33. avāraṇīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோऽவாரணீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

அவாரணீயமிதி வாரணஂ சிகித்ஸா, ந வித்யதே வாரணஂ யேஷாஂ தே அவாரணா வ்யாதயஃ, தாநதிகத்ய கதோऽத்யாயோऽவாரணீயஃ; ஏதேநாஸாத்யவ்யாதீநதிகத்ய கதோऽத்யாயோऽவாரணீய இத்யர்தஃ||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

உபத்ரவைஸ்து யே ஜுஷ்டா வ்யாதயோ யாந்த்யவார்யதாம் | ரஸாயநாத்விநா வத்ஸ! தாந் ஶண்வேகமநா மம ||௩||

உபத்ரவைரிதி யஃ பூர்வோத்பந்நஂ வ்யாதிஂ ஜகந்யகாலஜாதோ வ்யாதிருபஸஜதி ஸ தந்மூல ஏவோபத்ரவஸஞ்ஜ்ஞஃ; ஜகந்யகாலஜாத இதி பஶ்சாத்காலஜாத இத்யர்தஃ| உபத்ரவைஸ்த்விதி துஶப்தோऽத்ராவதாரணார்தஃ, தேநேதமவதாரயதி- பூர்வாத்யாயேऽரிஷ்டைர்மரணமபிஹிதம், அத்ர தூபத்ரவைரிதி| கேசித் ‘உபத்ரவைஶ்ச’ இதி துஶப்தஸ்தாநே சகாரஂ படந்தி, சகாரஸ்து லக்ஷணேऽர்தே, தேநோபத்ரவைர்லக்ஷணைர்ஜுஷ்டா இத்யர்தஃ; ஜுஷ்டாஃ ஸஹிதாஃ| ரஸாயநாத்விநேதி ரஸாயநேந ஹ்யஸாத்யோ வ்யாதிரபி ப்ராயஃ ஸாத்யதே| ஏகமநாஃ ஸாவதாநஃ| மமேதி மம பார்ஶ்வாத்| ‘வ்யாதயோ யாந்த்யஸாத்யதாம்’ இதி கேசித் படந்தி||௩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 5

வாதவ்யாதிஃ ப்ரமேஹஶ்ச குஷ்டமர்ஶோ பகந்தரம் | அஶ்மரீ மூடகர்பஶ்ச ததைவோதரமஷ்டமம் ||௪|| அஷ்டாவேதே ப்ரகத்யைவ துஶ்சிகித்ஸ்யா மஹாகதாஃ |௫|

ப்ரதமஂ மூலவ்யாதயோ பவந்தி பஶ்சாதுபத்ரவா இதி மூலவ்யாதீந் தர்ஶயதி- வாதவ்யாதிரித்யாதி|- வாதவ்யாதிரத்ர மஹாவாதவ்யாதிரபிப்ரேதோ மஹச்சப்தலோபாத்| அஷ்டாவேத இத்யத்ர த்விதீயஂ புநரஷ்டக்ரஹணஂ ஸர்வேஷாஂ துல்யத்வக்யாபநார்தம்; அந்யே த்வந்யதா ஸமாதததி, தத்து விஸ்தரபயாந்ந லிகிதம்| ப்ரகத்யைவ ஸ்வபாவேநைவ| மஹாகதா இதி மாரணாத்மகத்வாதஸாத்யத்வாச்ச மஹத்த்வமேஷாமிதி| ‘அஷ்டாவேதே மஹாந்தஸ்து வ்யாதயோ துஸ்தராஃ ஸதா’- இதி கேசித் படந்தி||௪||-

Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6

ப்ராணமாஂஸக்ஷயஃ ஶோஷஸ்தஷ்ணா ச்சர்திர்ஜ்வரஸ்ததா ||௫|| அதீஸாரஶ்ச மூர்ச்சா ச ஹிக்கா ஶ்வாஸஸ்ததைவ ச | ஏதைருபத்ரவைர்ஜுஷ்டாந் ஸர்வாநேவ விவர்ஜயேத் ||௬||

