Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാത ആമപക്വൈഷണീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथात आमपक्वैषणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
അഥാത ഇത്യാദി| ആമശബ്ദാത് പച്യമാനോऽപ്യത്ര ബോദ്ധവ്യഃ| ആമശ്ച പച്യമാനശ്ച പക്വശ്ച തേഷാമേഷണം വിജ്ഞാനം തദ്വിദ്യതേ യസ്മിന്നധ്യായേ തം തഥാ||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ശോഫസമുത്ഥാനാ ഗ്രന്ഥിവിദ്രധ്യലജീപ്രഭൃതയഃ പ്രായേണ വ്യാധയോऽഭിഹിതാ അനേകാകൃതയഃ, തൈര്വിലക്ഷണഃ പൃഥുര്ഗ്രഥിതഃ സമോ വിഷമോ വാ ത്വങ്മാംസസ്ഥായീ ദോഷസങ്ഘാതഃ ശരീരൈകദേശോത്ഥിതഃ ശോഫ ഇത്യുച്യതേ ||൩||
शोफसमुत्थाना ग्रन्थिविद्रध्यलजीप्रभृतयः प्रायेण व्याधयोऽभिहिता अनेकाकृतयः, तैर्विलक्षणः पृथुर्ग्रथितः समो विषमो वा त्वङ्मांसस्थायी दोषसङ्घातः शरीरैकदेशोत्थितः शोफ इत्युच्यते ||३||
🔊 Audio coming soon
ശോഫസമുത്ഥാനാ ഇത്യാദി| ശോഫസമുത്ഥാനാ ഇതി ശോഥകാരണാഃ, ‘ശോഫസ്യേവ സമുത്ഥാനം യേഷാമ്’ ഇത്യന്യേ| പ്രായേണേതി ബാഹുല്യേന, കദാചിദ്ഭിന്നസമുത്ഥാനാ അപി ഭവന്തി| തൈര്വിലക്ഷണ ഇതി തേഭ്യോ ഗ്രന്ഥ്യാദിഭ്യോ വ്യാധിഭ്യഃ പൃഥഗിത്യര്ഥഃ; ‘തൈര്ഗ്രന്ഥ്യാദിവ്യാധിഭിഃ കൃത്വാ വിലക്ഷണോ നാനാപ്രകാരഃ’ ഇത്യന്യേ| പൃഥുര്വിസ്തീര്ണഃ| ഗ്രഥിതോ ഗ്രന്ഥിരിവോന്നതഃ, ‘ജാതബഹുഗ്രന്ഥിഃ’ ഇത്യന്യേ| സമഃ സമസംസ്ഥാനഃ, വിഷമോ വേതി വിഷമസംസ്ഥാനോ വാ, ഏതേന വ്രണശോഫസ്യാകൃതേരനിയമ ഉക്തഃ| ത്വങ്മാംസസ്ഥായീതി ഏതത്തു പ്രായേണ, കുതഃ? ശേഷവ്രണവസ്തുഷ്വപി വ്രണശോഫസ്യ സമ്ഭവാത്| ദോഷസങ്ഘാത ഇതി ഏകസ്യ ദ്വയോര്ബഹൂനാം വാ ദോഷാണാം സങ്ഘാതോ ദോഷസങ്ഘാതഃ; സങ്ഘാത ഉച്ഛ്രായഃ| ശരീരൈകദേശോത്ഥിത ഇതി ഏതേന സര്വസരാദ്ഭിന്നത്വം പ്രതിപാദയതി||൩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
സ ഷഡ്വിധോ വാതപിത്തകഫശോണിതസന്നിപാതാഗന്തുനിമിത്തഃ | തസ്യ ദോഷരൂപവ്യഞ്ജനൈര്ലക്ഷണാനി വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ | തത്ര, വാതശോഫഃ കൃഷ്ണോऽരുണോ വാ പരുഷോ മൃദുരനവസ്ഥിതാസ്തോദാദയശ്ചാത്ര വേദനാവിശേഷാ ഭവന്തി; പിത്തശോഫഃ പീതോ മൃദുഃ സരക്തോ വാ ശീഘ്രാനുസാര്യോഷാദയശ്ചാത്ര വേദനാവിശേഷാ ഭവന്തി; ശ്ലേഷ്മശ്വയഥുഃ പാണ്ഡുഃ കഠിനഃ സ്നിഗ്ധഃ ശീതോ സ്നിഗ്ധോ മന്ദാനുസാരീ കണ്ഡ്വാദയശ്ചാത്ര വേദനാവിശേഷാ ഭവന്തി; സര്വവര്ണവേദനഃ സന്നിപാതശ്വയഥുഃ; പിത്തവച്ഛോണിതജോऽതികൃഷ്ണശ്ച; പിത്തരക്തലക്ഷണ ആഗന്തുര്ലോഹിതാവഭാസശ്ച ||൪||
