38. dravyasaṁgrahaṇīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோ த்ரவ்யஸங்க்ரஹணீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

த்ரவ்யாணாஂ ஸங்க்ரஹஃ ஸங்க்ஷேபஃ, தமதிகத்ய கதோऽத்யாய இத்யர்தஃ; விஸ்தரஸ்து சிகித்ஸிதே கத்யதே| ததுக்தஂ- “ஸமாஸேந கணா ஹ்யேதே ப்ரோக்தாஸ்தேஷாஂ து விஸ்தரம்| சிகித்ஸிதேஷு வக்ஷ்யாமி ஜ்ஞாத்வா தோஷபலாபலம்”- இதி||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ஸமாஸேந ஸப்தத்ரிஂஶத்த்ரவ்யகணா பவந்தி ||௩||

தத்ராதாவத்யாயஸ்ய பிண்டார்தஂ நிர்திஶந்நாஹ- ஸமாஸேநேத்யாதி|- ஸமாஸேந ஸங்க்ஷேபேண| கண்யந்த இதி கணாஃ ஸமூஹாஃ| தத்ர த்வாத்ரிஂஶதநியதாவயவாஃ, புநஃ பஞ்ச பஞ்சாவயவாஃ| கேசித் பஞ்சத்ரிஂஶதிதி படந்தி (த்ரிஂஶத்வாऽऽமலகாதீநி விஹாயேதி)||௩||

Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5

தத்யதா- விதாரிகந்தா விதாரீ விஶ்வதேவா ஸஹதேவா ஶ்வதஂஷ்ட்ரா பதக்பர்ணீ ஶதாவரீ ஸாரிவா கஷ்ணஸாரிவா ஜீவகர்ஷபகௌ மஹாஸஹா க்ஷுத்ரஸஹா பஹத்யௌ புநர்நவைரண்டோ ஹஂஸபாதீ வஶ்சிகால்யஷபீ சேதி ||௪|| விதாரீகந்தாதிரயஂ கணஃ பித்தாநிலாபஹஃ | ஶோஷகுல்மாங்கமர்தோர்த்வஶ்வாஸகாஸவிநாஶநஃ ||௫||

தத்ர ப்ரதமஂ தோஷக்ரமேணாத்யஂ கணஂ நிர்திஶந்நாஹ- தத்யதேத்யாதி| விதாரிகந்தா ஶாலபர்ணீ, விதாரீ விபாதிககந்தஃ கோஹலாகாரோ லோஹிதகுஸுமஃ, ஸ ச த்விவிதஃ- தீர்ககந்தோ பஹுக்ஷீரஃ, ஹஸ்திபாதகோऽல்பக்ஷீர இதி| விஶ்வதேவா காங்கேருகீ ப்ரஸித்தா, ‘குடஶர்கரா (குலஶகரீ)’ இதி பூர்வதேஶே, அந்யே ஸிதகுஸுமாஂ பலாமாஹுஃ| ஸஹதேவீ பலாபேதஃ பீதபுஷ்பா ‘காங்கஸீ’ இதி லோகே; அந்யே பலாஂ நீலபுஷ்பாமாஹுஃ| ஶ்வதஂஷ்ட்ரா கோக்ஷுரகஃ| பஶ்நிபர்ணீ பதக்பர்ணீ ‘பீடவநீ’ இதி லோகே| ஶதாவரீ ஸூக்ஷ்மபத்ரா ‘ஶதாஉரீ’ இதி லோகே| ஸாரிவா ஜம்பூபத்ரா, துக்தகர்பா வல்லீ ஸ்வநாமப்ரஸித்தா| கஷ்ணஸாரிவா சிலஹேண்டாபத்ரஸதஶச்சதா சந்தநகந்தா ‘காலவேலீ’ இதி லோகே; கேசித் கஷ்ணஸாரிவாஂ ந படந்தி| ஜீவகஃ கூர்சஶீர்ஷகஃ ஸ்வநாமக்யாதஃ| ஷபகோ வஷபகஃ, அயமபி ஸ்வநாமக்யாதஃ| மஹாஸஹா மாஷபர்ணீ| க்ஷுத்ரஸஹா முத்கபர்ணீ| பஹத்யௌ ஸூக்ஷ்மபலா ஸ்தூலபலா ச| புநர்நவா வர்ஷாபூஃ ‘ஸாடடீ’ இதி லோகே| ஏரண்டஃ ஸ்வநாமப்ரஸித்தஃ| ஹஂஸபாதீ மதுஶ்ரவா ஹஂஸபதாகாரபத்ரா பீதபுஷ்பா ஜலயு(மு)க்ததேஶஜாதா ‘ஹஂஸபாஈ’ இதி லோகே ப்ரஸித்தா| வஶ்சிகாலீ கண்டகிதமேஷஶங்கயுகாகாரபலா பாடாபத்ரா ஈஷத்ரோமஶா ஶ்வேதபுஷ்பகுச்சா தக்ஷிணாவர்தவல்லீ மேஷஶங்கீபேதஃ; வஶ்சியாஶாகமந்யே| ஷபீ கபிகச்சுஃ| ஶகாலவிந்நாமேகே விதாரிகந்தாதௌ படந்தி, தாமபடநீயாமேகே மந்யந்தே, அந்யே பதக்பர்ணீபேதஂ தீர்கபத்ராஂ ஸிஂஹபுச்சாமாஹுஃ| ஶோஷோ ராஜயக்ஷ்மா, அங்கமர்தஃ ஸ்புடநிகா| பித்தாநிலஹரத்வேந தோஷப்ரத்யநீகதோக்தா, ஶோஷாதிநாஶகத்வேந வ்யாதிப்ரத்யநீகத்வஂ சோக்தம், ஏவஂ தோஷயோருக்தயோர்வ்யாதிஷு சோக்தேஷ்வவஸ்தாகாலதேஶாதிபேதேந ஸமஸ்தைரேதைரர்தைர்யதாலாபஂ லப்தைர்வா ஶதஶீதபாண்டஸ்வரஸகல்கசூர்ணகுடிகோத்காரிகாரஸக்ரியாலேபப்ரதேஹபரிஷேகாவகாஹநகததைலாதீநி யதாயோகஂ ஸாதநீயாநி| ஏவமந்யேஷ்வபி கணேஷு யோஜ்யம்| யேஷாஂ ஜீவகர்ஷபகாதித்ரவ்யாணாமந்நபாநாதௌ குணோ ந நிர்திஷ்டஃ, தேஷாஂ ஸமுதிதஸ்ய கணஸ்ய குணாபிதாநேநைவ பதக்த்ரவ்யகுணோ ஜ்ஞாதவ்ய இதி||௪-௫||

Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 7

ஆரக்வதமதநகோபகோண்டாகண்டகீகுடஜபாடாபாடலாமூர்வேந்த்ரயவஸப்தபர்ணநிம்பகுருண்டகதாஸீகுருண்டக- குடூசீசித்ரகஶார்ங்க(ர்ங்கே)ஷ்டாகரஞ்ஜத்வயபடோலகிராததிக்தகாநி ஸுஷவீ சேதி ||௬|| ஆரக்வதாதிரித்யேஷ கணஃ ஶ்லேஷ்மவிஷாபஹஃ | மேஹகுஷ்டஜ்வரவமீகண்டூக்நோ வ்ரணஶோதநஃ ||௭||

ஆரக்வதேத்யாதி| ஆரக்வதஃ கிரமாலகஃ; மதநஃ பிண்டீதகஃ, ‘மயணபல’ இதி லோகே; கோபகோண்டா கர்கோடீ, பதரபேத இத்யந்யே, ‘க்ராமகோலிகா’ இதி ப்ரஸித்தா, பூகபேதமபரே; கண்டகீ விகங்கதஃ வக்ஷகண்டகாரிகேதி ப்ரஸித்தா, ‘காங்கஈ’ இதி லோகே; குடஜ இந்த்ரவக்ஷஃ; பாடா அவித்தகரணீ, ‘பாட’ இதி லோகே; பாடலா வஸந்ததூதீ ஸ்வநாமப்ரஸித்தா; மூர்வா தநுர்குணோபயோக்யா, ‘தூத உ’ இதி லோகே, அந்யே சோரஸ்நாயுமாஹுஃ; இந்த்ரயவஃ குடஜபலஂ; ஸப்தபர்ணஃ ஶால்மலீஸதஶபர்ணோ கஜமதகந்தபுஷ்பஃ ஶரதி விகஸநஶீல உச்சைர்வக்ஷஃ ‘ஸாதவந’ இதி லோகே; நிம்பஃ ப்ரஸித்தஃ; குருண்டகஃ பீதபுஷ்பஃ, ‘கண்டாஶேலுஆ’ இதி லோகே; நீலபுஷ்பஃ ஸ ஏவ தாஸீகுருண்டகஃ; குடூசீ ப்ரஸித்தா; சித்ரகஃ ப்ரஸித்தஃ; ஶார்ங்க(ர்ங்கே)ஷ்டா காகஜங்கா ‘விகஸவநீ’ இதி லோகே, காகமாசீத்யந்யே, அந்யே து ஶார்ங்கஷ்டா காகதிக்தா கௌரவர்துலாவகுண்டிதபலா ‘சிரபோடிகா’ இதி ப்ரஸித்தா, ‘புருதாகா’ இதி பூர்வதேஶே, காகாதநீத்யபரே, ஸா ச குஞ்ஜேதி ப்ரஸித்தா; கரஞ்ஜத்வயமிதி ஏகஶ்சிரபில்வஃ, த்விதீயஃ கண்டகீ விடபகரஞ்ஜஃ; படோலஃ குலகஃ ஸ்வநாமக்யாதஃ; கிராததிக்தகோ பூநிம்பஃ; ஸுஷவீ காரவேல்லகஃ, அந்யே து பாநீயவல்லீமாஹுஃ||௬-௭||

