Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಕೃತ್ಯಾಕೃತ್ಯವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातः कृत्याकृत्यविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಕೃತ್ಯಾಃ ಸಾಧ್ಯಾಃ; ತೇ ದ್ವಿವಿಧಾಃ- ಸುಖಸಾಧ್ಯಾಃ, ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾಶ್ಚ| ಅಕೃತ್ಯಾ ಅಸಾಧ್ಯಾಃ; ತೇಽಪಿ ದ್ವಿವಿಧಾಃ- ಯಾಪ್ಯಾಃ, ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯೇಯಾಶ್ಚ; ಇತಿ ಕೃತ್ಯಾಕೃತ್ಯಪದದ್ವಯೇನ ಸರ್ವಮುಕ್ತಮ್||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ತತ್ರ, ವಯಃಸ್ಥಾನಾಂ ದೃಢಾನಾಂ ಪ್ರಾಣವತಾಂ ಸತ್ತ್ವವತಾಂ (ಆತ್ಮವತಾಂ) ಚ ಸುಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾ ವ್ರಣಾಃ; ಏಕಸ್ಮಿನ್ ವಾ ಪುರುಷೇ ಯತ್ರೈತದ್ಗುಣಚತುಷ್ಟಯಂ ತಸ್ಯ ಸುಖಸಾಧನೀಯತಮಾಃ | ತತ್ರ, ವಯಃಸ್ಥಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯಗ್ರಧಾತುತ್ವಾದಾಶು ವ್ರಣಾ ರೋಹನ್ತಿ; ದೃಢಾನಾಂ ಸ್ಥಿರಬಹುಮಾಂಸತ್ವಾಚ್ಛಸ್ತ್ರಮವಚಾರ್ಯಮಾಣಂ ಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಾದಿವಿಶೇಷಾನ್ನ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ; ಪ್ರಾಣವತಾಂ ವೇದನಾಭಿಘಾತಾಹಾರಯನ್ತ್ರಣಾದಿಭಿರ್ನ ಗ್ಲಾನಿರುತ್ಪದ್ಯತೇ; ಸತ್ತ್ವವತಾಂ ದಾರುಣೈರಪಿ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷೈರ್ನ ವ್ಯಥಾ ಭವತಿ; ತಸ್ಮಾದೇತೇಷಾಂ ಸುಖಸಾಧನೀಯತಮಾಃ ||೩||
तत्र, वयःस्थानां दृढानां प्राणवतां सत्त्ववतां (आत्मवतां) च सुचिकित्स्या व्रणाः; एकस्मिन् वा पुरुषे यत्रैतद्गुणचतुष्टयं तस्य सुखसाधनीयतमाः | तत्र, वयःस्थानां प्रत्यग्रधातुत्वादाशु व्रणा रोहन्ति; दृढानां स्थिरबहुमांसत्वाच्छस्त्रमवचार्यमाणं सिरास्नाय्वादिविशेषान्न प्राप्नोति; प्राणवतां वेदनाभिघाताहारयन्त्रणादिभिर्न ग्लानिरुत्पद्यते; सत्त्ववतां दारुणैरपि क्रियाविशेषैर्न व्यथा भवति; तस्मादेतेषां सुखसाधनीयतमाः ||३||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಯಥಾ ವ್ರಣಸ್ಯಾಕೃತಿಗನ್ಧವರ್ಣಾದಿವಿಶೇಷಾಃ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯವಿಧೌ ಭವನ್ತಿ, ತಥಾಽಽತುರಸ್ಯಾಪಿ ಕೇಽಪಿ ಕೇಽಪಿ ಗುಣಾ ಭವನ್ತಿ, ತಾಂಸ್ತಾನ್ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರ ವಯಃಸ್ಥಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಯಃಸ್ಥಾನಾಂ ತರುಣಾನಾಂ; ದೃಢಾ ಗೂಢಸನ್ಧಿಸಿರಾಸ್ನಾಯವಃ, ಏತೇನ ಸುಸಂಹತಸಮಶರೀರಾ ಅಭಿಪ್ರೇತಾಃ; ಪ್ರಾಣವತಾಂ ಶಕ್ತಿಯುಕ್ತಾನಾಂ; ಸತ್ತ್ವವತಾಂ ವ್ಯಸನೇಽಪ್ಯನಾಕುಲಾನಾಂ; ಚಕಾರಾದನುಕ್ತಾಽಪ್ಯಾತುರೋಪಕ್ರಮಣೀಯೋಕ್ತಾ ಆತುರಸ್ಯ ಗುಣಸಮ್ಪತ್ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ| ಪ್ರಾಣವತಾಮಿತ್ಯಸ್ಯಾಗ್ರೇ ‘ಆತ್ಮವತಾಂ’ ಇತಿ ಪಞ್ಚಮಂ ಗುಣಂ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ತತ್ರ, ಆತ್ಮವತಾಂ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತ್ರೈಕಗುಣೇನ ಸುಖಸಾಧ್ಯತ್ವಂ, ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ತ್ರಿಭಿಶ್ಚ ಸುಖಸಾಧ್ಯತರತ್ವಂ, ಚತುರ್ಭಿಃ ಸುಖಸಾಧ್ಯತಮತ್ವಂ ಚ, ಏತದೇವ ಪ್ರಕಟಯನ್ನಾಹ- ಏಕಸ್ಮಿನ್ ವಾ ಪುರುಷ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಾಶಬ್ದ ಏಕತ್ರ ಸರ್ವಗುಣಾನಾಂ ದುಷ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಖ್ಯಾಪನಾರ್ಥಃ| ತಸ್ಯೇತಿ ಪುರುಷಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸುಖಸಾಧನೀಯತಮಾ ‘ವ್ರಣಾ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ತತ್ರ ಯೇಷಾಂ ಗುಣಾನಾಂ ಯೇನ ಯೇನ ಸುಖಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ತತ್ತನ್ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತತ್ರ ವಯಃಸ್ಥಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರತ್ಯಗ್ರಂ ನೂತನಮ್| ಸ್ಥಿರಮ್ ಅಚಲಮ್| ಪ್ರಾಣವತಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಗ್ಲಾನಿರತ್ರ ಶರೀರಶೈಥಿಲ್ಯಮ್| ಅತ್ರಾಪಿ ‘ಆತ್ಮವತಾಮ್’ ಇತಿ ಪಞ್ಚಮಗುಣಸ್ಯ ಕೇಚಿದ್ಧೇತುಂ ಪಠನ್ತಿ, ಸ ಚಾಭಾವಾನ್ನ ಲಿಖಿತಃ| ಸತ್ತ್ವವತಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ದಾರುಣೈರ್ದುಃಸಹೈಃ, ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷೈಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಪ್ರಕಾರೈಃ| ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಏತೇಷಾಂ ಪುರುಷಾಣಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸುಖಸಾಧನೀಯತಮಾಃ ‘ವ್ರಣಾ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ತ ಏವ ವಿಪರೀತಗುಣಾ ವೃದ್ಧಕೃಶಾಲ್ಪಪ್ರಾಣಭೀರುಷು ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಾಃ ||೪||
त एव विपरीतगुणा वृद्धकृशाल्पप्राणभीरुषु द्रष्टव्याः ||४||
🔊 Audio coming soon
ಪೂರ್ವೋಕ್ತಗುಣಾನಾಂ ವಿಪರ್ಯಯಮಾಹ- ತ ಏವ ವಿಪರೀತಗುಣಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಏಕಗುಣಾಭಾವಾತ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯತ್ವಂ, ದ್ವಿತ್ರಿಗುಣಾಭಾವಾತ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯತರತ್ವಂ, ಚತುರ್ಗುಣಾಭಾವಾತ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯತಮತ್ವಮ್| ಅತ್ರ ಕೇಚಿತ್ ‘ಅನಾತ್ಮವತ್ಸು ಚ’ ಇತಿ ಪಞ್ಚಮಂ ವಿಪರೀತಗುಣಂ ಪಠನ್ತಿ| ತೇಷಾಂ ಮತೇ ಚಕಾರೇಣಾತುರೋಪಕ್ರಮಣೀಯೋಕ್ತಗುಣಾಸಮ್ಪೂರ್ಣತಾಽನುಕ್ತಾಽಪಿ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ಸ್ಫಿಕ್ಪಾಯುಪ್ರಜನನಲಲಾಟಗಣ್ಡೌಷ್ಠಪೃಷ್ಠಕರ್ಣಫಲಕೋಷೋದರಜತ್ರುಮುಖಾಭ್ಯನ್ತರಸಂಸ್ಥಾಃ ಸುಖರೋಪಣೀಯಾ ವ್ರಣಾಃ ||೫||