स षड्विधो वातपित्तकफशोणितसन्निपातागन्तुनिमित्तः | तस्य दोषरूपव्यञ्जनैर्लक्षणानि व्याख्यास्यामः | तत्र, वातशोफः कृष्णोऽरुणो वा परुषो मृदुरनवस्थितास्तोदादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; पित्तशोफः पीतो मृदुः सरक्तो वा शीघ्रानुसार्योषादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; श्लेष्मश्वयथुः पाण्डुः कठिनः स्निग्धः शीतो स्निग्धो मन्दानुसारी कण्ड्वादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; सर्ववर्णवेदनः सन्निपातश्वयथुः; पित्तवच्छोणितजोऽतिकृष्णश्च; पित्तरक्तलक्षण आगन्तुर्लोहितावभासश्च ||४||
🔊 Audio coming soon
സ ഇത്യാദി| തസ്യ വ്രണശോഫസ്യ| ദോഷരൂപവ്യഞ്ജനൈരിതി വാതാദിരൂപൈര്വാതാദിലക്ഷണൈശ്ചേത്യര്ഥഃ; ‘ദോഷരൂപവ്യഞ്ജനൈഃ ദോഷാണാം വാതാദീനാം രൂപാണ്യാകൃതയോ വ്യജ്യന്ത ഏഭിരിതി വ്യഞ്ജനാനി’ ഇത്യന്യേ| തത്രേത്യാദി| അനവസ്ഥിതഃ ചലഃ| തോദാദയശ്ചേതി ആദിശബ്ദാദ്ഭേദനച്ഛേദനാദയഃ| പിത്തശോഫ ഇത്യാദി| ഓഷാദയശ്ചേതി ആദിശബ്ദാച്ചോഷപരിദാഹധൂമായനാനി ഗൃഹ്യന്തേ| ശ്ലേഷ്മശോഫഃ പാണ്ഡുരിത്യാദി| കണ്ഡ്വാദയശ്ചേതി ആദിശബ്ദാദ്ഗുരുത്വസുപ്തത്വാദയഃ| ആഗന്തുരിതി പതനപീഡനാദികൃതഃ||൪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
സ യദാ ബാഹ്യാഭ്യന്തരൈഃ ക്രിയാവിശേഷൈര്ന സമ്ഭാവിതഃ പ്രശമയിതും ക്രിയാവിപര്യയാദ്ബഹുത്വാദ്വാ ദോഷാണാം തദാ പാകാഭിമുഖോ ഭവതി | തസ്യാമസ്യ പച്യമാനസ്യ പക്വസ്യ ച ലക്ഷണമുച്യമാനമുപധാരയ- | തത്ര, മന്ദോഷ്മതാ ത്വക്സവര്ണതാ ശീതശോഫതാ സ്ഥൈര്യം മന്ദവേദനതാऽല്പശോഫതാ ചാമലക്ഷണമുദ്ദിഷ്ടം; സൂചിഭിരിവ നിസ്തുദ്യതേ, ദശ്യത ഇവ പിപീലികാഭിഃ, താഭിശ്ച സംസര്പ്യത ഇവ, ഛിദ്യത ഇവ ശസ്ത്രേണ, ഭിദ്യത ഇവ ശക്തിഭിഃ, താഡ്യത ഇവ ദണ്ഡേന, പീഡ്യത ഇവ പാണിനാ, ഘട്യത ഇവ ചാങ്ഗുല്യാ, ദഹ്യതേ പച്യത ഇവ ചാഗ്നിക്ഷാരാഭ്യാമ്, ഓഷചോഷപരീദാഹാശ്ച ഭവന്തി, വൃശ്ചികവിദ്ധ ഇവ ച സ്ഥാനാസനശയനേഷു ന ശാന്തിമുപൈതി, ആധ്മാതബസ്തിരിവാതതശ്ച ശോഫോ ഭവതി , ത്വഗ്വൈവര്ണ്യം ശോഫാഭിവൃദ്ധിര്ജ്വരദാഹപിപാസാ ഭക്താരുചിശ്ച പച്യമാനലിങ്ഗം; വേദനോപശാന്തിഃ പാണ്ഡുതാऽല്പശോഫതാ വലീപ്രാദുര്ഭാവസ്ത്വക്പരിപുടനം നിമ്നദര്ശനമങ്ഗുല്യാऽവപീഡിതേ പ്രത്യുന്നമനം, ബസ്താവിവോദകസഞ്ചരണം പൂയസ്യ പ്രപീഡയത്യേകമന്തമന്തേ ചാവപീഡിതേ, മുഹുര്മുഹുസ്തോദഃ കണ്ഡൂരുന്നതതാ വ്യാധേരുപദ്രവശാന്തിര്ഭക്താഭികാങ്ക്ഷാ ച പക്വലിങ്ഗമ് | കഫജേഷു തു രോഗേഷു ഗമ്ഭീരഗതിത്വാദഭിഘാതജേഷു വാ കേഷുചിദസമസ്തം പക്വലക്ഷണം ദൃഷ്ട്വാ പക്വമപക്വമിതി മന്യമാനോ ഭിഷങ്മോഹമുപൈതി; തത്ര ഹി ത്വക്സവര്ണതാ ശീതശോഫതാ സ്ഥൈര്യമല്പരുജതാऽശ്മവച്ച ഘനതാ, ന മോഹമുപേയാദിതി ||൫||
