Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാത ആമപക്വൈഷണീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथात आमपक्वैषणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
17. āmapakvaiṣaṇīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ശോഫസമുത്ഥാനാ ഗ്രന്ഥിവിദ്രധ്യലജീപ്രഭൃതയഃ പ്രായേണ വ്യാധയോऽഭിഹിതാ അനേകാകൃതയഃ, തൈര്വിലക്ഷണഃ പൃഥുര്ഗ്രഥിതഃ സമോ വിഷമോ വാ ത്വങ്മാംസസ്ഥായീ ദോഷസങ്ഘാതഃ ശരീരൈകദേശോത്ഥിതഃ ശോഫ ഇത്യുച്യതേ ||൩||
View original
शोफसमुत्थाना ग्रन्थिविद्रध्यलजीप्रभृतयः प्रायेण व्याधयोऽभिहिता अनेकाकृतयः, तैर्विलक्षणः पृथुर्ग्रथितः समो विषमो वा त्वङ्मांसस्थायी दोषसङ्घातः शरीरैकदेशोत्थितः शोफ इत्युच्यते ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
സ ഷഡ്വിധോ വാതപിത്തകഫശോണിതസന്നിപാതാഗന്തുനിമിത്തഃ | തസ്യ ദോഷരൂപവ്യഞ്ജനൈര്ലക്ഷണാനി വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ | തത്ര, വാതശോഫഃ കൃഷ്ണോऽരുണോ വാ പരുഷോ മൃദുരനവസ്ഥിതാസ്തോദാദയശ്ചാത്ര വേദനാവിശേഷാ ഭവന്തി; പിത്തശോഫഃ പീതോ മൃദുഃ സരക്തോ വാ ശീഘ്രാനുസാര്യോഷാദയശ്ചാത്ര വേദനാവിശേഷാ ഭവന്തി; ശ്ലേഷ്മശ്വയഥുഃ പാണ്ഡുഃ കഠിനഃ സ്നിഗ്ധഃ ശീതോ സ്നിഗ്ധോ മന്ദാനുസാരീ കണ്ഡ്വാദയശ്ചാത്ര വേദനാവിശേഷാ ഭവന്തി; സര്വവര്ണവേദനഃ സന്നിപാതശ്വയഥുഃ; പിത്തവച്ഛോണിതജോऽതികൃഷ്ണശ്ച; പിത്തരക്തലക്ഷണ ആഗന്തുര്ലോഹിതാവഭാസശ്ച ||൪||
View original
स षड्विधो वातपित्तकफशोणितसन्निपातागन्तुनिमित्तः | तस्य दोषरूपव्यञ्जनैर्लक्षणानि व्याख्यास्यामः | तत्र, वातशोफः कृष्णोऽरुणो वा परुषो मृदुरनवस्थितास्तोदादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; पित्तशोफः पीतो मृदुः सरक्तो वा शीघ्रानुसार्योषादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; श्लेष्मश्वयथुः पाण्डुः कठिनः स्निग्धः शीतो स्निग्धो मन्दानुसारी कण्ड्वादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; सर्ववर्णवेदनः सन्निपातश्वयथुः; पित्तवच्छोणितजोऽतिकृष्णश्च; पित्तरक्तलक्षण आगन्तुर्लोहितावभासश्च ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
സ യദാ ബാഹ്യാഭ്യന്തരൈഃ ക്രിയാവിശേഷൈര്ന സമ്ഭാവിതഃ പ്രശമയിതും ക്രിയാവിപര്യയാദ്ബഹുത്വാദ്വാ ദോഷാണാം തദാ പാകാഭിമുഖോ ഭവതി | തസ്യാമസ്യ പച്യമാനസ്യ പക്വസ്യ ച ലക്ഷണമുച്യമാനമുപധാരയ- | തത്ര, മന്ദോഷ്മതാ ത്വക്സവര്ണതാ ശീതശോഫതാ സ്ഥൈര്യം മന്ദവേദനതാऽല്പശോഫതാ ചാമലക്ഷണമുദ്ദിഷ്ടം; സൂചിഭിരിവ നിസ്തുദ്യതേ, ദശ്യത ഇവ പിപീലികാഭിഃ, താഭിശ്ച സംസര്പ്യത ഇവ, ഛിദ്യത ഇവ ശസ്ത്രേണ, ഭിദ്യത ഇവ ശക്തിഭിഃ, താഡ്യത ഇവ ദണ്ഡേന, പീഡ്യത ഇവ പാണിനാ, ഘട്യത ഇവ ചാങ്ഗുല്യാ, ദഹ്യതേ പച്യത ഇവ ചാഗ്നിക്ഷാരാഭ്യാമ്, ഓഷചോഷപരീദാഹാശ്ച ഭവന്തി, വൃശ്ചികവിദ്ധ ഇവ ച സ്ഥാനാസനശയനേഷു ന ശാന്തിമുപൈതി, ആധ്മാതബസ്തിരിവാതതശ്ച ശോഫോ ഭവതി , ത്വഗ്വൈവര്ണ്യം ശോഫാഭിവൃദ്ധിര്ജ്വരദാഹപിപാസാ ഭക്താരുചിശ്ച പച്യമാനലിങ്ഗം; വേദനോപശാന്തിഃ പാണ്ഡുതാऽല്പശോഫതാ വലീപ്രാദുര്ഭാവസ്ത്വക്പരിപുടനം നിമ്നദര്ശനമങ്ഗുല്യാऽവപീഡിതേ പ്രത്യുന്നമനം, ബസ്താവിവോദകസഞ്ചരണം പൂയസ്യ പ്രപീഡയത്യേകമന്തമന്തേ ചാവപീഡിതേ, മുഹുര്മുഹുസ്തോദഃ കണ്ഡൂരുന്നതതാ വ്യാധേരുപദ്രവശാന്തിര്ഭക്താഭികാങ്ക്ഷാ ച പക്വലിങ്ഗമ് | കഫജേഷു തു രോഗേഷു ഗമ്ഭീരഗതിത്വാദഭിഘാതജേഷു വാ കേഷുചിദസമസ്തം പക്വലക്ഷണം ദൃഷ്ട്വാ പക്വമപക്വമിതി മന്യമാനോ ഭിഷങ്മോഹമുപൈതി; തത്ര ഹി ത്വക്സവര്ണതാ ശീതശോഫതാ സ്ഥൈര്യമല്പരുജതാऽശ്മവച്ച ഘനതാ, ന മോഹമുപേയാദിതി ||൫||
View original
स यदा बाह्याभ्यन्तरैः क्रियाविशेषैर्न सम्भावितः प्रशमयितुं क्रियाविपर्ययाद्बहुत्वाद्वा दोषाणां तदा पाकाभिमुखो भवति | तस्यामस्य पच्यमानस्य पक्वस्य च लक्षणमुच्यमानमुपधारय- | तत्र, मन्दोष्मता त्वक्सवर्णता शीतशोफता स्थैर्यं मन्दवेदनताऽल्पशोफता चामलक्षणमुद्दिष्टं; सूचिभिरिव निस्तुद्यते, दश्यत इव पिपीलिकाभिः, ताभिश्च संसर्प्यत इव, छिद्यत इव शस्त्रेण, भिद्यत इव शक्तिभिः, ताड्यत इव दण्डेन, पीड्यत इव पाणिना, घट्यत इव चाङ्गुल्या, दह्यते पच्यत इव चाग्निक्षाराभ्याम्, ओषचोषपरीदाहाश्च भवन्ति, वृश्चिकविद्ध इव च स्थानासनशयनेषु न शान्तिमुपैति, आध्मातबस्तिरिवाततश्च शोफो भवति , त्वग्वैवर्ण्यं शोफाभिवृद्धिर्ज्वरदाहपिपासा भक्तारुचिश्च पच्यमानलिङ्गं; वेदनोपशान्तिः पाण्डुताऽल्पशोफता वलीप्रादुर्भावस्त्वक्परिपुटनं निम्नदर्शनमङ्गुल्याऽवपीडिते प्रत्युन्नमनं, बस्ताविवोदकसञ्चरणं पूयस्य प्रपीडयत्येकमन्तमन्ते चावपीडिते, मुहुर्मुहुस्तोदः कण्डूरुन्नतता व्याधेरुपद्रवशान्तिर्भक्ताभिकाङ्क्षा च पक्वलिङ्गम् | कफजेषु तु रोगेषु गम्भीरगतित्वादभिघातजेषु वा केषुचिदसमस्तं पक्वलक्षणं दृष्ट्वा पक्वमपक्वमिति मन्यमानो भिषङ्मोहमुपैति; तत्र हि त्वक्सवर्णता शीतशोफता स्थैर्यमल्परुजताऽश्मवच्च घनता, न मोहमुपेयादिति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ഭവന്തി ചാത്ര- ആമം വിപച്യമാനം ച സമ്യക് പക്വം ച യോ ഭിഷക് | ജാനീയാത് സ ഭവേദ്വൈദ്യഃ ശേഷാസ്തസ്കരവൃത്തയഃ ||൬||
View original
भवन्ति चात्र- आमं विपच्यमानं च सम्यक् पक्वं च यो भिषक् | जानीयात् स भवेद्वैद्यः शेषास्तस्करवृत्तयः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8
വാതാദൃതേ നാസ്തി രുജാ ന പാകഃ പിത്താദൃതേ നാസ്തി കഫാച്ച പൂയഃ | തസ്മാത് സമസ്താന് പരിപാകകാലേ പചന്തി ശോഫാംസ്ത്രയ ഏവ ദോഷാഃ ||൭|| കാലാന്തരേണാഭ്യുദിതം തു പിത്തം കൃത്വാ വശേ വാതകഫൌ പ്രസഹ്യ | പചത്യതഃ ശോണിതമേവ പാകോ മതോऽപരേഷാം വിദുഷാം ദ്വിതീയഃ ||൮||
View original
वातादृते नास्ति रुजा न पाकः पित्तादृते नास्ति कफाच्च पूयः | तस्मात् समस्तान् परिपाककाले पचन्ति शोफांस्त्रय एव दोषाः ||७|| कालान्तरेणाभ्युदितं तु पित्तं कृत्वा वशे वातकफौ प्रसह्य | पचत्यतः शोणितमेव पाको मतोऽपरेषां विदुषां द्वितीयः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
തത്ര, ആമച്ഛേദേ മാംസസിരാസ്നായുസന്ധ്യസ്ഥിവ്യാപാദനമതിമാത്രം ശോണിതാതിപ്രവൃത്തിര്വേദനാപ്രാദുര്ഭാവോऽവദരണമനേകോപദ്രവദര്ശനം ക്ഷതവിദ്രധിര്വാ ഭവതി | സ യദാ ഭയമോഹാഭ്യാം പക്വമപ്യപക്വമിതി മന്യമാനശ്ചിരമുപേക്ഷതേ വ്യാധിം വൈദ്യസ്തദാ ഗമ്ഭീരാനുഗതോ ദ്വാരമലഭമാനഃ പൂയഃ സ്വമാശ്രയമവദാര്യോത്സങ്ഗം മഹാന്തമവകാശം കൃത്വാ നാഡീം ജനയിത്വാ കൃച്ഛ്രസാധ്യോ ഭവത്യസാധ്യോ വേതി ||൯||
View original
तत्र, आमच्छेदे मांससिरास्नायुसन्ध्यस्थिव्यापादनमतिमात्रं शोणितातिप्रवृत्तिर्वेदनाप्रादुर्भावोऽवदरणमनेकोपद्रवदर्शनं क्षतविद्रधिर्वा भवति | स यदा भयमोहाभ्यां पक्वमप्यपक्वमिति मन्यमानश्चिरमुपेक्षते व्याधिं वैद्यस्तदा गम्भीरानुगतो द्वारमलभमानः पूयः स्वमाश्रयमवदार्योत्सङ्गं महान्तमवकाशं कृत्वा नाडीं जनयित्वा कृच्छ्रसाध्यो भवत्यसाध्यो वेति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ഭവതി ചാത്ര- യശ്ഛിനത്ത്യാമമജ്ഞാനാദ്യശ്ച പക്വമുപേക്ഷതേ | ശ്വപചാവിവ മന്തവ്യൌ താവനിശ്ചിതകാരിണൌ ||൧൦||
View original
भवति चात्र- यश्छिनत्त्याममज्ञानाद्यश्च पक्वमुपेक्षते | श्वपचाविव मन्तव्यौ तावनिश्चितकारिणौ ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11-13) · Śloka 13
പ്രാക് ശസ്ത്രകര്മണശ്ചേഷ്ടം ഭോജയേദാതുരം ഭിഷക് | മദ്യപം പായയേന്മദ്യം തീക്ഷ്ണം യോ വേദനാऽസഹഃ ||൧൧|| ന മൂര്ച്ഛത്യന്നസംയോഗാന്മത്തഃ ശസ്ത്രം ന ബുധ്യതേ | തസ്മാദവശ്യം ഭോക്തവ്യം രോഗേഷൂക്തേഷു കര്മണി ||൧൨|| പ്രാണോ ഹ്യാഭ്യന്തരോ നൃൗണാം ബാഹ്യപ്രാണഗുണാന്വിതഃ | ധാരയത്യവിരോധേന ശരീരം പാഞ്ചഭൌതികമ് ||൧൩||
