Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಗರ್ಭಿಣೀವ್ಯಾಕರಣಂ ಶಾರೀರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातो गर्भिणीव्याकरणं शारीरं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಧಮನೀವ್ಯಾಕರಣೇ ಶುಕ್ರಾರ್ತವಸ್ರೋತಃಸಙ್ಕೀರ್ತನಾಚ್ಛುಕ್ರಾರ್ತವಮೂಲಸ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯ ವ್ಯಾಕೃತಸ್ಯಾಶ್ರಯಭೂತಾ ಗಾರ್ಭಿಣೀ ವ್ಯಾಕರ್ತುಂ ಯುಜ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ- ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಗರ್ಭಿಣೀ ಪ್ರಥಮದಿವಸಾತ್ ಪ್ರಭೃತಿ ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾ ಶುಚ್ಯಲಙ್ಕೃತಾ ಶುಕ್ಲವಸನಾ ಶಾನ್ತಿಮಙ್ಗಲದೇವತಾಬ್ರಾಹ್ಮಣಗುರುಪರಾ ಚ ಭವೇತ್, ಮಲಿನವಿಕೃತಹೀನಗಾತ್ರಾಣಿ ನ ಸ್ಪೃಶೇತ್, ದುರ್ಗನ್ಧದುರ್ದರ್ಶನಾನಿ ಪರಿಹರೇತ್, ಉದ್ವೇಜನೀಯಾಶ್ಚ ಕಥಾಃ, ಶುಷ್ಕಂ ಪರ್ಯುಷಿತಂ ಕುಥಿತಂ ಕ್ಲಿನ್ನಂ ಚಾನ್ನಂ ನೋಪಭುಞ್ಜೀತ, ಬಹಿರ್ನಿಷ್ಕ್ರಮಣಂ ಶೂನ್ಯಾಗಾರಚೈತ್ಯಶ್ಮಶಾನವೃಕ್ಷಾಶ್ರಯಾನ್ ಕ್ರೋಧಮಯಶಸ್ಕರಾಂಶ್ಚ ಭಾವಾನುಚ್ಚೈರ್ಭಾಷ್ಯಾದಿಕಂ ಚ ಪರಿಹರೇದ್ಯಾನಿ ಚ ಗರ್ಭಂ ವ್ಯಾಪಾದಯನ್ತಿ, ನ ಚಾಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ತೈಲಾಭ್ಯಙ್ಗೋತ್ಸಾದನಾದೀನಿ ಸೇವೇತ, ನ ಚಾಯಾಸಯೇಚ್ಛರೀರಂ, ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನಿ ಚ ಪರಿಹರೇತ್, ಶಯನಾಸನಂ ಮೃದ್ವಾಸ್ತರಣಂ ನಾತ್ಯುಚ್ಚಮಪಾಶ್ರಯೋಪೇತಮಸಮ್ಬಾಧಂ ಚ ವಿದಧ್ಯಾತ್, ಹೃದ್ಯಂ ದ್ರವಮಧುರಪ್ರಾಯಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ದೀಪನೀಯಸಂಸ್ಕೃತಂ ಚ ಭೋಜನಂ ಭೋಜಯೇತ್, ಸಾಮಾನ್ಯಮೇತದಾಪ್ರಸವಾತ್ ||೩||
गर्भिणी प्रथमदिवसात् प्रभृति नित्यं प्रहृष्टा शुच्यलङ्कृता शुक्लवसना शान्तिमङ्गलदेवताब्राह्मणगुरुपरा च भवेत्, मलिनविकृतहीनगात्राणि न स्पृशेत्, दुर्गन्धदुर्दर्शनानि परिहरेत्, उद्वेजनीयाश्च कथाः, शुष्कं पर्युषितं कुथितं क्लिन्नं चान्नं नोपभुञ्जीत, बहिर्निष्क्रमणं शून्यागारचैत्यश्मशानवृक्षाश्रयान् क्रोधमयशस्करांश्च भावानुच्चैर्भाष्यादिकं च परिहरेद्यानि च गर्भं व्यापादयन्ति, न चाभीक्ष्णं तैलाभ्यङ्गोत्सादनादीनि सेवेत, न चायासयेच्छरीरं, पूर्वोक्तानि च परिहरेत्, शयनासनं मृद्वास्तरणं नात्युच्चमपाश्रयोपेतमसम्बाधं च विदध्यात्, हृद्यं द्रवमधुरप्रायं स्निग्धं दीपनीयसंस्कृतं च भोजनं भोजयेत्, सामान्यमेतदाप्रसवात् ||३||
🔊 Audio coming soon
ಚೈತ್ಯಂ ದೇವತಾಧಿಷ್ಠಿತೋ ವೃಕ್ಷಃ, ಅನ್ಯೇ ಬೌದ್ಧಾಲಯಮಾಹುಃ| ಶ್ಮಶಾನಂ ಮೃತಮರ್ತ್ಯದಾಹಸ್ಥಾನಮ್| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನಿ ಋತುಮತ್ಯಾಂ ನಿಷಿದ್ಧಾನಿ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಾದೀನಿ| ಅಪಾಶ್ರಯೋಪೇತಂ ಪ್ರತಿವಾಹಕಸಹಿತಮ್, ಅಸಮ್ಬಾಧಮಸಙ್ಕಟಂ, ವಿದಧ್ಯಾತ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಹೃಷ್ಟಾದಿಸ್ವರೂಪಾ ನಿತ್ಯಂ ಭವೇತ್| ಮಲಿನಾದಿ ನ ಸ್ಪೃಶೇದಿತಿ ನಿಷಿದ್ಧಸ್ಪರ್ಶವರ್ಜನಂ, ದುರ್ಗನ್ಧದುರ್ದರ್ಶನಾದಿಪರಿಹಾರೇಣ ನಿಷಿದ್ಧಗನ್ಧರೂಪವರ್ಜನಮ್, ಉದ್ವೇಜನೀಯಾಶ್ಚ ಕಥಾ ಇತ್ಯನೇನ ನಿಷಿದ್ಧಶ್ರುತಿವರ್ಜನಂ, ಶುಷ್ಕಪರ್ಯುಷಿತೇತ್ಯಾದಿನಾ ನಿಷಿದ್ಧರಸವರ್ಜನಂ, ಬಹಿರ್ನಿಷ್ಕ್ರಮಣಾದಿಪರಿಹಾರೇಣ ಕಾಯಕ್ರಿಯಾನಿಯಮಃ, ಕ್ರೋಧಾದಿಪರಿಹಾರೇಣ ಮನಃಕ್ರಿಯಾನಿಯಮಃ, ಉಚ್ಚೈರ್ಭಾಷ್ಯಾದಿಪರಿಹಾರೇಣ ವಾಗ್ವಿಷಯನಿಯಮಃ| ಯಾನಿ ಚ ಗರ್ಭಂ ವ್ಯಾಪಾದಯನ್ತೀತಿ ಗರ್ಭಾವಕ್ರಾನ್ತಾವುಕ್ತಾನಿ ಗ್ರಾಮ್ಯಧರ್ಮಯಾನವಾಹನಾದೀನಿ| ವಿಹಾರಂ ನಿಯಮ್ಯಾಹಾರಂ ನಿಯಮಯನ್ನಾಹ- ಹೃದ್ಯಂ ದ್ರವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಹೃದ್ಯಮೋಜಸ್ಯತ್ವಾತ್, ದ್ರವಂ ಜೀವನೀಯತ್ವಾತ್, ಮಧುರಂ ಸಕಲಶರೀರಧಾತೂನಾಂ ಸಾತ್ಮ್ಯತ್ವಾತ್, ಉಪಯೋಜನೀಯಮ್| ದ್ರವಾದೀನಾಮಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಹೇತುತ್ವಾತ್ತತ್ಪ್ರತೀಕಾರಾಯಾಹ- ದೀಪನೀಯಸಂಸ್ಕೃತಮಿತಿ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ವಿಶೇಷತಸ್ತು ಗರ್ಭಿಣೀ ಪ್ರಥಮದ್ವಿತೀಯತೃತೀಯಮಾಸೇಷು ಮಧುರಶೀತದ್ರವಪ್ರಾಯಮಾಹಾರಮುಪಸೇವೇತ; ವಿಶೇಷತಸ್ತು ತೃತೀಯೇ ಷಷ್ಟಿಕೌದನಂ ಪಯಸಾ ಭೋಜಯೇತ್, ಚತುರ್ಥೇ ದಧ್ನಾ, ಪಞ್ಚಮೇ ಪಯಸಾ, ಷಷ್ಠೇ ಸರ್ಪಿಷೇತ್ಯೇಕೇ; ಚತುರ್ಥೇ ಪಯೋನವನೀತಸಂಸೃಷ್ಟಮಾಹಾರಯೇಜ್ಜಾಙ್ಗಲಮಾಂಸಸಹಿತಂ ಹೃದ್ಯಮನ್ನಂ ಚ ಭೋಜಯೇತ್, ಪಞ್ಚಮೇ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಃಸಂಸೃಷ್ಟಂ , ಷಷ್ಠೇ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಸಿದ್ಧಸ್ಯ ಸರ್ಪಿಷೋ ಮಾತ್ರಾಂ ಪಾಯಯೇದ್ ಯವಾಗೂಂ ವಾ, ಸಪ್ತಮೇ ಸರ್ಪಿಃ ಪೃಥಕ್ಪರ್ಣ್ಯಾದಿಸಿದ್ಧಮ್, ಏವಮಾಪ್ಯಾಯತೇ ಗರ್ಭಃ; ಅಷ್ಟಮೇ ಬದರೋದಕೇನ ಬಲಾತಿಬಲಾಶತಪುಷ್ಪಾಪಲಲಪಯೋದಧಿಮಸ್ತುತೈಲಲವಣಮದನಫಲಮಧುಘೃತಮಿಶ್ರೇಣಾಸ್ಥಾಪಯೇತ್ ಪುರಾಣಪುರೀಷಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಮನುಲೋಮನಾರ್ಥಂ ಚ ವಾಯೋಃ, ತತಃ ಪಯೋಮಧುರಕಷಾಯಸಿದ್ಧೇನ ತೈಲೇನಾನುವಾಸಯೇತ್, ಅನುಲೋಮೇ ಹಿ ವಾಯೌ ಸುಖಂ ಪ್ರಸೂಯತೇ ನಿರುಪದ್ರವಾ ಚ ಭವತಿ, ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಭಿರ್ಯವಾಗೂಭಿರ್ಜಾಙ್ಗಲರಸೈಶ್ಚೋಪಕ್ರಮೇದಾಪ್ರಸವಕಾಲಾತ್; ಏವಮುಪಕ್ರಾನ್ತಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಬಲವತೀ ಸುಖಮನುಪದ್ರವಾ ಪ್ರಸೂಯತೇ ||೪||
विशेषतस्तु गर्भिणी प्रथमद्वितीयतृतीयमासेषु मधुरशीतद्रवप्रायमाहारमुपसेवेत; विशेषतस्तु तृतीये षष्टिकौदनं पयसा भोजयेत्, चतुर्थे दध्ना, पञ्चमे पयसा, षष्ठे सर्पिषेत्येके; चतुर्थे पयोनवनीतसंसृष्टमाहारयेज्जाङ्गलमांससहितं हृद्यमन्नं च भोजयेत्, पञ्चमे क्षीरसर्पिःसंसृष्टं , षष्ठे श्वदंष्ट्रासिद्धस्य सर्पिषो मात्रां पाययेद् यवागूं वा, सप्तमे सर्पिः पृथक्पर्ण्यादिसिद्धम्, एवमाप्यायते गर्भः; अष्टमे बदरोदकेन बलातिबलाशतपुष्पापललपयोदधिमस्तुतैललवणमदनफलमधुघृतमिश्रेणास्थापयेत् पुराणपुरीषशुद्ध्यर्थमनुलोमनार्थं च वायोः, ततः पयोमधुरकषायसिद्धेन तैलेनानुवासयेत्, अनुलोमे हि वायौ सुखं प्रसूयते निरुपद्रवा च भवति, अत ऊर्ध्वं स्निग्धाभिर्यवागूभिर्जाङ्गलरसैश्चोपक्रमेदाप्रसवकालात्; एवमुपक्रान्ता स्निग्धा बलवती सुखमनुपद्रवा प्रसूयते ||४||
🔊 Audio coming soon
ವಿಶೇಷತ ಇತಿ ಅತಿಶಯೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪರಮತಮಾಹ- ವಿಶೇಷತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವಮತಮಾಹ- ಚತುರ್ಥೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪೃಥಕ್ಪರ್ಣ್ಯಾದಿಃ ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಃ||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ನವಮೇ ಮಾಸಿ ಸೂತಿಕಾಗಾರಮೇನಾಂ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್ ಪ್ರಶಸ್ತೇ ತಿಥ್ಯಾದೌ | ತತ್ರಾರಿಷ್ಟಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕ್ಷತ್ರಿಯವೈಶ್ಯಶೂದ್ರಾಣಾಂ ಶ್ವೇತರಕ್ತಪೀತಕೃಷ್ಣೇಷು ಭೂಮಿಪ್ರದೇಶೇಷು ಬಿಲ್ವನ್ಯಗ್ರೋಧತಿನ್ದುಕಭಲ್ಲಾತಕನಿರ್ಮಿತಸರ್ವಾಗಾರಂ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ತನ್ಮಯಪರ್ಯಙ್ಕಂ ಸಮುಪಲಿಪ್ತಭಿತ್ತಿಂ ಸುವಿಭಕ್ತಪರಿಚ್ಛದಂ ಪ್ರಾಗ್ದ್ವಾರಂ ದಕ್ಷಿಣದ್ವಾರಂ ವಾಽಷ್ಟಹಸ್ತಾಯತಂ ಚತುರ್ಹಸ್ತವಿಸ್ತೃತಂ ರಕ್ಷಾಮಙ್ಗಲಸಮ್ಪನ್ನಂ ವಿಧೇಯಮ್ ||೫||
नवमे मासि सूतिकागारमेनां प्रवेशयेत् प्रशस्ते तिथ्यादौ | तत्रारिष्टं ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्राणां श्वेतरक्तपीतकृष्णेषु भूमिप्रदेशेषु बिल्वन्यग्रोधतिन्दुकभल्लातकनिर्मितसर्वागारं यथासङ्ख्यं तन्मयपर्यङ्कं समुपलिप्तभित्तिं सुविभक्तपरिच्छदं प्राग्द्वारं दक्षिणद्वारं वाऽष्टहस्तायतं चतुर्हस्तविस्तृतं रक्षामङ्गलसम्पन्नं विधेयम् ||५||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ತಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಸವಾವಸರೇ| ಅರಿಷ್ಟಂ ಸೂತಿಕಾಗೃಹಮ್, ಏವಮ್ಭೂತಂ ವಿಧೇಯಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ||೫||
Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7
ಜಾತೇ ಹಿ ಶಿಥಿಲೇ ಕುಕ್ಷೌ ಮುಕ್ತೇ ಹೃದಯಬನ್ಧನೇ | ಸಶೂಲೇ ಜಘನೇ ನಾರೀ ಜ್ಞೇಯಾ ಸಾ ತು ಪ್ರಜಾಯಿನೀ ||೬|| ತತ್ರೋಪಸ್ಥಿತಪ್ರಸವಾಯಾಃ ಕಟೀಪೃಷ್ಠಂ ಪ್ರತಿ ಸಮನ್ತಾದ್ವೇದನಾ ಭವತ್ಯಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಪುರೀಷಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ಮೂತ್ರಂ ಪ್ರಸಿಚ್ಯತೇ ಯೋನಿಮುಖಾಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಾ ಚ ||೭||
जाते हि शिथिले कुक्षौ मुक्ते हृदयबन्धने | सशूले जघने नारी ज्ञेया सा तु प्रजायिनी ||६|| तत्रोपस्थितप्रसवायाः कटीपृष्ठं प्रति समन्ताद्वेदना भवत्यभीक्ष्णं पुरीषप्रवृत्तिर्मूत्रं प्रसिच्यते योनिमुखाच्छ्लेष्मा च ||७||
🔊 Audio coming soon
ಜಾತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಶೂಲೇ ಜಘನೇ ಸಶೂಲಾಯಾಂ ಕಟ್ಯಾಮ್| ಪ್ರಜಾಯಿನೀ ಪ್ರಸವಮಾನಾ| ತತ್ರೋಪಸ್ಥಿತೇತ್ಯಾದಿ||೬-೭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ಪ್ರಜನಯಿಷ್ಯಮಾಣಾಂ ಕೃತಮಙ್ಗಲಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನಾಂ ಕುಮಾರಪರಿವೃತಾಂ ಪುನ್ನಾಮಫಲಹಸ್ತಾಂ ಸ್ವಭ್ಯಕ್ತಾಮುಷ್ಣೋದಕಪರಿಷಿಕ್ತಾಮಥೈನಾಂ ಸಮ್ಭೃತಾಂ ಯವಾಗೂಮಾಕಣ್ಠಾತ್ ಪಾಯಯೇತ್, ತತಃ ಕೃತೋಪಧಾನೇ ಮೃದುನಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣೇ ಶಯನೇ ಸ್ಥಿತಾಮಾಭುಗ್ನಸಕ್ಥೀಮುತ್ತಾನಾಮಶಙ್ಕನೀಯಾಶ್ಚತಸ್ರಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಪರಿಣತವಯಸಃ ಪ್ರಜನನಕುಶಲಾಃ ಕರ್ತಿತನಖಾಃ ಪರಿಚರೇಯುರಿತಿ ||೮||
प्रजनयिष्यमाणां कृतमङ्गलस्वस्तिवाचनां कुमारपरिवृतां पुन्नामफलहस्तां स्वभ्यक्तामुष्णोदकपरिषिक्तामथैनां सम्भृतां यवागूमाकण्ठात् पाययेत्, ततः कृतोपधाने मृदुनि विस्तीर्णे शयने स्थितामाभुग्नसक्थीमुत्तानामशङ्कनीयाश्चतस्रः स्त्रियः परिणतवयसः प्रजननकुशलाः कर्तितनखाः परिचरेयुरिति ||८||
🔊 Audio coming soon