Adhikarana 5 (8-9) · Śloka 9

ஸாலஸாராஜகர்ணகதிரகதரகாலஸ்கந்தக்ரமுகபூர்ஜமேஷஶங்கதிநிஶசந்தநகுசந்தநஶிஂஶபா- ஶிரீஷாஸநதவார்ஜுநதாலஶாகநக்தமாலபூதீகாஶ்வகர்ணாகுரூணி காலீயகஂ சேதி ||௮|| ஸாலஸாராதிரித்யேஷ கணஃ குஷ்டவிநாஶநஃ | மேஹபாண்ட்வாமயஹரஃ கபமேதோவிஶோஷணஃ ||௯||

ஸாலஸாரேத்யாதி| ஸாலஃ ஶங்குஃ, தஸ்ய ஸாரஃ ஸாலஸாரஃ; அஜகர்ணஃ ஸர்ஜஃ ஸாலபேத ஏவ; கதிரோ காயத்ரீ ஸ்வநாமக்யாதஃ; கதரஃ கதிராகாரஃ ஶ்வேதஸாரஃ; க்ரமுகஃ பூகஃ, கேசித் ‘க்ரமுக’ இதி படந்தி, அத்ராபி ஸ ஏவார்தஃ, வக்ஷரோத்ர இத்யந்யே ஸாராதிகாராத்; பூர்ஜோ மதுத்வக் ஸ்வநாமக்யாதஃ, கேசித் பூர்ஜஸ்தாநே ‘ஸ்பூர்ஜக’ இதி படந்தி, தத்ர ஸ்பூர்ஜகஃ ஶ்யோநாகநாம்நா ப்ரஸித்தஃ, (லகுசாகாரபத்ரகாண்டஃ ); மேஷஶங்கஃ கர்கடஶங்கஃ, ஸ ச புத்ரஞ்ஜீவகஸதஶஸ்தருவிஶேஷஃ; திநிஶஃ ஸ்யந்தநஃ, ‘ஸாதண’ இதி லோகே ப்ரஸித்தஃ; சந்தநஂ ஶ்ரீசந்தநஂ ‘ஶ்ரீகண்ட’ இதி ப்ரஸித்தஂ; குசந்தநஂ ரக்தசந்தநஂ; ஶிஂஶபா கஷ்ணஸாரா ‘ஸீஸஈ’ இதி லோகே; ஶிரீஷோ விஷகாதீ, ‘ஶிரஸ’ இதி லோகே; அஸநோ பீஜகஃ பூர்வதேஶே ப்ரஸித்தஃ; தவஃ ஶகடாக்யஃ ஸ்வநாமப்ரஸித்தஃ; அர்ஜுநஃ ககுபஃ; தாலஃ ஸ்வநாமக்யாதஃ; ஶாகஃ பூர்வதேஶே ப்ரஸித்தோ மஹாகரபத்ரஃ; நக்தமாலோ பஹத்கரஞ்ஜஃ; பூதீகஃ சிரபில்வஃ; அஶ்வகர்ணோ கந்தமுண்டோऽஶ்வத்தஸதஶஃ பூர்வதேஶே ப்ரஸித்தஃ; அகுரு ஸ்வநாமக்யாதஂ; காலீயகஂ ‘மலேந்த்ரீசந்தநம்’ இதி ப்ரஸித்தம்| விநாஶநஹரணவிஶோஷணாநாமர்தபேதமாஹுஃ- தத்ர குஷ்டவிநாஶநோ மூலோச்சேதநஃ, ஹரணோ மேஹபாண்ட்வாதேஃ ஸஂஶமநத்வேந நிர்மூலநத்வேந வா, ஶோஷணஃ கபமேதஸோர்த்ரவஸ்நிக்தயோஃ||௮-௯||

Adhikarana 6 (10-11) · Śloka 11

வருணார்தகலஶிக்ருமதுஶிக்ருதர்காரீமேஷஶங்கீபூதீகநக்தமாலமோரடாக்நிமந்தஸைரேயகத்வயபிம்பீவஸுகவஸிரசித்ரக- ஶதாவரீபில்வாஜஶங்கீதர்பா பஹதீத்வயஂ சேதி ||௧௦|| வருணாதிர்கணோ ஹ்யேஷ கபமேதோநிவாரணஃ | விநிஹந்தி ஶிரஃஶூலகுல்மாப்யந்தரவித்ரதீந் ||௧௧||

வருணேத்யாதி| வருணஸ்திக்தஸாரஃ ஶாகத்ருமஃ ‘வருண’ இதி லோகே; ஆர்தகலஃ ககுபஃ ஸுகந்தமூலஃ ‘கவஹா (கௌஹா)’ இதி நாம்நா பூர்வதேஶே ப்ரஸித்தாஃ; ஶிக்ருஃ ஶோபாஞ்ஜநகஃ; மதுஶிக்ரூ ரக்தஶோபாஞ்ஜநகஃ; தர்காரீ அரணிகா; மேஷஶங்கீ கர்கடஶங்கீ; பூதீகஶ்சிரபில்வஃ; நக்தமாலோ பஹத்கரஞ்ஜஃ; மோரடோऽங்கோல்லபுஷ்போ ‘மோஇஹர ’ இதி லோகே, ஹஸ்திகர்ணபலாஶ இத்யந்யே; அக்நிமந்தஸ்தேஜோவக்ஷஃ பூர்வதேஶே ‘ஆகத’ இதி ப்ரஸித்தஃ; ஸைரேயகத்வயஂ ரக்தபுஷ்பநீலபுஷ்பகண்டஶேலுஆத்வயஂ; பிம்பீ ஓஷ்டோபமபலா ‘திண்டுரிகா’ இதி ப்ரஸித்தா; சித்ரகஃ ப்ரஸித்தஃ; ஶதாவரீ ப்ரஸித்தா; வஸுகோ புகஃ ‘பகபுஷ்ப’ இதி லோகே; அந்யே து வஸுகோऽர்கஃ; வஶிரோ மர்கடபிப்பலீ தணஜாதிஃ ‘அபாமார்க’ இதி ப்ரஸித்தஃ; பில்வஃ ஶ்ரீபலஃ; அஜஶங்கீ சகலவிஷாணிகா உத்தமாரணீ ‘மேண்டிகா’ இதி லோகே; தர்பஃ குஶஃ; பஹதீத்வயஂ கண்டகாரிகாத்வயம்- ஏகா ஸ்தூலபலா, த்விதீயா ஹ்ரஸ்வபலா||௧௦-௧௧||

Adhikarana 7 (12-13) · Śloka 13

வீரதருஸஹசரத்வயதர்பவக்ஷாதநீகுந்த்ராநலகுஶகாஶாஶ்மபேதகாக்நிமந்தமோரடாவஸுகவஸிரபல்லூககுரண்டிகேந்தீவரகபோதவங்காஃ ஶ்வதஂஷ்ட்ரா சேதி ||௧௨|| வீரதர்வாதிரித்யேஷ கணோ வாதவிகாரநுத் | அஶ்மரீஶர்கராமூத்ரகச்ச்ராகாதருஜாபஹஃ ||௧௩||