View original
प्राक् शस्त्रकर्मणश्चेष्टं भोजयेदातुरं भिषक् | मद्यपं पाययेन्मद्यं तीक्ष्णं यो वेदनाऽसहः ||११|| न मूर्च्छत्यन्नसंयोगान्मत्तः शस्त्रं न बुध्यते | तस्मादवश्यं भोक्तव्यं रोगेषूक्तेषु कर्मणि ||१२|| प्राणो ह्याभ्यन्तरो नॄणां बाह्यप्राणगुणान्वितः | धारयत्यविरोधेन शरीरं पाञ्चभौतिकम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (14) · Śloka 14
അല്പോ മഹാന് വാ ക്രിയയാ വിനാ യഃ സമുച്ഛ്രിതഃ പാകമുപൈതി ശോഫഃ | വിശാലമൂലോ വിഷമം വിദഗ്ധഃ സ കൃച്ഛ്രതാം യാത്യവഗാഢദോഷഃ ||൧൪||
View original
अल्पो महान् वा क्रियया विना यः समुच्छ्रितः पाकमुपैति शोफः | विशालमूलो विषमं विदग्धः स कृच्छ्रतां यात्यवगाढदोषः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (15) · Śloka 15
ആലേപവിസ്രാവണാശോധനൈസ്തു സമ്യക് പ്രയുക്തൈര്യദി നോപശാമ്യേത് | പച്യേത ശീഘ്രം സമമല്പമൂലഃ സ പിണ്ഡിതശ്ചോപരി ചോന്നതഃ സ്യാത് ||൧൫||
View original
आलेपविस्रावणाशोधनैस्तु सम्यक् प्रयुक्तैर्यदि नोपशाम्येत् | पच्येत शीघ्रं सममल्पमूलः स पिण्डितश्चोपरि चोन्नतः स्यात् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
കക്ഷം സമാസാദ്യ യഥൈവ വഹ്നിര്വായ്വീരിതഃ സന്ദഹതി പ്രസഹ്യ | തഥൈവ പൂയോऽപ്യവിനിഃസൃതോ ഹി മാംസം സിരാഃ സ്നായു ച ഖാദതീഹ ||൧൬||
View original
कक्षं समासाद्य यथैव वह्निर्वाय्वीरितः सन्दहति प्रसह्य | तथैव पूयोऽप्यविनिःसृतो हि मांसं सिराः स्नायु च खादतीह ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (17-18) · Śloka 18
ആദൌ വിമ്ലാപനം കുര്യാദ്ദ്വിതീയമവസേചനമ് | തൃതീയമുപനാഹം തു ചതുര്ഥീം പാടനക്രിയാമ് ||൧൭|| പഞ്ചമം ശോധനം കുര്യാത് ഷഷ്ഠം രോപണമിഷ്യതേ | ഏതേ ക്രമാ വ്രണസ്യോക്താഃ സപ്തമം വൈകൃതാപഹമ് ||൧൮||
View original
आदौ विम्लापनं कुर्याद्द्वितीयमवसेचनम् | तृतीयमुपनाहं तु चतुर्थीं पाटनक्रियाम् ||१७|| पञ्चमं शोधनं कुर्यात् षष्ठं रोपणमिष्यते | एते क्रमा व्रणस्योक्ताः सप्तमं वैकृतापहम् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 17
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ആമപക്വൈഷണീയോ നാമ സപ്തദശോऽധ്യായഃ ||൧൭||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने आमपक्वैषणीयो नाम सप्तदशोऽध्यायः ||१७||
🔊 Audio coming soon