யைருபத்ரவைர்ஜுஷ்டா அஸாத்யா பவந்தி வாதவ்யாத்யாதயோ ரோகாஸ்தாநுபத்ரவாநாஹ- ப்ராணமாஂஸக்ஷய இத்யாதி|- உத்ஸாஹோபசயக்ஷய இத்யர்தஃ| சகாரத்ரயஂ வக்ஷ்யமாணஶோபத்வக்ஸ்வாபாதீநாஂ ஸமுச்சயார்தம்| ஏதைருபத்ரவைர்ஜுஷ்டா இத்யத்ர பஹுவசநஂ த்ரிபிர்வா ஜுஷ்டா இதி க்யாபநார்தம்| அந்யே ‘ப்ராணமாஂஸக்ஷயஶ்வாஸதஷ்ணாஶோஷவமீஜ்வரைஃ| மூர்ச்சாதிஸாரஹிக்காபிஃ புநஶ்சைதைருபத்ரவைஃ|| வர்ஜநீயா விஶேஷேண பிஷஜா ஸித்திமிச்சதா’- இதி படந்தி||௫-௬||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

ஶூநஂ ஸுப்தத்வசஂ பக்நஂ கம்பாத்மாநநிபீடிதம் | நரஂ ருஜார்தமந்தஶ்ச வாதவ்யாதிர்விநாஶயேத் ||௭||

ப்ரதிவ்யாதிநியதஂ விஶிஷ்டமரிஷ்டஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஶூநமித்யாதி| ஶூநாத்யுபத்ரவஸஹிதஂ புருஷஂ வாதவ்யாதிர்விநாஶயேதிதி ஸம்பந்தஃ| ஸுப்தத்வசஂ பதிரத்வசம், பக்நஂ வாதேந த்ருடிதம்| ருஜார்தமந்தஶ்சேதி அந்தர்மத்யே ருஜார்தஂ கம்பீரவேதநாபீடிதஂ; கேசித் ‘நரஂ ருஜார்திமந்தஂ ச’ இதி படந்தி; தத்ர ருஜா தோதாதிலக்ஷணா, அர்திஃ ஶூலஃ||௭||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

யதோக்தோபத்ரவாவிஷ்டமதிப்ரஸ்ருதமேவ வா | பிடகாபீடிதஂ காடஂ ப்ரமேஹோ ஹந்தி மாநவம் ||௮||

யதோக்தோபத்ரவாவிஷ்டமிதி மக்ஷிகோபஸர்பணாதயஃ ஶ்லைஷ்மிகாணாஂ, வஷணாவதரணாதயஃ பைத்திகாநாஂ, ஹத்க்ரஹாதயோ வாதிகாநாஂ, தைராவிஷ்டஂ ஸஂயுக்தஂ மாநவஂ ப்ரமேஹோ ஹந்தி| அதிப்ரஸ்ருதமிதி ஸுஷ்டு ஸ்ரவந்மூத்ரம்| பிடகாபீடிதமிதி பிடகாஃ ஶராவிகாகச்சபிகாதயஃ| காடம் அதிஶயேந||௮||

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

ப்ரபிந்நப்ரஸ்ருதாங்கஂ ச ரக்தநேத்ரஂ ஹதஸ்வரம் | பஞ்சகர்மகுணாதீதஂ குஷ்டஂ ஹந்தீஹ குஷ்டிநம் ||௯||

ப்ரபிந்நமித்யாதி|- ப்ரபிந்நப்ரஸ்ருதாப்யாஂ ஸஹாங்கஶப்தஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே| ஹதஸ்வரமிதி நஷ்டஸ்வரம்| பஞ்சகர்மகுணாதீதமிதி அத்ர வமநாதீநாஂ பஞ்சகர்மணாமப்ராப்தபலமித்யேகே; தத்து ந ஸம்யக், யதஃ பஞ்சஶப்தேந பஞ்சமதாத்வவஸ்திதஂ குஷ்டமுக்தஂ; தத்ர கர்மாணி ஸஂஶோதநஸஂஶமநாப்யங்ககுக்குலுஶிலாஜதுப்ரபதீநி, தேஷாஂ குணாஃ பலாநி, தேப்யோऽதீதம்; ஏததுக்தஂ பவதி- அஸ்திகதகுஷ்டஂ ஸஂஶோதநாதிபிரப்யப்ராப்தவிஶேஷஂ குஷ்டிநஂ ஹந்தி| அந்யே து ‘பூர்வரூபக்ரியயா ஸஹ ரஸாதிதாதூநாஂ சதுர்ணாஂ க்ரியாஸமூஹஃ பஞ்சகர்மாணி’ இதி மந்யந்தே| தத்யதா- பூர்வரூபேஷு ஸஂஶோதநமுபயதஃ ஸேவேத; த்வக்ப்ராப்தே ஶோதநாலேபநாநி, அத்ர த்வக்ஶப்தேந ரஸோऽபிதீயதே; ஏவஂ ஶோணிதமாஂஸமேதஸாமபி சிகித்ஸிதஂ நிர்திஷ்டஂ தர்ஶநீயமிதி| இஹேதி அஸ்மிந் ஶாஸ்த்ரே||௯||

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

தஷ்ணாரோசகஶூலார்தமதிப்ரஸ்ருதஶோணிதம் | ஶோபாதீஸாரஸஂயுக்தமர்ஶோவ்யாதிர்விநாஶயேத் ||௧௦||

தஷ்ணேத்யாதி| தஷ்ணாரோசகாத்யுபத்ரவஸஹிதஂ புருஷமர்ஶோவ்யாதிர்விநாஶயேதிதி ஸம்பந்தஃ||௧௦||

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

வாதமூத்ரபுரீஷாணி க்ரிமயஃ ஶுக்ரமேவ ச | பகந்தராத் ப்ரஸ்ரவந்தி யஸ்ய தஂ பரிவர்ஜயேத் ||௧௧||

வாதேத்யாதி||௧௧||

Adhikarana 10 (12) · Śloka 12

ப்ரஶூநநாபிவஷணஂ ருத்தமூத்ரஂ ருகந்விதம் | அஶ்மரீ க்ஷபயத்யாஶு ஸிகதா ஶர்கராந்விதா ||௧௨||

ப்ரஶூநநாபீத்யாத்யுபத்ரவஸஹிதஂ புருஷமஶ்மரீ க்ஷபயதி விநாஶயதி| ஆஶு ஶீக்ரம்| ஸிகதாஶர்கராந்விதேதி ஸிகதா வாலுகா, தத்ஸதஶா யா ஶர்கரா தயா ஸஹிதாऽஶ்மரீத்யர்தஃ||௧௨||

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

கர்பகோஷபராஸங்கோ மக்கல்லோ யோநிஸஂவதிஃ | ஹந்யாத் ஸ்த்ரியஂ மூடகர்பே யதோக்தாஶ்சாப்யுபத்ரவாஃ ||௧௩||

கர்பேத்யாதி| கர்பகோஷபராஸங்கப்ரபத்யுபத்ரவாஃ ஸ்த்ரியஂ ஹந்யுர்விநாஶயேயுஃ, கஸ்மிந் ஸதி? மூடகர்பே; கர்பகோஷபராஸங்க இதி கர்பாஶயஸ்ய பரஃ ஶ்ரேஷ்ட ஆஸங்கோऽதிஶயேந நிரோத இத்யர்தஃ; அந்யே து ஸ்வஸ்தாநாத் பரஸ்தாநஂ கத்வா கர்பஸ்ய ஸங்கோ நிரோத உத்பத்யதே, அநேந ப்ரகாரேண ‘பராஸங்க’ இதி கதயந்தி | மக்கல்ல இதி கர்பிணீவ்யாகரணோக்தோ ஜ்ஞேயஃ; தத்ராப்ரஜாதாயாஶ்சேதி சகாராந்ந கேவலஂ ப்ரஜாதாயாஃ, அப்ரஜாதாயா அபி மக்கல்லோ பவதி, ததா கர்பாஶயாச்ச்யுதகர்பாயா யோநித்வாரஸக்தகர்பாஶயாஶ்ச ரக்தஂ ஸ்ருதமந்தஃஸ்திதஂ பச்யமாநஂ மக்கல்லஸஞ்ஜ்ஞஂ பவதீதி ஜ்ஞேயம்| யோநிஸஂவதிஃ யோநிஸங்கோசநம்| யதோக்தாஶ்சாப்யுபத்ரவா இதி ஆக்ஷேபககாஸஶ்வாஸப்ரமாதயோ மூடகர்பநிதாநே படிதாஃ| ‘ஹந்யுஃ ஸ்த்ரியஂ மூடகர்பாஂ’ இதி கேசித் படந்தி| மூடகர்பாஂ மூடகர்பஸஹிதாம்||௧௩||

