Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤ ਆਮਪਕ੍ਵੈਸਣੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथात आमपक्वैषणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਮਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਪਚ੍ਯਮਾਨੋਪ੍ਯਤ੍ਰ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਃ| ਆਮਸ਼੍ਚ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਸ਼੍ਚ ਤੇਸਾਮੇਸਣਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਧ੍ਯਾਯੇ ਤਂ ਤਥਾ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਸ਼ੋਫਸਮੁਤ੍ਥਾਨਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵਿਦ੍ਰਧ੍ਯਲਜੀਪ੍ਰਭਤਯਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਵ੍ਯਾਧਯੋਭਿਹਿਤਾ ਅਨੇਕਾਕਤਯਃ, ਤੈਰ੍ਵਿਲਕ੍ਸਣਃ ਪਥੁਰ੍ਗ੍ਰਥਿਤਃ ਸਮੋ ਵਿਸਮੋ ਵਾ ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਸ੍ਥਾਯੀ ਦੋਸਸਙ੍ਘਾਤਃ ਸ਼ਰੀਰੈਕਦੇਸ਼ੋਤ੍ਥਿਤਃ ਸ਼ੋਫ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ||੩||
शोफसमुत्थाना ग्रन्थिविद्रध्यलजीप्रभृतयः प्रायेण व्याधयोऽभिहिता अनेकाकृतयः, तैर्विलक्षणः पृथुर्ग्रथितः समो विषमो वा त्वङ्मांसस्थायी दोषसङ्घातः शरीरैकदेशोत्थितः शोफ इत्युच्यते ||३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੋਫਸਮੁਤ੍ਥਾਨਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੋਫਸਮੁਤ੍ਥਾਨਾ ਇਤਿ ਸ਼ੋਥਕਾਰਣਾਃ, ‘ਸ਼ੋਫਸ੍ਯੇਵ ਸਮੁਤ੍ਥਾਨਂ ਯੇਸਾਮ੍’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਪ੍ਰਾਯੇਣੇਤਿ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ, ਕਦਾਚਿਦ੍ਭਿਨ੍ਨਸਮੁਤ੍ਥਾਨਾ ਅਪਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤੈਰ੍ਵਿਲਕ੍ਸਣ ਇਤਿ ਤੇਭ੍ਯੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਦਿਭ੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਭ੍ਯਃ ਪਥਗਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ‘ਤੈਰ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਦਿਵ੍ਯਾਧਿਭਿਃ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਲਕ੍ਸਣੋ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਃ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਪਥੁਰ੍ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਃ| ਗ੍ਰਥਿਤੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰਿਵੋਨ੍ਨਤਃ, ‘ਜਾਤਬਹੁਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਸਮਃ ਸਮਸਂਸ੍ਥਾਨਃ, ਵਿਸਮੋ ਵੇਤਿ ਵਿਸਮਸਂਸ੍ਥਾਨੋ ਵਾ, ਏਤੇਨ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਫਸ੍ਯਾਕਤੇਰਨਿਯਮ ਉਕ੍ਤਃ| ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਸ੍ਥਾਯੀਤਿ ਏਤਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਯੇਣ, ਕੁਤਃ? ਸ਼ੇਸਵ੍ਰਣਵਸ੍ਤੁਸ੍ਵਪਿ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਫਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵਾਤ੍| ਦੋਸਸਙ੍ਘਾਤ ਇਤਿ ਏਕਸ੍ਯ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਬਹੂਨਾਂ ਵਾ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸਙ੍ਘਾਤੋ ਦੋਸਸਙ੍ਘਾਤਃ; ਸਙ੍ਘਾਤ ਉਚ੍ਛ੍ਰਾਯਃ| ਸ਼ਰੀਰੈਕਦੇਸ਼ੋਤ੍ਥਿਤ ਇਤਿ ਏਤੇਨ ਸਰ੍ਵਸਰਾਦ੍ਭਿਨ੍ਨਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਤਿ||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਸ ਸਡ੍ਵਿਧੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਸ਼ੋਣਿਤਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਗਨ੍ਤੁਨਿਮਿਤ੍ਤਃ | ਤਸ੍ਯ ਦੋਸਰੂਪਵ੍ਯਞ੍ਜਨੈਰ੍ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ | ਤਤ੍ਰ, ਵਾਤਸ਼ੋਫਃ ਕਸ੍ਣੋਰੁਣੋ ਵਾ ਪਰੁਸੋ ਮਦੁਰਨਵਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤੋਦਾਦਯਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਫਃ ਪੀਤੋ ਮਦੁਃ ਸਰਕ੍ਤੋ ਵਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਾਨੁਸਾਰ੍ਯੋਸਾਦਯਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਕਠਿਨਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ਼ੀਤੋ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਮਨ੍ਦਾਨੁਸਾਰੀ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਯਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣਵੇਦਨਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸ਼੍ਵਯਥੁਃ; ਪਿਤ੍ਤਵਚ੍ਛੋਣਿਤਜੋਤਿਕਸ੍ਣਸ਼੍ਚ; ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣ ਆਗਨ੍ਤੁਰ੍ਲੋਹਿਤਾਵਭਾਸਸ਼੍ਚ ||੪||