स यदा बाह्याभ्यन्तरैः क्रियाविशेषैर्न सम्भावितः प्रशमयितुं क्रियाविपर्ययाद्बहुत्वाद्वा दोषाणां तदा पाकाभिमुखो भवति | तस्यामस्य पच्यमानस्य पक्वस्य च लक्षणमुच्यमानमुपधारय- | तत्र, मन्दोष्मता त्वक्सवर्णता शीतशोफता स्थैर्यं मन्दवेदनताऽल्पशोफता चामलक्षणमुद्दिष्टं; सूचिभिरिव निस्तुद्यते, दश्यत इव पिपीलिकाभिः, ताभिश्च संसर्प्यत इव, छिद्यत इव शस्त्रेण, भिद्यत इव शक्तिभिः, ताड्यत इव दण्डेन, पीड्यत इव पाणिना, घट्यत इव चाङ्गुल्या, दह्यते पच्यत इव चाग्निक्षाराभ्याम्, ओषचोषपरीदाहाश्च भवन्ति, वृश्चिकविद्ध इव च स्थानासनशयनेषु न शान्तिमुपैति, आध्मातबस्तिरिवाततश्च शोफो भवति , त्वग्वैवर्ण्यं शोफाभिवृद्धिर्ज्वरदाहपिपासा भक्तारुचिश्च पच्यमानलिङ्गं; वेदनोपशान्तिः पाण्डुताऽल्पशोफता वलीप्रादुर्भावस्त्वक्परिपुटनं निम्नदर्शनमङ्गुल्याऽवपीडिते प्रत्युन्नमनं, बस्ताविवोदकसञ्चरणं पूयस्य प्रपीडयत्येकमन्तमन्ते चावपीडिते, मुहुर्मुहुस्तोदः कण्डूरुन्नतता व्याधेरुपद्रवशान्तिर्भक्ताभिकाङ्क्षा च पक्वलिङ्गम् | कफजेषु तु रोगेषु गम्भीरगतित्वादभिघातजेषु वा केषुचिदसमस्तं पक्वलक्षणं दृष्ट्वा पक्वमपक्वमिति मन्यमानो भिषङ्मोहमुपैति; तत्र हि त्वक्सवर्णता शीतशोफता स्थैर्यमल्परुजताऽश्मवच्च घनता, न मोहमुपेयादिति ||५||
🔊 Audio coming soon
സ യദേത്യാദി| ബാഹ്യാഭ്യന്തരൈരിതി ബാഹ്യാ ആലേപനാദയഃ, ആഭ്യന്തരാഃ ക്വാഥപാനവമനവിരേചനാദയഃ, തൈഃ പ്രശമയിതും ന സമ്ഭാവിതോ ന പാരിതഃ, ‘ന പ്രാപ്തഃ’ ഇത്യന്യേ| ക്രിയാവിപര്യയാദിതി അതര്പണാദീനാമന്യഥാഭാവാത്| ഹേത്വന്തരമാഹ- ബഹുത്വാദ്വാ ദോഷാണാമിതി|- ന ഹി ബഹുദോഷാ വികാരാഃ ശോണിതാവസേകാദിഭിരേവ പ്രശമം യാന്തി; യദുക്തമ്- “ആലേപനസ്രാവണശോധനൈശ്ച സമ്യക്പ്രയുക്തൈര്യദി നോപശാമ്യേത്”- ഇതി| തത്രേത്യാദി| സ്ഥൈര്യം കാഠിന്യമ്| സൂചീഭിരിവേത്യാദി| നിസ്തുദ്യതേ ഭൃശം വ്യഥ്യതേ, നിഃശബ്ദോऽത്ര ഭൃശാര്ഥേ| താഭിഃ പിപീലികാഭിഃ| ഛിദ്യത ഇവ ദ്വിധാ ക്രിയത ഇവ| ഭിദ്യതേ വിദാര്യത ഇവ| ശക്തിരായുധവിശേഷഃ| താഡ്യതേ ആഹന്യത ഇവ| ദണ്ഡോ ലഗുഡഃ| ഘട്യതേ ചാല്യത ഇവ| ദഹ്യതേ പച്യത ഇവ ച ക്ഷാരാഗ്നിഭ്യാമിതി യഥാസങ്ഖ്യം വ്യാഖ്യേയം, തേന ദഹ്യതേ ഭസ്മസാത് ക്രിയത ഇവാഗ്നിനാ, പച്യതേ അങ്ഗാരതാപൈരുപതപ്യത ഇവ ക്ഷാരേണ| ഓഷ ഏകദേശികോ ദാഹഃ, ചോഷഃ ചൂഷ്യത ഇവ വേദനാവിശേഷഃ| പരി സമന്താദ്ദാഹഃ പരിദാഹഃ| ആതതഃ ത്വക്സങ്കോചരഹിതഃ| വേദനോപശാന്തിരിത്യാദി| ത്വക്പരിപുടനം ത്വച ഉച്ചടനമ്| പ്രത്യുന്നമനമ് ആഭിമുഖ്യേനോര്ധ്വം നമനമ്| ബസ്താവിവേത്യാദി| യഥാ ബസ്താവുദകസഞ്ചരണം ഭവതി തദ്വദ്വൈദ്യേ ഏകമന്തമവയവം പ്രപീഡയതി സതി പൂയസ്യ സഞ്ചരണം ശോഫേ ഭവതീത്യര്ഥഃ| മുഹുര്മുഹുസ്തോദോ വാതവേദനാ; കണ്ഡൂഃ ശ്ലേഷ്മവേദനാ; പക്വശോഥേ വിദാഹാപഗമേന പിത്താഭാവാത്തല്ലിങ്ഗാഭാവഃ| ഉന്നതതാ വ്യാധേഃ ഉന്നതശോഫഃ| ഉപദ്രവാ ഓഷപരിദാഹാദയഃ| കഫജേഷ്വിത്യാദി| കഫജേഷു രോഗേഷ്വിതി രോഗോऽത്ര ശോഫഃ| തത്ര വിഷയേ കഫജേഷ്വതിഗമ്ഭീരഗതിത്വാത്, അഭിഘാതജേഷു വാ കേഷുചിദ്ദൂരാനുപ്രവിഷ്ടശല്യാദിഹേതുത്വാത്| തത്ര ഹി ത്വക്സവര്ണതേത്യാദി| തത്രേതി കഫജേऽഭിഘാതജേ ച ശോഫേ| ത്വക്സവര്ണതാ ന തു ത്വഗ്വൈവര്ണ്യം, ഗമ്ഭീരഗതിത്വാദന്തഃപാകഃ, ബഹിഃ പുനസ്ത്വക്സാവര്ണ്യമേവ| ശീതശോഫതാ ബഹിഃ, അന്തഃ പുനരുഷ്ണത്വം, ഗമ്ഭീരഗതിത്വാത് കഫാരബ്ധത്വാച്ച| അല്പരുജതാ കഫാരബ്ധത്വാത്| അശ്മവദ്ഘനതാ ശിലാവത് കാഠിന്യം, കഫാരബ്ധത്വാദബഹിഃപാകത്വാച്ചേതി| ന മോഹമുപേയാദിതി ന തത്ര മോഹം ഗച്ഛേത്, ഏഭിഃ പക്വലക്ഷണൈഃ പക്വമേവ ജാനീയാദിത്യര്ഥഃ| ‘ന മോഹമുപേയാദ്യതസ്തം രക്തപാകമാചക്ഷതേ വൃദ്ധാഃ’ ഇത്യന്യേ||൫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ഭവന്തി ചാത്ര- ആമം വിപച്യമാനം ച സമ്യക് പക്വം ച യോ ഭിഷക് | ജാനീയാത് സ ഭവേദ്വൈദ്യഃ ശേഷാസ്തസ്കരവൃത്തയഃ ||൬||
भवन्ति चात्र- आमं विपच्यमानं च सम्यक् पक्वं च यो भिषक् | जानीयात् स भवेद्वैद्यः शेषास्तस्करवृत्तयः ||६||
🔊 Audio coming soon
ആമാദിലക്ഷണജ്ഞാനേ ഗുണമജ്ഞാനേ ദോഷം ച ദര്ശയന്നാഹ- ആമമിത്യാദി| ശേഷാ അന്യേ ആമാദിജ്ഞാനവര്ജിതാഃ| തസ്കരാശ്ചൌരാഃ, തേഷാമിവ വൃത്തിര്യേഷാം, പ്രാണധനാപഹാരിത്വാത്||൬||
Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8
വാതാദൃതേ നാസ്തി രുജാ ന പാകഃ പിത്താദൃതേ നാസ്തി കഫാച്ച പൂയഃ | തസ്മാത് സമസ്താന് പരിപാകകാലേ പചന്തി ശോഫാംസ്ത്രയ ഏവ ദോഷാഃ ||൭|| കാലാന്തരേണാഭ്യുദിതം തു പിത്തം കൃത്വാ വശേ വാതകഫൌ പ്രസഹ്യ | പചത്യതഃ ശോണിതമേവ പാകോ മതോऽപരേഷാം വിദുഷാം ദ്വിതീയഃ ||൮||