ಅಶಙ್ಕನೀಯಾ ಯಾಸಾಂ ಲಜ್ಜಾಭಯಾದಿಕಂ ನ ಕರೋತಿ ಗರ್ಭಿಣೀ||೮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ಅಥಾಸ್ಯಾ ವಿಶಿಖಾನ್ತರಮನುಲೋಮಮನುಸುಖಮಭ್ಯಜ್ಯಾನುಬ್ರೂಯಾಚ್ಚೈತಾಮೇಕಾ - ಸುಭಗೇ ಪ್ರವಾಹಸ್ವೇತಿ, ನಚಾಪ್ರಾಪ್ತಾವೀ ಪ್ರವಾಹಸ್ವ, ತತೋ ವಿಮುಕ್ತೇ ಗರ್ಭನಾಡೀಪ್ರಬನ್ಧೇ ಸಶೂಲೇಷು ಶ್ರೋಣಿವಙ್ಕ್ಷಣಬಸ್ತಿಶಿರಃಸು ಚ ಪ್ರವಾಹೇಥಾಃ ಶನೈಃ ಶನೈಃ, ತತೋ ಗರ್ಭನಿರ್ಗಮೇ ಪ್ರಗಾಢಂ, ತತೋ ಗರ್ಭೇ ಯೋನಿಮುಖಂ ಪ್ರಪನ್ನೇ ಗಾಢತರಮಾವಿಶಲ್ಯಭಾವಾತ್; ಅಕಾಲಪ್ರವಾಹಣಾದ್ಬಧಿರಂ ಮೂಕಂ ಕುಬ್ಜಂ ವ್ಯಸ್ತಹನುಮೂರ್ಧ್ವಾಭಿಘಾತಿನಂ ಕಾಸಶ್ವಾಸಶೋಷೋಪದ್ರುತಂ ವಿಕಟಂ ವಾ ಜನಯತಿ ||೯||
अथास्या विशिखान्तरमनुलोममनुसुखमभ्यज्यानुब्रूयाच्चैतामेका - सुभगे प्रवाहस्वेति, नचाप्राप्तावी प्रवाहस्व, ततो विमुक्ते गर्भनाडीप्रबन्धे सशूलेषु श्रोणिवङ्क्षणबस्तिशिरःसु च प्रवाहेथाः शनैः शनैः, ततो गर्भनिर्गमे प्रगाढं, ततो गर्भे योनिमुखं प्रपन्ने गाढतरमाविशल्यभावात्; अकालप्रवाहणाद्बधिरं मूकं कुब्जं व्यस्तहनुमूर्ध्वाभिघातिनं कासश्वासशोषोपद्रुतं विकटं वा जनयति ||९||
🔊 Audio coming soon
ಅಥಾಸ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಿಶಿಖಾನ್ತರಮ್ ಅಪತ್ಯಮಾರ್ಗಮ್| ಅನುಲೋಮಂ ಲೋಮಾನುಕೂಲಮ್| ಅನುಸುಖಂ ಯಥಾಸುಖಮ್| ಏತಾಂ ಗರ್ಭಿಣೀಮ್| ಏಕಾ ಉತ್ಕೃಷ್ಟಾ, ಅನ್ಯೇ ‘ತ್ವೇಕಾ ಚತಸೃಣಾಂ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ’ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಪ್ರವಾಹಸ್ವೇತಿ ನಿಕುನ್ಥನಂ ಕುರುಃ, ‘ವಾಹ’ ಪ್ರಯತ್ನೇ, ಇತ್ಯಸ್ಯ ಧಾತೋರಾತ್ಮನೇಪದಿನಃ ಪ್ರಯೋಗಃ| ಆವೀ ಪ್ರಸವವೇದನಾ| ತತೋ ವಿಮುಕ್ತೇ ಗರ್ಭನಾಡೀಪ್ರಬನ್ಧ ಇತಿ ಗರ್ಭನಾಡೀನಾಂ ಪ್ರಕೃಷ್ಟೋ ಬನ್ಧಸ್ತಸ್ಮಿನ್| ಸ್ವಸ್ಥಾನಾದ್ಗರ್ಭಸ್ಯ ನಿಃಸರಣಾಯ ಗಮನಂ ಗರ್ಭನಿರ್ಗಮಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಗರ್ಭನಿರ್ಗಮೇ| ಪ್ರಗಾಢಮಿತ್ಯತ್ರ ಪ್ರವಾಹೇಥಾ ಇತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಆವಿಶಲ್ಯಭಾವಾದಿತಿ ಶಲ್ಯಗ್ರಹಣಮಪರಾಸಹಿತಗರ್ಭಪ್ರಾಪ್ತ್ಯರ್ಥಮ್| ಅಕಾಲೇತ್ಯಾದಿ| ವ್ಯಸ್ತಹನುಂ ವಿಘಟಿತಮುಖಸನ್ಧಿಮ್| ಊರ್ಧ್ವಾಭಿಘಾತಿನಮ್ ಊರ್ಧ್ವಜತ್ರುಗತರೋಗಿಣಮ್| ಉಪದ್ರುತಮ್ ಉಪದ್ರವೈರ್ವ್ಯಾಪ್ತಮ್| ವಿಕಟಮ್ ಅಯಥಾಸ್ಥಾನನಿವೇಶಿತಾವಯವಮ್||೯||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ತತ್ರ ಪ್ರತಿಲೋಮಮನುಲೋಮಯೇತ್, ಪ್ರಾಞ್ಜಲಮಾಕರ್ಷೇತ್ ||೧೦||
तत्र प्रतिलोममनुलोमयेत्, प्राञ्जलमाकर्षेत् ||१०||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರತಿಲೋಮತಾ ಚಾನೇಕಪ್ರಕಾರಾ ಮೂಢಗರ್ಭನಿದಾನೋಕ್ತಯಾ ದಿಶಾ ಜ್ಞಾತವ್ಯಾ| ಅನುಲೋಮಯೇದಿತಿ ಮೂಢಗರ್ಭಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಪ್ರಕಾರೇಣೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಪ್ರತಿಲೋಮಂ ತು ಪ್ರಾಞ್ಜಲಮಾಕರ್ಷೇತ್||೧೦||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ಗರ್ಭಸಙ್ಗೇ ತು ಯೋನಿಂ ಧೂಪಯೇತ್ ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪನಿರ್ಮೋಕೇಣ ಪಿಣ್ಡೀತಕೇನ ವಾ, ಬಧ್ನೀಯಾದ್ಧಿರಣ್ಯಪುಷ್ಪೀಮೂಲಂ ಹಸ್ತಪಾದಯೋಃ, ಧಾರಯೇತ್ ಸುವರ್ಚಲಾಂ ವಿಶಲ್ಯಾಂ ವಾ ||೧೧||
गर्भसङ्गे तु योनिं धूपयेत् कृष्णसर्पनिर्मोकेण पिण्डीतकेन वा, बध्नीयाद्धिरण्यपुष्पीमूलं हस्तपादयोः, धारयेत् सुवर्चलां विशल्यां वा ||११||
🔊 Audio coming soon
ಗರ್ಭಸಙ್ಗೇ ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಹಿರಣ್ಯಪುಷ್ಪೀ ಕಲಿಕಾರಿಕಾ, ಸುವರ್ಚಲಾ ಸೂರ್ಯಭಕ್ತಾ, ವಿಶಲ್ಯಾ ಪಾಟಲಾ||೧೧||
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ಅಥ ಜಾತಸ್ಯೋಲ್ಬಂ ಮುಖಂ ಚ ಸೈನ್ಧವಸರ್ಪಿಷಾ ವಿಶೋಧ್ಯ, ಘೃತಾಕ್ತಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಪಿಚುಂ ದದ್ಯಾತ್; ತತೋ ನಾಭಿನಾಡೀಮಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಮಾಯಮ್ಯ ಸೂತ್ರೇಣ ಬದ್ಧ್ವಾ ಛೇದಯೇತ್, ತತ್ಸೂತ್ರೈಕದೇಶಂ ಚ ಕುಮಾರಸ್ಯ ಗ್ರೀವಾಯಾಂ ಸಮ್ಯಗ್ ಬಧ್ನೀಯಾತ್ ||೧೨||
अथ जातस्योल्बं मुखं च सैन्धवसर्पिषा विशोध्य, घृताक्तं मूर्ध्नि पिचुं दद्यात्; ततो नाभिनाडीमष्टाङ्गुलमायम्य सूत्रेण बद्ध्वा छेदयेत्, तत्सूत्रैकदेशं च कुमारस्य ग्रीवायां सम्यग् बध्नीयात् ||१२||
🔊 Audio coming soon
ಅಥೇತ್ಯಾದಿ| ಉಲ್ಬಂ ಜರಾಯುಂ, ವಿಶೋಧ್ಯ ಅಪನೀಯ; ಮುಖಂ ಚ ವಿಶೋಧ್ಯ ನಿರ್ಮಲೀಕೃತ್ಯ, ತದಪಿ ಮುಖಕಣ್ಠಗತಜರಾಯುಕಫಾಪನಯನೇನ| ತದುಕ್ತಂ- “ಜರಾಯುಣಾ ಮುಖೇ ಚ್ಛನ್ನೇ ಕಣ್ಠೇ ಚ ಕಫವೇಷ್ಟಿತೇ” (ಶಾ.೨) ಇತಿ| ಬ್ರಹ್ಮದೇವಸ್ತು ಘೃತಾಕ್ತಮಿತಿ ಪದಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಪಿಚುಂ ದದ್ಯಾದಿತ್ಯತ್ರ ‘ಬಲಾತೈಲಾಕ್ತಮಿತಿ ಶೇಷಃ’ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಿ| ತತೋ ನಾಭಿನಾಡೀಮಿತಿ ಆಯಮ್ಯ ಆಕೃಷ್ಯ, ಗ್ರೀವಾಯಾಂ ಸಮ್ಯಗ್ಬಧ್ನೀಯಾತ್ ಸ್ರಾವಪರಿಹಾರಾರ್ಥಂ; ಗಯೀ ತು ‘ಗರ್ಭನಾಡೀಮಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಮಾಯಮ್ಯ ನಾತಿಗಾಢಂ ನಾತಿಶಿಥಿಲಮಗ್ರೇ ಸೂತ್ರೇಣಾಬಧ್ಯ ವರ್ಧಯಿತ್ವಾ ಕುಷ್ಠತೈಲೇನ ಸಿಕ್ತ್ವಾಽಪತ್ಯಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಮಿಶ್ರಮಙ್ಗುಲ್ಯಾಽನಾಮಿಕಯಾ ಕನಕಚೂರ್ಣಂ ಲೇಹಯೇತ್’- ಇತಿ ಪಠತಿ||೧೨||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ಅಥ ಕುಮಾರಂ ಶೀತಾಭಿರದ್ಭಿರಾಶ್ವಾಸ್ಯ ಜಾತಕರ್ಮಣಿ ಕೃತೇ ಮಧುಸರ್ಪಿರನನ್ತಚೂರ್ಣಮಙ್ಗುಲ್ಯಾಽನಾಮಿಕಯಾ ಲೇಹಯೇತ್; ತತೋ ಬಲಾತೈಲೇನಾಭ್ಯಜ್ಯ, ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಕಷಾಯೇಣ ಸರ್ವಗನ್ಧೋದಕೇನ ವಾ ರೂಪ್ಯಹೇಮಪ್ರತಪ್ತೇನ ವಾ ವಾರಿಣಾ ಸ್ನಾಪಯೇದೇನಂ ಕಪಿತ್ಥಪತ್ರಕಷಾಯೇಣ ವಾ ಕೋಷ್ಣೇನ ಯಥಾಕಾಲಂ ಯಥಾದೋಷಂ ಯಥಾವಿಭವಂ ಚ ||೧೩||
अथ कुमारं शीताभिरद्भिराश्वास्य जातकर्मणि कृते मधुसर्पिरनन्तचूर्णमङ्गुल्याऽनामिकया लेहयेत्; ततो बलातैलेनाभ्यज्य, क्षीरवृक्षकषायेण सर्वगन्धोदकेन वा रूप्यहेमप्रतप्तेन वा वारिणा स्नापयेदेनं कपित्थपत्रकषायेण वा कोष्णेन यथाकालं यथादोषं यथाविभवं च ||१३||
🔊 Audio coming soon
ಅಥ ಕುಮಾರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಆಶ್ವಾಸ್ಯ ಯೋನಿಯನ್ತ್ರಪೀಡನಮೂರ್ಚ್ಛಿತಮ್| ಅನನ್ತಚೂರ್ಣಂ ಸುವರ್ಣಚೂರ್ಣಂ, ತೇನ ಮಿಶ್ರಂ ಮಧ್ವಾದಿ ಲೇಹಯೇತ್| ಚೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣಂ ತು ಜಾತಮಾತ್ರಸ್ಯ ಗುಞ್ಜಾಮಾತ್ರಮ್| ಸರ್ವಗನ್ಧಾ ಏಲಾದಿಕಾಃ| ಯಥಾಕಾಲಂ ಕಾಲಾನತಿಕ್ರಮೇಣ| ಕೋಷ್ಣೇನ ಈಷದುಷ್ಣೇನ| ಯಥಾದೋಷಂ ದೋಷಾನತಿಕ್ರಮೇಣ| ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಕಷಾಯೇಣ ಪಿತ್ತಘ್ನೇನ, ಸರ್ವಗನ್ಧೋದಕೇನ ವಾ ವಾತಘ್ನೇನ, ವಿಭವಾನತಿಕ್ರಮೇಣ ರೂಪ್ಯಹೇಮತಪ್ತೇನ ವಾರಿಣಾ, ಕಪಿತ್ಥಪತ್ರಕಷಾಯೇಣ ವಾ ಸ್ನಾಪಯೇತ್| ಅತ್ರ ಕೇಷುಚಿತ್ ಪುಸ್ತಕೇಷು ತು “ಮಧುಸರ್ಪಿರನನ್ತಾಬ್ರಾಹ್ಮೀರಸೇನ ಸುವರ್ಣಚೂರ್ಣಮಙ್ಗುಲ್ಯಾಽನಾಮಿಕಯಾ ಲೇಹಯೇತ್”- ಇತ್ಯಯಂ ಪಾಠೋ ದೃಶ್ಯತೇ, ಪರಮಸೌ ಟೀಕಾಕಾರೈರ್ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಃ| ವೃದ್ಧವಾಗ್ಭಟೇನ ತ್ವನ್ಯಥಾ ಪ್ರಾಶನಮಭಿಹಿತಂ; ಯಥಾ- “ಐನ್ದ್ರೀಬ್ರಾಹ್ಮೀಶಙ್ಖಪುಷ್ಪೀವಚಾಕಲ್ಕಂ ಮಧುಘೃತೋಪೇತಂ ಹರೇಣುಮಾತ್ರಂ ಕುಶಾಭಿಮನ್ತ್ರಿತಂ ಸೌವರ್ಣೇನಾಶ್ವತ್ಥಪತ್ರೇಣ ವಾ ಮೇಧಾಯುರ್ಬಲಜನನಂ ಪ್ರಾಶಯೇದ್ ಬ್ರಾಹ್ಮೀವಚಾನನ್ತಾಶತಾವರ್ಯನ್ಯತಮಚೂರ್ಣಂ ವಾ” (ಅ.ಸಂ.ಉ.೧)- ಇತಿ||೧೩||
Adhikarana 12 (14-15) · Śloka 15
ಧಮನೀನಾಂ ಹೃದಿಸ್ಥಾನಾಂ ವಿವೃತತ್ವಾದನನ್ತರಮ್ | ಚತೂರಾತ್ರಾತ್ತ್ರಿರಾತ್ರಾದ್ವಾ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಸ್ತನ್ಯಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ ||೧೪|| ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಥಮೇಽಹ್ನಿ ಮಧುಸರ್ಪಿರನನ್ತಮಿಶ್ರಂ ಮನ್ತ್ರಪೂತಂ ತ್ರಿಕಾಲಂ ಪಾಯಯೇತ್, ದ್ವಿತೀಯೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಃ, ತೃತೀಯೇ ಚ; ತತಃ ಪ್ರಾಙ್ನಿವಾರಿತಸ್ತನ್ಯಂ ಮಧುಸರ್ಪಿಃ ಸ್ವಪಾಣಿತಲಸಮ್ಮಿತಂ ದ್ವಿಕಾಲಂ ಪಾಯಯೇತ್ ||೧೫||
धमनीनां हृदिस्थानां विवृतत्वादनन्तरम् | चतूरात्रात्त्रिरात्राद्वा स्त्रीणां स्तन्यं प्रवर्तते ||१४|| तस्मात् प्रथमेऽह्नि मधुसर्पिरनन्तमिश्रं मन्त्रपूतं त्रिकालं पाययेत्, द्वितीये लक्ष्मणासिद्धं सर्पिः, तृतीये च; ततः प्राङ्निवारितस्तन्यं मधुसर्पिः स्वपाणितलसम्मितं द्विकालं पाययेत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಮಿಶ್ರಂ ಸುವರ್ಣಚೂರ್ಣ ಕುತೋ ಲೇಹಯಿತವ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ- ಧಮನೀನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅನನ್ತಮಿಶ್ರಮ್ ಅನನ್ತಸ್ಯ ಸುವರ್ಣಸ್ಯ ಗುಞ್ಜಾಪ್ರಮಾಣೇನ ಮಿಶ್ರಿತಮ್| ಮಧುಸರ್ಪಿಷಶ್ಚ ಮಾನಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಸ್ವಪಾಣಿತಲಸಮ್ಮಿತಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ತತ ಇತ್ಯಾದಿ| ತತಶ್ಚತುರ್ಥೇ ದಿವಸೇ ಪ್ರಾತರ್ಮಧ್ಯಾಹ್ನಾದಿಲಕ್ಷಣೇ ಮಧುಸರ್ಪಿಃ ಪ್ರಾಶಯೇತ್, ತದನನ್ತರಂ ಚತುರ್ಥದಿವಸಸ್ಯ ತೃತೀಯಕಾಲಮಾರಭ್ಯ ಪಞ್ಚಮಾದಿದಿವಸೇಷು ಯಥೇಷ್ಟಂ ಸ್ತನ್ಯಪಾನಂ ಕಾರಯೇತ್| ಕಂ? ಬಾಲಂ; ಕಿಂವಿಶಿಷ್ಟಂ? ಪ್ರಾಙ್ನಿವಾರಿತಸ್ತನ್ಯಂ; ಪ್ರಾಕ್ ಪುರ್ವಂ ನಿವಾರಿತಂ ಸ್ತನ್ಯಂ ಯಸ್ಯ ತಂ; ವೃದ್ಧವಾಗ್ಭಟೇ ಚ “ಅನನ್ತಾಮಿಶ್ರೇ ಮಧುಸರ್ಪಿಷೀ” (ಅ.ಸಂ.ಉ.೧) ಇತಿ ಪಾಠಃ, ತತ್ರ ಚಾನನ್ತಾ ದೂರ್ವಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾ||೧೪-೧೫||
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
ಅಥ ಸೂತಿಕಾಂ ಬಲಾತೈಲಾಭ್ಯಕ್ತಾಂ ವಾತಹರೌಷಧನಿಷ್ಕ್ವಾಥೇನೋಪಚರೇತ್ | ಸಶೇಷದೋಷಾಂ ತು ತದಹಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀಚಿತ್ರಕಶೃಙ್ಗವೇರಚೂರ್ಣಂ ಗುಡೋದಕೇನೋಷ್ಣೇನ ಪಾಯಯೇತ್, ಏವಂ ದ್ವಿರಾತ್ರಂ ತ್ರಿರಾತ್ರಂ ವಾ ಕುರ್ಯಾದಾದುಷ್ಟಶೋಣಿತಾತ್ | ವಿಶುದ್ಧೇ ತತೋ ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಸಿದ್ಧಾಂ ಸ್ನೇಹಯವಾಗೂಂ ಕ್ಷೀರಯವಾಗೂಂ ವಾ ಪಾಯಯೇತ್ತ್ರಿರಾತ್ರಮ್ | ತತೋ ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಸಿದ್ಧೇನ ಜಾಙ್ಗಲರಸೇನ ಶಾಲ್ಯೋದನಂ ಭೋಜಯೇದ್ಬಲಮಗ್ನಿಬಲಂ ಚಾವೇಕ್ಷ್ಯ | ಅನೇನ ವಿಧಿನಾಽಧ್ಯರ್ಧಮಾಸಮುಪಸಂಸ್ಕೃತಾ ವಿಮುಕ್ತಾಹಾರಾಚಾರಾ ವಿಗತಸೂತಿಕಾಭಿಧಾನಾ ಸ್ಯಾತ್, ಪುನರಾರ್ತವದರ್ಶನಾದಿತ್ಯೇಕೇ ||೧೬||