வீரேத்யாதி| வீரதருஃ ஶரஃ, அந்யே து வீரதருஃ ‘வேல்லந்தர’ இதி நாம்நா ப்ரஸித்தோ ஜாங்கலதேஶே நர்மதாதடே சர்மண்வதீநதீஸமீபே ச, தல்லக்ஷணமுச்யதே- “வேல்லந்தருர்ஜகதி வீரதருஃ ப்ரஸித்தஃ ஶ்வேதாஸிதாருணவிலோஹிதபீதபுஷ்பஃ| ஆதாரிதுல்யகுஸுமஃ ஶமிஸூக்ஷ்மபத்ரஃ ஸ்யாத் கண்டகீ விஜலதேஶஜ ஏஷ வக்ஷஃ-” இதி; ஸஹசரத்வயஂ கண்டஶேலுத்வயஂ; தர்பஃ ப்ரஸித்தஃ; வக்ஷாதநீ பந்தாகஃ ‘கவலேகூ’ இதி லோகே, வக்ஷகலம்புகமபரே; குந்த்ரா பாதரகபேதோ ‘கோதர’ இதி லோகே; நலோ தூர்வாகாராங்குரோऽந்தஃஶுஷிரஃ ஸ்வநாமக்யாதஃ; குஶோ ஹ்ரஸ்வதர்பஃ; காஶஃ சாமரபுஷ்பஃ; அஶ்மபேதகஃ பாஷாணபேதகஃ, அக்நிமந்தஃ தேஜோவக்ஷஃ; ‘அங்கேஶூர’ இதி லோகே; மோரடோऽங்கோல்லபுஷ்பஃ, ஹஸ்திகர்ணபலாஶ இத்யேகே, இக்ஷுமூலமித்யபரே; வஸுகோ புகஃ ‘பகபுஷ்ப’ இதி லோகே; வஸிரஃ அபாமார்கஃ, ஸூர்யாவர்தபேத இத்யேகே; பல்லூகஃ ஶ்யோநாகஃ ‘ஶோணா’ இதி லோகே; குரண்டிகா கஷ்ணஸூக்ஷ்மபலா ‘ஸிரிவாலிகா’ இதி லோகே; இந்தீவரோऽபி தத்பேதோ தீர்கபத்ரோ பஹுலபுஷ்பஃ; கபோதவங்கா ஸுவர்சலா, அந்யே ‘ஶிரீஷஸதஶபத்ரா ஸ்வல்பவிடபா’ இதி த்ரவ்யாந்தரமாஹுஃ; ஶ்வதஂஷ்ட்ரா கோக்ஷுரகஃ| அஶ்மரீ பஸ்திபாஷாணஃ, ஸைவ வாதபிந்நா ஶர்கரா, மூத்ராகாதோ மூத்ராவரோதஃ; ருஜாஶப்தோ ரோகவசநஃ, ஸ சாஶ்மர்யாதிஷு ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே||௧௨-௧௩||

Adhikarana 8 (14-15) · Śloka 15

லோத்ரஸாவரலோத்ரபலாஶகுடந்நடாஶோகபஞ்ஜீகட்பலைலவாலுகஶல்லகீஜிங்கிநீகதம்பஸாலாஃ கதலீ சேதி ||௧௪|| ஏஷ ரோத்ராதிரித்யுக்தோ மேதஃகபஹரோ கணஃ | யோநிதோஷஹரஃ ஸ்தம்பீ வர்ண்யோ விஷவிநாஶநஃ ||௧௫||

ரோத்ரேத்யாதி| ரோத்ரோ லாக்ஷாப்ரஸாதநோ ரக்தஃ; ஸாவரலோத்ரஃ ஶ்வேதஸ்தூலத்வக்; பலாஶஃ கிஂஶுகஃ; குடந்நடஃ ஸ்யோநாகஃ; அஶோகோ லோஹிதகுஸுமஃ ஸ்வநாமக்யாதஃ; பஞ்ஜீ பார்கீ; கட்பலஃ ‘காயபல’ இதி லோகே; ஏலவாலுகஂ ஹரிவாலுகஂ கஷ்ணகந்திகட்பலஸதஶஂ; ஶல்லகீ கஜபக்ஷ்யா ‘ஸால’ இதி லோகே; ஜிங்கிநீ குடமஜ்ஜநிகா, ‘குலதுணி’ இதி லோகே, பூர்வதேஶே ஸ்வநாமப்ரஸித்தா; கதம்போ வக்ஷகதம்பஃ; ஸாலஃ ஸர்ஜஃ; கதலீ ரம்பா ஸ்வநாமப்ரஸித்தா| ஸ்தம்பீ அதிஸாராதேஃ ஸ்தம்பநஃ||௧௪-௧௫||

Adhikarana 9 (16-17) · Śloka 17

அர்காலர்ககரஞ்ஜத்வயநாகதந்தீமயூரகபார்கீராஸ்நேந்த்ரபுஷ்பீக்ஷுத்ரஶ்வேதாமஹாஶ்வேதாவஶ்சிகால்யலவணாஸ்தாபஸவக்ஷஶ்சேதி ||௧௬|| அர்காதிகோ கணோ ஹ்யேஷ கபமேதோவிஷாபஹஃ | கமிகுஷ்டப்ரஶமநோ விஶேஷாத்வ்ரணஶோதநஃ ||௧௭||

அர்கேத்யாதி| அர்கோ ரக்தபுஷ்பஃ ப்ரஸித்தஃ; அலர்கோ மந்தாரகஃ, யஸ்ய க்ஷீரஂ ந விநஶ்யதி; கரஞ்ஜத்வயஂ வக்ஷவிடபகரஞ்ஜௌ; நாகதந்தீ தந்திநீ; மயூரகோऽபாமார்கஃ; பார்கீ ஸ்வநாமக்யாதா; ராஸ்நா ஸுரபீ ஸ்வநாமக்யாதா; இந்த்ரபுஷ்பீ கண்டகீ கஷ்ணபுஷ்பகரஞ்ஜஃ, ‘கலிகாரிகா’ இத்யந்யே; க்ஷுத்ரஶ்வேதா ஶ்வேதஸ்யந்தா ஶ்வேதபுஷ்பா ‘ஸேபந்த’ இதி லோகே; மஹாஶ்வேதா நீலபுஷ்பஃ ஸேபந்தஃ, ‘வந்த்யாகர்கோடிகா’ இத்யந்யே; வஶ்சிகாலீ வஶ்சியாகஃ; அலவணா ஜ்யோதிஷ்மதீ வர்துலபக்வரக்தபலா, பீததைலா ‘காகமர்தநீகா’ இதி லோகே ப்ரஸித்தா; தாபஸவக்ஷஃ இங்குதஃ, புத்ரஞ்ஜீவக இத்யந்யே||௧௬-௧௭||

Adhikarana 10 (18-19) · Śloka 19

ஸுரஸாஶ்வேதஸுரஸாபணிஜ்ஜகார்ஜகபூஸ்தணஸுகந்தகஸுமுககாலமாலகுடேரககாஸமர்தக்ஷவககரபுஷ்பாவிடங்ககட்பல- ஸுரஸீநிர்குண்டீகுலாஹலோந்துருகர்ணிகாபஞ்ஜீப்ராசீபலகாகமாச்யோ விஷமுஷ்டிகஶ்சேதி ||௧௮|| ஸுரஸாதிர்கணோ ஹ்யேஷ கபஹத் கமிஸூதநஃ | ப்ரதிஶ்யாயாருசிஶ்வாஸகாஸக்நோ வ்ரணஶோதநஃ ||௧௯||

ஸுரஸேத்யாதி| ஸுரஸே த்வே ஶ்வேதகஷ்ணகுஸுமே தே ச லோகே ‘துலஸீ’ இதி ப்ரஸித்தே; பணிஜ்ஜகஸ்தீக்ஷ்ணகந்தோ ‘மருவக’ இதி லோகே, அந்யே த்வநேநைவ நாம்நா ப்ரஸித்தஃ; அர்ஜகோ பர்பரிகாகாரோ லகுமஞ்ஜரீகஃ ஸூக்ஷ்மபத்ரோ நிர்கந்தஃ ஶ்வேதகுடேரகஃ; பூஸ்தணோ குதாகநாமதேயோ, த்ரோணபுஷ்பீஸதஶஃ; ஸுகந்தகோ த்ரோணபுஷ்பஃ; அந்யே து பூஸ்தணஂ ரோஹிஷஂ, ஸுகந்தகோ பஹத்ஸுகந்ததணஂ; ஸுமுகோ ராஜிகா, அந்யே து வநபர்பரிகா ‘ஸௌஹா’ இதி நாம்நா ஜேஜீபுக்தௌ ப்ரஸித்தா; காலமாலஃ கஷ்ணமல்லிகா ‘பர்பரிகா’ இதி லோகே; காஸமர்தஃ ஸ்வநாமக்யாதஃ; க்ஷவகஃ க்ஷவதுகாரஃ பணிஜ்ஜகாகாரஃ ‘சிஹ்வரியாக’ இதி பாரியாத்ரே ப்ரஸித்தஃ, ‘சிங்கிநீ’ இதி லோகே; கரபுஷ்பஃ தஸ்யைவ பேதஃ, போவைகாமபரே, மருவகமந்யே; விடங்கஃ ப்ரஸித்தஃ; கட்பலஃ ஸோமவல்கஃ ‘காயபல’ இதி லோகே; ஸுரஸீ கபித்தஸதஶபத்ரா ‘பில்வநாஸீ’ இதி லோகே ப்ரஸித்தா, ஶ்வேதநிர்குண்டீத்யந்யே; நிர்குண்டீ நீலநிர்குண்டீ; குலாஹலஃ ‘முண்டிகா’ இதி ப்ரஸித்தஃ; உந்துருகர்ணிகா மூஷிககர்ணிகா ‘உந்துரீ’ இதி லோகே, உந்துரகர்ணீஂ த்ரவந்தீமாஹுரந்யே, அபரே தந்திநீமாஹுஃ, ‘உந்துரகர்ணா’ இத்யேகே படந்தி, தத்ராபி ஸ ஏவார்தஃ; பஞ்ஜீ பார்கீ; ப்ராசீபலோ மத்ஸ்யாக்ஷகஃ, ‘காகஜங்கா, நதீபிப்பலீ வா’ இத்யபரே, கேசிதாசார்யா ஏவஂ வதந்தி- யத்யபி ப்ராசீபலஶப்தேந காகஜங்கா கண்டதூர்வா ஜலபிப்பலீ சோச்யதே, ததாऽப்யத்ர காகஜங்கைவ, காகமாசீஸாந்நித்யாத்வாதகபகமிபாதிர்யஹரத்வாச்ச; காகமாசீ மஷ்டபலா ஸ்வநாமப்ரஸித்தா; விஷமுஷ்டிகோ த்ரேக்கா ‘ராஜநிம்ப’ இதி ப்ரஸித்தஃ, பஹதலம்புஷாமபரே, கர்கோடீமந்யே| கமிஸூதந இதி கமிக்ந இத்யர்தஃ||௧௮-௧௯||