Adhikarana 12 (14) · Śloka 14

பார்ஶ்வபங்காந்நவித்வேஷஶோபாதீஸாரபீடிதம் | விரிக்தஂ பூர்யமாணஂ ச வர்ஜயேதுதரார்திதம் ||௧௪||

பார்ஶ்வேத்யாதி| பார்ஶ்வோ பஜ்யதேऽநேநேதி பார்ஶ்வபங்கோ வேதநாவிஶேஷஃ| விரிக்தஂ பூர்யமாணஂ சேதி விரேசநத்ரவ்யைர்பஹுஶோ விரிக்தஂ புநஃ பூர்யமாணமுதரார்திதஂ வர்ஜயேதிதி||௧௪||

Adhikarana 13 (15-18) · Śloka 18

யஸ்தாம்யதி விஸஞ்ஜ்ஞஶ்ச ஶேதே நிபதிதோऽபி வா | ஶீதார்திதோऽந்தருஷ்ணஶ்ச ஜ்வரேண ம்ரியதே நரஃ ||௧௫|| யோ ஹஷ்டரோமா ரக்தாக்ஷோ ஹதி ஸங்காதஶூலவாந் | நித்யஂ வக்த்ரேண சோச்ச்வஸ்யாத்தஂ ஜ்வரோ ஹந்தி மாநவம் ||௧௬|| ஹிக்காஶ்வாஸபிபாஸார்தஂ மூடஂ விப்ராந்தலோசநம் | ஸந்ததோச்ச்வாஸிநஂ க்ஷீணஂ நரஂ க்ஷபயதி ஜ்வரஃ ||௧௭|| ஆவிலாக்ஷஂ ப்ரதாம்யந்தஂ நித்ராயுக்தமதீவ ச | க்ஷீணஶோணிதமாஂஸஂ ச நரஂ நாஶயதி ஜ்வரஃ ||௧௮||

காயசிகித்ஸாவ்யாதீநுபத்ரவைரஸாத்யாந் நிர்திஶந்நாஹ- யஸ்தாம்யதீத்யாதி| யஸ்தாம்யதி முஹுர்முஹுர்மூர்ச்சாஂ கச்சதி| விஸஞ்ஜ்ஞஃ ஶேதே ஸஞ்ஜ்ஞாரஹிதஃ ஸ்வபிதீத்யர்தஃ| நிபதிதோऽபி வேதி ‘ஸஞ்ஜ்ஞாரஹிதஃ’ இதி ஶேஷஃ| ஶீதார்திதோ ‘பஹிஃ’ இதி ஶேஷஃ| அந்தருஷ்ணஶ்சேதி அந்தர்தாஹயுக்தஃ| ஹஷ்டரோமா உத்தர்ஷிதரோமா| ஹதி ஸங்காதஶூலவாநிதி அஷ்டீலாவத்ஸஂஹதவஸ்துஶூலவாநித்யர்தஃ; அந்யே து மஹாஶூலவாநிதி மந்யந்தே| நித்யஂ வக்த்ரேண சோச்ச்வஸ்யாதிதி ஸர்வதா முகேநோர்த்வஂ ஶ்வாஸஂ குர்யாதித்யர்தஃ| தஂ ஜ்வரோ ஹந்தி மாநவமிதி தஂ மாநவஂ ஜ்வரோ ஹந்தி விநாஶயதீத்யர்தஃ| ஹிக்கேத்யாதி| மூடஂ வ்யாமோஹயுக்தமநஸம்| விப்ராந்தலோசநமுச்சலிதாக்ஷம் | க்ஷபயதி ஜ்வர இதி ‘தத்க்ஷணாதேவ’ இதி ஶேஷஃ| ஆவிலாக்ஷமித்யாதி| ஆவிலாக்ஷம் ஓதநமண்டவதஶ்ருபூர்ணேக்ஷணம்| ப்ரதாம்யந்தஂ ப்ரகர்ஷேண மோஹஂ கச்சந்தம்| அதீவ சேதி அஹர்நிஶமித்யர்தஃ| இத்தம்பூதமாவிலாக்ஷதாத்யுபத்ரவஸஹிதஂ நரஂ நாஶயதி ஜ்வர இதி ஸம்பந்தஃ||௧௫-௧௮||

Adhikarana 14 (19) · Śloka 19

ஶ்வாஸஶூலபிபாஸார்தஂ க்ஷீணஂ ஜ்வரநிபீடிதம் | விஶேஷேண நரஂ வத்தமதீஸாரோ விநாஶயேத் ||௧௯||