वातादृते नास्ति रुजा न पाकः पित्तादृते नास्ति कफाच्च पूयः | तस्मात् समस्तान् परिपाककाले पचन्ति शोफांस्त्रय एव दोषाः ||७|| कालान्तरेणाभ्युदितं तु पित्तं कृत्वा वशे वातकफौ प्रसह्य | पचत्यतः शोणितमेव पाको मतोऽपरेषां विदुषां द्वितीयः ||८||
🔊 Audio coming soon
ഏകദോഷാരബ്ധാ അപി പാകകാലേ സര്വദോഷാശ്ലിഷ്ടാ ഭവന്തീത്യാഹ- വാതാദിത്യാദി| ഋതേശബ്ദഃ കഫാച്ചേത്യത്രാപി സമ്ബധ്യതേ| ‘ത്രിഭിരേവ ശോണിതചതുര്ഥൈഃ ശരീരമിദം ധാര്യതേ’ (സൂ. അ. ൨൧) ഇതി ദ്വിതീയം ദര്ശനം ദര്ശയന്നാഹ- കാലാന്തരേണേത്യാദി| കാലാന്തരേണേതി അന്തരശബ്ദോऽത്രാവധിവാചീ, പ്രകോപപ്രസരസ്ഥാനസംശ്രയകാലാവധിനാ| അഭ്യുദിതം തു പിത്തമിതി സമന്തതോ ഭാവേന പുനരുദ്ഗതം പിത്തം, കൃത്വാ വശേ വാതകഫൌ വാതശ്ലേഷ്മാണൌ ഹീനൌ കൃത്വാ, പ്രസഹ്യ ബലാത്കാരേണ വശേ കൃത്വാ, ‘ക്രോഡീകൃത്യ’ ഇത്യന്യേ| മതഃ സമ്മതഃ||൭-൮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
തത്ര, ആമച്ഛേദേ മാംസസിരാസ്നായുസന്ധ്യസ്ഥിവ്യാപാദനമതിമാത്രം ശോണിതാതിപ്രവൃത്തിര്വേദനാപ്രാദുര്ഭാവോऽവദരണമനേകോപദ്രവദര്ശനം ക്ഷതവിദ്രധിര്വാ ഭവതി | സ യദാ ഭയമോഹാഭ്യാം പക്വമപ്യപക്വമിതി മന്യമാനശ്ചിരമുപേക്ഷതേ വ്യാധിം വൈദ്യസ്തദാ ഗമ്ഭീരാനുഗതോ ദ്വാരമലഭമാനഃ പൂയഃ സ്വമാശ്രയമവദാര്യോത്സങ്ഗം മഹാന്തമവകാശം കൃത്വാ നാഡീം ജനയിത്വാ കൃച്ഛ്രസാധ്യോ ഭവത്യസാധ്യോ വേതി ||൯||
तत्र, आमच्छेदे मांससिरास्नायुसन्ध्यस्थिव्यापादनमतिमात्रं शोणितातिप्रवृत्तिर्वेदनाप्रादुर्भावोऽवदरणमनेकोपद्रवदर्शनं क्षतविद्रधिर्वा भवति | स यदा भयमोहाभ्यां पक्वमप्यपक्वमिति मन्यमानश्चिरमुपेक्षते व्याधिं वैद्यस्तदा गम्भीरानुगतो द्वारमलभमानः पूयः स्वमाश्रयमवदार्योत्सङ्गं महान्तमवकाशं कृत्वा नाडीं जनयित्वा कृच्छ्रसाध्यो भवत्यसाध्यो वेति ||९||
🔊 Audio coming soon
ആമം ന ഛിന്ദ്യാത് പക്വം നോപേക്ഷേതേതി ദര്ശയന്നാഹ- തത്രേത്യാദി | ആമച്ഛേദേ ഇതി ആമശബ്ദാത് പച്യമാനസ്യാപി ഗ്രഹണാത്തത്രാപ്യേതേ ദോഷാഃ| വ്യാപാദനം ഹിംസനമ്| അവദരണം വിദരണമ്| ക്ഷതവിദ്രധിഃ ‘തൈസ്തൈര്ഭാവൈരഭിഹതേ ക്ഷതേ വാ’ (നി. അ. ൯) ഇത്യാദിവിദ്രധിനിദാനോക്തഃ| സ യദേത്യാദി| മോഹഃ അജ്ഞാനമ്| ചിരം പ്രഭൂതകാലമ്| ഗമ്ഭീരാനുഗതഃ ദൂരാനുപ്രവിഷ്ടഃ| ഉത്സങ്ഗ ഇവോത്സങ്ഗഃ, വ്രണാശയേ ഹി ചിരകാലം പൂയാവസ്ഥാനേനാവദാരിതമന്തഃപ്രദേശാന്തരം നിമ്നമുത്സങ്ഗതുല്യത്വാത് ‘ഉത്സങ്ഗ’ ഇത്യുച്യതേ; ‘ഉത് ഊര്ധ്വം പൂയസ്യ സങ്ഗ ഉത്സങ്ഗഃ’ ഇത്യന്യേ| അവകാശമ് അന്തരാലമ്||൯||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ഭവതി ചാത്ര- യശ്ഛിനത്ത്യാമമജ്ഞാനാദ്യശ്ച പക്വമുപേക്ഷതേ | ശ്വപചാവിവ മന്തവ്യൌ താവനിശ്ചിതകാരിണൌ ||൧൦||