Adhikarana 11 (20-21) · Śloka 21

முஷ்ககபலாஶதவசித்ரகமதநவக்ஷகஶிஂஶபாவஜ்ரவக்ஷாஸ்த்ரிபலா சேதி ||௨௦|| முஷ்ககாதிர்கணோ ஹ்யேஷ மேதோக்நஃ ஶுக்ரதோஷஹத் | மேஹார்ஶஃபாண்டுரோகாஶ்மஶர்கராநாஶநஃ பரஃ ||௨௧||

முஷ்ககேத்யாதி| முஷ்ககஃ க்ஷாரவக்ஷஃ ‘மோகக’ இதி லோகே; பலாஶஃ கிஂஶுகஃ; தவஃ ஸ்வநாமப்ரஸித்தஃ; சித்ரகோऽபி ஸ்வநாம்நைவ ப்ரஸித்தஃ; மதநஃ பிண்டீதகஃ; வக்ஷகஃ குடஜஃ; ‘மதநவக்ஷ’ இத்யந்யே படந்தி, மதநவக்ஷ இத்யத்ர வக்ஷஶப்தநிர்தேஶஃ பலப்ரதிஷேதார்தமிதி வ்யாக்யாநயந்தி; ஶிஂஶபா கஷ்ணஸாரா ஸ்வநாமக்யாதா; வஜ்ரவக்ஷஃ ‘ஸேஹுண்ட’ இதி லோகே; த்ரிபலா ஹரீதக்யாமலகபிபீதகாநி||௨௦-௨௧||

Adhikarana 12 (22-23) · Śloka 23

பிப்பலீபிப்பலீமூலசவ்யசித்ரகஶங்கவேரமரிசஹஸ்திபிப்பலீஹரேணுகைலாஜமோதேந்த்ரயவபாடாஜீரகஸர்ஷப- மஹாநிம்பபலஹிங்குபார்கீமதுரஸாதிவிஷாவசாவிடங்காநி கடுரோஹிணீ சேதி ||௨௨|| பிப்பல்யாதிஃ கபஹரஃ ப்ரதிஶ்யாயாநிலாருசீஃ | நிஹந்யாத்தீபநோ குல்மஶூலக்நஶ்சாமபாசநஃ ||௨௩||

பிப்பலீத்யாதி| சவ்யஂ ஹஸ்திபிப்பலீமூலஂ ஸ்வநாமக்யாதஂ; ஶங்கவேரஂ ஶுண்டீ; ஹஸ்திபிப்பலீ கஜபிப்பலீ; அஜமோதா ஸ்வநாமக்யாதா, அந்யே யவாநிகாமாஹுஃ; மஹாநிம்பபலமிதி மஹாநிம்போ த்ரேக்கா ‘பர்வதநிம்ப’ இதி லோகே; மதுரஸா மூர்வா| ஆமபாசந இதி ஆமலக்ஷணஂ யதா- “ஜடராநலதௌர்பல்யாதவிபக்வஸ்து யோ ரஸஃ| ஸ ஆமஸஞ்ஜ்ஞகோ தேஹே ஸர்வதோஷப்ரகோபகஃ”- இதி| ஶேஷஂ ப்ரஸித்தம்||௨௨-௨௩||

Adhikarana 13 (24-25) · Śloka 25

ஏலாதகரகுஷ்டமாஂஸீத்யாமகத்வக்பத்ரநாகபுஷ்பப்ரியங்குஹரேணுகாவ்யாக்ரநகஶுக்திசண்டாஸ்தௌணேயகஶ்ரீவேஷ்டக- சோசசோரகவாலுககுக்குலுஸர்ஜரஸதுருஷ்ககுந்துருகாகுருஸ்பக்கோஶீரபத்ரதாருகுங்குமாநி புந்நாககேஶரஂ சேதி ||௨௪|| ஏலாதிகோ வாதகபௌ நிஹந்யாத்விஷமேவ ச | வர்ணப்ரஸாதநஃ கண்டூபிடகாகோடநாஶநஃ ||௨௫||

ஏலேத்யாதி| த்யாமகஂ கத்தணஂ ‘ரோஹிஷ’ இதி லோகே; த்வக் வராங்கஂ ‘குடதஜ’ இதி லோகே; பத்ரஂ பத்ரகஂ; நாகபுஷ்பஂ நாககேஶரம், அந்யே நாககேஶரபுஷ்பஸமபுஷ்போ மஹாதருரித்யாஹுஃ; ஹரேணுகா ரேணுகா; வ்யாக்ரநகோ பஹந்நகஃ, பஹந்நகீத்யந்யே; ஶுக்திஸ்தத்பேதோऽல்பநகஃ; சண்டா ஸ்வநாமக்யாதேஷத்கஷ்ணா சோரகபேதஃ அஜமோதாகாரா; ஸ்தௌணேயகஂ துணேரகஃ; ஶ்ரீவேஷ்டகஃ ஸரலசோபஃ ‘குக்குலீ’ இதி லோகே; சோசஸ்த்வக்பேதோ வநவாஸிகாத்வக்; சோரகஃ ஸ்வநாமக்யாதஃ, க்ரந்திபர்ணகபேதோ க்ரந்திபர்ணாகார ஏவ; ஸர்ஜஃ ஸர்ஜரஸஃ ‘ரால’ இதி ப்ரஸித்தஃ; அந்தலோபாத்; ரஸஃ கந்தரஸஃ ‘போல’ இதி லோகே; துருஷ்கஃ ஸிஹ்லகஃ; குந்துரகஃ ஶல்லகீசோபஃ; ஸ்பக்கா குடிலபுஷ்பா ஸுகந்தித்ரவ்யமௌத்தராபதிகஂ; பத்ரதாரு தேவதாரு; புந்நாகஃ ஸுரபர்ணிகா, ஸுங்கந்திபுஷ்பா தக்ஷிணாபதே ‘ஸுரபதி’(ஸுரங்கீ)நாம்நா ப்ரதீதா; கேஶரஂ பகுலஂ, கேசித் ஸமுதிதஂ வ்யாக்யாநயந்தி- புந்நாககேஶரஂ பத்மகேஶரமித்யர்தஃ; அந்யே த்வேவஂ படந்தி- “புந்நாகநாககேஶரஂ ச” இதி, புந்நாகஂ தேவவல்லபஂ ராஜசம்பகமிதி லோகே, நாககேஶரஂ ஸ்வநாமப்ரஸித்தம்| கோடநாஶந இதி அத்ர கோடலக்ஷணமுச்யதே- “வரடீதஷ்டஸங்காஶஃ கண்டூமாந் லோஹிதோऽஸ்ரகபபித்தாத்| க்ஷிப்ரோத்பாதவிநாஶஃ கோட இதி நிகத்யதே ஸத்பிஃ”- இதி||௨௪-௨௫||