अथ सूतिकां बलातैलाभ्यक्तां वातहरौषधनिष्क्वाथेनोपचरेत् | सशेषदोषां तु तदहः पिप्पलीपिप्पलीमूलहस्तिपिप्पलीचित्रकशृङ्गवेरचूर्णं गुडोदकेनोष्णेन पाययेत्, एवं द्विरात्रं त्रिरात्रं वा कुर्यादादुष्टशोणितात् | विशुद्धे ततो विदारिगन्धादिसिद्धां स्नेहयवागूं क्षीरयवागूं वा पाययेत्त्रिरात्रम् | ततो यवकोलकुलत्थसिद्धेन जाङ्गलरसेन शाल्योदनं भोजयेद्बलमग्निबलं चावेक्ष्य | अनेन विधिनाऽध्यर्धमासमुपसंस्कृता विमुक्ताहाराचारा विगतसूतिकाभिधाना स्यात्, पुनरार्तवदर्शनादित्येके ||१६||
🔊 Audio coming soon
ಅಥ ಸೂತಿಕಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಾತಹರೌಷಧಾನಿ ಭದ್ರದಾರ್ವಾದೀನಿ| ಉಪಚರೇತ್ ‘ಪಾನಪರಿಷೇಕಾದಿಭಿಃ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಸಶೇಷದೋಷಾಮಿತ್ಯತ್ರ ದೋಷಶಬ್ದೋ ರಕ್ತವಚನಃ| ತತಸ್ತೃತೀಯೇ ಚತುರ್ಥೇ ವಾ ದಿನೇ ವಿಶುದ್ಧೇ ಶೋಣಿತೇ ವಿದಾರೀಗನ್ಧಾದಿಕ್ವಾಥೇನ ಸಿದ್ಧಾಂ ಸ್ನೇಹಬಹುಲಾಂ ಯವಾಗೂಮಗ್ನಿಬಲಮವೇಕ್ಷ್ಯ ಕ್ಷೀರಯವಾಗೂಂ ವಾ ಪಾಯಯೇತ್| ಅಧ್ಯರ್ಧಮಾಸಂ ತ್ರೀಣಿ ಪಕ್ಷಾಣಿ||೧೬||
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
ಧನ್ವಭೂಮಿಜಾತಾಂ ತು ಸೂತಿಕಾಂ ಘೃತತೈಲಯೋರನ್ಯತರಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾಂ ಪಾಯಯೇತ್ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಕಷಾಯಾನುಪಾನಾಂ, ಸ್ನೇಹನಿತ್ಯಾ ಚ ಸ್ಯಾತ್ತ್ರಿರಾತ್ರಂ ಪಞ್ಚರಾತ್ರಂ ವಾ ಬಲವತೀ ; ಅಬಲಾಂ ಯವಾಗೂಂ ಪಾಯಯೇತ್ತ್ರಿರಾತ್ರಂ ಪಞ್ಚರಾತ್ರಂ ವಾ | ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಸ್ನಿಗ್ಧೇನಾನ್ನಸಂಸರ್ಗೇಣೋಪಚರೇತ್ ||೧೭||
धन्वभूमिजातां तु सूतिकां घृततैलयोरन्यतरस्य मात्रां पाययेत् पिप्पल्यादिकषायानुपानां, स्नेहनित्या च स्यात्त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा बलवती ; अबलां यवागूं पाययेत्त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा | अत ऊर्ध्वं स्निग्धेनान्नसंसर्गेणोपचरेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
ಧನ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಜಾಙ್ಗಲದೇಶಜಾತಾಂ ತು ಸೂತಿಕಾಂ ಬುಭುಕ್ಷಾಯುತಾಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಾನುರೋಧೇನ ಘೃತಸ್ಯ ತೈಲಸ್ಯ ವಾ ಮಾತ್ರಾಮಹಃಪರಿಣಾಮಿನೀಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಜೀರ್ಣೇ ತು ಸ್ನೇಹೇ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೌಷಧಸಾಧಿತಾಂ ಮಾತ್ರಯಾ ಪೇಯಾಂ ವಾ ಪಾಯಯೇತ್| ಸ್ನೇಹನಿತ್ಯಾ ಚ ಸ್ಯಾದಭ್ಯಙ್ಗಾದಿಷು| ಕಿಯನ್ತಿ ದಿನಾನಿ ಘೃತತೈಲಯೋರನ್ಯತರಮಾತ್ರಾಂ ಪಾಯಯೇದಿತ್ಯಾಶಙ್ಕ್ಯಾಹ- ತ್ರಿರಾತ್ರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಬಲವತೀ ಬಲಯುಕ್ತಾ ಸೂತಿಕಾ| ಬಲಹೀನಾಯಾಶ್ಚ ಕಿಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯಾಶಙ್ಕ್ಯಾಹ- ಅಬಲಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯವಾಗೂಮಿತಿ ‘ಪೂರ್ವೋಕ್ತೌಷಧಸಾಧಿತಾಂ ಸ್ನೇಹಯುಕ್ತಾಮ್’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ನೇಹಪಾನಯವಾಗೂಪಾನಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರೇರಿತತ್ರಿರಾತ್ರಪಞ್ಚರಾತ್ರಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಸ್ನಿಗ್ಧೇನ ಪೇಯಾದಿಕ್ರಮೇಣ ವಹ್ನೇರ್ಬಲಸ್ಯ ಚ ಬೃಂಹಣಾರ್ಥಂ ವಾತಜಯಾರ್ಥಂ ಚೋಪಚರೇತ್| ಅತ್ರಾರ್ಥೇ ವೃದ್ಧವಾಗ್ಭಟಃ- “ಅಥ ಸೂತಿಕಾಂ ಬಲಾತೈಲೇನಾಭ್ಯಜ್ಯಾತ್, ಬುಭುಕ್ಷಿತಾಂ ಚ ಪಞ್ಚಕೋಲಚೂರ್ಣೇನ ಯವಾನ್ಯುಪಕುಞ್ಚಿಕಾಚವ್ಯಚಿತ್ರಕವ್ಯೋಷಸೈನ್ಧವಚೂರ್ಣೇನ ವಾ ಯುಕ್ತಾಮಹಃಪರಿಣಾಮಿನೀಂ ಯಥಾಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಸ್ನೇಹಮಾತ್ರಾಂ ಪಾಯಯೇತ್, ಸ್ನೇಹಾಯೋಗ್ಯಾಂ ವಾತಹರೌಷಧಕ್ವಾಥಂ ಹ್ರಸ್ವಪಞ್ಚಮೂಲೀಕ್ವಾಥಂ ವಾ; ಪೀತವತ್ಯಾಶ್ಚ ಯಮಕೇನಾಭ್ಯಜ್ಯ ವೇಷ್ಟಯೇದುದರಂ ವಸ್ತ್ರೇಣ, ತಥಾ ನ ವಾಯುರುದರೇ ವಿಕೃತಿಮುತ್ಪಾದಯತ್ಯನವಕಾಶತ್ವಾತ್, ಜೀರ್ಣೇ ತು ಸ್ನೇಹೇ ಪೂರ್ವೌಷಧೈರೇವ ಸಿದ್ಧಾಂ ವಿದಾರ್ಯಾದಿಗಣಕ್ವಾಥೇನ ವಾ ಕ್ಷೀರೇಣ ಯವಾಗೂಂ ಸುಸ್ವಿನ್ನಾಂ ದ್ರವಾಂ ಮಾತ್ರಯಾ ಪಾಯಯೇತ್” (ಅ.ಸಂ.ಶಾ.೩)- ಇತಿ||೧೭||
Adhikarana 15 (18) · Śloka 18
ಪ್ರಾಯಶಶ್ಚೈನಾಂ ಪ್ರಭೂತೇನೋಷ್ಣೋದಕೇನ ಪರಿಷಿಞ್ಚೇತ್, ಕ್ರೋಧಾಯಾಸಮೈಥುನಾದೀಂಶ್ಚ ಪರಿಹರೇತ್ ||೧೮||
प्रायशश्चैनां प्रभूतेनोष्णोदकेन परिषिञ्चेत्, क्रोधायासमैथुनादींश्च परिहरेत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
ಅಪರಮಪಿ ಪ್ರಸೂತಾಮಧಿಕೃತ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಮಾಹ- ಪ್ರಾಯಶಶ್ಚೇತ್ಯಾದಿ| ಏನಾಂ ಸ್ತ್ರಿಯಂ; ಪರಿಷಿಞ್ಚೇದ್ ಧಾರಯಾ, ಗರ್ಭಕ್ಷೋಭಕೃತರಕ್ತಸ್ರಾವಣಾರ್ಥಂ ವಾತಜಯಾರ್ಥಂ ಚ| ಆಯಾಸೋ ವ್ಯಾಯಾಮಃ, ಮೈಥುನಂ ಪುರುಷಸೇವಾ, ಕ್ರೋಧಾದಯಃ ಪಞ್ಚದಶ ಆತುರೋಪದ್ರವಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಾಃ||೧೮||
Adhikarana 16 (19-20) · Śloka 20
ಮಿಥ್ಯಾಚಾರಾತ್ ಸೂತಿಕಾಯಾ ಯೋ ವ್ಯಾಧಿರುಪಜಾಯತೇ | ಸ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯೋಽಸಾಧ್ಯೋ ವಾ ಭವೇದತ್ಯಪತರ್ಪಣಾತ್ ||೧೯|| ತಸ್ಮಾತ್ತಾಂ ದೇಶಕಾಲೌ ಚ ವ್ಯಾಧಿಸಾತ್ಮ್ಯೇನ ಕರ್ಮಣಾ | ಪರೀಕ್ಷ್ಯೋಪಚರೇನ್ನಿತ್ಯಮೇವಂ ನಾತ್ಯಯಮಾಪ್ನುಯಾತ್ ||೨೦||
मिथ्याचारात् सूतिकाया यो व्याधिरुपजायते | स कृच्छ्रसाध्योऽसाध्यो वा भवेदत्यपतर्पणात् ||१९|| तस्मात्तां देशकालौ च व्याधिसात्म्येन कर्मणा | परीक्ष्योपचरेन्नित्यमेवं नात्ययमाप्नुयात् ||२०||
🔊 Audio coming soon
ಉಕ್ತಾಹಾರಾಚಾರವ್ಯತಿಕ್ರಮೇಣ ಕಿಂ ಭವತೀತ್ಯಾಹ- ಮಿಥ್ಯಾಚಾರಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ಯಪತರ್ಪಣಾದಿತಿ ಅಸಾಧ್ಯಭವನೇ ಹೇತುಃ| ತಾಂ ಪ್ರಸೂತಾಂ, ದೇಶಕಾಲೌ ಪರೀಕ್ಷ್ಯ ವ್ಯಾಧಿಸಾತ್ಮ್ಯೇನ ಕರ್ಮಣಾ ನಿತ್ಯಮುಪಚರೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಅತ್ಯಯೋ ವಿನಾಶಃ| ಗಯೀ ತು ‘ದೇಶಕಾಲೌಕವ್ಯಾಧಿಸಾತ್ಮ್ಯೇನ ಕರ್ಮಣಾ’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ದೇಶಾದಿಭಿಃ ಸಹ ಪೃಥಕ್ ಸಾತ್ಮ್ಯಶಬ್ದಂ ಸಮ್ಬಧ್ನಾತಿ; ಓಕಸಾತ್ಮ್ಯಮಭ್ಯಾಸಸಾತ್ಮ್ಯಂ, ಓಕಶಬ್ದೋಽಯಮ್ ‘ಉಚ’ ಸಮವಾಯ ಇತ್ಯನೇನ ಧಾತುನಾ ವ್ಯುತ್ಪಾದಿತ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಿ||೧೯-೨೦||
Adhikarana 17 (21) · Śloka 21
ಅಥಾಪರಾಽಪತನ್ತ್ಯಾನಾಹಾಧ್ಮಾನೌ ಕುರುತೇ, ತಸ್ಮಾತ್ ಕಣ್ಠಮಸ್ಯಾಃ ಕೇಶವೇಷ್ಟಿತಯಾಽಙ್ಗುಲ್ಯಾ ಪ್ರಮೃಜೇತ್, ಕಟುಕಾಲಾಬುಕೃತವೇಧನಸರ್ಷಪಸರ್ಪನಿರ್ಮೋಕೈರ್ವಾ ಕಟುತೈಲವಿಮಿಶ್ರೈರ್ಯೋನಿಮುಖಂ ಧೂಪಯೇತ್, ಲಾಙ್ಗಲೀಮೂಲಕಲ್ಕೇನ ವಾಽಸ್ಯಾಃ ಪಾಣಿಪಾದತಲಮಾಲಿಮ್ಪೇತ್, ಮೂರ್ಧ್ನಿ ವಾಽಸ್ಯಾ ಮಹಾವೃಕ್ಷಕ್ಷೀರಮನುಸೇಚಯೇತ್, ಕುಷ್ಠಲಾಙ್ಗಲೀಮೂಲಕಲ್ಕಂ ವಾ ಮದ್ಯಮೂತ್ರಯೋರನ್ಯತರೇಣ ಪಾಯಯೇತ್, ಶಾಲಮೂಲಕಲ್ಕಂ ವಾ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಂ ವಾ ಮದ್ಯೇನ, ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಕುಷ್ಠಲಾಙ್ಗಲೀಮಹಾವೃಕ್ಷಕ್ಷೀರಮಿಶ್ರೇಣ ಸುರಾಮಣ್ಡೇನ ವಾಽಽಸ್ಥಾಪಯೇತ್, ಏತೈರೇವ ಸಿದ್ಧೇನ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕತೈಲೇನೋತ್ತರಬಸ್ತಿಂ ದದ್ಯಾತ್, ಸ್ನಿಗ್ಧೇನ ವಾ ಕೃತ್ತನಖೇನ ಹಸ್ತೇನಾಪಹರೇತ್ ||೨೧||
अथापराऽपतन्त्यानाहाध्मानौ कुरुते, तस्मात् कण्ठमस्याः केशवेष्टितयाऽङ्गुल्या प्रमृजेत्, कटुकालाबुकृतवेधनसर्षपसर्पनिर्मोकैर्वा कटुतैलविमिश्रैर्योनिमुखं धूपयेत्, लाङ्गलीमूलकल्केन वाऽस्याः पाणिपादतलमालिम्पेत्, मूर्ध्नि वाऽस्या महावृक्षक्षीरमनुसेचयेत्, कुष्ठलाङ्गलीमूलकल्कं वा मद्यमूत्रयोरन्यतरेण पाययेत्, शालमूलकल्कं वा पिप्पल्यादिं वा मद्येन, सिद्धार्थककुष्ठलाङ्गलीमहावृक्षक्षीरमिश्रेण सुरामण्डेन वाऽऽस्थापयेत्, एतैरेव सिद्धेन सिद्धार्थकतैलेनोत्तरबस्तिं दद्यात्, स्निग्धेन वा कृत्तनखेन हस्तेनापहरेत् ||२१||
🔊 Audio coming soon
ಅಥಾಪರೇತ್ಯಾದಿ| ಕೃತವೇಧನಃ ಕೋಶಾತಕಃ| ‘ಶಾಲಮೂಲಕಲ್ಕಂ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಶಾಲಿಮೂಲಕಲ್ಕಂ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್||೨೧||
Adhikarana 18 (22) · Śloka 22
ಪ್ರಜಾತಾಯಾಶ್ಚ ನಾರ್ಯಾ ರೂಕ್ಷಶರೀರಾಯಾಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈರವಿಶೋಧಿತಂ ರಕ್ತಂ ವಾಯುನಾ ತದ್ದೇಶಗತೇನಾತಿಸಂರುದ್ಧಂ ನಾಭೇರಧಃ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ಬಸ್ತೌ ಬಸ್ತಿಶಿರಸಿ ವಾ ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಕರೋತಿ; ತತಶ್ಚ ನಾಭಿಬಸ್ತ್ಯುದರಶೂಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ಸೂಚೀಭಿರಿವ ನಿಸ್ತುದ್ಯತೇ ಭಿದ್ಯತೇ ದೀರ್ಯತ ಇವ ಚ ಪಕ್ವಾಶಯಃ, ಸಮನ್ತಾದಾಧ್ಮಾನಮುದರೇ ಮೂತ್ರಸಙ್ಗಶ್ಚ ಭವತೀತಿ ಮಕ್ಕಲ್ಲಲಕ್ಷಣಮ್ | ತತ್ರ ವೀರತರ್ವಾದಿಸಿದ್ಧಂ ಜಲಮುಷಕಾದಿಪ್ರತೀವಾಪಂ ಪಾಯಯೇತ್, ಯವಕ್ಷಾರಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಸುಖೋದಕೇನ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಕ್ವಾಥೇನ ವಾ, ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಸುರಾಮಣ್ಡೇನ, ವರುಣಾದಿಕ್ವಾಥಂ ವಾ ಪಞ್ಚಕೋಲೈಲಾಪ್ರತೀವಾಪಂ, ಪೃಥಕ್ಪರ್ಣ್ಯಾದಿಕ್ವಾಥಂ ವಾ ಭದ್ರದಾರುಮರಿಚಸಂಸೃಷ್ಟಂ, ಪುರಾಣಗುಡಂ ವಾ ತ್ರಿಕಟುಕಚತುರ್ಜಾತಕಕುಸ್ತುಮ್ಬುರುಮಿಶ್ರಂ ಖಾದೇತ್, ಅಚ್ಛಂ ವಾ ಪಿಬೇದರಿಷ್ಟಮಿತಿ ||೨೨||
प्रजातायाश्च नार्या रूक्षशरीरायास्तीक्ष्णैरविशोधितं रक्तं वायुना तद्देशगतेनातिसंरुद्धं नाभेरधः पार्श्वयोर्बस्तौ बस्तिशिरसि वा ग्रन्थिं करोति; ततश्च नाभिबस्त्युदरशूलानि भवन्ति, सूचीभिरिव निस्तुद्यते भिद्यते दीर्यत इव च पक्वाशयः, समन्तादाध्मानमुदरे मूत्रसङ्गश्च भवतीति मक्कल्ललक्षणम् | तत्र वीरतर्वादिसिद्धं जलमुषकादिप्रतीवापं पाययेत्, यवक्षारचूर्णं वा सुखोदकेन पिप्पल्यादिक्वाथेन वा, पिप्पल्यादिचूर्णं वा सुरामण्डेन, वरुणादिक्वाथं वा पञ्चकोलैलाप्रतीवापं, पृथक्पर्ण्यादिक्वाथं वा भद्रदारुमरिचसंसृष्टं, पुराणगुडं वा त्रिकटुकचतुर्जातककुस्तुम्बुरुमिश्रं खादेत्, अच्छं वा पिबेदरिष्टमिति ||२२||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಜಾತಾಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಜಾತಾಯಾಃ ಪ್ರಜನನಶೋಣಿತಸಞ್ಜನಿತಶೂಲೋ ಮಕ್ಕಲ್ಲಃ; ಅವರುದ್ಧರಕ್ತಪಾಕಜನಿತೋ ವಿದ್ರಧಿರಪಿ ಮಕ್ಕಲ್ಲಃ, ಕಾರ್ಯೇ ಕಾರಣೋಪಚಾರಾತ್| ಮಕ್ಕಲ್ಲಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಜಲಂ ಕ್ವಾಥಮ್| ಯವಕ್ಷಾರಚೂರ್ಣಂ ಸುಖೋದಕೇನ ಮನ್ದಾಗ್ನೌ, ಕಫಪ್ರಕೃತೀನಾಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಕ್ವಾಥೇನ, ಏವಮನ್ಯೇಽಪಿ ಯೋಗಾ ದೋಷಾದೀನವೇಕ್ಷ್ಯ ಯೋಜನೀಯಾಃ| ಅಚ್ಛಂ ಕೇವಲಮ್| ಅರಿಷ್ಟಮ್ ಅಭಯಾರಿಷ್ಟಾದಿಕಮ್||೨೨||