स षड्विधो वातपित्तकफशोणितसन्निपातागन्तुनिमित्तः | तस्य दोषरूपव्यञ्जनैर्लक्षणानि व्याख्यास्यामः | तत्र, वातशोफः कृष्णोऽरुणो वा परुषो मृदुरनवस्थितास्तोदादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; पित्तशोफः पीतो मृदुः सरक्तो वा शीघ्रानुसार्योषादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; श्लेष्मश्वयथुः पाण्डुः कठिनः स्निग्धः शीतो स्निग्धो मन्दानुसारी कण्ड्वादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; सर्ववर्णवेदनः सन्निपातश्वयथुः; पित्तवच्छोणितजोऽतिकृष्णश्च; पित्तरक्तलक्षण आगन्तुर्लोहितावभासश्च ||४||
🔊 Audio coming soon
ਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਫਸ੍ਯ| ਦੋਸਰੂਪਵ੍ਯਞ੍ਜਨੈਰਿਤਿ ਵਾਤਾਦਿਰੂਪੈਰ੍ਵਾਤਾਦਿਲਕ੍ਸਣੈਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ‘ਦੋਸਰੂਪਵ੍ਯਞ੍ਜਨੈਃ ਦੋਸਾਣਾਂ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਰੂਪਾਣ੍ਯਾਕਤਯੋ ਵ੍ਯਜ੍ਯਨ੍ਤ ਏਭਿਰਿਤਿ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨਵਸ੍ਥਿਤਃ ਚਲਃ| ਤੋਦਾਦਯਸ਼੍ਚੇਤਿ ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਭੇਦਨਚ੍ਛੇਦਨਾਦਯਃ| ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਫ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਓਸਾਦਯਸ਼੍ਚੇਤਿ ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਚ੍ਚੋਸਪਰਿਦਾਹਧੂਮਾਯਨਾਨਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ੋਫਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਯਸ਼੍ਚੇਤਿ ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਗੁਰੁਤ੍ਵਸੁਪ੍ਤਤ੍ਵਾਦਯਃ| ਆਗਨ੍ਤੁਰਿਤਿ ਪਤਨਪੀਡਨਾਦਿਕਤਃ||੪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਸ ਯਦਾ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੈਃ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸੈਰ੍ਨ ਸਮ੍ਭਾਵਿਤਃ ਪ੍ਰਸ਼ਮਯਿਤੁਂ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਪਰ੍ਯਯਾਦ੍ਬਹੁਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾ ਦੋਸਾਣਾਂ ਤਦਾ ਪਾਕਾਭਿਮੁਖੋ ਭਵਤਿ | ਤਸ੍ਯਾਮਸ੍ਯ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਚ ਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਮਾਨਮੁਪਧਾਰਯ- | ਤਤ੍ਰ, ਮਨ੍ਦੋਸ੍ਮਤਾ ਤ੍ਵਕ੍ਸਵਰ੍ਣਤਾ ਸ਼ੀਤਸ਼ੋਫਤਾ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਮਨ੍ਦਵੇਦਨਤਾਲ੍ਪਸ਼ੋਫਤਾ ਚਾਮਲਕ੍ਸਣਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ; ਸੂਚਿਭਿਰਿਵ ਨਿਸ੍ਤੁਦ੍ਯਤੇ, ਦਸ਼੍ਯਤ ਇਵ ਪਿਪੀਲਿਕਾਭਿਃ, ਤਾਭਿਸ਼੍ਚ ਸਂਸਰ੍ਪ੍ਯਤ ਇਵ, ਛਿਦ੍ਯਤ ਇਵ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ, ਭਿਦ੍ਯਤ ਇਵ ਸ਼ਕ੍ਤਿਭਿਃ, ਤਾਡ੍ਯਤ ਇਵ ਦਣ੍ਡੇਨ, ਪੀਡ੍ਯਤ ਇਵ ਪਾਣਿਨਾ, ਘਟ੍ਯਤ ਇਵ ਚਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ, ਦਹ੍ਯਤੇ ਪਚ੍ਯਤ ਇਵ ਚਾਗ੍ਨਿਕ੍ਸਾਰਾਭ੍ਯਾਮ੍, ਓਸਚੋਸਪਰੀਦਾਹਾਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਵਸ਼੍ਚਿਕਵਿਦ੍ਧ ਇਵ ਚ ਸ੍ਥਾਨਾਸਨਸ਼ਯਨੇਸੁ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮੁਪੈਤਿ, ਆਧ੍ਮਾਤਬਸ੍ਤਿਰਿਵਾਤਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਫੋ ਭਵਤਿ , ਤ੍ਵਗ੍ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਸ਼ੋਫਾਭਿਵਦ੍ਧਿਰ੍ਜ੍ਵਰਦਾਹਪਿਪਾਸਾ ਭਕ੍ਤਾਰੁਚਿਸ਼੍ਚ ਪਚ੍ਯਮਾਨਲਿਙ੍ਗਂ; ਵੇਦਨੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਪਾਣ੍ਡੁਤਾਲ੍ਪਸ਼ੋਫਤਾ ਵਲੀਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਪਰਿਪੁਟਨਂ ਨਿਮ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨਮਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾਵਪੀਡਿਤੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਨ੍ਨਮਨਂ, ਬਸ੍ਤਾਵਿਵੋਦਕਸਞ੍ਚਰਣਂ ਪੂਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਪੀਡਯਤ੍ਯੇਕਮਨ੍ਤਮਨ੍ਤੇ ਚਾਵਪੀਡਿਤੇ, ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਸ੍ਤੋਦਃ ਕਣ੍ਡੂਰੁਨ੍ਨਤਤਾ ਵ੍ਯਾਧੇਰੁਪਦ੍ਰਵਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਭਕ੍ਤਾਭਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾ ਚ ਪਕ੍ਵਲਿਙ੍ਗਮ੍ | ਕਫਜੇਸੁ ਤੁ ਰੋਗੇਸੁ ਗਮ੍ਭੀਰਗਤਿਤ੍ਵਾਦਭਿਘਾਤਜੇਸੁ ਵਾ ਕੇਸੁਚਿਦਸਮਸ੍ਤਂ ਪਕ੍ਵਲਕ੍ਸਣਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪਕ੍ਵਮਪਕ੍ਵਮਿਤਿ ਮਨ੍ਯਮਾਨੋ ਭਿਸਙ੍ਮੋਹਮੁਪੈਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਤ੍ਵਕ੍ਸਵਰ੍ਣਤਾ ਸ਼ੀਤਸ਼ੋਫਤਾ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਮਲ੍ਪਰੁਜਤਾਸ਼੍ਮਵਚ੍ਚ ਘਨਤਾ, ਨ ਮੋਹਮੁਪੇਯਾਦਿਤਿ ||੫||
स यदा बाह्याभ्यन्तरैः क्रियाविशेषैर्न सम्भावितः प्रशमयितुं क्रियाविपर्ययाद्बहुत्वाद्वा दोषाणां तदा पाकाभिमुखो भवति | तस्यामस्य पच्यमानस्य पक्वस्य च लक्षणमुच्यमानमुपधारय- | तत्र, मन्दोष्मता त्वक्सवर्णता शीतशोफता स्थैर्यं मन्दवेदनताऽल्पशोफता चामलक्षणमुद्दिष्टं; सूचिभिरिव निस्तुद्यते, दश्यत इव पिपीलिकाभिः, ताभिश्च संसर्प्यत इव, छिद्यत इव शस्त्रेण, भिद्यत इव शक्तिभिः, ताड्यत इव दण्डेन, पीड्यत इव पाणिना, घट्यत इव चाङ्गुल्या, दह्यते पच्यत इव चाग्निक्षाराभ्याम्, ओषचोषपरीदाहाश्च भवन्ति, वृश्चिकविद्ध इव च स्थानासनशयनेषु न शान्तिमुपैति, आध्मातबस्तिरिवाततश्च शोफो भवति , त्वग्वैवर्ण्यं शोफाभिवृद्धिर्ज्वरदाहपिपासा भक्तारुचिश्च पच्यमानलिङ्गं; वेदनोपशान्तिः पाण्डुताऽल्पशोफता वलीप्रादुर्भावस्त्वक्परिपुटनं निम्नदर्शनमङ्गुल्याऽवपीडिते प्रत्युन्नमनं, बस्ताविवोदकसञ्चरणं पूयस्य प्रपीडयत्येकमन्तमन्ते चावपीडिते, मुहुर्मुहुस्तोदः कण्डूरुन्नतता व्याधेरुपद्रवशान्तिर्भक्ताभिकाङ्क्षा च पक्वलिङ्गम् | कफजेषु तु रोगेषु गम्भीरगतित्वादभिघातजेषु वा केषुचिदसमस्तं पक्वलक्षणं दृष्ट्वा पक्वमपक्वमिति मन्यमानो भिषङ्मोहमुपैति; तत्र हि त्वक्सवर्णता शीतशोफता स्थैर्यमल्परुजताऽश्मवच्च घनता, न मोहमुपेयादिति ||५||
🔊 Audio coming soon
ਸ ਯਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੈਰਿਤਿ ਬਾਹ੍ਯਾ ਆਲੇਪਨਾਦਯਃ, ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਃ ਕ੍ਵਾਥਪਾਨਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਦਯਃ, ਤੈਃ ਪ੍ਰਸ਼ਮਯਿਤੁਂ ਨ ਸਮ੍ਭਾਵਿਤੋ ਨ ਪਾਰਿਤਃ, ‘ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਪਰ੍ਯਯਾਦਿਤਿ ਅਤਰ੍ਪਣਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਥਾਭਾਵਾਤ੍| ਹੇਤ੍ਵਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਬਹੁਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾ ਦੋਸਾਣਾਮਿਤਿ|- ਨ ਹਿ ਬਹੁਦੋਸਾ ਵਿਕਾਰਾਃ ਸ਼ੋਣਿਤਾਵਸੇਕਾਦਿਭਿਰੇਵ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਯਾਨ੍ਤਿ; ਯਦੁਕ੍ਤਮ੍- “ਆਲੇਪਨਸ੍ਰਾਵਣਸ਼ੋਧਨੈਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਯਦਿ ਨੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤ੍”- ਇਤਿ| ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਕਾਠਿਨ੍ਯਮ੍| ਸੂਚੀਭਿਰਿਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਸ੍ਤੁਦ੍ਯਤੇ ਭਸ਼ਂ ਵ੍ਯਥ੍ਯਤੇ, ਨਿਃਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਭਸ਼ਾਰ੍ਥੇ| ਤਾਭਿਃ ਪਿਪੀਲਿਕਾਭਿਃ| ਛਿਦ੍ਯਤ ਇਵ ਦ੍ਵਿਧਾ ਕ੍ਰਿਯਤ ਇਵ| ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਵਿਦਾਰ੍ਯਤ ਇਵ| ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਾਯੁਧਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਤਾਡ੍ਯਤੇ ਆਹਨ੍ਯਤ ਇਵ| ਦਣ੍ਡੋ ਲਗੁਡਃ| ਘਟ੍ਯਤੇ ਚਾਲ੍ਯਤ ਇਵ| ਦਹ੍ਯਤੇ ਪਚ੍ਯਤ ਇਵ ਚ ਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਭ੍ਯਾਮਿਤਿ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਂ, ਤੇਨ ਦਹ੍ਯਤੇ ਭਸ੍ਮਸਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਤ ਇਵਾਗ੍ਨਿਨਾ, ਪਚ੍ਯਤੇ ਅਙ੍ਗਾਰਤਾਪੈਰੁਪਤਪ੍ਯਤ ਇਵ ਕ੍ਸਾਰੇਣ| ਓਸ ਏਕਦੇਸ਼ਿਕੋ ਦਾਹਃ, ਚੋਸਃ ਚੂਸ੍ਯਤ ਇਵ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਪਰਿ ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਦਾਹਃ ਪਰਿਦਾਹਃ| ਆਤਤਃ ਤ੍ਵਕ੍ਸਙ੍ਕੋਚਰਹਿਤਃ| ਵੇਦਨੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਵਕ੍ਪਰਿਪੁਟਨਂ ਤ੍ਵਚ ਉਚ੍ਚਟਨਮ੍| ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਨ੍ਨਮਨਮ੍ ਆਭਿਮੁਖ੍ਯੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਮਨਮ੍| ਬਸ੍ਤਾਵਿਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾ ਬਸ੍ਤਾਵੁਦਕਸਞ੍ਚਰਣਂ ਭਵਤਿ ਤਦ੍ਵਦ੍ਵੈਦ੍ਯੇ ਏਕਮਨ੍ਤਮਵਯਵਂ ਪ੍ਰਪੀਡਯਤਿ ਸਤਿ ਪੂਯਸ੍ਯ ਸਞ੍ਚਰਣਂ ਸ਼ੋਫੇ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਸ੍ਤੋਦੋ ਵਾਤਵੇਦਨਾ; ਕਣ੍ਡੂਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵੇਦਨਾ; ਪਕ੍ਵਸ਼ੋਥੇ ਵਿਦਾਹਾਪਗਮੇਨ ਪਿਤ੍ਤਾਭਾਵਾਤ੍ਤਲ੍ਲਿਙ੍ਗਾਭਾਵਃ| ਉਨ੍ਨਤਤਾ ਵ੍ਯਾਧੇਃ ਉਨ੍ਨਤਸ਼ੋਫਃ| ਉਪਦ੍ਰਵਾ ਓਸਪਰਿਦਾਹਾਦਯਃ| ਕਫਜੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਫਜੇਸੁ ਰੋਗੇਸ੍ਵਿਤਿ ਰੋਗੋਤ੍ਰ ਸ਼ੋਫਃ| ਤਤ੍ਰ ਵਿਸਯੇ ਕਫਜੇਸ੍ਵਤਿਗਮ੍ਭੀਰਗਤਿਤ੍ਵਾਤ੍, ਅਭਿਘਾਤਜੇਸੁ ਵਾ ਕੇਸੁਚਿਦ੍ਦੂਰਾਨੁਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਸ਼ਲ੍ਯਾਦਿਹੇਤੁਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਤ੍ਵਕ੍ਸਵਰ੍ਣਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਕਫਜੇਭਿਘਾਤਜੇ ਚ ਸ਼ੋਫੇ| ਤ੍ਵਕ੍ਸਵਰ੍ਣਤਾ ਨ ਤੁ ਤ੍ਵਗ੍ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ, ਗਮ੍ਭੀਰਗਤਿਤ੍ਵਾਦਨ੍ਤਃਪਾਕਃ, ਬਹਿਃ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਵਰ੍ਣ੍ਯਮੇਵ| ਸ਼ੀਤਸ਼ੋਫਤਾ ਬਹਿਃ, ਅਨ੍ਤਃ ਪੁਨਰੁਸ੍ਣਤ੍ਵਂ, ਗਮ੍ਭੀਰਗਤਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਫਾਰਬ੍ਧਤ੍ਵਾਚ੍ਚ| ਅਲ੍ਪਰੁਜਤਾ ਕਫਾਰਬ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਸ਼੍ਮਵਦ੍ਘਨਤਾ ਸ਼ਿਲਾਵਤ੍ ਕਾਠਿਨ੍ਯਂ, ਕਫਾਰਬ੍ਧਤ੍ਵਾਦਬਹਿਃਪਾਕਤ੍ਵਾਚ੍ਚੇਤਿ| ਨ ਮੋਹਮੁਪੇਯਾਦਿਤਿ ਨ ਤਤ੍ਰ ਮੋਹਂ ਗਚ੍ਛੇਤ੍, ਏਭਿਃ ਪਕ੍ਵਲਕ੍ਸਣੈਃ ਪਕ੍ਵਮੇਵ ਜਾਨੀਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਨ ਮੋਹਮੁਪੇਯਾਦ੍ਯਤਸ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਪਾਕਮਾਚਕ੍ਸਤੇ ਵਦ੍ਧਾਃ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ||੫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਆਮਂ ਵਿਪਚ੍ਯਮਾਨਂ ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਕ੍ਵਂ ਚ ਯੋ ਭਿਸਕ੍ | ਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਸ ਭਵੇਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤਸ੍ਕਰਵਤ੍ਤਯਃ ||੬||
भवन्ति चात्र- आमं विपच्यमानं च सम्यक् पक्वं च यो भिषक् | जानीयात् स भवेद्वैद्यः शेषास्तस्करवृत्तयः ||६||
🔊 Audio coming soon
ਆਮਾਦਿਲਕ੍ਸਣਜ੍ਞਾਨੇ ਗੁਣਮਜ੍ਞਾਨੇ ਦੋਸਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਆਮਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੇਸਾ ਅਨ੍ਯੇ ਆਮਾਦਿਜ੍ਞਾਨਵਰ੍ਜਿਤਾਃ| ਤਸ੍ਕਰਾਸ਼੍ਚੌਰਾਃ, ਤੇਸਾਮਿਵ ਵਤ੍ਤਿਰ੍ਯੇਸਾਂ, ਪ੍ਰਾਣਧਨਾਪਹਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍||੬||
Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8
ਵਾਤਾਦਤੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਰੁਜਾ ਨ ਪਾਕਃ ਪਿਤ੍ਤਾਦਤੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਫਾਚ੍ਚ ਪੂਯਃ | ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਮਸ੍ਤਾਨ੍ ਪਰਿਪਾਕਕਾਲੇ ਪਚਨ੍ਤਿ ਸ਼ੋਫਾਂਸ੍ਤ੍ਰਯ ਏਵ ਦੋਸਾਃ ||੭|| ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਣਾਭ੍ਯੁਦਿਤਂ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਸ਼ੇ ਵਾਤਕਫੌ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ | ਪਚਤ੍ਯਤਃ ਸ਼ੋਣਿਤਮੇਵ ਪਾਕੋ ਮਤੋਪਰੇਸਾਂ ਵਿਦੁਸਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ||੮||
वातादृते नास्ति रुजा न पाकः पित्तादृते नास्ति कफाच्च पूयः | तस्मात् समस्तान् परिपाककाले पचन्ति शोफांस्त्रय एव दोषाः ||७|| कालान्तरेणाभ्युदितं तु पित्तं कृत्वा वशे वातकफौ प्रसह्य | पचत्यतः शोणितमेव पाको मतोऽपरेषां विदुषां द्वितीयः ||८||
🔊 Audio coming soon