Adhikarana 14 (26-28) · Śloka 28

வசாமுஸ்தாதிவிஷாபயாபத்ரதாரூணி நாககேஶரஂ சேதி ||௨௬|| ஹரித்ராதாருஹரித்ராகலஶீகுடஜபீஜாநி மதுகஂ சேதி ||௨௭|| ஏதௌ வசாஹரித்ராதீ கணௌ ஸ்தந்யவிஶோதநௌ | ஆமாதிஸாரஶமநௌ விஶேஷாத்தோஷபாசநௌ ||௨௮||

வசேத்யாதி| பத்ரதாரு தேவதாரு| கலஶீ பஶ்நிபர்ணீ| தோஷபாசநாவிதி ஆமஸஂஸஷ்டாநாஂ தோஷாணாஂ பாசநௌ||௨௬-௨௮||

Adhikarana 15 (29-30) · Śloka 30

ஶ்யாமாமஹாஶ்யாமாத்ரிவத்தந்தீஶங்கிநீதில்வககம்பில்லகரம்யகக்ரமுகபுத்ரஶ்ரேணீகவாக்ஷீ- ராஜவக்ஷகரஞ்ஜத்வயகுடூசீஸப்தலாச்சகலாந்த்ரீஸுதாஃ ஸுவர்ணக்ஷீரீ சேதி ||௨௯|| உக்தஃ ஶ்யாமாதிரித்யேஷ கணோ குல்மவிஷாபஹஃ | ஆநாஹோதரவிட்பேதீ ததோதாவர்தநாஶநஃ ||௩௦||

ஶ்யாமேத்யாதி| ஶ்யாமா ஶ்வேதா த்ரிவதா; மஹாஶ்யாமா வத்ததாரகஃ; த்ரிவத் ரக்தமூலா த்ரிவத் ‘நிஶோத்ர’ இதி லோகே; தந்தீ தந்திநீ; ஶங்கிநீ யவதிக்தாபேதஃ, ‘ஶ்வேதபுத்நா’ இத்யேகே; தில்வகோ ரோத்ரஃ, அந்யே தில்வகோ ரோத்ராகாரோ பஹத்பத்ரோ ரக்தத்வக்கோ வைரேசநிகஃ; கம்பில்லகோ ரோசநிகா, ஸ்வநாமக்யாதஃ; ரம்யகோ த்ரேக்கா ‘மஹாநிம்ப’ இதி லோகே ப்ரஸித்தஃ, படோலமூலமித்யேகே; க்ரமுகஃ பூகபலஂ; புத்ரஶ்ரேணீ த்ரவந்தீ ஏரண்டஸதஶபலபத்ராऽல்பவிடபா ‘ஶம்பரீ’ இதி லோகே; கவாக்ஷீ இந்த்ரவாருணீ; ராஜவக்ஷஃ கிரமாலகஃ; கரஞ்ஜத்வயஂ வக்ஷவிடபகரஞ்ஜௌ; குடூசீ ப்ரஸித்தா; ஸப்தலா ஸாதலா ஸ்நுஹீபேதஃ; சகலாந்த்ரீ வத்ததார(ரு)கபேதஃ, புத்நாபேத இத்யபரே; ஸுதா ஸேஹுண்டஃ; ஸுவர்ணக்ஷீரீ அநந்தாஸதஶபத்ரா, கங்குஷ்டமித்யபரே||௨௯-௩௦||

Adhikarana 16 (31-32) · Śloka 32

பஹதீகண்டகாரிகாகுடஜபலபாடா மதுகஂ சேதி ||௩௧|| பாசநீயோ பஹத்யாதிர்கணஃ பித்தாநிலாபஹஃ | கபாரோசகஹத்ரோகமூத்ரகச்ச்ரருஜாபஹஃ ||௩௨||

பஹதீத்யாதி| மூலே ஸ்பஷ்ட ஏவ||௩௧-௩௨||

Adhikarana 17 (33-34) · Śloka 34

படோலசந்தநகுசந்தநமூர்வாகுடூசீபாடாஃ கடுரோஹிணீ சேதி ||௩௩|| படோலாதிர்கணஃ பித்தகபாரோசகநாஶநஃ | ஜ்வரோபஶமநோ வ்ரண்யஶ்சர்திகண்டூவிஷாபஹஃ ||௩௪||

படோலேத்யாதி| குசந்தநஂ ரக்தசந்தநஂ; மூர்வா துதௌடஃ, ‘சௌரஸ்நாயுக’ இத்யேகே| வ்ரணேப்யோ ஹிதோ வ்ரண்யஃ| ஶேஷஂ ஸுகபோதம்||௩௩-௩௪||

Adhikarana 18 (35-36) · Śloka 36

காகோலீக்ஷீரகாகோலீஜீவகர்ஷபகமுத்கபர்ணீமாஷபர்ணீமேதாமஹாமேதாச்சிந்நருஹா கர்கடஶங்கீதுகாக்ஷீரீபத்மகப்ரபௌண்டரீகர்திவத்திமத்வீகாஜீவந்த்யோ மதுகஂ சேதி ||௩௫|| காகோல்யாதிரயஂ பித்தஶோணிதாநிலநாஶநஃ | ஜீவநோ பஂஹணோ வஷ்யஃ ஸ்தந்யஶ்லேஷ்மகரஸ்ததா ||௩௬||

காகோலீத்யாதி| காகோலீ வீரா ஸ்வநாம்நா ப்ரஸித்தா, க்ஷீரகாகோலீ தத்பேதஃ ஸ்வநாமக்யாத; ஜீவகஃ ஸ்வநாமப்ரஸித்தஃ; ஷபஃ ஸ்வநாமக்யாதஃ; முத்கபர்ணீ ‘முகவநீ’ இதி லோகே; மாஷபர்ணீ ‘மாஷவநீ’ இதி லோகே, ‘அரண்யமாஷஸ்தம்ப’ இத்யேகே; மேதா மஹாமேதா ச ஸ்வநாமக்யாதா; சிந்நருஹா குடூசீ; துகாக்ஷீரீ வஂஶலோசநா; பத்மகஂ பத்மகாஷ்டஂ; ப்ரபௌண்டரீகஂ ஸ்வநாமக்யாதஂ யஷ்டீமதுத்ரவ்யாதீஷத்ஸ்தூலஂ மதுரரஸஂ நேத்ராஶ்ச்யோதநார்ஹஂ த்ரவ்யம், அந்யே ஶ்ரீபுஷ்பமாஹுஃ; மத்வீகா த்ராக்ஷா; ஜீவந்தீ ‘டோடிகா’ இதி லோகே, லதாऽர்கபலாகாரஸக்ஷீரபலா, அந்யே ஸுவர்ணஜீவந்தீமாஹுஃ| ஜீவநஃ ப்ராணதாரணஃ, பஂஹணஃ ஶரீரவத்திகரஃ| ஶேஷஂ ஸுபோதம்||௩௫-௩௬||

Adhikarana 19 (37-38) · Śloka 38

ஊஷகஸைந்தவஶிலாஜதுகாஸீஸத்வயஹிங்கூநி துத்தகஂ சேதி ||௩௭|| ஊஷகாதிஃ கபஂ ஹந்தி கணோ மேதோவிஶோஷணஃ | அஶ்மரீஶர்கராமூத்ரகச்ச்ரகுல்மப்ரணாஶநஃ ||௩௮||

ஊஷகேத்யாதி| ஊஷகஃ க்ஷாரமத்திகா வாராணஸீஸமீபே படஹரதேஶே பாஹுல்யேந பவதி, அந்யே தத்பவஂ த்ரவ்யாந்தரமாஹுஃ; காஸீஸத்வயஂ காஸீஸஂ பஸ்மஸதஶஂ கிஞ்சிதம்லலவணரஸஂ, த்விதீயஂ புஷ்பகாஸீஸமீஷத்பீதஂ துவரரஸஂ தத்பேத ஏவ; துத்தகஂ கர்பரிகாதுத்தஂ ‘கபரியா’ இதி லோகே, அந்யே மயூரக்ரீவமாஹுஃ| ஶேஷஂ ஸுபோதம்||௩௭-௩௮||

Adhikarana 20 (39-40) · Śloka 40

ஸாரிவாமதுகசந்தநகுசந்தநபத்மககாஶ்மரீபலமதூகபுஷ்பாண்யுஶீரஂ சேதி ||௩௯|| ஸாரிவாதிஃ பிபாஸாக்நோ ரக்தபித்தஹரோ கணஃ | பித்தஜ்வரப்ரஶமநோ விஶேஷாத்தாஹநாஶநஃ ||௪௦||

ஸாரிவேத்யாதி| சந்தநஂ ரக்தசந்தநம்; அந்யே பத்மமிதி படந்தி, தத்ர பத்மஂ பத்மபுஷ்பம்| ஶேஷஂ ஸுபோதம்||௩௯-௪௦||