அத்ர விஶேஷேண வத்தமிதி அவத்தமப்யேவம்பூதஂ விநாஶயேத், வத்தஂ புநர்விஶேஷேணாதிஶயேநேத்யர்தஃ; இத்தம்பூதஂ நரஂ ஶ்வாஸாத்யுபத்ரவஸஹிதமதிஸாரோ விநாஶயேதிதி ஸம்பந்தஃ| ‘க்ஷீணஂ ஜ்வரநிபீடிதம்’ இத்யத்ர ஸ்தாநே ‘க்ஷீணஂ பிம்பிஶீபீடிதஂ’ இதி படந்தி கேசித்| அத்ர பிம்பிஶீஶப்தேந ப்ரவாஹிகோச்யதே, பேடேநாத்ரோக்தஂ- ‘ப்ரவாஹிகாமிதி விதுர்பிம்பிஶீஂ த்வபரே புதாஃ’- இதி||௧௯||

Adhikarana 15 (20) · Śloka 20

ஶுக்லாக்ஷமந்நத்வேஷ்டாரமூர்த்வஶ்வாஸநிபீடிதம் | கச்ச்ரேண பஹு மேஹந்தஂ யக்ஷ்மா ஹந்தீஹ மாநவம் ||௨௦||

கச்ச்ரேண பஹுமேஹந்தமிதி கச்ச்ரேண கஷ்டேந, பஹு மேஹந்தஂ க்ஷரந்தஂ, ‘மலஂ’ இதி ஶேஷஃ| ஏதேநாஹாரஸ்யாதிஶயமலீபாவஃ கதிதஃ, யஸ்ய சாதிஶயமலோ நிஷ்பத்யதே தஸ்ய மாஂஸரக்தக்ஷயோ பவதி, ஸ புநரஸாத்யோ பவதி, இத்தம்பூதஂ நரஂ ஶுக்லாக்ஷத்வாத்யுபத்ரவஸஹிதஂ யக்ஷ்மா ஹந்தீதி ஸம்பந்தஃ| இஹேதி அஸ்மிந் ஶாஸ்த்ரே||௨௦||

Adhikarana 16 (21) · Śloka 21

ஶ்வாஸஶூலபிபாஸாந்நவித்வேஷக்ரந்திமூடதாஃ | பவந்தி துர்பலத்வஂ ச குல்மிநோ மத்யுமேஷ்யதஃ ||௨௧||

ஶ்வாஸேத்யாதி| க்ரந்திமூடதேதி குல்மஸ்யாதர்ஶநம்| ஏதே ஶ்வாஸாத்யுபத்ரவா பவந்தி, கஸ்யேத்யாஹ- குல்மிநோ மத்யுமேஷ்யத இதி|- குல்மிநோ குல்மயுக்தஸ்ய புருஷஸ்ய, மத்யுஂ மரணம், ஏஷ்யதோ கமிஷ்யத இத்யர்தஃ||௨௧||

Adhikarana 17 (22) · Śloka 22

ஆத்மாதஂ பத்தநிஷ்யந்தஂ சர்திஹிக்காதடந்விதம் | ருஜாஶ்வாஸஸமாவிஷ்டஂ வித்ரதிர்நாஶயேந்நரம் ||௨௨||

ஆத்மாதமித்யாதி| பத்தநிஷ்யந்தஂ பத்தமூத்ரஂ ருத்தபூயகதிகஂ வா| காயசிகித்ஸாயாஂ யத்யபி வித்ரதிர்ந படிதஃ, ததாऽபீஹ குல்மாநந்தரமுபத்ரவைஃ ஸோऽப்யஸாத்யோ பவதீதி படிதஃ| ஸமாவிஷ்டமிதி ஸஹிதஂ நரஂ, வித்ரதிர்நாஶயேதிதி ஸம்பந்தஃ||௨௨||

Adhikarana 18 (23) · Śloka 23

பாண்டுதந்தநகோ யஶ்ச பாண்டுநேத்ரஶ்ச மாநவஃ | பாண்டுஸங்காததர்ஶீ ச பாண்டுரோகீ விநஶ்யதி ||௨௩||

