹ- பவந்தீத்யாதி| தஸ்ய கர்பஸ்ய, நாபேரந்தரேண மத்யே, ஜ்யோதிஃஸ்தாநமக்நிஸ்தாநஂ, த்ருவஂ நிஶ்சிதஂ ஸ்மதம்| தச்ச வாயுராதமதி| தேந சாத்மாதேந வஹ்நிநா ஸமாருதேந ஸ்ரோதஸாமாத்மாபநேऽஸ்ய கர்பஸ்ய தேஹோ வர்ததே| ஜ்யோதிஃஸ்தாநாத்மாநேந மத்யஸ்ரோதோவத்தௌ கதஂ ஸர்வதோ வத்திரித்யாஹ- ஊஷ்மணேத்யாதி| யதாததாஶப்தாவத்ராந்தர்பூதவீப்ஸார்தௌ ஜ்ஞாதவ்யௌ, தேநோஷ்மணா ஸஹிதோऽநிலோ யதா யதோர்த்வஂ திர்யகதஸ்தாச்ச ஸ்ரோதாஂஸி தாரயதி விவதாநி கரோதி ததா ததா தேஹோ வர்தத இதி பூர்வவாக்யாத் ஸம்பந்தநீயம்||௫௮-௫௯||

Adhikarana 43 (60) · Śloka 60

தஷ்டிஶ்ச ரோமகூபாஶ்ச ந வர்தந்தே கதாசந | த்ருவாண்யேதாநி மர்த்யாநாமிதி தந்வந்தரேர்மதம் ||௬௦||

யதா ஶரீரஂ வர்ததே ததா தஷ்ட்யாதயோऽபி கதஂ ந வர்தந்தே? இத்யாஹ- தஷ்டிரித்யாதி| யஸ்மாதேதாநி தஷ்டிரோமகூபாநி த்ருவாணி நிஶ்சலாநி | மர்த்யாநாஂ புருஷாணாம்||௬௦||

Adhikarana 44 (61) · Śloka 61

ஶரீரே க்ஷீயமாணேऽபி வர்தேதே த்வாவிமௌ ஸதா | ஸ்வபாவஂ ப்ரகதிஂ கத்வா நககேஶாவிதி ஸ்திதிஃ ||௬௧||

ஶரீரவத்தாவபி கஸ்யசிதவயவஸ்யாவத்திஂ ப்ரதிபாத்ய ஶரீரக்ஷயேऽபி கஸ்யசிதபிவத்திஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஶரீரே இத்யாதி| ஸ்வபாவஂ ப்ரகதிஂ கத்வா ஸ்வபாவஂ காரணஂ கத்வேத்யர்தஃ||௬௧||

Adhikarana 45 (62) · Śloka 62

ஸப்த ப்ரகதயோ பவந்தி- தோஷைஃ பதக், த்விஶஃ, ஸமஸ்தைஶ்ச ||௬௨||

ப்ரகதிகதப்ரஸங்கேநாந்யதபி ப்ராகதஂ ரூபஂ ப்ரதிபாதயிதுகாமோ யாதக்த்விதா ப்ரகதிர்யத்தேதுகீ யச்சாஸ்யாஃ ஸ்வலக்ஷணஂ தத் க்ரமேணாஹ- ஸப்தேத்யாதி| பதக் திஸ்ரஃ, த்விஶஸ்திஸ்ரஃ, ஸமஸ்தைஶ்சைகா, இத்யேவஂ ஸப்த||௬௨||

Adhikarana 46 (63) · Śloka 63

ஶுக்ரஶோணிதஸஂயோகே யோ பவேத்தோஷ உத்கடஃ | ப்ரகதிர்ஜாயதே தேந தஸ்யா மே லக்ஷணஂ ஶணு ||௬௩||