भवति चात्र- यश्छिनत्त्याममज्ञानाद्यश्च पक्वमुपेक्षते | श्वपचाविव मन्तव्यौ तावनिश्चितकारिणौ ||१०||
🔊 Audio coming soon
അസ്യൈവാര്ഥസ്യ നിന്ദാര്ഥവാദപരം ശ്ലോകമാഹ- യശ്ഛിനത്ത്യാമമിത്യാദി| പക്വം ശോഫം ശസ്ത്രകര്മാര്ഹമ്| ശ്വപചാവിവ ചണ്ഡാലാവിവ| മന്തവ്യൌ ജ്ഞാതവ്യൌ| തൌ ദ്വൌ| അനിശ്ചിതകാരിണൌ ആമച്ഛേദനപക്വോപേക്ഷണാത്; അനേ തു ‘തൌ നരൌ ശ്വപചതുല്യാവാതുരവ്യാപാദനാത്| തദ്വ്യാപാദനം തൌ കുതോ വിധത ഇത്യാഹ- അനിശ്ചിതകാരിണൌ യതോऽസമീക്ഷ്യ വിധായിനൌ വൈദ്യൌ’||൧൦||
Adhikarana 9 (11-13) · Śloka 13
പ്രാക് ശസ്ത്രകര്മണശ്ചേഷ്ടം ഭോജയേദാതുരം ഭിഷക് | മദ്യപം പായയേന്മദ്യം തീക്ഷ്ണം യോ വേദനാऽസഹഃ ||൧൧|| ന മൂര്ച്ഛത്യന്നസംയോഗാന്മത്തഃ ശസ്ത്രം ന ബുധ്യതേ | തസ്മാദവശ്യം ഭോക്തവ്യം രോഗേഷൂക്തേഷു കര്മണി ||൧൨|| പ്രാണോ ഹ്യാഭ്യന്തരോ നൃൗണാം ബാഹ്യപ്രാണഗുണാന്വിതഃ | ധാരയത്യവിരോധേന ശരീരം പാഞ്ചഭൌതികമ് ||൧൩||
प्राक् शस्त्रकर्मणश्चेष्टं भोजयेदातुरं भिषक् | मद्यपं पाययेन्मद्यं तीक्ष्णं यो वेदनाऽसहः ||११|| न मूर्च्छत्यन्नसंयोगान्मत्तः शस्त्रं न बुध्यते | तस्मादवश्यं भोक्तव्यं रोगेषूक्तेषु कर्मणि ||१२|| प्राणो ह्याभ्यन्तरो नॄणां बाह्यप्राणगुणान्वितः | धारयत्यविरोधेन शरीरं पाञ्चभौतिकम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
പക്വേ ശോഫേ ശസ്ത്രകര്മാര്ഹേ പൂര്വകര്മാഹ- പ്രാഗിത്യാദി| ഇഷ്ടം ഹിതം ഹിതകാരി; അന്യേ ത്വിഷ്ടമഭിപ്രേതമപഥ്യമപി തദ്ബലാധാനാര്ഥം ഭോജയേത്| യോ വേദനാം ന സഹതേ തം തീക്ഷ്ണം മദ്യം പായയേത് പരം മദ്യപമ്| അസ്യൈവ ച ഫലമാഹ- ന മൂര്ച്ഛത്യന്നസംയോഗാദിത്യാദി| ശസ്ത്രം ന ബുധ്യതേ ശസ്ത്രവേദനാം ന ജാനാതീത്യര്ഥഃ| രോഗേഷൂക്തേഷ്വിതി മൂഢഗര്ഭോദരാര്ശോശ്മര്യാദിവര്ജിതേഷു, കര്മണി ശസ്ത്രപ്രയോഗേ പ്രാപ്തേ, അവശ്യം ധ്രുവം ഭോക്തവ്യമ്| കസ്മാദുക്തേഷു രോഗേഷു ഭോജയേദിത്യാഹ- പ്രാണ ഇത്യാദി|- പ്രാണോ ഹ്യാഭ്യതര ഇതി അത്രാഭ്യന്തരഃ പ്രാണോ ബലം, തച്ചൌജോജനിതം ഭാരഹരണാദിശക്തിലക്ഷണമ്| ബാഹ്യപ്രാണഗുണാന്വിത ഇതി ബാഹ്യപ്രാണോऽത്ര ബാഹ്യം ബലമുപചയലക്ഷണം