பாண்ட்வித்யாதி| பாண்டு ஶப்தேந ஶ்வேதத்வமபிதீயதே| தந்தநகயோஃ பாண்டுதாऽஸ்திகததோஷேண, நேத்ரபாண்டுதா பாண்டுஸங்காததர்ஶித்வஂ ச மஜ்ஜகததோஷேண| பாண்டுஸங்காததர்ஶீ சேதி பாண்டூநாஂ ஶ்வேதத்ரவ்யாணாஂ ஸங்காதஃ ஸமூஹஃ, தஂ ஸர்வாஸு திக்ஷு பஶ்யதீத்யர்தஃ||௨௩||

Adhikarana 19 (24) · Śloka 24

லோஹிதஂ சர்தயேத்யஸ்து பஹுஶோ லோஹிதேக்ஷணஃ | ரக்தாநாஂ ச திஶாஂ த்ரஷ்டா ரக்தபித்தீ விநஶ்யதி ||௨௪||

லோஹிதமித்யாதி| பஹுஶ இதி பஹுவாரம்| லோஹிதேக்ஷண இதி ரக்தநேத்ரஃ, ஏதச்ச பூர்வவந்மஜ்ஜகததோஷேணேதி| ரக்தாநாஂ ச திஶாஂ த்ரஷ்டேதி ஏததபி மஜ்ஜகததோஷேண| ‘ரக்தாநாஂ ச திஶாஂ த்ரஷ்டா’ இத்யத்ர கேசித் ‘லோஹிதோத்காரதர்ஶீ ச’ இதி படந்தி| தத்ரோத்காரேऽபி லோஹிதாகமத்வேந லோஹிதோத்காரஃ, லோஹிததர்ஶித்வஂ ச மஜ்ஜகததோஷேணைவ, லோஹிதஂ ரக்தஂ ச ஸர்வஂ வஸ்து பஶ்யதீத்யர்தஃ| ‘லோஹிதோத்கரதர்ஶீ’ இத்யந்யே படந்தி; வ்யாக்யாநயந்தி ச- லோஹிதஂ ஸர்வஂ வஸ்து பஶ்யதீத்யர்தஃ| ‘லோஹிதாகாரதர்ஶீ ச’ இத்யபரே படந்தி||௨௪||

Adhikarana 20 (25) · Śloka 25

அவாங்முகஸ்தூந்முகோ வா க்ஷீணமாஂஸபலோ நரஃ | ஜாகரிஷ்ணுரஸந்தேஹமுந்மாதேந விநஶ்யதி ||௨௫||

அவாகித்யாதி|- அவாங்முகஸ்து அதோமுகஃ, உந்முகோ வேதி ஊர்த்வமுகஃ| பலஶப்தேநாத்ரோத்ஸாஹஃ கத்யதே| ஜாகரிஷ்ணுஃ ஜாகரணஶீலஃ| அந்யே ‘அவாஞ்சீ வாऽப்யுதஞ்சீ வா’ இதி படந்தி, தத்ராபி ஸ ஏவார்தஃ||௨௫||

Adhikarana 21 (26) · Śloka 26

பஹுஶோऽபஸ்மரந்தஂ து ப்ரக்ஷீணஂ சலிதப்ருவம் | நேத்ராப்யாஂ ச விகுர்வாணமபஸ்மாரோ விநாஶயேத் ||௨௬||

பஹுஶ இத்யாதி| பஹுஶோ பஹுவாராந்| அபஸ்மரந்தம் அபஸ்மாரவேகவந்தம்| ப்ரக்ஷீணஂ ‘புருஷம்’ இதி ஶேஷஃ| நேத்ராப்யாஂ ச விகுர்வாணமிதி நேத்ரத்வயஂ விகதியுக்தஂ கரோதீத்யர்தஃ| இத்தம்பூதஂ புருஷமபஸ்மாரவேகாத்யுபத்ரவஸஹிதமபஸ்மாரோ விநாஶயேதிதி ஸம்பந்தஃ| ய ஏதே காயசிகித்ஸாரோகோபத்ரவாஸ்தே ஸமஸ்தா ஏவாஸாத்யா இதி ஜ்ஞேயாஃ||௨௬||

Adhikarana puShpikA · Śloka 33

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநேऽவாரணீயோ நாம த்ரயஸ்த்ரிஂஶத்தமோऽத்யாயஃ ||௩௩||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே த்ரயஸ்த்ரிஂஶத்தமோऽத்யாயஃ||௩௩||