ஸப்தவிதத்வஂ ப்ரதிபாத்ய தஸ்யா உத்பத்தௌ ஹேதுமாஹ- ஶுக்ரேத்யாதி| யோ பவேத்தோஷ உத்கட இதி ஸ்வபாவஸ்திதோ ந ப்ரகுபிதஃ| த்விவிதா ஹ்யுத்கடா வாதாதயஃ ப்ராகதா வைகதாஶ்ச; தத்ர ப்ராகதாஃ ஸப்தவிதாயாஃ ப்ரக்ரதேர்ஹேதுபூதாஃ ஶரீரைகஜந்மாநஃ, வைகதாஶ்ச கர்பவ்யாகாதகாஃ| கயீ த்வந்யதைவாஶங்க்ய ஸமாததாதி; யதா- “நநு, ஸ்வபாவதஃ ஶுத்தஂ பீஜஂ கர்மணா வா ஸமதாதுஂ கர்பஂ நிஷ்பாதயதி, அநிலாதிதோஷதுஷ்டஂ து கர்பஜநநாய ந ஸமர்தமிதி ஶுக்ரஶோணிதஶுத்தாவுக்தஂ, தத் கதமுத்கடேந தோஷேண ப்ரகதிரிதி? உச்யதே- ந ஹி ஸர்வமேவ பீஜஂ தூஷிதஂ கிஂ தர்ஹி பீஜாவயவோ தூஷிதஃ, ந சாவயவகததோஷேண கர்பப்ரதிபந்தோ ஜாத்யந்தமூகாதேர்கர்பஸ்ய தர்ஶநாத், தஸ்மாத்ய ஏவாஂஶோபீஜஸ்ய துஷ்டோ பவதி தத்கார்யஸ்யைவ கர்பாவயவஸ்ய விகதிரபாவோ வா பவதி; யதா- தஷ்ட்யாரம்பகே பீஜபாகே துஷ்டே ஜாத்யந்தோ கர்போ பவதி ந து கர்ப ஏவ ந பவதி, ததா தோஷாக்யே பீஜபாகே துஷ்டே தத்கார்யஸ்யைவ கர்பஶரீரபாவஸ்ய ஸமதாதோரபேக்ஷயா விகதிஃ ஸ்புடிதகரசரணாதிலக்ஷணா பவதி ந து கர்பவ்யாகாதஃ | ததுக்தஂ- “ஶுத்தஂ ஸ்வபாவகர்மப்யாஂ வாதாத்யைர்துஷ்டமஂஶதஃ| தஷ்டஂ பீஜார்தகத் பீஜஂ தத்ர ப்ரகதிருத்தரம்”- இதி||௬௩||

Adhikarana 47 (64-67) · Śloka 67

தத்ர வாதப்ரகதிஃ ப்ரஜாகரூகஃ ஶீதத்வேஷீ துர்பகஃ ஸ்தேநோ மத்ஸர்யநார்யோ கந்தர்வசித்தஃ ஸ்புடிதகரசரணோऽல்பரூக்ஷஶ்மஶ்ருநககேஶஃ க்ராதீ தந்தகாதீ ச பவதி ||௬௪|| அததிரதடஸௌஹதஃ கதக்நஃ கஶபருஷோ தமநீததஃ ப்ரலாபீ | த்ருதகதிரடநோऽநவஸ்திதாத்மா வியதி ச கச்சதி ஸம்ப்ரமேண ஸுப்தஃ ||௬௫|| அவ்யவஸ்திதமதிஶ்சலதஷ்டிர்மந்தரத்நதநஸஞ்சயமித்ரஃ | கிஞ்சிதேவ விலபத்யநிபத்தஂ மாருதப்ரகதிரேஷ மநுஷ்யஃ ||௬௬|| (வாதிகாஶ்சாஜகோமாயுஶஶாகூஷ்ட்ரஶுநாஂ ததா | கத்ரகாககராதீநாமநூகைஃ கீர்திதா நராஃ) ||௬௭||