ਏਕਦੋਸਾਰਬ੍ਧਾ ਅਪਿ ਪਾਕਕਾਲੇ ਸਰ੍ਵਦੋਸਾਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਵਾਤਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਸ਼ਬ੍ਦਃ ਕਫਾਚ੍ਚੇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ‘ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਵ ਸ਼ੋਣਿਤਚਤੁਰ੍ਥੈਃ ਸ਼ਰੀਰਮਿਦਂ ਧਾਰ੍ਯਤੇ’ (ਸੂ. ਅ. ੨੧) ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਣੇਤਿ ਅਨ੍ਤਰਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰਾਵਧਿਵਾਚੀ, ਪ੍ਰਕੋਪਪ੍ਰਸਰਸ੍ਥਾਨਸਂਸ਼੍ਰਯਕਾਲਾਵਧਿਨਾ| ਅਭ੍ਯੁਦਿਤਂ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਮਿਤਿ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਭਾਵੇਨ ਪੁਨਰੁਦ੍ਗਤਂ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਕਤ੍ਵਾ ਵਸ਼ੇ ਵਾਤਕਫੌ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਹੀਨੌ ਕਤ੍ਵਾ, ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਬਲਾਤ੍ਕਾਰੇਣ ਵਸ਼ੇ ਕਤ੍ਵਾ, ‘ਕ੍ਰੋਡੀਕਤ੍ਯ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਮਤਃ ਸਮ੍ਮਤਃ||੭-੮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ਤਤ੍ਰ, ਆਮਚ੍ਛੇਦੇ ਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਵ੍ਯਾਪਾਦਨਮਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਸ਼ੋਣਿਤਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵੇਦਨਾਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋਵਦਰਣਮਨੇਕੋਪਦ੍ਰਵਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਕ੍ਸਤਵਿਦ੍ਰਧਿਰ੍ਵਾ ਭਵਤਿ | ਸ ਯਦਾ ਭਯਮੋਹਾਭ੍ਯਾਂ ਪਕ੍ਵਮਪ੍ਯਪਕ੍ਵਮਿਤਿ ਮਨ੍ਯਮਾਨਸ਼੍ਚਿਰਮੁਪੇਕ੍ਸਤੇ ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਤਦਾ ਗਮ੍ਭੀਰਾਨੁਗਤੋ ਦ੍ਵਾਰਮਲਭਮਾਨਃ ਪੂਯਃ ਸ੍ਵਮਾਸ਼੍ਰਯਮਵਦਾਰ੍ਯੋਤ੍ਸਙ੍ਗਂ ਮਹਾਨ੍ਤਮਵਕਾਸ਼ਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਾਡੀਂ ਜਨਯਿਤ੍ਵਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯੋ ਭਵਤ੍ਯਸਾਧ੍ਯੋ ਵੇਤਿ ||੯||
तत्र, आमच्छेदे मांससिरास्नायुसन्ध्यस्थिव्यापादनमतिमात्रं शोणितातिप्रवृत्तिर्वेदनाप्रादुर्भावोऽवदरणमनेकोपद्रवदर्शनं क्षतविद्रधिर्वा भवति | स यदा भयमोहाभ्यां पक्वमप्यपक्वमिति मन्यमानश्चिरमुपेक्षते व्याधिं वैद्यस्तदा गम्भीरानुगतो द्वारमलभमानः पूयः स्वमाश्रयमवदार्योत्सङ्गं महान्तमवकाशं कृत्वा नाडीं जनयित्वा कृच्छ्रसाध्यो भवत्यसाध्यो वेति ||९||
🔊 Audio coming soon
ਆਮਂ ਨ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਕ੍ਵਂ ਨੋਪੇਕ੍ਸੇਤੇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ | ਆਮਚ੍ਛੇਦੇ ਇਤਿ ਆਮਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯਾਪਿ ਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯੇਤੇ ਦੋਸਾਃ| ਵ੍ਯਾਪਾਦਨਂ ਹਿਂਸਨਮ੍| ਅਵਦਰਣਂ ਵਿਦਰਣਮ੍| ਕ੍ਸਤਵਿਦ੍ਰਧਿਃ ‘ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਭਾਵੈਰਭਿਹਤੇ ਕ੍ਸਤੇ ਵਾ’ (ਨਿ. ਅ. ੯) ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਿਦ੍ਰਧਿਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤਃ| ਸ ਯਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੋਹਃ ਅਜ੍ਞਾਨਮ੍| ਚਿਰਂ ਪ੍ਰਭੂਤਕਾਲਮ੍| ਗਮ੍ਭੀਰਾਨੁਗਤਃ ਦੂਰਾਨੁਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਃ| ਉਤ੍ਸਙ੍ਗ ਇਵੋਤ੍ਸਙ੍ਗਃ, ਵ੍ਰਣਾਸ਼ਯੇ ਹਿ ਚਿਰਕਾਲਂ ਪੂਯਾਵਸ੍ਥਾਨੇਨਾਵਦਾਰਿਤਮਨ੍ਤਃਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਂ ਨਿਮ੍ਨਮੁਤ੍ਸਙ੍ਗਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ‘ਉਤ੍ਸਙ੍ਗ’ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ; ‘ਉਤ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪੂਯਸ੍ਯ ਸਙ੍ਗ ਉਤ੍ਸਙ੍ਗਃ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਅਵਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਨ੍ਤਰਾਲਮ੍||੯||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਯਸ਼੍ਛਿਨਤ੍ਤ੍ਯਾਮਮਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਮੁਪੇਕ੍ਸਤੇ | ਸ਼੍ਵਪਚਾਵਿਵ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯੌ ਤਾਵਨਿਸ਼੍ਚਿਤਕਾਰਿਣੌ ||੧੦||