Adhikarana 19 (23) · Śloka 23
ಅಥ ಬಾಲಂ ಕ್ಷೌಮಪರಿವೃತಂ ಕ್ಷೌಮವಸ್ತ್ರಾಸ್ತೃತಾಯಾಂ ಶಯ್ಯಾಯಾಂ ಶಾಯಯೇತ್, ಪೀಲುಬದರೀನಿಮ್ಬಪರೂಷಕಶಾಖಾಭಿಶ್ಚೈನಂ ಪರಿವೀಜಯೇತ್, ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಚಾಸ್ಯಾಹರಹಸ್ತೈಲಪಿಚುಮವಚಾರಯೇತ್, ಧೂಪಯೇಚ್ಚೈನಂ ರಕ್ಷೋಘ್ನೈರ್ಧೂಪೈಃ, ರಕ್ಷೋಘ್ನಾನಿ ಚಾಸ್ಯ ಪಾಣಿಪಾದಶಿರೋಗ್ರೀವಾಸ್ವವಸೃಜೇತ್, ತಿಲಾತಸೀಸರ್ಷಪಕಣಾಂಶ್ಚಾತ್ರ ಪ್ರಕಿರೇತ್, ಅಧಿಷ್ಠಾನೇ ಚಾಗ್ನಿಂ ಪ್ರಜ್ವಾಲಯೇತ್, ವ್ರಣಿತೋಪಾಸನೀಯಂ ಚಾವೇಕ್ಷೇತ ||೨೩||
अथ बालं क्षौमपरिवृतं क्षौमवस्त्रास्तृतायां शय्यायां शाययेत्, पीलुबदरीनिम्बपरूषकशाखाभिश्चैनं परिवीजयेत्, मूर्ध्नि चास्याहरहस्तैलपिचुमवचारयेत्, धूपयेच्चैनं रक्षोघ्नैर्धूपैः, रक्षोघ्नानि चास्य पाणिपादशिरोग्रीवास्ववसृजेत्, तिलातसीसर्षपकणांश्चात्र प्रकिरेत्, अधिष्ठाने चाग्निं प्रज्वालयेत्, व्रणितोपासनीयं चावेक्षेत ||२३||
🔊 Audio coming soon
ಅಥ ಬಾಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷೌಮಂ ದುಕೂಲಮ್| ರಕ್ಷೋಘ್ನೈಧೂಪೈರ್ವಚಾದಿಭಿಃ| ಅಧಿಷ್ಠಾನೇ ಸೂತಿಕಾಗಾರೇ| ವ್ರಣಿತೋಪಾಸನೀಯಂ ಚಾವೇಕ್ಷೇತೇತಿ ತೇನ ಪ್ರಾಕ್ಶೀರ್ಷಶಯನಮಜಸ್ರದೀಪಸ್ರಗ್ದಾಮಾದಿ ಸರ್ವಮತ್ರಾಪಿ ತತ್ರೋಕ್ತಂ ವೇದಿತವ್ಯಮ್||೨೩||
Adhikarana 20 (24) · Śloka 24
ತತೋ ದಶಮೇಽಹನಿ ಮಾತಾಪಿತರೌ ಕೃತಮಙ್ಗಲಕೌತುಕೌ ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನಂ ಕೃತ್ವಾ ನಾಮ ಕುರ್ಯಾತಾಂ ಯದಭಿಪ್ರೇತಂ ನಕ್ಷತ್ರನಾಮ ವಾ ||೨೪||
ततो दशमेऽहनि मातापितरौ कृतमङ्गलकौतुकौ स्वस्तिवाचनं कृत्वा नाम कुर्यातां यदभिप्रेतं नक्षत्रनाम वा ||२४||
🔊 Audio coming soon
ತತ ಇತ್ಯಾದಿ| ನಕ್ಷತ್ರನಾಮೇತಿ ನಕ್ಷತ್ರದೇವತಾಕೃತಂ ನಾಮೇತ್ಯರ್ಥಃ||೨೪||
Adhikarana 21 (25-27) · Śloka 27
ತತೋ ಯಥಾವರ್ಣಂ ಧಾತ್ರೀಮುಪೇಯಾನ್ಮಧ್ಯಮಪ್ರಮಾಣಾಂ ಮಧ್ಯಮವಯಸ್ಕಾ(ಸಾ)ಮರೋಗಾಂ ಶೀಲವತೀಮಚಪಲಾಮಲೋಲುಪಾಮಕೃಶಾಮಸ್ಥೂಲಾಂ ಪ್ರಸನ್ನಕ್ಷೀರಾಮಲಮ್ಬೌಷ್ಠೀಮಲಮ್ಬೋರ್ಧ್ವಸ್ತನೀಮವ್ಯಙ್ಗಾಮವ್ಯಸನಿನೀಂ ಜೀವದ್ವತ್ಸಾಂ ದೋಗ್ಧ್ರೀಂ ವತ್ಸಲಾಮಕ್ಷುದ್ರಕರ್ಮಿಣೀಂ ಕುಲೇ ಜಾತಾಮತೋ ಭೂಯಿಷ್ಠೈಶ್ಚ ಗುಣೈರನ್ವಿತಾಂ ಶ್ಮಾಮಾಮಾರೋಗ್ಯಬಲವೃದ್ಧಯೇ ಬಾಲಸ್ಯ | ತತ್ರೋರ್ಧ್ವಸ್ತನೀ ಕರಾಲಂ ಕುರ್ಯಾತ್, ಲಮ್ಬಸ್ತನೀ ನಾಸಿಕಾಮುಖಂ ಛಾದಯಿತ್ವಾ ಮರಣಮಾಪಾದಯೇತ್ | ತತಃ ಪ್ರಶಸ್ತಾಯಾಂ ತಿಥೌ ಶಿರಃಸ್ನಾತಮಹತವಾಸಸಮುದಙ್ಮುಖಂ ಶಿಶುಮುಪವೇಶ್ಯ ಧಾತ್ರೀಂ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖೀಂ ಚೋಪವೇಶ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಂ ಸ್ತನಂ ಧೌತಮೀಷತ್ಪರಿಸ್ರುತಮಭಿಮನ್ತ್ರ್ಯ ಮನ್ತ್ರೇಣಾನೇನ ಪಾಯಯೇತ್ ||೨೫|| ‘ಚತ್ವಾರಃ ಸಾಗರಾಸ್ತುಭ್ಯಂ ಸ್ತನಯೋಃ ಕ್ಷೀರವಾಹಿನಃ | ಭವನ್ತು ಸುಭಗೇ ನಿತ್ಯಂ ಬಾಲಸ್ಯ ಬಲವೃದ್ಧಯೇ ||೨೬|| ಪಯೋಽಮೃತರಸಂ ಪೀತ್ವಾ ಕುಮಾರಸ್ತೇ ಶುಭಾನನೇ | ದೀರ್ಘಮಾಯುರವಾಪ್ನೋತು ದೇವಾಃ ಪ್ರಾಶ್ಯಾಮೃತಂ ಯಥಾ ||೨೭||
ततो यथावर्णं धात्रीमुपेयान्मध्यमप्रमाणां मध्यमवयस्का(सा)मरोगां शीलवतीमचपलामलोलुपामकृशामस्थूलां प्रसन्नक्षीरामलम्बौष्ठीमलम्बोर्ध्वस्तनीमव्यङ्गामव्यसनिनीं जीवद्वत्सां दोग्ध्रीं वत्सलामक्षुद्रकर्मिणीं कुले जातामतो भूयिष्ठैश्च गुणैरन्वितां श्मामामारोग्यबलवृद्धये बालस्य | तत्रोर्ध्वस्तनी करालं कुर्यात्, लम्बस्तनी नासिकामुखं छादयित्वा मरणमापादयेत् | ततः प्रशस्तायां तिथौ शिरःस्नातमहतवाससमुदङ्मुखं शिशुमुपवेश्य धात्रीं प्राङ्मुखीं चोपवेश्य दक्षिणं स्तनं धौतमीषत्परिस्रुतमभिमन्त्र्य मन्त्रेणानेन पाययेत् ||२५|| ‘चत्वारः सागरास्तुभ्यं स्तनयोः क्षीरवाहिनः | भवन्तु सुभगे नित्यं बालस्य बलवृद्धये ||२६|| पयोऽमृतरसं पीत्वा कुमारस्ते शुभानने | दीर्घमायुरवाप्नोतु देवाः प्राश्यामृतं यथा ||२७||
🔊 Audio coming soon
ತತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾವರ್ಣಮಿತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಂ, ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಧಾತ್ರೀಮುಪೇಯಾತ್ ಸ್ತನದಾಯಿನೀಂ ಸಮೀಪಂ ಗಚ್ಛೇತ್, ‘ಭಿಷಕ್ ಬಾಲಗ್ರಾಹಕೋ ವಾ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಶ್ಯಾಮಾ ಹಿ ಪ್ರಾಯಶಃ ಪ್ರಚುರಕ್ಷೀರಾ ಭವತಿ| ಉಕ್ತವಿಪರ್ಯಾಸೇನ ದೋಷಸ್ಯ ದಿಙ್ಮಾತ್ರಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಇತಿಶಬ್ದೋಽಯಮೇವಮ್ಪ್ರಕಾರೇ, ತೇನಾನ್ಯೇಽಪಿ ದೋಷಾ ಏವಮ್ಪ್ರಕಾರಾಃ ಸ್ವಯಮಪ್ಯೂಹ್ಯ ಜ್ಞಾತವ್ಯಾಃ| ಅಭಿಮನ್ತ್ರಣಮಾಹ- ಚತ್ವಾರ ಇತ್ಯಾದಿ||೨೫-೨೭||
Adhikarana 22 (28) · Śloka 28
ಅತೋಽನ್ಯಥಾ ನಾನಾಸ್ತನ್ಯೋಪಯೋಗಸ್ಯಾಸಾತ್ಮ್ಯಾದ್ವ್ಯಾಧಿಜನ್ಮ ಭವತಿ ||೨೮||
अतोऽन्यथा नानास्तन्योपयोगस्यासात्म्याद्व्याधिजन्म भवति ||२८||
🔊 Audio coming soon
ನಿಯತಧಾತ್ರ್ಯಾ ಅಭಾವೇ ದೋಷಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅತೋಽನ್ಯಥೇತ್ಯಾದಿ||೨೮||
Adhikarana 23 (29) · Śloka 29
ಅಪರಿಸ್ರುತೇಽಪ್ಯತಿಸ್ತಬ್ಧಸ್ತನ್ಯಪೂರ್ಣಸ್ತನಪಾನಾದುತ್ಸುಹಿತಸ್ರೋತಸಃ ಶಿಶೋಃ ಕಾಸಶ್ವಾಸವಮೀಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಃ | ತಸ್ಮಾದೇವಂವಿಧಾನಾಂ ಸ್ತನ್ಯಂ ನ ಪಾಯಯೇತ್ ||೨೯||
अपरिस्रुतेऽप्यतिस्तब्धस्तन्यपूर्णस्तनपानादुत्सुहितस्रोतसः शिशोः कासश्वासवमीप्रादुर्भावः | तस्मादेवंविधानां स्तन्यं न पाययेत् ||२९||
🔊 Audio coming soon
ಕುತ ಈಷತ್ಪರಿಸ್ರುತಂ ಸ್ತನ್ಯಂ ಪಾಯಯೇದಿತ್ಯಾಶಙ್ಕ್ಯ ತದ್ವಿಪರ್ಯಯೇ ದೋಷಂ ವಕ್ತುಮಾಹ- ಅಪರಿಸ್ರುತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಉತ್ಸುಹಿತಸ್ರೋತಸ ಇತಿ ಊರ್ಧ್ವಪೂರಿತಸ್ರೋತಸ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ‘ಉತ್ಸ್ನುಹಿತಸ್ರೋತಸ’ ಇತಿ ಪಾಠೇ ತು ಊರ್ಧ್ವಂ ಸ್ರುಹಿತಮುದ್ಗೀರ್ಣಂ ಸ್ರೋತೋ ಯಸ್ಯೇತಿ ಸಮಾಸಃ||೨೯||
Adhikarana 24 (30) · Śloka 30
ಕ್ರೋಧಶೋಕಾವಾತ್ಸಲ್ಯಾದಿಭಿಶ್ಚ ಸ್ತ್ರಿಯಾಃಸ್ತನ್ಯನಾಶೋ ಭವತಿ | ಅಥಾಸ್ಯಾಃ ಕ್ಷೀರಜನನಾರ್ಥಂ ಸೌಮನಸ್ಯಮುತ್ಪಾದ್ಯಯವಗೋಧೂಮಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಮಾಂಸರಸಸುರಾಸೌವೀರಕಪಿಣ್ಯಾಕಲಶುನಮತ್ಸ್ಯಕಶೇರುಕಶೃಙ್ಗಾಟಕ- ಬಿಸವಿದಾರಿಕನ್ದಮಧುಕಶತಾವರೀನಾಲಿಕಾಲಾಬೂಕಾಲಶಾಕಪ್ರಭೃತೀನಿ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ||೩೦||
क्रोधशोकावात्सल्यादिभिश्च स्त्रियाःस्तन्यनाशो भवति | अथास्याः क्षीरजननार्थं सौमनस्यमुत्पाद्ययवगोधूमशालिषष्टिकमांसरससुरासौवीरकपिण्याकलशुनमत्स्यकशेरुकशृङ्गाटक- बिसविदारिकन्दमधुकशतावरीनालिकालाबूकालशाकप्रभृतीनि विदध्यात् ||३०||
🔊 Audio coming soon
ಕ್ರೋಧಶೋಕೇತ್ಯಾದಿ| ಅವಾತ್ಸಲ್ಯಮ್ ಅಮಮತ್ವಮ್| ಆದಿಶಬ್ದಾಲ್ಲಙ್ಘನವ್ಯಾಯಾಮಾದಯಃ| ಅಥಾಸ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ನಾಲಿಕಾ ಶಾಕವಿಶೇಷಃ, ‘ನಾಲಿಕೇರ’ ಇತಿ ಕ್ವಚಿತ್ ಪಾಠಃ||೩೦||
Adhikarana 25 (31-33) · Śloka 33
ಅಥಾಸ್ಯಾಃ ಸ್ತನ್ಯಮಪ್ಸು ಪರೀಕ್ಷೇತ; ತಚ್ಚೇಚ್ಛೀತಲಮಮಲಂ ತನು ಶಙ್ಖಾವಭಾಸಮಪ್ಸು ನ್ಯಸ್ತಮೇಕೀಭಾವಂ ಗಚ್ಛತ್ಯಫೇನಿಲಮತನ್ತುಮನ್ನೋತ್ಪ್ಲವತೇಽವಸೀದತಿ ವಾ ತಚ್ಛುದ್ಧಮಿತಿ ವಿದ್ಯಾತ್, ತೇನ ಕುಮಾರಸ್ಯಾರೋಗ್ಯಂ ಶರೀರೋಪಚಯೋ ಬಲವೃದ್ಧಿಶ್ಚ ಭವತಿ | ನ ಚ ಕ್ಷುಧಿತಶೋಕಾರ್ತಶ್ರಾನ್ತಪ್ರದುಷ್ಟಧಾತುಗರ್ಭಿಣೀಜ್ವರಿತಾತಿಕ್ಷೀಣಾತಿಸ್ಥೂಲವಿದಗ್ಧಭಕ್ತವಿರುದ್ಧಾಹಾರತರ್ಪಿತಾಯಾಃ ಸ್ತನ್ಯಂ ಪಾಯಯೇತ್; ನಾಜೀರ್ಣೌಷಧಂ ಚ ಬಾಲಂ, ದೋಷೌಷಧಮಲಾನಾಂ ತೀವ್ರವೇಗೋತ್ಪತ್ತಿಭಯಾತ್ ||೩೧|| ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಧಾತ್ರ್ಯಾಸ್ತು ಗುರುಭಿರ್ಭೋಜ್ಯೈರ್ವಿಷಮೈರ್ದೋಷಲೈಸ್ತಥಾ | ದೋಷಾ ದೇಹೇ ಪ್ರಕುಪ್ಯನ್ತಿ ತತಃ ಸ್ತನ್ಯಂ ಪ್ರದುಷ್ಯತಿ ||೩೨|| ಮಿಥ್ಯಾಹಾರವಿಹಾರಿಣ್ಯಾ ದುಷ್ಟಾ ವಾತಾದಯಃ ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ | ದೂಷಯನ್ತಿ ಪಯಸ್ತೇನ ಶಾರೀರಾ ವ್ಯಾಧಯಃ ಶಿಶೋಃ | ಭವನ್ತಿ ಕುಶಲಸ್ತಾಂಶ್ಚ ಭಿಷಕ್ ಸಮ್ಯಗ್ವಿಭಾವಯೇತ್ ||೩೩||
अथास्याः स्तन्यमप्सु परीक्षेत; तच्चेच्छीतलममलं तनु शङ्खावभासमप्सु न्यस्तमेकीभावं गच्छत्यफेनिलमतन्तुमन्नोत्प्लवतेऽवसीदति वा तच्छुद्धमिति विद्यात्, तेन कुमारस्यारोग्यं शरीरोपचयो बलवृद्धिश्च भवति | न च क्षुधितशोकार्तश्रान्तप्रदुष्टधातुगर्भिणीज्वरितातिक्षीणातिस्थूलविदग्धभक्तविरुद्धाहारतर्पितायाः स्तन्यं पाययेत्; नाजीर्णौषधं च बालं, दोषौषधमलानां तीव्रवेगोत्पत्तिभयात् ||३१|| भवन्ति चात्र- धात्र्यास्तु गुरुभिर्भोज्यैर्विषमैर्दोषलैस्तथा | दोषा देहे प्रकुप्यन्ति ततः स्तन्यं प्रदुष्यति ||३२|| मिथ्याहारविहारिण्या दुष्टा वातादयः स्त्रियाः | दूषयन्ति पयस्तेन शारीरा व्याधयः शिशोः | भवन्ति कुशलस्तांश्च भिषक् सम्यग्विभावयेत् ||३३||
🔊 Audio coming soon
ಅಥಾಸ್ಯಾಃ ಸ್ತನ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅವಸೀದತಿ ವೇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ನಿಷೇಧಃ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಃ||೩೧-೩೩||
Adhikarana 26 (34-36) · Śloka 36
ಅಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗದೇಶೇ ತು ರುಜಾ ಯತ್ರಾಸ್ಯ ಜಾಯತೇ | ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ಸ್ಪೃಶತಿ ತಂ ಸ್ಪೃಶ್ಯಮಾನೇ ಚ ರೋದಿತಿ ||೩೪|| ನಿಮೀಲಿತಾಕ್ಷೋ ಮೂರ್ಧಸ್ಥೇ ಶಿರೋ ರೋಗೇ ನ ಧಾರಯೇತ್ | ಬಸ್ತಿಸ್ಥೇ ಮೂತ್ರಸಙ್ಗಾರ್ತೋ ರುಜಾ ತೃಷ್ಯತಿ ಮೂರ್ಚ್ಛತಿ ||೩೫|| ವಿಣ್ಮೂತ್ರಸಙ್ಗವೈವರ್ಣ್ಯಚ್ಛರ್ದ್ಯಾಧ್ಮಾನಾನ್ತ್ರಕೂಜನೈಃ | ಕೋಷ್ಠೇ ದೋಷಾನ್ ವಿಜಾನೀಯಾತ್ ಸರ್ವತ್ರಸ್ಥಾಂಶ್ಚ ರೋದನೈಃ ||೩೬||
अङ्गप्रत्यङ्गदेशे तु रुजा यत्रास्य जायते | मुहुर्मुहुः स्पृशति तं स्पृश्यमाने च रोदिति ||३४|| निमीलिताक्षो मूर्धस्थे शिरो रोगे न धारयेत् | बस्तिस्थे मूत्रसङ्गार्तो रुजा तृष्यति मूर्च्छति ||३५|| विण्मूत्रसङ्गवैवर्ण्यच्छर्द्याध्मानान्त्रकूजनैः | कोष्ठे दोषान् विजानीयात् सर्वत्रस्थांश्च रोदनैः ||३६||
🔊 Audio coming soon