தோஷாணாஂ ஹி வாதஸ்ய ப்ராதாந்யமதஸ்தத்ப்ரகதிலக்ஷணமாஹ- தத்ரேத்யாதி| ப்ரஜாகரூகஃ அதிஶயேந ஜாகரணஶீலஃ| துர்பகஃ அமநோரமாகாரஃ| ஸ்தேநஃ சௌரஃ| மத்ஸரீ பரகுணாஸஹநஶீலஃ| அநார்யஃ அஸத்புருஷஃ| கந்தர்வசித்தஃ கீதாதிநிரதஃ| க்ராதீ ஹிஂஸாஶீலஃ| தந்தகாதீ ஸுப்தஃ ஸந் தந்தாந் கிடிகிடாயதே| அததிஃ அதைர்யயுக்தஃ| த்ருதகதிரடநஃ ஶீக்ரகாமீ ஶீக்ரபாஷீ ச பவதீத்யர்தஃ| அநவஸ்திதாத்மா சஞ்சலசித்தஃ| அவ்யவஸ்திதமதிரநவஸ்திதபுத்திநிஶ்சயஃ| (அநூகைஃ ஶீலைஃ )||௬௪-௬௭||

Adhikarana 48 (68-71) · Śloka 71

பித்தப்ரகதிஸ்து ஸ்வேதநோ துர்கந்தஃ பீதஶிதிலாங்கஸ்தாம்ரநகநயநதாலுஜிஹ்வௌஷ்டபாணிபாததலோ துர்பகோ வலீபலிதகாலித்யஜுஷ்டோ பஹுபுகுஷ்ணத்வேஷீ க்ஷிப்ரகோபப்ரஸாதோ மத்யபலோ மத்யாயுஶ்ச பவதி ||௬௮|| மேதாவீ நிபுணமதிர்விகஹ்ய வக்தா தேஜஸ்வீ ஸமிதிஷு துர்நிவாரவீர்யஃ | ஸுப்தஃ ஸந் கநகபலாஶகர்ணிகாராந் ஸம்பஶ்யேதபி ச ஹுதாஶவித்யுதுல்காஃ ||௬௯|| ந பயாத் ப்ரணமேதநதேஷ்வமதுஃ ப்ரணதேஷ்வபி ஸாந்த்வநதாநருசிஃ | பவதீஹ ஸதா வ்யதிதாஸ்யகதிஃ ஸ பவேதிஹ பித்தகதப்ரகதிஃ ||௭௦|| (புஜங்கோலூககந்தர்வயக்ஷமார்ஜாரவாநரைஃ | வ்யாக்ரர்க்ஷநகுலாநூகைஃ பைத்திகாஸ்து நராஃஸ்மதாஃ ) ||௭௧||

மேதாவீத்யாதி| விகஹ்ய வக்தேதி பரவாக்யமுச்சித்ய வதிதுஂ ஶீலஃ| ஸமிதிஷு ஸங்க்ராமேஷு| பலாஶஃ கிஂஶுகஃ| ஸாந்த்வநம் உபஶமஃ| வ்யதிதாஸ்யகதிஃ வ்யதிதமுகஃ, முகபாகத்வாத்; தாவநக்லேஶாஸஹத்வாத் பீடாவஹகமநஃ||௬௮-௭௧||