Adhikarana 21 (41-42) · Śloka 42

அஞ்ஜநரஸாஞ்ஜநநாகபுஷ்பப்ரியங்குநீலோத்பலநலதநலிநகேஶராணி மதுகஂ சேதி ||௪௧|| அஞ்ஜநாதிர்கணோ ஹ்யேஷ ரக்தபித்தநிபர்ஹணஃ | விஷோபஶமநோ தாஹஂ நிஹந்த்யாப்யந்தரஂ பஶம் ||௪௨||

அஞ்ஜநமித்யாதி| அஞ்ஜநஂ ஸௌவீராஞ்ஜநஂ; ரஸாஞ்ஜநஂ தாருஹரித்ராக்வாதேந கத்ரிமஂ, அந்யே த்வேவஂ வதந்தி- ரஸாஞ்ஜநஂ த்விவிதஂ- ஸ்ரோதோऽஞ்ஜநஂ கஷ்ணபாஷாணாகதி தாதுத்ரவ்யம், அந்யத்தாருஹரித்ராக்வாதேந கத்ரிமஂ பீதலோஹிதம், அத்ர தாதுத்ரவ்யமேவ ஸௌவீராஞ்ஜநஸாஹசர்யாத்; நாகபுஷ்பஂ நாககேஶரஂ; நலதஂ மாஂஸீ; நலிநகேஶராணி பத்மகேஶராணி| ஶேஷஂ ஸுபோதம்||௪௧-௪௨||

Adhikarana 22 (43-44) · Śloka 44

பரூஷகத்ராக்ஷாகட்பலதாடிமராஜாதநகதகபலஶாகபலாநி த்ரிபலா சேதி ||௪௩|| பரூஷகாதிரித்யேஷ கணோऽநிலவிநாஶநஃ | மூத்ரதோஷஹரோ ஹத்யஃ பிபாஸாக்நோ ருசிப்ரதஃ ||௪௪||

பரூஷகேத்யாதி| பரூஷகோ தந்வபத்ரகஃ ஸ்வநாம்நைவ ப்ரஸித்தஃ, ஸ த்விவிதோ வக்ஷவிடபபேதாத்; கட்பலஃ ஸோமவல்கஃ ‘காயபல’ இதி லோகே; ராஜாதநஃ க்ஷீரிகா; கதகபலஂ ஸ்வநாமக்யாதஂ ஶஶகபுரீஷப்ரதிமபலமம்புப்ரஸாதநஂ; ஶாகபலாநி ஶாகோ மஸணகர்கஶோதரபஷ்டதலோ வக்ஷவிஶேஷஃ, தஸ்ய பலாநி| ஸர்வேஷாஂ பலாநி க்ராஹ்யாணி| ஶேஷஂ ஸுபோதம்||௪௩-௪௪||

Adhikarana 23 (45-47) · Śloka 47

ப்ரியங்குஸமங்காதாதகீபுந்நாகநாகபுஷ்பசந்தநகுசந்தநமோசரஸரஸாஞ்ஜநகும்பீகஸ்ரோதோஜபத்மகேஸரயோஜநவல்ல்யோ தீர்கமூலா சேதி ||௪௫|| அம்பஷ்டாதாதகீகுஸுமஸமங்காகட்வங்கமதுகபில்வபேஶிகாஸாவரரோத்ரபலாஶநந்தீவக்ஷாஃ பத்மகேஶராணி சேதி ||௪௬|| கணௌ ப்ரியங்க்வம்பஷ்டாதீ பக்வாதீஸாரநாஶநௌ | ஸந்தாநீயௌ ஹிதௌ பித்தே வ்ரணாநாஂ சாபி ரோபணௌ ||௪௭||

ப்ரியங்க்வித்யாதி| ஸமங்காऽஞ்ஜலிகாரிகா ‘லஜ்ஜாலுஃ’ இதி லோகே; புந்நாகஸ்துங்கஃ ஸ்வநாமக்யாதஃ, அந்யே ஸுரபர்ணிகா ஸுகந்திபுஷ்பா தக்ஷிணாபதே ஸுரபதீ(ஸுரங்கீ)தி ப்ரஸித்தா; நாகபுஷ்பஂ நாககேஶரஂ; சந்தநஂ ரக்தசந்தநஂ; குசந்தநஂ மலயாத்ரிசந்தநஂ ; மோசரஸஃ ஶால்மலீசுபஃ; ரஸாஞ்ஜநஂ தார்வீக்வாதஸமுத்பவஂ ஸ்வநாமக்யாதஂ; கும்பீகஃ ஶ்லக்ஷ்ணத்வக்கோ ரோமஶஃ கும்பீநாமா வக்ஷோ யஸ்ய த்வக் வஸ்த்ராகாரா பவதி, அந்யே பாடலாமாஹுஃ, அபரே ஸ்வல்பவிடபமாஹுஃ; ஸ்ரோதோஜஂ ஸௌவீராஞ்ஜநஂ; பத்மகேஶரஂ ஸ்வநாமக்யாதஂ; யோஜநவல்லீ மஞ்ஜிஷ்டா; தீர்கமூலா துராலபா, ஶாலிபர்ணீத்யபரே| அம்பஷ்டேத்யாதி|- அம்பஷ்டா மாசிகா ‘ஸாங்குரட’ இதி பஶ்சிமே ப்ரஸித்தா, பாடா இத்யபரே; தாதகீகுஸுமஂ தாதகீபுஷ்பஂ; ஸமங்காऽஞ்ஜலிகாரிகா ‘லஜ்ஜாலுஃ’ இதி லோகே; கட்வங்கோऽரலுகஃ; பில்வபேஶிகா பாலபில்வகிரஃ; மஹாரோத்ரஂ கேசித் படந்தி; ஸாவரரோத்ரோ லோத்ரஸ்தஸ்யைவ க்ராஹித்வாத், நேதரஸ்தஸ்ய விரேசநத்வாத்; பலாஶஃ கிஂஶுகஃ; நந்தீவக்ஷஃ காஶ்மரீ, அந்யே கர்தபாண்டமாஹுஃ; பத்மகேஶரஂ ஸ்வநாமக்யாதம்| ஸந்தாநீயாவிதி பக்நஸந்தாநகாரகௌ||௪௫-௪௭||

Adhikarana 24 (48-49) · Śloka 49

ந்யக்ரோதோதும்பராஶ்வத்தப்லக்ஷமதுககபீதநககுபாம்ரகோஶாம்ரசோரகபத்ரஜம்பூத்வயப்ரியால- மதூகரோஹிணீவஞ்ஜுலகதம்பபதரீதிந்துகீஸல்லகீரோத்ரஸாவரரோத்ரபல்லாதகபலாஶா நந்தீவக்ஷஶ்சேதி ||௪௮|| ந்யக்ரோதாதிர்கணோ வ்ரண்யஃ ஸங்க்ராஹீ பக்நஸாதகஃ | ரக்தபித்தஹரோ தாஹமேதோக்நோ யோநிதோஷஹத் ||௪௯||

ந்யக்ரோதேத்யாதி| ந்யக்ரோதோ வடஃ; உதும்பரஃ ப்ரஸித்தஃ; அஶ்வத்தஃ பிப்பலஃ; ப்லக்ஷஃ பர்கடீ; மதுகஂ ப்ரஸித்தஂ; கபீதந ஆம்ராதகஃ; ககுபஃ அர்ஜுநஃ; ஆம்ராஃ ப்ரஸித்தஃ; கோஶாம்ரஃ ஸ்வநாமக்யாதஃ; சோரகபத்ரோ லாக்ஷாவக்ஷஃ; ஜம்பூத்வயமேகா ராஜஜம்பூர்பஹத்பலா, த்விதீயா காகஜம்பூஃ ஸ்வல்பபலா, த்வயக்ரஹணாத்பூமிஜம்ப்வாஸ்ததீயாயாஃ ப்ரதிஷேதஃ; ப்ரியாலஃ சாரத்ருமஃ; மதூகோ குடபுஷ்போ ‘மஹுவா’ இதி லோகே; ரோஹிணீ கட்பலஃ; வஞ்ஜுலோ வேதஸஃ; கதம்பஃ ப்ரஸித்தஃ; பதரீ ப்ரஸித்தா; திந்துகீ திந்துகவக்ஷஃ, ‘டிம்பருயணி’ இதி லோகே; நந்தீவக்ஷோऽத்ர ப்ரரோஹீ கர்தபாண்டஃ ‘பார்ஶ்வபிப்பல’ இதி லோகே| ஶேஷஂ ப்ரஸித்தம்||௪௮-௪௯||

Adhikarana 25 (50-51) · Śloka 51

குடூசீநிம்பகுஸ்தும்புருசந்தநாநி பத்மகஂ சேதி ||௫௦|| ஏஷ ஸர்வஜ்வராந் ஹந்தி குடூச்யாதிஸ்து தீபநஃ | ஹல்லாஸாரோசகவமீபிபாஸாதாஹநாஶநஃ ||௫௧||

குடூசீத்யாதி| குஸ்துஸ்புருஃ தாந்யகஂ, சந்தநஂ ரக்தசந்தநம்| ஹல்லாஸஸ்தூத்கரணம்| ஶேஷஂ ப்ரஸித்தம்||௫௦-௫௧||

Adhikarana 26 (52-53) · Śloka 53

உத்பலரக்தோத்பலகுமுதஸௌகந்திககுவலயபுண்டரீகாணி மதுகஂ சேதி ||௫௨|| உத்பலாதிரயஂ தாஹபித்தரக்தவிநாஶநஃ | பிபாஸாவிஷஹத்ரோகச்சர்திமூர்ச்சாஹரோ கணஃ ||௫௩||

உத்பலேத்யாதி| உத்பலஂ நீலோத்பலஂ, ரக்தோத்பலஂ லோஹிதோத்பலஂ, குமுதஂ ஶ்வேதோத்பலஂ, ஸௌகந்திகஂ நீலோத்பலாகாரவர்ணமுத்பலஂ ஸுகந்தி ச, குவலயமீஷந்நீலதவலஂ, புண்டரீகஂ ஶ்வேதபத்மஂ, மதுகஂ யஷ்டீமதுகம்||௫௨-௫௩||

Adhikarana 27 (54-55) · Śloka 55

முஸ்தாஹரித்ராதாருஹரித்ராஹரீதக்யாமலகபிபீதககுஷ்டஹைமவதீவசாபாடாகடுரோஹிணீஶார்ங்கஷ்டாதிவிஷாத்ராவிடீபல்லாதகாநி சித்ரகஶ்சேதி ||௫௪|| ஏஷ முஸ்தாதிகோ நாம்நா கணஃ ஶ்லேஷ்மநிஷூதநஃ | யோநிதோஷஹரஃ ஸ்தந்யஶோதநஃ பாசநஸ்ததா ||௫௫||

முஸ்தேத்யாதி| ஹைமவதீ ஶ்வேதவசா; வசா ஸ்வநாமக்யாதாऽருணவர்ணா; ஶார்ங்க(ர்ங்கே)ஷ்டா காகதிக்தா கௌரவர்துலாவகுண்டிதபலா ‘சிரபோடிகா’ இதி ப்ரஸித்தா, ‘ஜஜருஷ’ இதி பூர்வதேஶே, காகஜங்காமந்யே, காகமாசீத்யபரே; த்ராவிடீ ஏலா| ஸ்தந்யஶோதந இதி ஸ்த்ரீக்ஷீரப்ரஸாதநஃ| ஶேஷஂ ப்ரஸித்தம்||௫௪-௫௫||

Adhikarana 28 (56-57) · Śloka 57

ஹரீதக்யாமலகபிபீதகாநீதி த்ரிபலா ||௫௬|| த்ரிபலா கபபித்தக்நீ மேஹகுஷ்டவிநாஶநீ | சக்ஷுஷ்யா தீபநீ சைவ விஷமஜ்வரநாஶநீ ||௫௭||

ஹரீதகீத்யாதி| த்ரிபலா ப்ரஸித்தா| த்ரிபலாத்ரிகடுகயோர்யதாலாபபரிபாஷா ந வ்யாப்ரியதே அத ஏவாநயோர்க்ரந்தகாரேண ஸஞ்ஜ்ஞா கதேதி||௫௬-௫௭||

Adhikarana 29 (58-59) · Śloka 59

பிப்பலீமரிசஶங்கவேராணீதி த்ரிகடுகம் ||௫௮|| த்ர்யூஷணஂ கபமேதோக்நஂ மேஹகுஷ்டத்வகாமயாந் | நிஹந்யாத்தீபநஂ குல்மபீநஸாக்ந்யல்பதாமபி ||௫௯||

பிப்பலீத்யாதி| த்வகாமயாந் குஷ்டாதீந்| ஶேஷஂ ப்ரஸித்தம்||௫௮-௫௯||

Adhikarana 30 (60-61) · Śloka 61

ஆமலகீஹரீதகீபிப்பல்யஶ்சித்ரகஶ்சேதி ||௬௦|| ஆமலக்யாதிரித்யேஷ கணஃ ஸர்வஜ்வராபஹஃ | சக்ஷுஷ்யோ தீபநோ வஷ்யஃ கபாரோசகநாஶநஃ ||௬௧||

ஆமலகீத்யாதி| மூலே ஸ்பஷ்ட ஏவ||௬௦-௬௧||

Adhikarana 31 (62-63) · Śloka 63

த்ரபுஸீஸதாம்ரரஜதஸுவர்ணகஷ்ணலோஹாநி லோஹமலஶ்சேதி ||௬௨|| கணஸ்த்ரப்வாதிரித்யேஷ கரக்ரிமிஹரஃ பரஃ | பிபாஸாவிஷஹத்ரோகபாண்டுமேஹஹரஸ்ததா ||௬௩||

த்ரப்வித்யாதி| த்ரபு வங்கஂ, ஸீஸஂ நாகஂ, தாம்ரஂ ப்ரஸித்தஂ, ரஜதஂ ரூப்யஂ, ஸுவர்ணஂ ப்ரஸித்தஂ, கஷ்ணலோஹஂ தீக்ஷ்ணலோஹஂ, லோஹமலஃ ப்ரஸித்தஃ ‘காட’ இதி லோகே| கரஃ கத்ரிமஂ விஷம்||௬௨-௬௩||

Adhikarana 32 (64-65) · Śloka 65

லாக்ஷாரேவதகுடஜாஶ்வமாரகட்பலஹரித்ராத்வயநிம்பஸப்தச்சதமாலத்யஸ்த்ராயமாணா சேதி ||௬௪|| கஷாயதிக்தமதுரஃ கபபித்தார்திநாஶநஃ | குஷ்டக்ரிமிஹரஶ்சைவ துஷ்டவ்ரணவிஶோதநஃ ||௬௫||

லாக்ஷேத்யாதி| ஆரேவதஃ கிரமாலகஃ; குடஜ இந்த்ரயவஃ; அஶ்வமாரகஃ கரவீரஃ; கட்பலஃ ஸோமகல்கலஃ ‘காயபல’ இதி லோகே; ஸப்தச்சதஃ ஸப்தபர்ணஃ ‘ஸாதவந’ இதி லோகே; மாலதீ ஜாதீ; த்ராயமாணா ஸ்வநாமப்ரஸித்தா| கேசிதத்ர த்ரிபலாஂ படந்தி| ஶேஷஂ ப்ரஸித்தம்||௬௪-௬௫||

Adhikarana 33 (66-67) · Śloka 67

பஞ்ச பஞ்சமூலாந்யத ஊர்த்வஂ வக்ஷ்யாமஃ | - தத்ர த்ரிகண்டகபஹதீத்வயபதக்பர்ண்யோ விதாரிகந்தா சேதி கநீயஃ ||௬௬|| கஷாயதிக்தமதுரஂ கநீயஃ பஞ்சமூலகம் | வாதக்நஂ பித்தஶமநஂ பஂஹணஂ பலவர்தநம் ||௬௭||

பஞ்சேத்யாதி| த்ரிகண்டகோ கோக்ஷுரகஃ, விதாரிகந்தா ஶாலபர்ணீ| கநீயஃ லகுபஞ்சமூலமித்யர்தஃ| கேசித்கோக்ஷுரகஸ்தாந ஏரண்டஂ படந்தி||௬௬-௬௭||

Adhikarana 34 (68-69) · Śloka 69

பில்வாக்நிமந்தடிண்டுகபாடலாஃ காஶ்மரீ சேதி மஹத் ||௬௮|| ஸதிக்தஂ கபவாதக்நஂ பாகே லக்வக்நிதீபநம் | மதுராநுரஸஂ சைவ பஞ்சமூலஂ மஹத் ஸ்மதம் ||௬௯||

பில்வேத்யாதி| அக்நிமந்தஃ ‘அக்நிவதூ’ இதி லோகே, டுண்டுகஃ ஸ்யோநாகஃ| மஹத் மஹத்பஞ்சமூலமித்யர்தஃ||௬௮-௬௯||

Adhikarana 35 (70-71) · Śloka 71

அநயோர்தஶமூலமுச்யதே ||௭௦|| கணஃ ஶ்வாஸஹரோ ஹ்யேஷ கபபித்தாநிலாபஹஃ | ஆமஸ்ய பாசநஶ்சைவ ஸர்வஜ்வரவிநாஶநஃ ||௭௧||