പാഞ്ചഭൌതികാഹാരജനിതം, ഗുണാഃ ശരീരദാര്ഢ്യാദികാഃ, തൈരന്വിതഃ സംയുക്തഃ സന്നാഭ്യന്തരഃ പ്രാണഃ ശക്തിലക്ഷണഃ ശരീരം ധാരയതീത്യര്ഥഃ| അന്യേ ത്വന്യഥാ വ്യാഖ്യാനയന്തി- പ്രാണോ ഹ്യാഭ്യന്തര ഇതി; ‘സമ്പന്നോ യവഃ’ ഇതിവജ്ജാതിവിവക്ഷയേഹൈകവചനം, തേനാത്രാഗ്നിഃ സോമോ വായുഃ സത്ത്വം രജസ്തമഃ പഞ്ചേന്ദ്രിയാണി ഭൂതാത്മേത്യാഭ്യന്തരാഃ പ്രാണാഃ, ബാഹ്യപ്രാണാ ആഗ്നേയസൌമ്യവായവ്യദ്രവ്യാണി ദിവസോ വായൂ രാത്രിഃ ശബ്ദസ്പര്ശരൂപരസഗന്ധാശ്ചേതി, തേഷാം ഗുണാഃ, തൈരന്വിതോऽനുഗതഃ സന്നാഭ്യന്തരഃ പ്രാണഃ ശരീരം ധാരയതീത്യര്ഥഃ| തത്ര ബാഹ്യപ്രാണസ്യഗ്നേര്ഗുണൈഃ കട്വമ്ലലവണാദിഭിരനുഗതഃ സന്നന്തരഗ്നിഃ ശരീരം ധാരയതീത്യാദിനാ ബാഹ്യപ്രാണഗുണാനുഗതത്വേനാഭ്യന്തരപ്രാണസ്യ ശരീരധാരകത്വം ദര്ശയന്തി, അസ്മാഭിസ്തു വിസ്തരഭയാന്ന ദര്ശിതമ്| ലക്ഷ്മണടിപ്പണകാരസ്തു- ആഭ്യന്തരഃ പ്രാണോऽഗ്നീഷോമാദിഃ, യേന പ്രാണീ ജീവതി, ബാഹ്യപ്രാണോऽന്നം, തദ്ഗുണാഃ പ്രീണനാദയഃ, തൈരന്വിതഃ സന്നാഭ്യാന്തരഃ പ്രാണഃ ശരീരം ധാരയതീത്യര്ഥഃ||൧൧-൧൩||
Adhikarana 10 (14) · Śloka 14
അല്പോ മഹാന് വാ ക്രിയയാ വിനാ യഃ സമുച്ഛ്രിതഃ പാകമുപൈതി ശോഫഃ | വിശാലമൂലോ വിഷമം വിദഗ്ധഃ സ കൃച്ഛ്രതാം യാത്യവഗാഢദോഷഃ ||൧൪||
अल्पो महान् वा क्रियया विना यः समुच्छ्रितः पाकमुपैति शोफः | विशालमूलो विषमं विदग्धः स कृच्छ्रतां यात्यवगाढदोषः ||१४||
🔊 Audio coming soon
മഹതി ശോഫേऽല്പേ വാऽപ്രതിക്രിയമാണേ സതി ബഹും ദോഷമാഹ,- അല്പ ഇത്യാദി| വിഷമം വിദഗ്ധ ഇതി വിഷമവിദാഹോ വിഷമപാക ഇത്യര്ഥഃ| അവഗാഢദോഷ ഇതി ആഭ്യന്തരപൂയ ഇത്യര്ഥഃ| ‘യോ ഹ്യുത്ഥിതോऽല്പോ യദി വാ മഹാന് വാ ക്രിയാം വിനാ പാകമുപൈതി ശോഥഃ’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി||൧൪||
Adhikarana 11 (15) · Śloka 15
ആലേപവിസ്രാവണാശോധനൈസ്തു സമ്യക് പ്രയുക്തൈര്യദി നോപശാമ്യേത് | പച്യേത ശീഘ്രം സമമല്പമൂലഃ സ പിണ്ഡിതശ്ചോപരി ചോന്നതഃ സ്യാത് ||൧൫||
आलेपविस्रावणाशोधनैस्तु सम्यक् प्रयुक्तैर्यदि नोपशाम्येत् | पच्येत शीघ्रं सममल्पमूलः स पिण्डितश्चोपरि चोन्नतः स्यात् ||१५||
🔊 Audio coming soon
ശോഫാനാമാലേപനാദിക്രിയാസമൂഹാവചാരണേऽപി പക്വാനാമുപക്രമസാഫല്യം ദര്ശയന്നാഹ,- ആലേപനേത്യാദി| പച്യേത ശീഘ്രം സമമിതി ഏതേന സമപാകത്വമുക്തം, സ ശോഫഃ, പിണ്ഡിതോ വര്തുലീഭവതി ||൧൫||
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