Adhikarana 49 (72-76) · Śloka 76

ஶ்லேஷ்மப்ரகதிஸ்து தூர்வேந்தீவரநிஸ்த்ரிஂஶார்த்ராரிஷ்டகஶரகாண்டாநாமந்யதமவர்ணஃ ஸுபகஃ ப்ரியதர்ஶநோ மதுரப்ரியஃ கதஜ்ஞோ ததிமாந் ஸஹிஷ்ணுரலோலுபோ பலவாஂஶ்சிரக்ராஹீ தடவைரஶ்ச பவதி ||௭௨|| ஶுக்லாக்ஷஃ ஸ்திரகுடிலாலிநீலகேஶோ லக்ஷ்மீவாந் ஜலதமதங்கஸிஂஹகோஷஃ | ஸுப்தஃ ஸந் ஸகமலஹஂஸசக்ரவாகாந் ஸம்பஶ்யேதபி ச ஜலாஶயாந் மநோஜ்ஞாந் ||௭௩|| ரக்தாந்தநேத்ரஃ ஸுவிபக்தகாத்ரஃ ஸ்நிக்தச்சவிஃ ஸத்த்வகுணோபபந்நஃ | க்லேஶக்ஷமோ மாநயிதா குரூணாஂ ஜ்ஞேயோ பலாஸப்ரகதிர்மநுஷ்யஃ ||௭௪|| (தடஶாஸ்த்ரமதிஃ ஸ்திரமித்ரதநஃ பரிகண்ய சிராத் ப்ரததாதி பஹு | பரிநிஶ்சிதவாக்யபதஃ ஸததஂ குருமாநகரஶ்ச பவேத் ஸ ஸதா ||௭௫|| ப்ரஹ்மருத்ரேந்த்ரவருணைஃ ஸிஂஹாஶ்வகஜகோவஷைஃ | தார்க்ஷ்யஹஂஸஸமாநூகாஃ ஶ்லேஷ்மப்ரகதயோ நராஃ ) ||௭௬||

தூர்வேத்யாதி| இந்தீவரஂ நீலோத்பலம்| நிஸ்த்ரிஂஶஃ கங்கஃ| அரிஷ்டஃ கஷ்ணவர்துலபலோ ‘அரீடா’ இதி லோகே ப்ரஸித்தஃ, ஸ சார்த்ரஃ| ததிமாந் தைர்யயுக்தஃ| ஸுவிபக்தகாத்ரஃ ஸுஷ்டு பதக்பூதஸகலாவயவஃ| கேசித்வாதாதிப்ரகதிஷு- “வாதிகாஶ்சாஜகோமாயுஶஶாகூஷ்ட்ரஶுநாஂ ததா| கத்ரகாககராதீநாமநூகைஃ கீர்திதா நராஃ”- இதி, ததா- “புஜகோலூககந்தர்வயக்ஷமார்ஜாரவாநரைஃ| வ்யாக்ரர்க்ஷநகுலாநூகாஃ பைத்திகாஸ்து நராஃ ஸ்மதாஃ”- இதி, ததா- “தடஶாஸ்த்ரமதிஃ ஸ்திரமித்ரதநஃ பரிகண்ய சிராத் ப்ரததாதி பஹு| பரிநிஶ்சிதவாக்யவதஃ ஸததஂ குருமாநகரஶ்ச பவேத் ஸ ஸதா-” இதி, ததா- “ப்ரஹ்மேந்த்ரருத்ரவருணைஃ ஸிஂஹாஶ்வகஜகோவஷைஃ| தார்க்ஷ்யஹஂஸஸமாநூகாஃ ஶ்லேஷ்மப்ரகதயோ நராஃ”- இத்யேதாந் சதுஃஸங்க்யாகாந் ஶ்லோகாந் படந்தி| தே து ஶ்லோகா நிபந்தகாரைரபடிதத்வாந்ந படநீயாஃ||௭௨-௭௬||

Adhikarana 50 (77) · Śloka 77

த்வயோர்வா திஸணாஂ வாऽபி ப்ரகதீநாஂ து லக்ஷணைஃ | ஜ்ஞாத்வா ஸஂஸர்கஜா வைத்யஃ ப்ரகதீரபிநிர்திஶேத் ||௭௭||

ஸஂஸர்கஜாஃ ப்ரகதீராஹ- த்வயோரித்யாதி||௭௭||

Adhikarana 51 (78) · Śloka 78

ப்ரகோபோ வாऽந்யதாபாவோ க்ஷயோ வா நோபஜாயதே | ப்ரகதீநாஂ ஸ்வபாவேந ஜாயதே து கதாயுஷஃ ||௭௮||