ವ್ಯಾಧಿಸ್ವರೂಪಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯಿತುಮಜ್ಞಾನಾಂ ಬಾಲಾನಾಂ ರೋಗಜ್ಞಾನೋಪಾಯಮಾಹ- ಅಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗೇತ್ಯಾದಿ||೩೪-೩೬||
Adhikarana 27 (37) · Śloka 37
ತೇಷು ಯಥಾಭಿಹಿತಂ ಮೃದ್ವಚ್ಛೇದನೀಯಮೌಷಧಂ ಮಾತ್ರಯಾ ಕ್ಷೀರಪಸ್ಯ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಷಾ ಸಂಯುಕ್ತಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್, ಧಾತ್ರ್ಯಾಶ್ಚ ಕೇವಲಂ, ಕ್ಷೀರಾನ್ನಾದಸ್ಯಾತ್ಮನಿ ಧಾತ್ರ್ಯಾಶ್ಚ ಪೂರ್ವವತ್, ಅನ್ನಾದಸ್ಯ ಕಷಾಯಾದೀನಾತ್ಮನ್ಯೇವ ನ ಧಾತ್ರ್ಯಾಃ ||೩೭||
तेषु यथाभिहितं मृद्वच्छेदनीयमौषधं मात्रया क्षीरपस्य क्षीरसर्पिषा संयुक्तं विदध्यात्, धात्र्याश्च केवलं, क्षीरान्नादस्यात्मनि धात्र्याश्च पूर्ववत्, अन्नादस्य कषायादीनात्मन्येव न धात्र्याः ||३७||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷು ಚ ರೋಗೇಷು ಯಥಾವಿಹಿತಂ ಯದ್ಯದೌಷಧಂ ಯತ್ರ ಯತ್ರ ರೋಗೇ ವಿಹಿತಂ ತತ್ತತ್ತತ್ರ ಕುರ್ಯಾತ್| ತದಪಿ ಮೃದು ಅತೀಕ್ಷ್ಣಮ್, ಅಚ್ಛೇದನೀಯಂ ಕಫಮೇದಸೋರಚ್ಛೇದಕಾರಿ| ಮಾತ್ರಯಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಯಾ| ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಷಾ ಸಹ ಬಾಲಸ್ಯ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಃಸಾತ್ಮ್ಯತ್ವಾತ್; ಧಾತ್ರ್ಯಾಶ್ಚ ಕೇವಲಮೇವ ನ ಕ್ಷೀರಯುಕ್ತಂ ನಾಪಿ ಸರ್ಪಿರ್ಯುಕ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕ್ಷೀರಾನ್ನಾದಸ್ಯ ಪೂರ್ವವತ್ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಷಾ ಯುಕ್ತಂ, ಧಾತ್ರ್ಯಾಸ್ತು ಕೇವಲಮೇವ||೩೭||
Adhikarana 28 (38) · Śloka 38
ತತ್ರ ಮಾಸಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಕ್ಷೀರಪಾಯಾಙ್ಗುಲಿಪರ್ವದ್ವಯಗ್ರಹಣಸಮ್ಮಿತಾಮೌಷಧಮಾತ್ರಾಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್, ಕೋಲಾಸ್ಥಿಸಮ್ಮಿತಾಂ ಕಲ್ಕಮಾತ್ರಾಂ ಕ್ಷೀರಾನ್ನಾದಾಯ, ಕೋಲಸಮ್ಮಿತಾಮನ್ನಾದಾಯೇತಿ ||೩೮||
तत्र मासादूर्ध्वं क्षीरपायाङ्गुलिपर्वद्वयग्रहणसम्मितामौषधमात्रां विदध्यात्, कोलास्थिसम्मितां कल्कमात्रां क्षीरान्नादाय, कोलसम्मितामन्नादायेति ||३८||
🔊 Audio coming soon
ತಾಮೇವ ಮಾತ್ರಾಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತತ್ರ ಮಾಸಾದೂರ್ಧ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಙ್ಗುಲಿಪರ್ವದ್ವಯಗ್ರಹಣಸಮ್ಮಿತಾಮಿತಿ ‘ಕ್ಷೀರಾಜ್ಯಾಲೋಡಿತೌಷಧಸ್ಯ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ಚಾನ್ಯಥಾಽಭಿಹಿತಂ; ಯಥಾ- “ಪ್ರಥಮೇ ಮಾಸಿ ಜಾತಸ್ಯ ಶಿಶೋರ್ಭೇಷಜರಕ್ತಿಕಾ| ಅವಲೇಹ್ಯಾ ತು ಕರ್ತವ್ಯಾ ಮಧುಕ್ಷೀರಸಿತಾಘೃತೈಃ|| ಏಕೈಕಾಂ ವರ್ಧಯೇತ್ತಾವದ್ಯಾವತ್ ಸಂವತ್ಸರೋ ಭವೇತ್| ತದೂರ್ಧ್ವಂ ಮಾಷವೃದ್ಧಿಃ ಸ್ಯಾದ್ಯಾವತ್ ಷೋಡಶಕಾಬ್ದಿಕಃ”- ಇತಿ||೩೮||
Adhikarana 29 (39) · Śloka 39
ಯೇಷಾಂ ಗದಾನಾಂ ಯೇ ಯೋಗಾಃ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇಽಗದಙ್ಕರಾಃ | ತೇಷು ತತ್ಕಲ್ಕಸಂಲಿಪ್ತೌ ಪಾಯಯೇತ ಶಿಶುಂ ಸ್ತನೌ ||೩೯||
येषां गदानां ये योगाः प्रवक्ष्यन्तेऽगदङ्कराः | तेषु तत्कल्कसंलिप्तौ पाययेत शिशुं स्तनौ ||३९||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಕಾರಾನ್ತರೇಣೌಷಧೋಪಯೋಗಮಾಹ- ಯೇಷಾಂ ಗದಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ||೩೯||
Adhikarana 30 (40-41) · Śloka 41
ಏಕಂ ದ್ವೇ ತ್ರೀಣಿ ಚಾಹಾನಿ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಜ್ವರೇ | ಸ್ತನ್ಯಪಾಯಾಹಿತಂ ಸರ್ಪಿರಿತರಾಭ್ಯಾಂ ಯಥಾರ್ಥತಃ ||೪೦|| ನ ಚ ತೃಷ್ಣಾಭಯಾದತ್ರ ಪಾಯಯೇತ ಶಿಶುಂ ಸ್ತನೌ | ವಿರೇಕಬಸ್ತಿವಮನಾನ್ಯೃತೇ ಕುರ್ಯಾಚ್ಚ ನಾತ್ಯಯಾತ್ ||೪೧||
एकं द्वे त्रीणि चाहानि वातपित्तकफज्वरे | स्तन्यपायाहितं सर्पिरितराभ्यां यथार्थतः ||४०|| न च तृष्णाभयादत्र पाययेत शिशुं स्तनौ | विरेकबस्तिवमनान्यृते कुर्याच्च नात्ययात् ||४१||
🔊 Audio coming soon
ಜ್ವರೇ ವಿಶೇಷಮಾಹ- ಏಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ತನ್ಯಪಾಯಾಹಿತಂ ಸರ್ಪಿಃ, ‘ಸಾತ್ಮ್ಯಾದ್ದತ್ತಂ’ ಇತಿ ವಾಕ್ಯಶೇಷಃ| ಇತರಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ಷೀರಾನ್ನಾದಾನ್ನಾದಾಭ್ಯಾಂ, ಯಥಾರ್ಥತೋ ಯಥಾಪ್ರಯೋಜನತಃ, ಹಿತಂ ಸರ್ಪಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ನ ಚೇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರೇತಿ ಜ್ವರೇ| ಅತ್ಯಯಾದಿತಿ ವಿನಾಶಕಾರಕಾದ್ವಿಕಾರಾದ್ವಿನೇತ್ಯರ್ಥಃ||೪೦-೪೧||
Adhikarana 31 (42) · Śloka 43
ಮಸ್ತುಲುಙ್ಗಕ್ಷಯಾದ್ಯಸ್ಯ ವಾಯುಸ್ತಾಲ್ವಸ್ಥಿ ನಾಮಯೇತ್ | ತಸ್ಯ ತೃಡ್ದೈನ್ಯಯುಕ್ತಸ್ಯ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುರಕೈಃ ಶೃತಮ್ ||೪೨|| ಪಾನಾಭ್ಯಞ್ಜನಯೋರ್ಯೋಜ್ಯಂ ಶೀತಾಮ್ಬೂದ್ವೇಜನಂ ತಥಾ |೪೩|
मस्तुलुङ्गक्षयाद्यस्य वायुस्ताल्वस्थि नामयेत् | तस्य तृड्दैन्ययुक्तस्य सर्पिर्मधुरकैः शृतम् ||४२|| पानाभ्यञ्जनयोर्योज्यं शीताम्बूद्वेजनं तथा |४३|
🔊 Audio coming soon
ತಾಲುನಿ ಪತಿತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಮಸ್ತುಲುಙ್ಗಕ್ಷಯಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಮಸ್ತುಲುಙ್ಗೋಽವಿಲೀನಘೃತಾಕಾರಾ ಮಸ್ತಕಮಜ್ಜಾ| ಮಧುರಕೈಃ ಶೃತಮಿತಿ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಭಿಃ ಪಕ್ವಮ್| ಶೀತಾಮ್ಬೂದ್ವೇಜನಮಿತಿ ಶೀತಾಮ್ಬುಚುಲಕೈರಾಸೇಚನಾತ್ತ್ರಾಸನಮ್||೪೨||-
Adhikarana 32 (43-44) · Śloka 44
ವಾತೇನಾಧ್ಮಾಪಿತಾಂ ನಾಭಿಂ ಸರುಜಾಂ ತುಣ್ಡಿಸಞ್ಜ್ಞಿತಾಮ್ ||೪೩|| ಮಾರುತಘ್ನೈಃ ಪ್ರಶಮಯೇತ್ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪನಾಹನೈಃ | ಗುದಪಾಕೇ ತು ಬಾಲಾನಾಂ ಪಿತ್ತಘ್ನೀಂ ಕಾರಯೇತ್ ಕ್ರಿಯಾಮ್ | ರಸಾಞ್ಜನಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಪಾನಾಲೇಪನಯೋರ್ಹಿತಮ್ ||೪೪||
वातेनाध्मापितां नाभिं सरुजां तुण्डिसञ्ज्ञिताम् ||४३|| मारुतघ्नैः प्रशमयेत् स्नेहस्वेदोपनाहनैः | गुदपाके तु बालानां पित्तघ्नीं कारयेत् क्रियाम् | रसाञ्जनं विशेषेण पानालेपनयोर्हितम् ||४४||
🔊 Audio coming soon
ವಾತೇನಾಧ್ಮಾಪಿತಾಮಿತ್ಯಾದಿ ಪಾನಾಲೇಪನಯೋರ್ಹಿತಮಿತ್ಯನ್ತಂ ಶ್ಲೋಕದ್ವಯಂ ನಿಬನ್ಧಕಾರೈರ್ನ ಪಠಿತಮ್||೪೩-೪೪||
Adhikarana 33 (45) · Śloka 45
ಕ್ಷೀರಾಹಾರಾಯ ಸರ್ಪಿಃ ಪಾಯಯೇತ್ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕವಚಾಮಾಂಸೀಪಯಸ್ಯಾಪಾಮಾರ್ಗಶತಾವರೀಸಾರಿವಾಬ್ರಾಹ್ಮೀಪಿಪ್ಪಲೀಹರಿದ್ರಾಕುಷ್ಠಸೈನ್ಧವಸಿದ್ಧಂ, ಕ್ಷೀರಾನ್ನಾದಾಯ ಮಧುಕವಚಾಪಿಪ್ಪಲೀಚಿತ್ರಕತ್ರಿಫಲಾಸಿದ್ಧಮ್, ಅನ್ನಾದಾಯ ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲೀಕ್ಷೀರತಗರಭದ್ರದಾರುಮರಿಚಮಧುಕವಿಡಙ್ಗದ್ರಾಕ್ಷರ್ಧಿಬ್ರಾಹ್ಮೀಸಿದ್ಧಂ ; ತೇನಾರೋಗ್ಯಬಲಮೇಧಾಯೂಂಷಿ ಶಿಶೋರ್ಭವನ್ತಿ ||೪೫||
क्षीराहाराय सर्पिः पाययेत् सिद्धार्थकवचामांसीपयस्यापामार्गशतावरीसारिवाब्राह्मीपिप्पलीहरिद्राकुष्ठसैन्धवसिद्धं, क्षीरान्नादाय मधुकवचापिप्पलीचित्रकत्रिफलासिद्धम्, अन्नादाय द्विपञ्चमूलीक्षीरतगरभद्रदारुमरिचमधुकविडङ्गद्राक्षर्धिब्राह्मीसिद्धं ; तेनारोग्यबलमेधायूंषि शिशोर्भवन्ति ||४५||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ಪಿಃಸಾತ್ಮ್ಯತ್ವಾದ್ಬಾಲಸ್ಯ ಸ್ವಸ್ಥೇಽಪಿ ಸರ್ಪಿರೇವ ಭೇಷಜಸಿದ್ಧಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕ್ಷೀರೇತ್ಯಾದಿ| ಪಯಸ್ಯಾ ಅರ್ಕಪುಷ್ಪೀ||೪೫||
Adhikarana 34 (46-47) · Śloka 47
ಬಾಲಂ ಪುನರ್ಗಾತ್ರಸುಖಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್, ನ ಚೈನಂ ತರ್ಜಯೇತ್, ಸಹಸಾ ನ ಪ್ರತಿಬೋಧಯೇದ್ವಿತ್ರಾಸಭಯಾತ್, ಸಹಸಾ ನಾಪಹರೇದುತ್ಕ್ಷಿಪೇದ್ವಾ ವಾತಾದಿವಿಘಾತಭಯಾತ್, ನೋಪವೇಶಯೇತ್ ಕೌಬ್ಜ್ಯಭಯಾತ್, ನಿತ್ಯಂ ಚೈನಮನುವರ್ತೇತ ಪ್ರಿಯಶತೈರಜಿಘಾಂಸುಃ; ಏವಮವಿಹತಮನಾ ಹ್ಯಭಿವರ್ಧತೇ ನಿತ್ಯಮುದಗ್ರಸತ್ತ್ವಸಮ್ಪನ್ನೋ ನೀರೋಗಃ ಸುಪ್ರಸನ್ನಮನಾಶ್ಚ ಭವತಿ | ವಾತಾತಪವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರಭಾಪಾದಪಲತಾಶೂನ್ಯಾಗಾರನಿಮ್ನಸ್ಥಾನಗ್ರಹಚ್ಛಾಯಾದಿಭ್ಯೋ ದುರ್ಗ್ರಹೋಪಸರ್ಗತಶ್ಚ ಬಾಲಂ ರಕ್ಷೇತ್ ||೪೬|| ನಾಶುಚೌ ವಿಸೃಜೇದ್ಬಾಲಂ ನಾಕಾಶೇ ವಿಷಮೇ ನ ಚ | ನೋಷ್ಮಮಾರುತವರ್ಷೇಷು ರಜೋಧೂಮೋದಕೇಷು ಚ ||೪೭||
बालं पुनर्गात्रसुखं गृह्णीयात्, न चैनं तर्जयेत्, सहसा न प्रतिबोधयेद्वित्रासभयात्, सहसा नापहरेदुत्क्षिपेद्वा वातादिविघातभयात्, नोपवेशयेत् कौब्ज्यभयात्, नित्यं चैनमनुवर्तेत प्रियशतैरजिघांसुः; एवमविहतमना ह्यभिवर्धते नित्यमुदग्रसत्त्वसम्पन्नो नीरोगः सुप्रसन्नमनाश्च भवति | वातातपविद्युत्प्रभापादपलताशून्यागारनिम्नस्थानग्रहच्छायादिभ्यो दुर्ग्रहोपसर्गतश्च बालं रक्षेत् ||४६|| नाशुचौ विसृजेद्बालं नाकाशे विषमे न च | नोष्ममारुतवर्षेषु रजोधूमोदकेषु च ||४७||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಬಾಲೇ ಪರಿಜನಸ್ಯ ಕರಣೀಯಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಬಾಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅನುವರ್ತೇತ ಅನುಕೂಲಯೇತ್| ಪ್ರಿಯಶತೈರ್ಬಾಲಕ್ರೀಡನಕದಾನಾದಿಭಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಜಿಘಾಂಸುರಿತಿ ಅಹನ್ತುಮಿಚ್ಛುಃ ಸನ್, ‘ಬಾಲಗ್ರಾಹಕ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಉಕ್ತಪ್ರಕಾರಾನುಕೂಲನೇ ಫಲಮಾಹ- ಏವಮಿತ್ಯಾದಿ| ‘ಪಾದಪಲತಾಶೂನ್ಯಾಗಾರ’ ಇತ್ಯತ್ರ ಕೇಚಿತ್ ‘ಪಾದಪಲತಾನಾನಾಗಾರನಿಮ್ನಸ್ಥಾನಗೃಹಚ್ಛಾಯಾ ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ನಾಶುಚಾವಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಷಮೇ ನಿಮ್ನೋನ್ನತಪ್ರದೇಶೇ||೪೬-೪೭||
Adhikarana 35 (48) · Śloka 48
ಕ್ಷೀರಸಾತ್ಮ್ಯತಯಾ ಕ್ಷೀರಮಾಜಂ ಗವ್ಯಮಥಾಪಿ ವಾ | ದದ್ಯಾದಾಸ್ತನ್ಯಪರ್ಯಾಪ್ತೇರ್ಬಾಲಾನಾಂ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಮಾತ್ರಯಾ ||೪೮||
क्षीरसात्म्यतया क्षीरमाजं गव्यमथापि वा | दद्यादास्तन्यपर्याप्तेर्बालानां वीक्ष्य मात्रया ||४८||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ತ್ರೀಸ್ತನ್ಯಾಭಾವೇ ಚ ಕ್ಷೀರಾನ್ತರಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಕ್ಷೀರಸಾತ್ಮ್ಯತಯೇತ್ಯಾದಿ| ಆಸ್ತನ್ಯಪರ್ಯಾಪ್ತೇರಿತಿ ಯಾವತ್ ಸ್ತನ್ಯಸ್ಯ ಪುನಃ ಪರ್ಯಾಪ್ತಿಃ ಪರಿ ಸಮನ್ತತೋ ಭಾವೇನ ಪ್ರಾಪ್ತಿರ್ಭವತಿ, ಅಥವಾ ಯಾವತ್ ಸ್ತನ್ಯಪಾನಸ್ಯ ಯೋಗ್ಯತಾ ತಾವದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೪೮||