भवति चात्र- यश्छिनत्त्याममज्ञानाद्यश्च पक्वमुपेक्षते | श्वपचाविव मन्तव्यौ तावनिश्चितकारिणौ ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ੍ਯੈਵਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਨਿਨ੍ਦਾਰ੍ਥਵਾਦਪਰਂ ਸ਼੍ਲੋਕਮਾਹ- ਯਸ਼੍ਛਿਨਤ੍ਤ੍ਯਾਮਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਕ੍ਵਂ ਸ਼ੋਫਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਾਰ੍ਹਮ੍| ਸ਼੍ਵਪਚਾਵਿਵ ਚਣ੍ਡਾਲਾਵਿਵ| ਮਨ੍ਤਵ੍ਯੌ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯੌ| ਤੌ ਦ੍ਵੌ| ਅਨਿਸ਼੍ਚਿਤਕਾਰਿਣੌ ਆਮਚ੍ਛੇਦਨਪਕ੍ਵੋਪੇਕ੍ਸਣਾਤ੍; ਅਨੇ ਤੁ ‘ਤੌ ਨਰੌ ਸ਼੍ਵਪਚਤੁਲ੍ਯਾਵਾਤੁਰਵ੍ਯਾਪਾਦਨਾਤ੍| ਤਦ੍ਵ੍ਯਾਪਾਦਨਂ ਤੌ ਕੁਤੋ ਵਿਧਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਅਨਿਸ਼੍ਚਿਤਕਾਰਿਣੌ ਯਤੋਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਵਿਧਾਯਿਨੌ ਵੈਦ੍ਯੌ’||੧੦||
Adhikarana 9 (11-13) · Śloka 13
ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਂ ਭੋਜਯੇਦਾਤੁਰਂ ਭਿਸਕ੍ | ਮਦ੍ਯਪਂ ਪਾਯਯੇਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਯੋ ਵੇਦਨਾਸਹਃ ||੧੧|| ਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਤ੍ਯਨ੍ਨਸਂਯੋਗਾਨ੍ਮਤ੍ਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨ ਬੁਧ੍ਯਤੇ | ਤਸ੍ਮਾਦਵਸ਼੍ਯਂ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਰੋਗੇਸੂਕ੍ਤੇਸੁ ਕਰ੍ਮਣਿ ||੧੨|| ਪ੍ਰਾਣੋ ਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੋ ਨਣਾਂ ਬਾਹ੍ਯਪ੍ਰਾਣਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਃ | ਧਾਰਯਤ੍ਯਵਿਰੋਧੇਨ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪਾਞ੍ਚਭੌਤਿਕਮ੍ ||੧੩||
प्राक् शस्त्रकर्मणश्चेष्टं भोजयेदातुरं भिषक् | मद्यपं पाययेन्मद्यं तीक्ष्णं यो वेदनाऽसहः ||११|| न मूर्च्छत्यन्नसंयोगान्मत्तः शस्त्रं न बुध्यते | तस्मादवश्यं भोक्तव्यं रोगेषूक्तेषु कर्मणि ||१२|| प्राणो ह्याभ्यन्तरो नॄणां बाह्यप्राणगुणान्वितः | धारयत्यविरोधेन शरीरं पाञ्चभौतिकम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਪਕ੍ਵੇ ਸ਼ੋਫੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਾਰ੍ਹੇ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਹ- ਪ੍ਰਾਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਸ੍ਟਂ ਹਿਤਂ ਹਿਤਕਾਰਿ; ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਿਸ੍ਟਮਭਿਪ੍ਰੇਤਮਪਥ੍ਯਮਪਿ ਤਦ੍ਬਲਾਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਯੋ ਵੇਦਨਾਂ ਨ ਸਹਤੇ ਤਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਮਦ੍ਯਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ ਪਰਂ ਮਦ੍ਯਪਮ੍| ਅਸ੍ਯੈਵ ਚ ਫਲਮਾਹ- ਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਤ੍ਯਨ੍ਨਸਂਯੋਗਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵੇਦਨਾਂ ਨ ਜਾਨਾਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਰੋਗੇਸੂਕ੍ਤੇਸ੍ਵਿਤਿ ਮੂਢਗਰ੍ਭੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ੋਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤੇਸੁ, ਕਰ੍ਮਣਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਯੋਗੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ, ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਧ੍ਰੁਵਂ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਕਸ੍ਮਾਦੁਕ੍ਤੇਸੁ ਰੋਗੇਸੁ ਭੋਜਯੇਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਪ੍ਰਾਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਪ੍ਰਾਣੋ ਹ੍ਯਾਭ੍ਯਤਰ ਇਤਿ ਅਤ੍ਰਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਃ ਪ੍ਰਾਣੋ ਬਲਂ, ਤਚ੍ਚੌਜੋਜਨਿਤਂ ਭਾਰਹਰਣਾਦਿਸ਼ਕ੍ਤਿਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਬਾਹ੍ਯਪ੍ਰਾਣਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤ ਇਤਿ ਬਾਹ੍ਯਪ੍ਰਾਣੋਤ੍ਰ ਬਾਹ੍ਯਂ ਬਲਮੁਪਚਯਲਕ੍ਸਣਂ ਪਾਞ੍ਚਭੌਤਿਕਾਹਾਰਜਨਿਤਂ, ਗੁਣਾਃ ਸ਼ਰੀਰਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਦਿਕਾਃ, ਤੈਰਨ੍ਵਿਤਃ ਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸਨ੍ਨਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਲਕ੍ਸਣਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਧਾਰਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਨ੍ਯਥਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ- ਪ੍ਰਾਣੋ ਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰ ਇਤਿ; ‘ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਯਵਃ’ ਇਤਿਵਜ੍ਜਾਤਿਵਿਵਕ੍ਸਯੇਹੈਕਵਚਨਂ, ਤੇਨਾਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਃ ਸੋਮੋ ਵਾਯੁਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਮਃ ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਭੂਤਾਤ੍ਮੇਤ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾਃ, ਬਾਹ੍ਯਪ੍ਰਾਣਾ ਆਗ੍ਨੇਯਸੌਮ੍ਯਵਾਯਵ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਦਿਵਸੋ ਵਾਯੂ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਰਸਗਨ੍ਧਾਸ਼੍ਚੇਤਿ, ਤੇਸਾਂ ਗੁਣਾਃ, ਤੈਰਨ੍ਵਿਤੋਨੁਗਤਃ ਸਨ੍ਨਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਧਾਰਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰ ਬਾਹ੍ਯਪ੍ਰਾਣਸ੍ਯਗ੍ਨੇਰ੍ਗੁਣੈਃ ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਾਦਿਭਿਰਨੁਗਤਃ ਸਨ੍ਨਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਧਾਰਯਤੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਬਾਹ੍ਯਪ੍ਰਾਣਗੁਣਾਨੁਗਤਤ੍ਵੇਨਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਣਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਧਾਰਕਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਿ, ਅਸ੍ਮਾਭਿਸ੍ਤੁ ਵਿਸ੍ਤਰਭਯਾਨ੍ਨ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍| ਲਕ੍ਸ੍ਮਣਟਿਪ੍ਪਣਕਾਰਸ੍ਤੁ- ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਃ ਪ੍ਰਾਣੋਗ੍ਨੀਸੋਮਾਦਿਃ, ਯੇਨ ਪ੍ਰਾਣੀ ਜੀਵਤਿ, ਬਾਹ੍ਯਪ੍ਰਾਣੋਨ੍ਨਂ, ਤਦ੍ਗੁਣਾਃ ਪ੍ਰੀਣਨਾਦਯਃ, ਤੈਰਨ੍ਵਿਤਃ ਸਨ੍ਨਾਭ੍ਯਾਨ੍ਤਰਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਧਾਰਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੧-੧੩||
Adhikarana 10 (14) · Śloka 14
ਅਲ੍ਪੋ ਮਹਾਨ੍ ਵਾ ਕ੍ਰਿਯਯਾ ਵਿਨਾ ਯਃ ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਃ ਪਾਕਮੁਪੈਤਿ ਸ਼ੋਫਃ | ਵਿਸ਼ਾਲਮੂਲੋ ਵਿਸਮਂ ਵਿਦਗ੍ਧਃ ਸ ਕਚ੍ਛ੍ਰਤਾਂ ਯਾਤ੍ਯਵਗਾਢਦੋਸਃ ||੧੪||
अल्पो महान् वा क्रियया विना यः समुच्छ्रितः पाकमुपैति शोफः | विशालमूलो विषमं विदग्धः स कृच्छ्रतां यात्यवगाढदोषः ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਮਹਤਿ ਸ਼ੋਫੇਲ੍ਪੇ ਵਾਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇ ਸਤਿ ਬਹੁਂ ਦੋਸਮਾਹ,- ਅਲ੍ਪ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸਮਂ ਵਿਦਗ੍ਧ ਇਤਿ ਵਿਸਮਵਿਦਾਹੋ ਵਿਸਮਪਾਕ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਵਗਾਢਦੋਸ ਇਤਿ ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਪੂਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਯੋ ਹ੍ਯੁਤ੍ਥਿਤੋਲ੍ਪੋ ਯਦਿ ਵਾ ਮਹਾਨ੍ ਵਾ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਵਿਨਾ ਪਾਕਮੁਪੈਤਿ ਸ਼ੋਥਃ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ||੧੪||
Adhikarana 11 (15) · Śloka 15
ਆਲੇਪਵਿਸ੍ਰਾਵਣਾਸ਼ੋਧਨੈਸ੍ਤੁ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਯਦਿ ਨੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤ੍ | ਪਚ੍ਯੇਤ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸਮਮਲ੍ਪਮੂਲਃ ਸ ਪਿਣ੍ਡਿਤਸ਼੍ਚੋਪਰਿ ਚੋਨ੍ਨਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ||੧੫||
आलेपविस्रावणाशोधनैस्तु सम्यक् प्रयुक्तैर्यदि नोपशाम्येत् | पच्येत शीघ्रं सममल्पमूलः स पिण्डितश्चोपरि चोन्नतः स्यात् ||१५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੋਫਾਨਾਮਾਲੇਪਨਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਸਮੂਹਾਵਚਾਰਣੇਪਿ ਪਕ੍ਵਾਨਾਮੁਪਕ੍ਰਮਸਾਫਲ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ,- ਆਲੇਪਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਚ੍ਯੇਤ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸਮਮਿਤਿ ਏਤੇਨ ਸਮਪਾਕਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ, ਸ ਸ਼ੋਫਃ, ਪਿਣ੍ਡਿਤੋ ਵਰ੍ਤੁਲੀਭਵਤਿ ||੧੫||
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