தே ச ப்ராகதா பாவா அந்யதா ந பவந்தீதி தர்ஶயந்நாஹ- ப்ரகோப இத்யாதி||௭௮||

Adhikarana 52 (79) · Śloka 79

விஷஜாதோ யதா கீடோ ந விஷேண விபத்யதே | தத்வத்ப்ரகதயோ மர்த்யஂ ஶக்நுவந்தி ந பாதிதும் ||௭௯||

வாதாதிப்ரகதீநாஂ யே தோஷாஸ்தே கஸ்மாந்ந ருஜந்தீத்யாஹ- விஷேத்யாதி| ஏததாரம்பகதோஷமதிகத்யோக்தஂ, தஸ்ய ச பாதகத்வஂ ப்ராகேவ வ்யாக்யாதம்| ஶக்நுவந்தி ந பாதிதுமிதி நஞயமீஷதர்தே, தேந கிஞ்சித்பாதிதுஂ ஶக்நுவந்தி நது பஶம்| யதா ஹி விஷகீடோ விஷஸ்வபாவஜநிததாஹாதிநா கிஞ்சிதேவ பாத்யதே ந து பஶம், ஏவஂ வாதாதிஹேதுஜஃ ப்ராணிகாயோ வாதாதிஜேந ஸ்புடிதகரசரணாதிகேந தோஷேண ததா ஸ்வேததௌர்கந்த்யாதிநா ச கிஞ்சிதேவ பாத்யதே| அத ஏவ- “வாதலாத்யாஃ ஸதாऽऽதுராஃ” (ச.ஸூ.௭) இதி வாதாதிப்ரகதிஷு நித்யாதுரத்வமபிஹிதம்||௭௯||

Adhikarana 53 (80) · Śloka 80

ப்ரகதிமிஹ நராணாஂ பௌதிகீஂ கேசிதாஹுஃ பவநதஹநதோயைஃ கீர்திதாஸ்தாஸ்து திஸ்ரஃ | ஸ்திரவிபுலஶரீரஃ பார்திவஶ்ச க்ஷமாவாஞ் ஶுசிரத சிரஜீவீ நாபஸஃ கைர்மஹத்பிஃ ||௮௦||

ஏகீயமதமாஹ- ப்ரகதிமித்யாதி| பவநதஹநதோயைஃ கீர்திதா இதி வாதபித்தஶ்லேஷ்மலக்ஷணைஃ கதிதா இத்யர்தஃ| ஶேஷே த்வே ப்ரகதீ ஆஹ- ஸ்திரேத்யாதி| கைர்மஹத்பிரிதி நாஸாகர்ணாதிச்சித்ரைர்விபுலைரித்யர்தஃ| அநேந ஶ்லோகேந பதிவ்யப்தேஜோவாய்வாகாஶீயாமபி ப்ரகதிமாஹுஃ| அந்யே து ஸா சைகஶோ த்விஶஸ்த்ரிஶஶ்சதுர்பிர்வா பூதைஃ ப்ரஸ்தார்யமாணா பஹுதா ஸஞ்ஜாயதே இதி வதந்தி| உக்தஂ ச- “ஏகைகேந வதந்தி பஞ்ச தஶ து த்வாப்யாஂ த்ரிபிஸ்தாவதீர்பூதைஃ பஞ்ச சதுர்பிரேவ பிஷஜஸ்த்வேகாஂ ஸமஸ்தைரபி| ஏகத்ரிஂஶதமத்ர பூமிஸலிலஸ்வாஹாப்ரியஸ்பர்ஶநாகாஶைஶ்ச ப்ரகதீர்குணைரபி புநஃ ப்ராஹுஃ ஸ்ம ஸப்தாऽபரா”- இதி| குணைஃ ஸத்த்வரஜஸ்தமோபிரேகஶோ த்விஶஃ ஸமஸ்தைஶ்ச ஸப்த மஹாப்ரகதயோ பவந்தி, “ஸப்த தோஷதஃ, ஸப்த குணதஃ” (ரஸவைஶேஷிகஸூத்ர ௧ஸூ. ௩௧) இதி நாகார்ஜுநாசார்யோக்தத்வாத்||௮௦||