Adhikarana 36 (49) · Śloka 49
ಷಣ್ಮಾಸಂ ಚೈನಮನ್ನಂ ಪ್ರಾಶಯೇಲ್ಲಘು ಹಿತಂ ಚ ||೪೯||
षण्मासं चैनमन्नं प्राशयेल्लघु हितं च ||४९||
🔊 Audio coming soon
ಅನ್ನದಾನಕಾಲಮಾಹ- ಷಣ್ಮಾಸಮಿತ್ಯಾದಿ| ಗಯೀ ತು ‘ಷಣ್ಮಾಸಾತ್’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ಷಣ್ಮಾಸಾದೂರ್ಧ್ವಮಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಿ||೪೯||
Adhikarana 37 (50) · Śloka 50
ನಿತ್ಯಮವರೋಧರತಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್ ಕೃತರಕ್ಷ ಉಪಸರ್ಗಭಯಾತ್; ಪ್ರಯತ್ನತಶ್ಚ ಗ್ರಹೋಪಸರ್ಗೇಭ್ಯೋ ರಕ್ಷ್ಯಾ ಬಾಲಾ ಭವನ್ತಿ ||೫೦||
नित्यमवरोधरतश्च स्यात् कृतरक्ष उपसर्गभयात्; प्रयत्नतश्च ग्रहोपसर्गेभ्यो रक्ष्या बाला भवन्ति ||५०||
🔊 Audio coming soon
ನಿತ್ಯಮವರೋಧರತ ಇತಿ ಸತತಂ ಪರಿಜನಾವೃತೋಽನ್ತಃಪುರಸ್ಥೋ ವಾ, ಕೃತರಕ್ಷಾಕ್ರಿಯೋ ಭವೇತ್| ಕುತಃ ಕಾರಣಾದಿತ್ಯಾಹ- ಉಪಸರ್ಗಭಯಾತ್| ಅಸ್ಯೈವಾರ್ಥಸ್ಯ ಪ್ರಯತ್ನಕರಣೀಯತಾಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪ್ರಯತ್ನತಶ್ಚೇತ್ಯಾದಿ| ರಕ್ಷ್ಯಾ ಇತಿ ರಕ್ಷಣೀಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೫೦||
Adhikarana 38 (51) · Śloka 51
ಅಥ ಕುಮಾರ ಉದ್ವಿಜತೇ ತ್ರಸ್ಯತಿ ರೋದಿತಿ ನಷ್ಟಸಞ್ಜ್ಞೋ ಭವತಿ ನಖದಶನೈರ್ಧಾತ್ರೀಮಾತ್ಮಾನಂ ಚ ಪರಿಣುದತಿ ದನ್ತಾನ್ ಖಾದತಿ ಕೂಜತಿ ಜೃಮ್ಭತೇ ಭ್ರುವೌ ವಿಕ್ಷಿಪತ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ನಿರೀಕ್ಷತೇ ಫೇನಮುದ್ವಮತಿ ಸನ್ದಷ್ಟೌಷ್ಠಃಕ್ರೂರೋ ಭಿನ್ನಾಮವರ್ಚಾ ದೀನಾರ್ತಸ್ವರೋ ನಿಶಿ ಜಾಗರ್ತಿ ದುರ್ಬಲೋ ಮ್ಲಾನಾಙ್ಗೋ ಮತ್ಸ್ಯಚ್ಛುಚ್ಛ್ರುನ್ದರಿಮತ್ಕುಣಗನ್ಧೋ ಯಥಾ ಪುರಾ ಧಾತ್ರ್ಯಾಃ ಸ್ತನ್ಯಮಭಿಲಷತಿ ತಥಾ ನಾಭಿಲಷತೀತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಗ್ರಹೋಪಸೃಷ್ಟಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತಂ, ವಿಸ್ತರೇಣೋತ್ತರೇ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ ||೫೧||
अथ कुमार उद्विजते त्रस्यति रोदिति नष्टसञ्ज्ञो भवति नखदशनैर्धात्रीमात्मानं च परिणुदति दन्तान् खादति कूजति जृम्भते भ्रुवौ विक्षिपत्यूर्ध्वं निरीक्षते फेनमुद्वमति सन्दष्टौष्ठःक्रूरो भिन्नामवर्चा दीनार्तस्वरो निशि जागर्ति दुर्बलो म्लानाङ्गो मत्स्यच्छुच्छ्रुन्दरिमत्कुणगन्धो यथा पुरा धात्र्याः स्तन्यमभिलषति तथा नाभिलषतीति सामान्येन ग्रहोपसृष्टलक्षणमुक्तं, विस्तरेणोत्तरे वक्ष्यामः ||५१||
🔊 Audio coming soon
ಕಿಂ ಪುನರ್ಗ್ರಹೋಪಸರ್ಗಲಕ್ಷಣಂ ತದಾಹ- ಅಥ ಕುಮಾರ ಇತ್ಯಾದಿ||೫೧||
Adhikarana 39 (52) · Śloka 52
ಶಕ್ತಿಮನ್ತಂ ಚೈನಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಯಥಾವರ್ಣಂ ವಿದ್ಯಾಂ ಗ್ರಾಹಯೇತ್ ||೫೨||
शक्तिमन्तं चैनं ज्ञात्वा यथावर्णं विद्यां ग्राहयेत् ||५२||
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಯ ಕುಮಾರಸ್ಯ ಪುರುಷಾರ್ಥಸಾಧನಹೇತುಭೂತಾಂ ಕ್ರಿಯಾಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಶಕ್ತಿಮನ್ತಂ ಚೇತ್ಯಾದಿ| ಶಕ್ತಿಮನ್ತಂ ವಿದ್ಯಾರ್ಜನಕ್ಲೇಶಕ್ಷಮಮ್| ಯಥಾವರ್ಣಮಿತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ತ್ರಯೀಂ, ರಾಜನ್ಯೋ ದಣ್ಡನೀತಿಂ, ವೈಶ್ಯೋ ವಾರ್ತಾಮಿತಿ||೫೨||
Adhikarana 40 (53) · Śloka 53
ಅಥಾಸ್ಮೈ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿವರ್ಷಾಯ ಷೋಡಶದಶವರ್ಷಾಂ ಪತ್ನೀಮಾವಹೇತ್ ಪಿತ್ರ್ಯಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯತೀತಿ ||೫೩||
अथास्मै पञ्चविंशतिवर्षाय षोडशदशवर्षां पत्नीमावहेत् पित्र्यधर्मार्थकामप्रजाः प्राप्स्यतीति ||५३||
🔊 Audio coming soon
ವಿದ್ಯಾಗ್ರಹಣವದ್ ಪರಮಪಿ ಕುಮಾರಸ್ಯ ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟಕಾರಣಸಾಧನಭೂತಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಅಥಾಸ್ಮೈ ಇತ್ಯಾದಿ| ಆವಹೇತ್ ವಿದಧ್ಯಾತ್| ಕಿಮರ್ಥಮಿತ್ಯಾಹ- ಪಿತ್ರ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಪಿತುರ್ಹಿತಂ ಕರ್ಮ ಪಿತ್ರ್ಯಂ ಶ್ರಾದ್ಧದಾನಾದಿ, ಧರ್ಮಃ ಶ್ರುತಿಸ್ಮೃತಿವಿಹಿತಂ ಯಜ್ಞಾದ್ಯನುಷ್ಠಾನಮ್, ಅರ್ಥಃ ಸುವರ್ಣಾದಿಃ, ಕಾಮಃ ಸ್ವೇಷು ವಿಷಯೇಷ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಮಾನುಕೂಲ್ಯತಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ, ಪ್ರಜಾಃ ಪುತ್ರಪೌತ್ರಾದಯಃ||೫೩||
Adhikarana 41 (54-55) · Śloka 55
ಊನಷೋಡಶವರ್ಷಾಯಾಮಪ್ರಾಪ್ತಃ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಮ್ | ಯದ್ಯಾಧತ್ತೇ ಪುಮಾನ್ ಗರ್ಭಂ ಕುಕ್ಷಿಸ್ಥಃ ಸ ವಿಪದ್ಯತೇ ||೫೪|| ಜಾತೋ ವಾ ನ ಚಿರಂ ಜೀವೇಜ್ಜೀವೇದ್ವಾ ದುರ್ಬಲೇನ್ದ್ರಿಯಃ | ತಸ್ಮಾದತ್ಯನ್ತಬಾಲಾಯಾಂ ಗರ್ಭಾಧಾನಂ ನ ಕಾರಯೇತ್ ||೫೫||
ऊनषोडशवर्षायामप्राप्तः पञ्चविंशतिम् | यद्याधत्ते पुमान् गर्भं कुक्षिस्थः स विपद्यते ||५४|| जातो वा न चिरं जीवेज्जीवेद्वा दुर्बलेन्द्रियः | तस्मादत्यन्तबालायां गर्भाधानं न कारयेत् ||५५||
🔊 Audio coming soon
ಅಪ್ರಾಪ್ತಪಞ್ಚವಿಂಶತೇರೂನಷೋಡಶವರ್ಷಯಾ ಸಹ ಸಂಯೋಗೇ ದೋಷಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಊನಷೋಡಶವರ್ಷಾಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ||೫೪-೫೫||
Adhikarana 42 (56) · Śloka 56
ಅತಿವೃದ್ಧಾಯಾಂ ದೀರ್ಘರೋಗಿಣ್ಯಾಮನ್ಯೇನ ವಾ ವಿಕಾರೇಣೋಪಸೃಷ್ಟಾಯಾಂ ಗರ್ಭಾಧಾನಂ ನೈವ ಕುರ್ವೀತ | ಪುರುಷಸ್ಯಾಪ್ಯೇವಂವಿಧಸ್ಯ ತ ಏವ ದೋಷಾಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ||೫೬||
अतिवृद्धायां दीर्घरोगिण्यामन्येन वा विकारेणोपसृष्टायां गर्भाधानं नैव कुर्वीत | पुरुषस्याप्येवंविधस्य त एव दोषाः सम्भवन्ति ||५६||
🔊 Audio coming soon
ಅತಿವೃದ್ಧಾದಿಷ್ವಪಿ ಗರ್ಭಾಧಾನನಿಷೇಧಮಾಹ- ಅತಿವೃದ್ಧಾಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪುರುಷಸ್ಯಾಪ್ಯೇವಂವಿಧಸ್ಯ ಗರ್ಭಾಧಾನೇಽನಧಿಕಾರ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಕುತೋ ಗರ್ಭಾಧಾನನಿಷೇಧ ಇತ್ಯಾಹ- ತ ಏವೇತ್ಯಾದಿ| ಏತೇನ ಕುಕ್ಷಿಸ್ಥಃ ಸ ವಿಪದ್ಯತ ಇತ್ಯಾದಿವಾಕ್ಯೋಕ್ತಾಃ||೫೬||
Adhikarana 43 (57) · Śloka 57
ತತ್ರ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈಃ ಕಾರಣೈಃ ಪತಿಷ್ಯತಿ ಗರ್ಭೇ ಗರ್ಭಾಶಯಕಟೀವಙ್ಕ್ಷಣಬಸ್ತಿಶೂಲಾನಿ ರಕ್ತದರ್ಶನಂ ಚ | ತತ್ರ ಶೀತೈಃ ಪರಿಷೇಕಾವಗಾಹಪ್ರದೇಹಾದಿಭಿರುಪಚರೇಜ್ಜೀವನೀಯಶೃತಕ್ಷೀರಪಾನೈಶ್ಚ | ಗರ್ಭಸ್ಫುರಣೇ ಮುಹುರ್ಮುಹುಸ್ತತ್ಸನ್ಧಾರಣಾರ್ಥಂ ಕ್ಷೀರಮುತ್ಪಲಾದಿಸಿದ್ಧಂ ಪಾಯಯೇತ್ | ಪ್ರಸ್ರಂಸಮಾನೇ ಸದಾಹಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠಶೂಲಾಸೃಗ್ದರಾನಾಹಮೂತ್ರಸಙ್ಗಾಃ, ಸ್ಥಾನಾತ್ ಸ್ಥಾನಂ ಚ ಪ್ರಕ್ರಾಮತಿ ಗರ್ಭೇ ಕೋಷ್ಠೇ ಸಂರಮ್ಭಃ, ತತ್ರ ಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಾಃ ಕ್ರಿಯಾಃ | ವೇದನಾಯಾಂ ಮಹಾಸಹಾಕ್ಷುದ್ರಸಹಾಮಧುಕಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾಸಿದ್ಧಂ ಪಯಃ ಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಮಿಶ್ರಂ ಪಾಯಯೇತ್; ಮೂತ್ರಸಙ್ಗೇ ದರ್ಭಾದಿಸಿದ್ಧಮ್; ಆನಾಹೇ ಹಿಙ್ಗುಸೌವರ್ಚಲಲಶುನವಚಾಸಿದ್ಧಮ್ | ಅತ್ಯರ್ಥಂ ಸ್ರವತಿ ರಕ್ತೇ ಕೋಷ್ಠಾಗಾರಿಕಾಗಾರಮೃತ್ಪಿಣ್ಡಸಮಙ್ಗಾಧಾತಕೀಕುಸುಮನವಮಾಲಿಕಾಗೈರಿಕಸರ್ಜರಸರಸಾಞ್ಜನಚೂರ್ಣಂ ಮಧುನಾಽವಲಿಹ್ಯಾತ್, ಯಥಾಲಾಭಂ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿತ್ವಕ್ಪ್ರವಾಲಕಲ್ಕಂ ವಾ ಪಯಸಾ ಪಾಯಯೇತ್, ಉತ್ಪಲಾದಿಕಲ್ಕಂ ವಾ ಕಶೇರುಶೃಙ್ಗಾಟಕಶಾಲೂಕಕಲ್ಕಂ ವಾ ಶೃತೇನ ಪಯಸಾ, ಉದುಮ್ಬರಫಲೌದಕಕನ್ದಕ್ವಾಥೇನ ವಾ ಶರ್ಕರಾಮಧುಮಧುರೇಣ ಶಾಲಿಪಿಷ್ಟಂ; ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಸ್ವರಸಪರಿಪೀತಂ ವಾ ವಸ್ತ್ರಾವಯವಂ ಯೋನ್ಯಾಂ ಧಾರಯೇತ್ | ಅಥಾದೃಷ್ಟಶೋಣಿತವೇದನಾಯಾಂ ಮಧುಕದೇವದಾರುಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಪಯಸ್ಯಾಸಿದ್ಧಂ ಪಯಃ ಪಾಯಯೇತ್, ತದೇವಾಶ್ಮನ್ತಕಶತಾವರೀಪಯಸ್ಯಾಸಿದ್ಧಂ ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಸಿದ್ಧಂ ವಾ, ಬೃಹತೀದ್ವಯೋತ್ಪಲಶತಾವರೀಸಾರಿವಾಪಯಸ್ಯಾಮಧುಕಸಿದ್ಧಂ ವಾ; ಏವಮುಪಕ್ರಾನ್ತಾಯಾ ಉಪಾವರ್ತನ್ತೇ ರುಜೋ ಗರ್ಭಶ್ಚಾಪ್ಯಾಯತೇ | ವ್ಯವಸ್ಥಿತೇ ಚ ಗರ್ಭೇ ಗವ್ಯೇನೋದುಮ್ಬರಶಲಾಟುಸಿದ್ಧೇನ ಪಯಸಾ ಭೋಜಯೇತ್ | ಅತೀತೇ ಲವಣಸ್ನೇಹವರ್ಜ್ಯಾಭಿರ್ಯವಾಗೂಭಿರುದ್ದಾಲಕಾದೀನಾಂ ಪಾಚನೀಯೋಪಸಂಸ್ಕೃತಾಭಿರುಪಕ್ರಮೇತ ಯಾವನ್ತೋ ಮಾಸಾ ಗರ್ಭಸ್ಯ ತಾವನ್ತ್ಯಹಾನಿ | ಬಸ್ತ್ಯುದರಶೂಲೇಷು ಪುರಾಣಗುಡಂ ದೀಪನೀಯಸಂಯುಕ್ತಂ ಪಾಯಯೇದರಿಷ್ಟಂ ವಾ | ವಾತೋಪದ್ರವಗೃಹೀತತ್ವಾತ್ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಲೀಯತೇ ಗರ್ಭಃ, ಸೋಽತಿಕಾಲಮವತಿಷ್ಠಮಾನೋ ವ್ಯಾಪದ್ಯತೇ, ತಾಂ ಮೃದುನಾ ಸ್ನೇಹಾದಿಕ್ರಮೇಣೋಪಚರೇತ್, ಉತ್ಕ್ರೋಶರಸಸಂಸಿದ್ಧಾಮನಲ್ಪಸ್ನೇಹಾಂ ಯವಾಗೂಂ ಪಾಯಯೇತ್, ಮಾಷತಿಲಬಿಲ್ವಶಲಾಟುಸಿದ್ಧಾನ್ ವಾ ಕುಲ್ಮಾಷಾನ್ ಭಕ್ಷಯೇನ್ಮಧುಮಾಧ್ವೀಕಂ ಚಾನುಪಿಬೇತ್ ಸಪ್ತರಾತ್ರಮ್ | ಕಾಲಾತೀತಸ್ಥಾಯಿನಿ ಗರ್ಭೇ ವಿಶೇಷತಃ ಸಧಾನ್ಯಮುದೂಖಲ ಮುಸಲೇನಾಭಿಹನ್ಯಾದ್ವಿಷಮೇ ವಾ ಯಾನಾಸನೇ ಸೇವೇತ | ವಾತಾಭಿಪನ್ನ ಏವ ಶುಷ್ಯತಿ ಗರ್ಭಃ, ಸ ಮಾತುಃ ಕುಕ್ಷಿಂ ನ ಪೂರಯತಿ ಮನ್ದಂ ಸ್ಪನ್ದತೇ ಚ, ತಂ ಬೃಂಹಣೀಯೈಃ ಪಯೋಭಿರ್ಮಾಂಸರಸೈಶ್ಚೋಪಚರೇತ್ | ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಂ ವಾಯುನಾಽಭಿಪ್ರಪನ್ನಮವಕ್ರಾನ್ತಜೀವಮಾಧ್ಮಾಪಯತ್ಯುದರಂ, ತಂ ಕದಾಚಿದ್ಯದೃಚ್ಛಯೋಪಶಾನ್ತಂ ನೈಗಮೇಷಾಪಹೃತಮಿತಿ ಭಾಷನ್ತೇ, ತಮೇವ ಕದಾಚಿತ್ ಪ್ರಲೀಯಮಾನಂ ನಾಗೋದರಮಿತ್ಯಾಹುಃ; ತತ್ರಾಪಿ ಲೀನವತ್ ಪ್ರತೀಕಾರಃ ||೫೭||