ਕਕ੍ਸਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਯਥੈਵ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਵਾਯ੍ਵੀਰਿਤਃ ਸਨ੍ਦਹਤਿ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ | ਤਥੈਵ ਪੂਯੋਪ੍ਯਵਿਨਿਃਸਤੋ ਹਿ ਮਾਂਸਂ ਸਿਰਾਃ ਸ੍ਨਾਯੁ ਚ ਖਾਦਤੀਹ ||੧੬||
कक्षं समासाद्य यथैव वह्निर्वाय्वीरितः सन्दहति प्रसह्य | तथैव पूयोऽप्यविनिःसृतो हि मांसं सिराः स्नायु च खादतीह ||१६||
🔊 Audio coming soon
ਪਕ੍ਵਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁਪੇਕ੍ਸਣੇ ਸ਼ੋਫਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਮੇਵ ਦੋਸਂ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਕਕ੍ਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਕ੍ਸਸ੍ਤਣਾਦਿਬਹੁਲਃ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਃ| ਇਹੇਤਿ ਪਕ੍ਵਸ਼ੋਫੇ||੧੬||
Adhikarana 13 (17-18) · Śloka 18
ਆਦੌ ਵਿਮ੍ਲਾਪਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਵਸੇਚਨਮ੍ | ਤਤੀਯਮੁਪਨਾਹਂ ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਥੀਂ ਪਾਟਨਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ ||੧੭|| ਪਞ੍ਚਮਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਸ੍ਠਂ ਰੋਪਣਮਿਸ੍ਯਤੇ | ਏਤੇ ਕ੍ਰਮਾ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯੋਕ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤਮਂ ਵੈਕਤਾਪਹਮ੍ ||੧੮||
आदौ विम्लापनं कुर्याद्द्वितीयमवसेचनम् | तृतीयमुपनाहं तु चतुर्थीं पाटनक्रियाम् ||१७|| पञ्चमं शोधनं कुर्यात् षष्ठं रोपणमिष्यते | एते क्रमा व्रणस्योक्ताः सप्तमं वैकृतापहम् ||१८||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਸਸ੍ਟੇਰੁਪਕ੍ਰਮਾਣਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸੂਤ੍ਰਣਾਰ੍ਥਂ ਵਿਮ੍ਲਾਪਨਾਦੀਨੁਪਕ੍ਰਮਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਆਦਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਦੌ ਵਿਮ੍ਲਾਪਨਮਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾਦਿਮਰ੍ਦਨੇਨ ਸ਼ੋਫਵਿਲਯਨਮ੍| ਅਵਸੇਚਨਂ ਜਲੌਕਾਦਿਭੀ ਰਕ੍ਤਵਿਸ੍ਰਾਵਣਮ੍| ਉਪਨਾਹੋ ਬਨ੍ਧਨਂ ਪਾਚਨਾਯ| ਵੈਕਤਾਪਹਮਿਤਿ ਸਵਰ੍ਣਕਰਣਰੋਮਸਞ੍ਜਨਨਾਦਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਨ੍ਯਥਾਪਾਤਨਿਕਾਂ ਗਹ੍ਣਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਥੈਵ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ- ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਸਸ੍ਟੇਰੁਪਕ੍ਰਮਾਣਾਂ ਸੁਖਬੋਧਾਰ੍ਥਂ ਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਤਰੇਣ ਸਪ੍ਤਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ,- ਆਦਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਮ੍ਲਾਪਨਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਬਹਿਃਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨੇ ਸ਼ੋਫਵਿਲਯਨਕਰੇ ਲੇਪਪਰਿਸੇਕਾਭ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਵੇਦਾਦੌ ਵਰ੍ਤਤੇ, ਨ ਤੁ ਮਨ੍ਦਵੇਦਨਸ੍ਯ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸ਼ੋਫਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਵ੍ਰਣੀਯਪਠਿਤਵੇਣੁਨਾਲਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਾਦਿਮਰ੍ਦਨੇ| ਅਵਸੇਚਨਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਮ੍, ਅਵਸੇਚਨਸ਼ਬ੍ਦੋਪ੍ਯਤ੍ਰ ਵਮਨਵਿਰੇਕਸ਼ੋਣਿਤਵਿਸ੍ਰਾਵਣਾਦ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਃਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨੇ ਵਰ੍ਤਤੇ, ਨ ਤੁ ਕੇਵਲ ਏਵ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣੇ| ਏਵਂ ਸ਼ੇਸੇਸ੍ਵਪ੍ਯੁਪਕ੍ਰਮੇਸੂਪਕ੍ਰਮਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਸਮਾਨੇਸੁ ਸਮਾਨਾਨ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਭਾਵ੍ਯਾਨਿ||੧੭-੧੮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 17
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਆਮਪਕ੍ਵੈਸਣੀਯੋ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧੭||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने आमपक्वैषणीयो नाम सप्तदशोऽध्यायः ||१७||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੭||