Adhikarana 54 (81-87) · Śloka 88

ஶௌசமாஸ்திக்யமப்யாஸோ வேதேஷு குருபூஜநம் | ப்ரியாதிதித்வமிஜ்யா ச ப்ரஹ்மகாயஸ்ய லக்ஷணம் ||௮௧|| மாஹாத்ம்யஂ ஶௌர்யமாஜ்ஞா ச ஸததஂ ஶாஸ்த்ரபுத்திதா | பத்யாநாஂ பரணஂ சாபி மாஹேந்த்ரஂ காயலக்ஷணம் ||௮௨|| ஶீதஸேவா ஸஹிஷ்ணுத்வஂ பைங்கல்யஂ ஹரிகேஶதா | ப்ரியவாதித்வமித்யேதத்வாருணஂ காயலக்ஷணம் ||௮௩|| மத்யஸ்ததா ஸஹிஷ்ணுத்வமர்தஸ்யாகமஸஞ்சயௌ | மஹாப்ரஸவஶக்தித்வஂ கௌபேரஂ காயலக்ஷணம் ||௮௪|| கந்தமால்யப்ரியத்வஂ ச நத்யவாதித்ரகாமிதா | விஹாரஶீலதா சைவ காந்தர்வஂ காயலக்ஷணம் ||௮௫|| ப்ராப்தகாரீ தடோத்தாநோ நிர்பயஃ ஸ்மதிமாஞ்சுசிஃ | ராகமோஹமதத்வேஷைர்வர்ஜிதோ யாம்யஸத்த்வவாந் ||௮௬|| ஜபவ்ரதப்ரஹ்மசர்யஹோமாத்யயநஸேவிநம் | ஜ்ஞாநவிஜ்ஞாநஸம்பந்நமஷிஸத்த்வஂ நரஂ விதுஃ ||௮௭|| ஸப்தைதே ஸாத்த்விகாஃ காயா... |௮௮|

ஸத்த்வாதிகுணபேதேந சித்தப்ரகதீர்நிர்திஶந்நாஹ- ஶௌசமித்யாதி| இஜ்யா யாகஃ| மாஹாத்ம்யமித்யாதி| மாஹாத்ம்யஂ மஹாஶயத்வம்| ஶீதேத்யாதி| பைங்கல்யஂ பிங்காக்ஷதா| ஹரிகேஶதா கபிலகேஶதா| மத்யஸ்ததேத்யாதி| மஹாப்ரஸவஶக்தித்வஂ ப்ரஜோத்பாதநஸாமர்த்யம்| கந்தேத்யாதி| விஹாரஶீலதா ப்ரமணஶீலதா| ப்ராப்தேத்யாதி|- ப்ராப்தகாரீ யுக்தகாரீ| தடோத்தாநோ தடாரம்பஃ||௮௧-௮௭||-

Adhikarana 55 (88-93) · Śloka 95

...ராஜஸாஂஸ்து நிபோத மே | ஐஶ்வர்யவந்தஂ ரௌத்ரஂ ச ஶூரஂ சண்டமஸூயகம் ||௮௮|| ஏகாஶிநஂ சௌதரிகமாஸுரஂ ஸத்த்வமீதஶம் | தீக்ஷ்ணமாயாஸிநஂ பீருஂ சண்டஂ மாயாந்விதஂ ததா ||௮௯|| விஹாராசாரசபலஂ ஸர்பஸத்த்வஂ விதுர்நரம் | ப்ரவத்தகாமஸேவீ சாப்யஜஸ்ராஹார ஏவ ச ||௯௦|| அமர்ஷணோऽநவஸ்தாயீ ஶாகுநஂ காயலக்ஷணம் | ஏகாந்தக்ராஹிதா ரௌத்ரமஸூயா தர்மபாஹ்யதா ||௯௧|| பஶமாத்ரஂ தமஶ்சாபி ராக்ஷஸஂ காயலக்ஷணம் | உச்சிஷ்டாஹாரதா தைக்ஷ்ண்யஂ ஸாஹஸப்ரியதா ததா ||௯௨|| ஸ்த்ரீலோலுபத்வஂ நைர்லஜ்ஜ்யஂ பைஶாசஂ காயலக்ஷணம் | அஸஂவிபாகமலஸஂ துஃகஶீலமஸூயகம் ||௯௩|| லோலுபஂ சாப்யதாதாரஂ ப்ரேதஸத்த்வஂ விதுர்நரம் | ஷடேதே ராஜஸாஃ காயாஃ,.. |௯௫|