तत्र पूर्वोक्तैः कारणैः पतिष्यति गर्भे गर्भाशयकटीवङ्क्षणबस्तिशूलानि रक्तदर्शनं च | तत्र शीतैः परिषेकावगाहप्रदेहादिभिरुपचरेज्जीवनीयशृतक्षीरपानैश्च | गर्भस्फुरणे मुहुर्मुहुस्तत्सन्धारणार्थं क्षीरमुत्पलादिसिद्धं पाययेत् | प्रस्रंसमाने सदाहपार्श्वपृष्ठशूलासृग्दरानाहमूत्रसङ्गाः, स्थानात् स्थानं च प्रक्रामति गर्भे कोष्ठे संरम्भः, तत्र स्निग्धशीताः क्रियाः | वेदनायां महासहाक्षुद्रसहामधुकश्वदंष्ट्राकण्टकारिकासिद्धं पयः शर्कराक्षौद्रमिश्रं पाययेत्; मूत्रसङ्गे दर्भादिसिद्धम्; आनाहे हिङ्गुसौवर्चललशुनवचासिद्धम् | अत्यर्थं स्रवति रक्ते कोष्ठागारिकागारमृत्पिण्डसमङ्गाधातकीकुसुमनवमालिकागैरिकसर्जरसरसाञ्जनचूर्णं मधुनाऽवलिह्यात्, यथालाभं न्यग्रोधादित्वक्प्रवालकल्कं वा पयसा पाययेत्, उत्पलादिकल्कं वा कशेरुशृङ्गाटकशालूककल्कं वा शृतेन पयसा, उदुम्बरफलौदककन्दक्वाथेन वा शर्करामधुमधुरेण शालिपिष्टं; न्यग्रोधादिस्वरसपरिपीतं वा वस्त्रावयवं योन्यां धारयेत् | अथादृष्टशोणितवेदनायां मधुकदेवदारुमञ्जिष्ठापयस्यासिद्धं पयः पाययेत्, तदेवाश्मन्तकशतावरीपयस्यासिद्धं विदारिगन्धादिसिद्धं वा, बृहतीद्वयोत्पलशतावरीसारिवापयस्यामधुकसिद्धं वा; एवमुपक्रान्ताया उपावर्तन्ते रुजो गर्भश्चाप्यायते | व्यवस्थिते च गर्भे गव्येनोदुम्बरशलाटुसिद्धेन पयसा भोजयेत् | अतीते लवणस्नेहवर्ज्याभिर्यवागूभिरुद्दालकादीनां पाचनीयोपसंस्कृताभिरुपक्रमेत यावन्तो मासा गर्भस्य तावन्त्यहानि | बस्त्युदरशूलेषु पुराणगुडं दीपनीयसंयुक्तं पाययेदरिष्टं वा | वातोपद्रवगृहीतत्वात् स्रोतसां लीयते गर्भः, सोऽतिकालमवतिष्ठमानो व्यापद्यते, तां मृदुना स्नेहादिक्रमेणोपचरेत्, उत्क्रोशरससंसिद्धामनल्पस्नेहां यवागूं पाययेत्, माषतिलबिल्वशलाटुसिद्धान् वा कुल्माषान् भक्षयेन्मधुमाध्वीकं चानुपिबेत् सप्तरात्रम् | कालातीतस्थायिनि गर्भे विशेषतः सधान्यमुदूखल मुसलेनाभिहन्याद्विषमे वा यानासने सेवेत | वाताभिपन्न एव शुष्यति गर्भः, स मातुः कुक्षिं न पूरयति मन्दं स्पन्दते च, तं बृंहणीयैः पयोभिर्मांसरसैश्चोपचरेत् | शुक्रशोणितं वायुनाऽभिप्रपन्नमवक्रान्तजीवमाध्मापयत्युदरं, तं कदाचिद्यदृच्छयोपशान्तं नैगमेषापहृतमिति भाषन्ते, तमेव कदाचित् प्रलीयमानं नागोदरमित्याहुः; तत्रापि लीनवत् प्रतीकारः ||५७||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಗರ್ಭಸ್ರಾವಲಕ್ಷಣಾನಿ ಸಹೇತುಕಾನಿ ಸಪ್ರತಿಕಾರಾಣ್ಯಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈರಿತಿ ಮೂಢಗರ್ಭನಿದಾನೋಕ್ತೈರ್ಗ್ರಾಮ್ಯಧರ್ಮಯಾನವಾಹನಾದಿಭಿಃ| ಗರ್ಭಾಶಯಾದಿಶೂಲಾನಿ ಗರ್ಭಪಾತನಿಮಿತ್ತಾನಿಲಜನಿತಾನಿ; ರಕ್ತದರ್ಶನಂ ಚಾಮಗರ್ಭಾನ್ವಯಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಮ್| ಗಯೀ ತು ಗರ್ಭಸ್ರಂಸನೇನಾರ್ತವವಹಸ್ರೋತೋಮುಖವಿವೃತೇರಾರ್ತವಕ್ಷರಣಾದ್ರಕ್ತದರ್ಶನಮಿತ್ಯಾಹ| ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಜೀವನೀಯಾನಿ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದೀನಿ| ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಗವಸ್ಥಾಶ್ರಿತಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಗರ್ಭೇತ್ಯಾದಿ| ಉತ್ಪಲರಕ್ತೋತ್ಪಲೇತ್ಯಾದಿರುತ್ಪಲಾದಿಃ| ಪ್ರಸ್ರಂಸಮಾನೇ ಪತನಾಯ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಚಲತಿ ಸದಾಹಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಾದಯೋ ಮೂತ್ರಸಙ್ಗಾನ್ತಾ ಭವನ್ತಿ| ಕೋಷ್ಠೇ ಸಂರಮ್ಭ ಆಮಪಚ್ಯಮಾನಪಕ್ವಾಶಯಾದೌ ಕ್ಷೋಭಃ| ಸ್ಥಾನಂ ಚೇತಿ ಚಕಾರೇಣ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾಃ ಶೂಲಾದಯೋಽಪಿ| ತೇಷು ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಾಃ ಸಾತ್ಮ್ಯತೋ ನ ಸರ್ವೇಷು| ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಾದಿಷು ಚತುರ್ಷು ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ವೇದನಾಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ದರ್ಭಾದಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲಸಿದ್ಧಮ್| ಆನಾಹೇ ಲಶುನಸಿದ್ಧಂ ಪಯೋ ಹಿಙ್ಗುಸೌವರ್ಚಲಪ್ರಕ್ಷೇಪಮ್| ಅತ್ಯರ್ಥಂ ಸ್ರವತಿ ರಕ್ತೇ ಅಸೃಗ್ದರ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೋಷ್ಠವದಾಗಾರಂ ಕೋಷ್ಠಾಗಾರಂ, ತೇನ ಚರತೀತಿ ಕೋಷ್ಠಾಗಾರಿಕಾ ಗೃಹಕಾರಿಕಾ ಕೀಟವಿಶೇಷಃ, ತದ್ಗೃಹಮೃತ್ತಿಕಾ| ಔದಕಾಃ ಕನ್ದಾಃ ಕಸೇರುಶಾಲುಕನದೀಮಾಷಕಾದಯಃ| ದೃಷ್ಟಶೋಣಿತಾಯಾಂ ರುಜಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ನಿರ್ದಿಶ್ಯಾದೃಷ್ಟಶೋಣಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಅಥಾದೃಷ್ಟಶೋಣಿತೇತ್ಯಾದಿ| ಪಯಸ್ಯಾ ಅರ್ಕಪುಷ್ಪೀ| ಸಿದ್ಧಂ ಪಯಃ ‘ಪಾಯಯೇತ್’ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಅಶ್ಮನ್ತಕಃ ಕರ್ಬುದಾರಾಕಾರಃ| ಉಪಾವರ್ತನ್ತೇ ಉಪಶಮಂ ಯಾನ್ತಿ| ಗರ್ಭಶ್ಚಾಪ್ಯಾಯತೇ ರಕ್ತಸ್ರುತಿಕರ್ಶಿತಃ| ‘ಏವಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಮುಪಕ್ರಾನ್ತೇ ನೀರುಜಾಯಾ ಉಪಾವರ್ತತೇ(ನ್ತೇ) ಗರ್ಭ ಆಪ್ಯಾಯತೇ ಚ’ ಇತಿ ಕ್ವಚಿತ್ ಪಾಠಃ| ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ಚೋಪವಿಷ್ಟಕಾಖ್ಯೋಽಯಂ ಗರ್ಭಃ ಕಥಿತಃ| ತಥಾ ಚ ಚರಕೇ- “ಯಸ್ಯಾಃ ಪುನರುಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣೋಪಯೋಗಾದ್ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ಮಹತಿ ಜಾತಸಾರೇ ಗರ್ಭೇ ಪುಷ್ಪದರ್ಶನಮನ್ಯೋ ವಾ ಯೋನಿಸ್ರಾವಃ, ತಸ್ಯಾ ಗರ್ಭೋ ವೃದ್ಧಿಂ ನ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ನಿಃಸ್ರುತತ್ವಾತ್, ಸ ಕಾಲಾನ್ತರಮವತಿಷ್ಠತೇ ಸಸ್ಪನ್ದಶ್ಚ ಭವತಿ, ತಮುಪವಿಷ್ಟಕಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ”- (ಚ.ಶಾ.೮) ಇತಿ| ವ್ಯವಸ್ಥಿತೇ ಚೇತ್ಯಾದಿ| ಉದುಮ್ಬರಶಲಾಟುಸಿದ್ಧೇನೇತಿ ಉದುಮ್ಬರಸ್ಯ ಕೋಮಲೈಃ ಫಲೈಃ ಪಕ್ವೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ| ಕ್ಷೀರಪಾಕಸ್ತು ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಾಭಿಹಿತೋ ಯಥಾ- “ದ್ರವ್ಯಾದಷ್ಟಗುಣಂ ಕ್ಷೀರಂ ಕ್ಷೀರಾತ್ತೋಯಂ ಚತುರ್ಗುಣಮ್| ಕ್ಷೀರಾವಶೇಷಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ ಕ್ಷೀರಪಾಕೇ ತ್ವಯಂ ವಿಧಿಃ”- ಇತಿ| ಅತೀತೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅತೀತೇ ಪತಿತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಉದ್ದಾಲಕ ಆರಣ್ಯಕೋದ್ರವಃ, ಏತಚ್ಚ ಯವಾಗೂದಾನಂ ಲಙ್ಘನಪೂರ್ವಮ್| ತಥಾಚ ವಾಗ್ಭಟಃ- “ಆಮಾನ್ವಯೇ ಚ ತತ್ರೇಷ್ಟಂ ಶೀತಂ ರೂಕ್ಷೋಪಸಂಹಿತಮ್| ಉಪವಾಸೋ ಘನೋಶೀರಗುಡೂಚ್ಯರಲುಧಾನ್ಯಕಾಃ|| ಕ್ವಥಿತಾಃ ಸಲಿಲೇ ಪಾನಂ ತೃಣಧಾನ್ಯಾದಿಭೋಜನಮ್” (ವಾ.ಶಾ.೨)- ಇತಿ| ಬಸ್ತ್ಯುದರಶೂಲೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ದೀಪನೀಯಸಂಯುಕ್ತಂ ಪಞ್ಚಕೋಲಚೂರ್ಣಸಂಯುಕ್ತಮ್| ಅರಿಷ್ಟಮ್ ಅಭಯಾರಿಷ್ಟಾದಿಕಮ್| ಉಕ್ತರಕ್ತಪರಿಸ್ರುತಿನಿಮಿತ್ತೋಪವಿಷ್ಟಕಪ್ರಸಙ್ಗೇನಾಪರಾಂ ಚಿರಕಾಲಸ್ಥಾಯಿನೀಂ ಗರ್ಭವಿಕೃತಿಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ವಾತೇತ್ಯಾದಿ| ಲೀಯತೇ ಶ್ಲಿಷ್ಯತಿ; ಕುತ ಇತ್ಯಾಹ- ಸ್ರೋತಸಾಂ ಗರ್ಭನಿರ್ಗಮಮಾರ್ಗಾಣಾಂ ವಾತೋಪದ್ರವೇಣ ಸಙ್ಕೋಚಾದಿನಾ ಗೃಹೀತತ್ವಾತ್| ವ್ಯಾಪದ್ಯತೇ ವಿನಶ್ಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಮೃದುನಾ ಅತೀಕ್ಷ್ಣೇನ, ತೀಕ್ಷ್ಣಸ್ಯ ಗರ್ಭೋಪಘಾತಕತ್ವಾತ್| ಸ್ನೇಹಾದಿನೇತ್ಯತ್ರಾದಿಶಬ್ದೋ ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾವಾಚೀ, ತೀಕ್ಷ್ಣಸ್ವೇದಸ್ಯ ವಮನವಿರೇಚನಯೋಶ್ಚ ಗರ್ಭೋಪಘಾತಕತ್ವಾತ್; ಅತ ಆದಿಶಬ್ದಃ ಪ್ರಧಾನವಾಚೀ, ತೇನ ಸ್ನೇಹಪ್ರಧಾನಾನುಕ್ರಮೇಣೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ಪುನರ್ಮೃದುನೇತಿ ಅಚ್ಛಪಾನವರ್ಜಿತಾವಚಾರಣಾಸ್ನೇಹೇನೇತಿ ಮನ್ಯನ್ತೇ| ತಾಮೇವಾವಚಾರಣಾಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಉತ್ಕ್ರೋಶರಸಸಂಸಿದ್ಧಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಉತ್ಕ್ರೋಶಃ ಕುರರಭೇದಃ, ಅನಲ್ಪಸ್ನೇಹಾಂ ಪ್ರಭೂತಸ್ನೇಹಾಮ್; ಅನ್ಯೇ ಪುನರಲ್ಪಸ್ನೇಹಾಮಿತಿ ಪಠನ್ತಿ ತದಸಮ್ಯಕ್, ಯವಾಗ್ವಾಃ ಪವನಾವಜಯಾರ್ಥಮುಪಯುಜ್ಯಮಾನತ್ವಾತ್ ಪರತನ್ತ್ರದರ್ಶನಾಚ್ಚ| ತದುಕ್ತಂ ಚರಕೇ- “ಯಸ್ಯಾಃ ಪುನರ್ಗರ್ಭಃ ಪ್ರಸುಪ್ತೋ ನ ಸ್ಪನ್ದತೇ ತಾಂ ಶ್ಯೇನಮತ್ಸ್ಯಗವಯಶಿಖಿತಾಮ್ರಚೂಡತಿತ್ತಿರೀಣಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ಸರ್ಪಿಷ್ಮತಾ ರಸೇನ ಮಾಷಯೂಷೇಣ ವಾ ಪ್ರಭೂತಸರ್ಪಿಷಾ ಭೋಜಯೇತ್” (ಚ.ಶಾ.೮) ಇತಿ| ಬಿಲ್ವಶಲಾಟುಸಿದ್ಧಾನಿತಿ ಬಿಲ್ವಸ್ಯ ಕೋಮಲಫಲೈಃ ಸಿದ್ಧಾನ್| ಏವಂ ಸ್ರೋತಸಾಮವರೋಧಹೇತೋರ್ವಾತಸ್ಯೋಪಶಮವಿಧಿಮುಕ್ತ್ವಾ ವಾತೋಪಶಮಮೃದುಭೂತಾನಾಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ ವಿಕಾಸಾರ್ಥಂ ವಿಧಿಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕಾಲಾತೀತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಲೀನ ಏವಾಯಂ ವಿಧಿಃ| ವಾತಾಭಿಪನ್ನ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಾತಾಭಿಪನ್ನೋ ಗರ್ಭಃ ಶುಷ್ಯತಿ, ನತು ಪುನರ್ಲೀನವನ್ಮಾರ್ಗಾವರೋಧಾತ್ತಿಷ್ಠತಿ | ಗರ್ಭಶೋಷಲಕ್ಷಣಂ ಪುನಃ ಕುಕ್ಷೇರಪೂರಣಂ, ವಾತಶೋಷಣೇನೈವ ವಿಹತೌಜಸ್ತ್ವಾದ್ಗರ್ಭೋ ಮನ್ದಮೇವ ಚಲತಿ| ಬೃಂಹಣೀಯೈಃ ಪಯೋಭಿರಿತಿ ಬೃಂಹಣೀಯಸಂಸ್ಕೃತೈಃ ಕ್ಷೀರೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಮಾಂಸರಸೈಶ್ಚೇತಿ ಚಕಾರಾಲ್ಲೀನಪ್ರತಿಕಾರಸಮುಚ್ಚಯಃ| ವೃದ್ಧಕಾಶ್ಯಪೇನ ಶುಷ್ಕಲಕ್ಷಣಮಭಿಹಿತಂ ಯಥಾ- “ಗರ್ಭನಾಡ್ಯಾಸ್ತ್ವವಹನಾದಲ್ಪತ್ವಾದ್ವಾ ರಸಸ್ಯ ಚ| ಚಿರೇಣಾಪ್ಯಾಯತೇ ಗರ್ಭಸ್ತಥೈವಾಕಾಲಭೋಜನಾತ್|| ಅಕುಕ್ಷಿಪೂರಣಂ ಗರ್ಭಸ್ಪನ್ದನಂ ಮನ್ದಮೇವ ಚ”- ಇತಿ| ಅಪರಮಪಿ ವಾತಾಭಿಪನ್ನಂ ಗರ್ಭಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಶುಕ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಮಿತಿ ವಚನಾದಸಞ್ಜಾತಾಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಮೇವ, ವಾಯುನಾಽಭಿಪ್ರಪನ್ನಂ ವಾಯುನೋಪರುದ್ಧಮ್, ಅವಕ್ರಾನ್ತಜೀವಂ ಜೀವೋಪಗತಮ್, ಅತ ಏವಾಕುಥಿತಮವತಿಷ್ಠತೇ| ಶುಕ್ರಾರ್ತವಾವರೋಧಕೋ ವಾಯುರೇವೋದರಮಾಧ್ಮಾಪಯತಿ; ತದಾಧ್ಮಾನಂ ಕದಾಚಿದ್ಯದೃಚ್ಛಯಾ ಅನಿಯತಹೇತುನಾ, ಉಪಶಾನ್ತಂ ಲೀನೀಭೂತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನೈಗಮೇಷೇಣ ಬಾಲಗ್ರಹೇಣಾಪಹೃತಮಿತಿ ವದನ್ತಿ| ವಾತಾಭಿಪನ್ನಮೇವ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥಾವಿಶೇಷಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತಮೇವೇತ್ಯಾದಿ| ತಮೇವ ವಾತಾಭಿಪನ್ನಮೇವ, ಪುನಃ ಪುನರನಯಾ ವೃತ್ತ್ಯಾ ಪ್ರವಿಲೀಯಮಾನಮಲ್ಪೀಭವನ್ತಂ ನಾಗೋದರಮಿತಿ ಬ್ರುವತೇ| ತತ್ರೇತಿ ನಾಗೋದರೇ| ಅಪಿಶಬ್ದಾನ್ನೈಗಮೇಷಾಪಹೃತೇಽಪಿ ಲೀನೋಕ್ತಃ ಪ್ರತೀಕಾರಃ||೫೭||
Adhikarana 44 (58-62) · Śloka 62