കക്ഷം സമാസാദ്യ യഥൈവ വഹ്നിര്വായ്വീരിതഃ സന്ദഹതി പ്രസഹ്യ | തഥൈവ പൂയോऽപ്യവിനിഃസൃതോ ഹി മാംസം സിരാഃ സ്നായു ച ഖാദതീഹ ||൧൬||
कक्षं समासाद्य यथैव वह्निर्वाय्वीरितः सन्दहति प्रसह्य | तथैव पूयोऽप्यविनिःसृतो हि मांसं सिराः स्नायु च खादतीह ||१६||
🔊 Audio coming soon
പക്വസ്യാപ്യുപേക്ഷണേ ശോഫസ്യ പ്രാഗുക്തമേവ ദോഷം ദൃഷ്ടാന്തേന ദര്ശയന്നാഹ- കക്ഷമിത്യാദി| കക്ഷസ്തൃണാദിബഹുലഃ പ്രദേശഃ| ഇഹേതി പക്വശോഫേ||൧൬||
Adhikarana 13 (17-18) · Śloka 18
ആദൌ വിമ്ലാപനം കുര്യാദ്ദ്വിതീയമവസേചനമ് | തൃതീയമുപനാഹം തു ചതുര്ഥീം പാടനക്രിയാമ് ||൧൭|| പഞ്ചമം ശോധനം കുര്യാത് ഷഷ്ഠം രോപണമിഷ്യതേ | ഏതേ ക്രമാ വ്രണസ്യോക്താഃ സപ്തമം വൈകൃതാപഹമ് ||൧൮||
आदौ विम्लापनं कुर्याद्द्वितीयमवसेचनम् | तृतीयमुपनाहं तु चतुर्थीं पाटनक्रियाम् ||१७|| पञ्चमं शोधनं कुर्यात् षष्ठं रोपणमिष्यते | एते क्रमा व्रणस्योक्ताः सप्तमं वैकृतापहम् ||१८||
🔊 Audio coming soon
വ്രണസ്യ ഷഷ്ടേരുപക്രമാണാം സൂത്രസ്ഥാനേ സൂത്രണാര്ഥം വിമ്ലാപനാദീനുപക്രമാന്നിര്ദിശന്നാഹ- ആദാവിത്യാദി| ആദൌ വിമ്ലാപനമങ്ഗുല്യാദിമര്ദനേന ശോഫവിലയനമ്| അവസേചനം ജലൌകാദിഭീ രക്തവിസ്രാവണമ്| ഉപനാഹോ ബന്ധനം പാചനായ| വൈകൃതാപഹമിതി സവര്ണകരണരോമസഞ്ജനനാദി| അന്യേ ത്വന്യഥാऽऽപാതനികാം ഗൃഹ്ണന്ത്യന്യഥൈവ ച വ്യാഖ്യാനയന്തി- തത്ര വ്രണസ്യ ഷഷ്ടേരുപക്രമാണാം സുഖബോധാര്ഥം ലക്ഷണാന്തരേണ സപ്തത്വം ദര്ശയന്നാഹ,- ആദാവിത്യാദി| വിമ്ലാപനശബ്ദോऽത്ര ബഹിഃപ്രമാര്ജനേ ശോഫവിലയനകരേ ലേപപരിഷേകാഭ്യങ്ഗസ്വേദാദൌ വര്തതേ, ന തു മന്ദവേദനസ്യ സ്നിഗ്ധസ്വിന്നസ്യ ശോഫസ്യ ദ്വിവ്രണീയപഠിതവേണുനാലാങ്ഗുഷ്ഠാദിമര്ദനേ| അവസേചനം വിസ്രാവണമ്, അവസേചനശബ്ദോऽപ്യത്ര വമനവിരേകശോണിതവിസ്രാവണാദ്യന്തര്ബഹിഃപ്രമാര്ജനേ വര്തതേ, ന തു കേവല ഏവ വിസ്രാവണേ| ഏവം ശേഷേഷ്വപ്യുപക്രമേഷൂപക്രമാന്തരാണി സമാനേഷു സമാനാന്യന്തര്ഭാവ്യാനി||൧൭-൧൮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 17
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ആമപക്വൈഷണീയോ നാമ സപ്തദശോऽധ്യായഃ ||൧൭||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने आमपक्वैषणीयो नाम सप्तदशोऽध्यायः ||१७||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാവ്യാഖ്യാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം സൂത്രസ്ഥാനേ സപ്തദശോऽധ്യായഃ||൧൭||