ரௌத்ரஂ பயாநகம்| சண்டஂ தீவ்ரகோபம்| அஸூயகஂ பரகுணேஷு மத்ஸரிணம்| ஏகாஶிநமேகாக்யேவ சாஶ்நாதீத்யர்தஃ| ஔதரிகஂ கஸ்மரஂ; கயதாஸஸ்து ‘ஔதரிகஂ’ இத்யத்ர ‘ஔபதிகஂ’ இதி படித்வா, ஔபதிகஂ சத்மபரமிதி வ்யாக்யாதி| தீக்ஷ்ணமித்யாதி| பீருஂ ‘அக்ரோதே ஸதி’ இத்யத்யாஹாரஃ| ததுக்தஂ சரகே- “க்ருத்தஂ ஶூரமக்ருத்தஂ பீரும்” (ச.ஶா.௪) இதி| சண்டஂ கோபநம்| ப்ரவத்தேத்யாதி| அஜஸ்ராஹாரஃ அநவரதாஹாரஶீலஃ| ஏகாந்தேத்யாதி| ஏகாந்தக்ராஹிதா ஏகாந்தக்ரஹணஶீலதா| அஸூயா குணேஷு தோஷாரோபணம்| பஶமாத்ரஂ தம இத்யர்தஃ | உச்சிஷ்டேத்யாதி| தைக்ஷ்ண்யஂ கோபநத்வம்||௮௮-௯௩||-

Adhikarana 56 (94-97) · Śloka 98

...தாமஸாஂஸ்து நிபோத மே ||௯௪|| துர்மேதஸ்த்வஂ மந்ததா ச ஸ்வப்நே மைதுநநித்யதா | நிராகரிஷ்ணுதா சைவ விஜ்ஞேயாஃ பாஶவா குணாஃ ||௯௫|| அநவஸ்திததா மௌர்க்யஂ பீருத்வஂ ஸலிலார்திதா | பரஸ்பராபிமர்தஶ்ச மத்ஸ்யஸத்த்வஸ்ய லக்ஷணம் ||௯௬|| ஏகஸ்தாநரதிர்நித்யமாஹாரே கேவலே ரதஃ | வாநஸ்பத்யோ நரஃ ஸத்த்வதர்மகாமார்தவர்ஜிதஃ ||௯௭|| இத்யேதே த்ரிவிதாஃ காயாஃ ப்ரோக்தா வை தாமஸாஸ்ததா |௯௮|

மந்ததா ஜிஹ்மதா||௯௪-௯௭||-

Adhikarana 57 (98-99) · Śloka 99

காயாநாஂ ப்ரகதீர்ஜ்ஞாத்வா த்வநுரூபாஂ க்ரியாஂ சரேத் ||௯௮|| மஹாப்ரகதயஸ்த்வேதா ரஜஃஸத்த்வதமஃகதாஃ | ப்ரோக்தா லக்ஷணதஃ ஸம்யக்பிஷக் தாஶ்ச விபாவயேத் ||௯௯||

ப்ரகதிஜ்ஞாநே ப்ரயோஜநமாஹ- காயாநாமித்யாதி||௯௮-௯௯||

Adhikarana puShpikA · Śloka 4

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ ஶாரீரஸ்தாநே கர்பவ்யாகரணஂ ஶாரீரஂ நாம சதுர்தோऽத்யாயஃ ||௪||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ ஶாரீரஸ்தாநே சதுர்தோऽத்யாயஃ||௪||