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಮಾಸಾನುಮಾಸಿಕಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ||೫೮|| ಮಧುಕಂ ಶಾಕಬೀಜಂ ಚ ಪಯಸ್ಯಾ ಸುರದಾರು ಚ | ಅಶ್ಮನ್ತಕಸ್ತಿಲಾಃ ಕೃಷ್ಣಾಸ್ತಾಮ್ರವಲ್ಲೀ ಶತಾವರೀ ||೫೯|| ವೃಕ್ಷಾದನೀ ಪಯಸ್ಯಾ ಚ ಲತಾ ಸೋತ್ಪಲಸಾರಿವಾ | ಅನನ್ತಾ ಸಾರಿವಾ ರಾಸ್ನಾ ಪದ್ಮಾ ಮಧುಕಮೇವ ಚ ||೬೦|| ಬೃಹತ್ಯೌ ಕಾಶ್ಮರೀ ಚಾಪಿ ಕ್ಷೀರಿಶುಙ್ಗಾಸ್ತ್ವಚೋ ಘೃತಮ್ | ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀ ಬಲಾ ಶಿಗ್ರುಃ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ಮಧುಪರ್ಣಿಕಾ ||೬೧|| ಶೃಙ್ಗಾಟಕಂ ಬಿಸಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಕಶೇರು ಮಧುಕಂ ಸಿತಾ | ವತ್ಸೈತೇ ಸಪ್ತ ಯೋಗಾಃ ಸ್ಯುರರ್ಧಶ್ಲೋಕಸಮಾಪನಾಃ | ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಾ ಗರ್ಭಸ್ರಾವೇ ಪಯೋಯುತಾಃ ||೬೨||
अत ऊर्ध्वं मासानुमासिकं वक्ष्यामः- ||५८|| मधुकं शाकबीजं च पयस्या सुरदारु च | अश्मन्तकस्तिलाः कृष्णास्ताम्रवल्ली शतावरी ||५९|| वृक्षादनी पयस्या च लता सोत्पलसारिवा | अनन्ता सारिवा रास्ना पद्मा मधुकमेव च ||६०|| बृहत्यौ काश्मरी चापि क्षीरिशुङ्गास्त्वचो घृतम् | पृश्निपर्णी बला शिग्रुः श्वदंष्ट्रा मधुपर्णिका ||६१|| शृङ्गाटकं बिसं द्राक्षा कशेरु मधुकं सिता | वत्सैते सप्त योगाः स्युरर्धश्लोकसमापनाः | यथासङ्ख्यं प्रयोक्तव्या गर्भस्रावे पयोयुताः ||६२||
🔊 Audio coming soon
ಶಾಕೋ ಮಹಾವೃಕ್ಷಃ ಕರ್ಕಶಪತ್ರಃ, ತಸ್ಯ ಬೀಜಮ್| ಪಯಸ್ಯಾ ಅರ್ಕಪುಷ್ಪೀ, ಗಯೀ ತು ಪಯಸ್ಯಾಂ ಕ್ಷೀರವಿದಾರೀಂ ಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀಂ ವಾ ಬ್ರೂತೇ| ಅಶ್ಮನ್ತಕಃ ಕೋವಿದಾರಸದೃಶೋಽಮ್ಲಪತ್ರಃ ‘ಅಮ್ಲಲೋಟಕ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ತಾಮ್ರವಲ್ಲೀ ರಾಮತರುಣೀ, ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಮಪರೇ| ಲತಾ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ| ಅನನ್ತಾ ಉತ್ಪಲಸಾರಿವಾ| ಪದ್ಮಾ ಪದ್ಮಚಾರಿಣೀ, ಭಾರ್ಗೀಮಪರೇ| ಬೃಹತ್ಯೌ ಸ್ಥೂಲಫಲಾ ಚಣಕಬೃಹತೀ ಚ| ಕ್ಷೀರಿಶುಙ್ಗಾಃ ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ವಟಾದೀನಾಮವಿಕಸಿತಾಃ ಪ್ರವಾಲಾಃ| ಮಧುಪರ್ಣೀ ಮಧುಯಷ್ಟಿಕಾ| ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಮಿತಿ ಪ್ರಥಮಮಾಸಮಾರಭ್ಯ ಸಪ್ತಮಮಾಸಾನ್ ಯಾವದನುಕ್ರಮೇಣೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಯೋಯುತಾ ಇತಿ ಚೂರ್ಣಾದಿಪ್ರಯೋಗೇ ಏತೇ ಯೋಗಾಃ ಪಯಸಾ ಯುತಾಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೫೮-೬೨||
Adhikarana 45 (63-65) · Śloka 65
ಕಪಿತ್ಥಬೃಹತೀಬಿಲ್ವಪಟೋಲೇಕ್ಷುನಿದಿಗ್ಧಿಕಾ | ಮೂಲಾನಿ ಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧಾನಿ ಪಾಯಯೇದ್ಭಿಷಗಷ್ಟಮೇ ||೬೩|| ನವಮೇ ಮಧುಕಾನನ್ತಾಪಯಸ್ಯಾಸಾರಿವಾಃ ಪಿಬೇತ್ | ಕ್ಷೀರಂ ಶುಣ್ಠೀಪಯಸ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ಸಿದ್ಧಂ ಸ್ಯಾದ್ದಶಮೇ ಹಿತಮ್ ||೬೪|| ಸಕ್ಷೀರಾ ವಾ ಹಿತಾ ಶುಣ್ಠೀ ಮಧುಕಂ ಸುರದಾರು ಚ | ಏವಮಾಪ್ಯಾಯತೇ ಗರ್ಭಸ್ತೀವ್ರಾ ರುಕ್ ಚೋಪಶಾಮ್ಯತಿ ||೬೫||
कपित्थबृहतीबिल्वपटोलेक्षुनिदिग्धिका | मूलानि क्षीरसिद्धानि पाययेद्भिषगष्टमे ||६३|| नवमे मधुकानन्तापयस्यासारिवाः पिबेत् | क्षीरं शुण्ठीपयस्याभ्यां सिद्धं स्याद्दशमे हितम् ||६४|| सक्षीरा वा हिता शुण्ठी मधुकं सुरदारु च | एवमाप्यायते गर्भस्तीव्रा रुक् चोपशाम्यति ||६५||
🔊 Audio coming soon
ಕಪಿತ್ಥೇತ್ಯಾದಿ| ಕಪಿತ್ಥಾದೀನಾಂ ಮೂಲಾನಿ ಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧಾನ್ಯಷ್ಟಮೇ ಮಾಸಿ, ನವಮೇ ಮಧುಕಾದಯಃ ಸಾರಿವಾನ್ತಾಃ ಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧಾಃ ಪಿಬೇತ್| ಪಯಸ್ಯಾ ಕ್ಷೀರವಿದಾರೀ| ದಶಮೇ ಮಾಸಿ ಶುಣ್ಠೀಪಯಸ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ಷೀರಪಾಕಕಲ್ಪನಯಾ ಸಿದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರಂ ಹಿತಂ ಭವೇತ್, ಅಥವಾ ಸಕ್ಷೀರಾಃ ಶುಣ್ಠ್ಯಾದಯಃ ಪ್ರಶಸ್ಯನ್ತೇ; ವಾಗ್ಭಟೇಽಪ್ಯೇತೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರಂ ಪ್ರತಿಪಾದಿತಂ; ತಥಾಚ- “ಕಪಿತ್ಥಬಿಲ್ವಬೃಹತೀಪಟೋಲೇಕ್ಷುನಿದಿಗ್ಧಿಕಾ- | ಮೂಲೈಃ ಶೃತಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಕ್ಷೀರಂ ಮಾಸೇ ತಥಾಽಷ್ಟಮೇ|| ನವಮೇ ಸಾರಿವಾನನ್ತಾಪಯಸ್ಯಾಮಧುಯಷ್ಟಿಭಿಃ| ಯೋಜಯೇದ್ದಶಮೇ ಮಾಸಿ ಕ್ಷೀರಂ ಸಿದ್ಧಂ ಪಯಸ್ಯಯಾ|| ಅಥವಾ ಯಷ್ಟಿಮಧುಕನಾಗರಾಮರದಾರುಭಿಃ”- (ವಾ.ಶಾ.೨) ಇತಿ| ಗಯದಾಸೇನ ಚೈತೇ ಗರ್ಭಸ್ರಾವಚಿಕಿತ್ಸಿತಯೋಗಾಃ ಪ್ರಾಗೇವ ಗರ್ಭಶ್ಚಾಪ್ಯಾಯತ ಇತ್ಯನನ್ತರಂ ಪಠಿತಾಃ||೬೩-೬೫||
Adhikarana 46 (66) · Śloka 66
ನಿವೃತ್ತಪ್ರಸವಾಯಾಸ್ತು ಪುನಃ ಷಡ್ಭ್ಯೋ ವರ್ಷೇಭ್ಯ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಸವಮಾನಾಯಾ ನಾರ್ಯಾಃ ಕುಮಾರೋಽಲ್ಪಾಯುರ್ಭವತಿ ||೬೬||
निवृत्तप्रसवायास्तु पुनः षड्भ्यो वर्षेभ्य ऊर्ध्वं प्रसवमानाया नार्याः कुमारोऽल्पायुर्भवति ||६६||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಪೂರ್ವಗರ್ಭಜನ್ಮನೋ ಯಾ ಉತ್ತರಗರ್ಭಜನನಾವಧಿಸ್ತಾಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ಗರ್ಭಗ್ರಾಹಿಣ್ಯಾ ದೋಷಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ನಿವೃತ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಏತೇನ ಷಡ್ಭ್ಯೋ ವರ್ಷೇಭ್ಯ ಊರ್ಧ್ವಂ ‘ನಿವೃತ್ತಪ್ರಸವಾ’ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಷಟ್ಸು ಷಡವಯವೇಷು ಪಞ್ಚಚತುಸ್ತ್ರಿದ್ವಿವರ್ಷೇಷು ಗರ್ಭಾನುಜನನಸ್ಯ ಜನ್ಮಕಾಲ ಇತಿ; ಕುತಃ ಪುನರಸ್ಯಾಃ ಕುಮಾರೋಽಲ್ಪಾಯುರ್ಭವತಿ? ಉಚ್ಯತೇ- ಗರ್ಭಾಶಯಯೋನ್ಯಾದಿದೋಷೇಣ ಹಿ ನಿವರ್ತತೇ ಪ್ರಸವಃ; ತತ್ರ ತಚ್ಛೋಧನಕ್ರಿಯಾಮನ್ತರೇಣಾಹಾರವಿಹಾರಾದಿಗುಣಮಾತ್ರೇಣ ಯದೃಚ್ಛಯೋಪಗೃಹೀತಗರ್ಭಾಯಾ ಯೋನಿಗರ್ಭಾಶಯಾದಿಷ್ವನಿಃಸ್ಫೋಟಿತದೋಷೇಷು ಜಾತೋಽಲ್ಪಾಯುರೇವೇತಿ||೬೬||
Adhikarana 47 (67) · Śloka 67
ಅಥ ಗರ್ಭಿಣೀಂ ವ್ಯಾಧ್ಯುತ್ಪತ್ತಾವತ್ಯಯೇ ಛರ್ದಯೇನ್ಮಧುರಾಮ್ಲೇನಾನ್ನೋಪಹಿತೇನಾನುಲೋಮಯೇಚ್ಚ, ಸಂಶಮನೀಯಂ ಚ ಮೃದು ವಿದಧ್ಯಾದನ್ನಪಾನಯೋಃ, ಅಶ್ನೀಯಾಚ್ಚ ಮೃದುವೀರ್ಯಂ ಮಧುರಪ್ರಾಯಂ ಗರ್ಭಾವಿರುದ್ಧಂ ಚ, ಗರ್ಭಾವಿರುದ್ಧಾಶ್ಚ ಕ್ರಿಯಾ ಯಥಾಯೋಗಂ ವಿದಧೀತ ಮೃದುಪ್ರಾಯಾಃ ||೬೭||
अथ गर्भिणीं व्याध्युत्पत्तावत्यये छर्दयेन्मधुराम्लेनान्नोपहितेनानुलोमयेच्च, संशमनीयं च मृदु विदध्यादन्नपानयोः, अश्नीयाच्च मृदुवीर्यं मधुरप्रायं गर्भाविरुद्धं च, गर्भाविरुद्धाश्च क्रिया यथायोगं विदधीत मृदुप्रायाः ||६७||
🔊 Audio coming soon
ಗರ್ಭವ್ಯಾಘಾತಕತ್ವೇನ ನಿಷಿದ್ಧಾಯಾ ವಮನಾದಿಕ್ರಿಯಾಯಾಃ ಕ್ವಚಿದತ್ಯಯಕಾರಿಣಿ ವ್ಯಾಧೌ ಮೃದುನಾ ದ್ರವ್ಯೇಣ ಪ್ರತಿಪ್ರಸವಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಅಥ ಗರ್ಭಿಣೀಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ಯಯೇ ವಿನಾಶಹೇತೌ| ಅನುಲೋಮಯೇಚ್ಚೇತಿ ಮಧುರಾಮ್ಲೇನಾನ್ನೋಪಹಿತೇನೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಆಹಾರಂ ನಿಯಮಯನ್ನಾಹ- ಅಶ್ನೀಯಾಚ್ಚೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಹಾರಮಪ್ಯಸ್ಯ ನಿಯಮಯನ್ನಾಹ- ಗರ್ಭಾವಿರುದ್ಧಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾಯೋಗಮ್ ಅಹೀನಾತಿಮಿಥ್ಯಾಯೋಗೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ||೬೭||
Adhikarana 48 (68-70) · Śloka 70
ಸೌವರ್ಣಂ ಸುಕೃತಂ ಚೂರ್ಣಂ ಕುಷ್ಠಂ ಮಧು ಘೃತಂ ವಚಾ | ಮತ್ಸ್ಯಾಕ್ಷಕಃ ಶಙ್ಖಪುಷ್ಪೀ ಮಧು ಸರ್ಪಿಃ ಸಕಾಞ್ಚನಮ್ ||೬೮|| ಅರ್ಕಪುಷ್ಪೀ ಮಧು ಘೃತಂ ಚೂರ್ಣಿತಂ ಕನಕಂ ವಚಾ | ಹೇಮಚೂರ್ಣಾನಿ ಕೈಡರ್ಯಃ ಶ್ವೇತಾ ದೂರ್ವಾ ಘೃತಂ ಮಧು ||೬೯|| ಚತ್ವಾರೋಽಭಿಹಿತಾಃ ಪ್ರಾಶಾಃ ಶ್ಲೋಕಾರ್ಧೇಷು ಚತುರ್ಷ್ವಪಿ | ಕುಮಾರಾಣಾಂ ವಪುರ್ಮೇಧಾಬಲಬುದ್ಧಿವಿವರ್ಧನಾಃ ||೭೦||
सौवर्णं सुकृतं चूर्णं कुष्ठं मधु घृतं वचा | मत्स्याक्षकः शङ्खपुष्पी मधु सर्पिः सकाञ्चनम् ||६८|| अर्कपुष्पी मधु घृतं चूर्णितं कनकं वचा | हेमचूर्णानि कैडर्यः श्वेता दूर्वा घृतं मधु ||६९|| चत्वारोऽभिहिताः प्राशाः श्लोकार्धेषु चतुर्ष्वपि | कुमाराणां वपुर्मेधाबलबुद्धिविवर्धनाः ||७०||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಯೋಗಾನ್ತರೈಃ ಸಹ ಕುಮಾರಸ್ಯ ಸುವರ್ಣಚೂರ್ಣಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಸೌವರ್ಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮತ್ಸ್ಯಾಕ್ಷಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ‘ಪತ್ತೂರ’ ಇತ್ಯೇಕೇ, ಅನ್ಯೇ ರಕ್ತಪುಷ್ಪಮಾನೂಪಂ ‘ಮತ್ಸ್ಯಾಕ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮಾಹುಃ| ಅರ್ಕಪುಷ್ಪೀ ಪಯಸ್ಯಾ ಅರ್ಕಸದೃಶಪಯಃಪುಷ್ಪಾ ಲತೈವ, ಶ್ವೇತದೂರ್ವಾವಿಶೇಷಾಂ ಕೇಚಿದಾಹುಃ, ವೃಕ್ಷಜಾತಿಮನ್ಯೇ| ಕೈಡರ್ಯಃ ಪರ್ವತನಿಮ್ಬಃ| ಸಂವತ್ಸರಂ ಯಾವದೇತೇ ಯೋಗಾಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾಃ; ಅನ್ಯೇ ದ್ವಾದಶವರ್ಷಾಣ್ಯಾಹುಃ| ಮಾತ್ರಾ ಉಕ್ತೈವ| ಗಯೀ ತು ಪ್ರಾಕ್ತನಮಾತ್ರಾಪ್ರತಿಪಾದಕಂ ವಾಕ್ಯಮಪಠಿತ್ವಾ ಮಾತ್ರಾಜ್ಞಾನಾರ್ಥಂ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೋಕ್ತಂ ವಾಕ್ಯಮಭಿದಧತಿ; ಯಥಾ- ‘ವಿಡಙ್ಗಫಲಮಾತ್ರಂ ತು ಜಾತಮಾತ್ರಸ್ಯ ಭೇಷಜಮ್| ಏತೇನೈವ ಪ್ರಮಾಣೇನ ಮಾಸಿ ಮಾಸಿ ಪ್ರವರ್ಧಿತಮ್|| ಕೋಲಾಸ್ಥಿಮಾತ್ರಂ ಕ್ಷೀರಾದೇ ದದ್ಯಾದ್ಭೈಷಜ್ಯಕೋವಿದಃ| ಕ್ಷೀರಾನ್ನಾದೇ ಕೋಲಮಾತ್ರಮನ್ನಾದೇ ಡುಮ್ಬರೋಪಮಮ್”- ಇತಿ||೬೮-೭೦||
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಗರ್ಭಿಣೀವ್ಯಾಕರಣಂ ಶಾರೀರಂ ನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೦|| ಇತಿ ಭಗವತಾ ಶ್ರೀಧನ್ವನ್ತರಿಣೋಪದಿಷ್ಟಾಯಾಂ ತಚ್ಛಿಷ್ಯೇಣ ಮಹರ್ಷಿಣಾ ಸುಶ್ರುತೇನ ವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ತೃತೀಯಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ |
इति सुश्रुतसंहितायां शारीरस्थाने गर्भिणीव्याकरणं शारीरं नाम दशमोऽध्यायः ||१०|| इति भगवता श्रीधन्वन्तरिणोपदिष्टायां तच्छिष्येण महर्षिणा सुश्रुतेन विरचितायां सुश्रुतसंहितायां तृतीयं शारीरस्थानं समाप्तम् |
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಭಿಷಗ್ವರಶ್ರೀಡಲ್ಹಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ||೧೦||