அநயோரித்யாதி| தஸ்ய குணமாஹ- கண இத்யாதி||௭௦-௭௧||

Adhikarana 36 (72- 74) · Śloka 74

விதாரீஸாரிவாரஜநீகுடூச்யோऽஜஶங்கீ சேதி வல்லீஸஞ்ஜ்ஞஃ ||௭௨|| கரமர்தீத்ரிகண்டகஸைரீயகஶதாவரீகத்ரநக்ய இதி கண்டகஸஞ்ஜ்ஞஃ ||௭௩|| ரக்தபித்தஹரௌ ஹ்யேதௌ ஶோபத்ரயவிநாஶநௌ | ஸர்வமேஹஹரௌ சைவ ஶுக்ரதோஷவிநாஶநௌ ||௭௪||

விதாரீ விதாரீகந்தஃ, ரஜநீ ஹரித்ரா, ‘ரஞ்ஜநீ’ இத்யந்யே படந்தி, ரஞ்ஜநீ ஶிரஹலகஃ; அஜஶங்கீ மேடிகா, கர்கடஶங்கீத்யபரே| வல்லீஸஞ்ஜ்ஞஃ ‘பஞ்சமூலம் ’ இதி ஶேஷஃ| கரமர்தீ க்ஷீரபலா ‘கரமதீ’ இதி லோகே; த்ரிகண்டஃ கோக்ஷுரகஃ; ஸைரேயகஃ கண்டஸேலியாகஃ; கத்ரநகீ ஹிஂஸ்ரா| கண்டகஸஞ்ஜ்ஞஃ ‘பஞ்சமூலம்’ இதி ஶேஷஃ| “வல்லீஜஂ பஞ்சமூலஂ து ப்ரஶஸ்தஂ கபநாஶநம்| ஸஷ்டமூத்ராநிலஹரஂ வஷ்யமிந்த்ரியபோதநம்|| கண்டகாக்யஂ பஞ்சமூலஂ கபாநிலஹரஂ பரம்| மதுராநுரஸஂ சைவ பக்வாஶயவிஶோதநம்-” இத்யந்யே படந்தி||௭௨- ௭௪||

Adhikarana 37 (75-76) · Śloka 76

குஶகாஶநலதர்பகாண்டேக்ஷுகா இதி தணஸஞ்ஜ்ஞகஃ ||௭௫|| மூத்ரதோஷவிகாரஂ ச ரக்தபித்தஂ ததைவ ச | அந்த்யஃ ப்ரயுக்தஃ க்ஷீரேண ஶீக்ரமேவ விநாஶயேத் ||௭௬||

குஶேத்யாதி| குஶோ ஹ்ரஸ்வோ மதுஃ ஸூசீபத்ரஃ, காஶஶ்சமரபத்ரஃ, நலஃ ஸ்வநாம்நா க்யாதஃ; தர்பஃ பதுலஃ கரபத்ரோ தீர்கஃ; காண்டேக்ஷுகா மஹதீ ககாலீ, அந்யே இக்ஷுமேவாஹுஃ, அந்யே து படந்தி ‘காண்டஶ்ச’ இதி, தத்ர காண்டஃ ஶரஃ| அந்த்யஸ்தணபஞ்சமூலமித்யர்தஃ||௭௫-௭௬||

Adhikarana 38 (77) · Śloka 77

ஏஷாஂ வாதஹராவாத்யாவந்த்யஃ பித்தவிநாஶநஃ | பஞ்சகௌ ஶ்லேஷ்மஶமநாவிதரௌ பரிகீர்திதௌ ||௭௭||

யே ப்ரதிபஞ்சகஂ குணஶ்லோகஂ ந படந்தி தேஷாஂ மதே பஞ்சகாநாஂ குணாநேகேநைவ ஶ்லோகேந வக்துமாஹ- ஏஷாமித்யாதி| ஆத்யாவிதி லகுபஞ்சமூலமஹாபஞ்சமூலௌ, அந்த்யஸ்தணபஞ்சமூலமித்யர்தஃ, இதரௌ மத்யௌ வல்லீஸஞ்ஜ்ஞஃ கண்டகஸஞ்ஜ்ஞகஶ்சேத்யர்தஃ||௭௭||

Adhikarana 39 (78) · Śloka 78

த்ரிவதாதிகமந்யத்ரோபதேக்ஷ்யாமஃ ||௭௮||

கேசிதத்ர வத்தாஃ படந்தி- த்ரிவதாதிகமித்யாதி||௭௮||

Adhikarana 40 (79) · Śloka 79

ஸமாஸேந கணா ஹ்யேதே ப்ரோக்தாஸ்தேஷாஂ து விஸ்தரம் | சிகித்ஸிதேஷு வக்ஷ்யாமி, ... |௭௯|

அயமேஷாஂ ஸங்க்ஷேப இதி தர்ஶயந்நாஹ- ஸமாஸேநேத்யாதி||௭௯||-

Adhikarana 41 (79-80) · Śloka 80

... ஜ்ஞாத்வா தோஷபலாபலம் ||௭௯|| ஏபிர்லேபாந் கஷாயாஂஶ்ச தைலஂ ஸர்பீஂஷி பாநகாந் | ப்ரவிபஜ்ய யதாந்யாயஂ குர்வீத மதிமாந் பிஷக் ||௮௦||

கிமேபிர்கணைஃ கர்தவ்யமித்யாஹ- ஜ்ஞாத்வேத்யாதி| தோஷபலாபலமிதி தோஷாதிபலாபலமித்யர்தஃ, தேந ஸர்வேஷாமேவ பரீக்ஷாணாமவரோதஃ கதோ பவதி| கஷாயஶப்தேநாத்ர ஶதஶீதஸ்வரஸபாண்டகல்கபேதாஃ பஞ்சோச்யந்தே| பீயந்த இதி பாநகா யூஷமண்டாதயஃ கத்யந்தே, கஷாயாஂஶ்சேதி சகாராதநுக்தா குடாதிஸஂஸ்காராஃ ஸமுச்சீயந்தே||௭௯-௮௦||

Adhikarana 42 (81) · Śloka 81

தூமவர்ஷாநிலக்லேதைஃ ஸர்வர்துஷ்வநபித்ருதே | க்ராஹயித்வா கஹே ந்யஸ்யேத்விதிநௌஷதஸங்க்ரஹம் ||௮௧||

அத்ர கேசித்வத்தாஃ படந்தி- தூமேத்யாதி| ஏததுக்தஂ பவதி- விதிநௌஷதஸங்க்ரஹஂ க்ராஹயித்வா தூமாதிபிரநுபத்ருதே கஹே நிக்ஷிபேதிதி||௮௧||

Adhikarana 43 (82) · Śloka 82

ஸமீக்ஷ்ய தோஷபேதாஂஶ்ச பிந்நாந் மிஶ்ராந் பிந்நாந் ப்ரயோஜயேத் | பதங்மிஶ்ராந் ஸமஸ்தாந்வா கணஂ வா வ்யஸ்தஸஂஹதம் ||௮௨||

கதமேதே த்ரவ்யகணா யோஜ்யா இத்யாஹ- ஸமீக்ஷ்யேத்யாதி| அயமர்தஃ- தோஷபேதாந் பதக் கோऽர்தஃ? பிந்நாந் தஷ்ட்வா, கணாந் பிந்நாந் அமிஶ்ராந் ப்ரயோஜயேத்| மிஶ்ராந் வா கோऽர்தஃ? த்வந்த்வாந் தோஷபேதாந் வா ஸமீக்ஷ்ய மிஶ்ராந் கணாந் ப்ரயோஜயேத்| ஸமஸ்தாந் வா தோஷபேதாந் ஸமீக்ஷ்ய ஸஂயுக்தாஂஸ்த்ரீநேவ ப்ரயோஜயேதிதி| கணேநாபி கணஸ்ய ஸஂயோகோऽபிப்ரேதஃ| ததுக்தஂ- “வர்கமபி வர்கேண ஸஹ யோஜயேத்” இதி| அயஂ சார்தஃ ப்ரதிகணஂ சகாரகரணால்லப்யதே| ஏகஸ்யைவ கணஸ்ய யதாऽவசாரணஂ கரணீயஂ ததா நிர்திஶந்நாஹ- கணஂ வேத்யாதி| வ்யஸ்தஂ த்வித்ரிசதுராதித்ரவ்யயோகஃ, ஸஂஹதஂ ஸமஸ்தத்ரவ்யயோகஃ| இயஂ புநஃ பரிபாஷா கணவிஷயைவ ஜ்ஞேயா நாந்யயோகேஷு| கேசித் புநரிமாஂ பரிபாஷாஂ நாதீயத இதி||௮௨||

Adhikarana puShpikA · Śloka 38

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே த்ரவ்யஸங்க்ரஹணீயோ நாமாஷ்டத்ரிஂஶோऽத்யாயஃ ||௩௮||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநேऽஷ்டத்ரிஂஶத்தமோऽத்யாயஃ||௩௮||