स्फिक्पायुप्रजननललाटगण्डौष्ठपृष्ठकर्णफलकोषोदरजत्रुमुखाभ्यन्तरसंस्थाः सुखरोपणीया व्रणाः ||५||
🔊 Audio coming soon
ಆತುರವಿಶೇಷೇಣ ಕೃತ್ಯಾಕೃತ್ಯಾನ್ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ ತದವಯವವಿಶೇಷಸಮ್ಭವತ್ವೇನ ವ್ರಣಾನಾಂ ಕೃತ್ಯತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ್ಫಿಕ್ಪಾಯುಪ್ರಜನನೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಫಿಚೌ ಕಟಿಪ್ರೋಥೌ ‘ಪೋದೌ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಪಾಯುರ್ಗುದಂ, ಪ್ರಜನನಂ ಗುಹ್ಯಪ್ರದೇಶಃ, ಗಣ್ಡೌ ಗಲ್ಲೌ, ಫಲಕೋಷೋಽಣ್ಡಕೋಷಃ, ಜತ್ರು ಗ್ರೀವಾಮೂಲಮ್||೫||
Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7
ಅಕ್ಷಿದನ್ತನಾಸಾಪಾಙ್ಗಶ್ರೋತ್ರನಾಭಿಜಠರಸೇವನೀನಿತಮ್ಬಪಾರ್ಶ್ವಕುಕ್ಷಿವಕ್ಷಃಕಕ್ಷಾಸ್ತನಸನ್ಧಿಭಾಗಗತಾಃ ಸಫೇನಪೂಯರಕ್ತಾನಿಲವಾಹಿನೋಽನ್ತಃಶಲ್ಯಾಶ್ಚ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾಃ; ಅಧೋಭಾಗಾಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಭಾಗನಿರ್ವಾಹಿಣೋ , ರೋಮಾನ್ತೋಪನಖಮರ್ಮಜಙ್ಘಾಸ್ಥಿಸಂಶ್ರಿತಾಶ್ಚ, ಭಗನ್ದರಮಪಿ ಚಾನ್ತರ್ಮುಖಂ ಸೇವನೀಕುಟಕಾಸ್ಥಿಸಂಶ್ರಿತಮ್ ||೬|| ಕುಷ್ಠಿನಾಂ ವಿಷಜುಷ್ಟಾನಾಂ ಶೋಷಿಣಾಂ ಮಧುಮೇಹಿನಾಮ್ | ವ್ರಣಾಃ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಸಿಧ್ಯನ್ತಿ ಯೇಷಾಂ ಚಾಪಿ ವ್ರಣೇ ವ್ರಣಾಃ ||೭||
अक्षिदन्तनासापाङ्गश्रोत्रनाभिजठरसेवनीनितम्बपार्श्वकुक्षिवक्षःकक्षास्तनसन्धिभागगताः सफेनपूयरक्तानिलवाहिनोऽन्तःशल्याश्च दुश्चिकित्स्याः; अधोभागाश्चोर्ध्वभागनिर्वाहिणो , रोमान्तोपनखमर्मजङ्घास्थिसंश्रिताश्च, भगन्दरमपि चान्तर्मुखं सेवनीकुटकास्थिसंश्रितम् ||६|| कुष्ठिनां विषजुष्टानां शोषिणां मधुमेहिनाम् | व्रणाः कृच्छ्रेण सिध्यन्ति येषां चापि व्रणे व्रणाः ||७||
🔊 Audio coming soon
ಸಾಧ್ಯಭೇದಾನ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾನ್ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅಕ್ಷಿದನ್ತನಾಸೇತ್ಯಾದಿ| ಅಪಾಙ್ಗೋ ಭ್ರೂಪುಚ್ಛಾನ್ತಃ| ನಿತಮ್ಬಃ ಕಟೇಃ ಪಶ್ಚಾದ್ಭಾಗಃ| ವಕ್ಷ ಉರಃ, ಸನ್ಧಿಭಾಗಃ ಸನ್ಧಿಪ್ರದೇಶಃ| ವಾಹಿಶಬ್ದಃ ಸಫೇನಪೂಯಾದಿಭಿಃ ಸಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಅನ್ತಃಶಲ್ಯಾ ಆಭ್ಯನ್ತರಶಲ್ಯಾಃ| ಅಧೋಭಾಗಾಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಭಾಗನಿರ್ವಾಹಿಣ ಇತಿ ಅಧೋಭಾಗಗತಾ ಯೇ ವ್ರಣಾಸ್ತೇ ಯದೋರ್ಧ್ವಮುಖಾ ಭವನ್ತಿ ತದೋರ್ಧ್ವಭಾಗನಿರ್ವಾಹಿಣ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ರೋಮಾನ್ತೋಪನಖೇತ್ಯಾದಿ ರೋಮಾನ್ತಃ ಕೇಶಾನ್ತಃ, ಉಪನಖಂ ನಖಸಮೀಪಂ, ಜಙ್ಘಾಸ್ಥಿ ಗುಲ್ಫಜಾನ್ವನ್ತರಾಸ್ಥಿ| ಭಗನ್ದರಮಪಿ ಚಾನ್ತರ್ಮುಖಮಿತಿ ಗುದೇ ಅಭ್ಯನ್ತರಂ ಮುಖಂ ಯಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸೇವನೀಕುಟಕಾಸ್ಥಿಸಂಶ್ರಿತಂ ‘ಭಗನ್ದರಮ್’ ಇತಿ ಶೇಷಃ, ಕುಟಕಾಸ್ಥಿ ಶ್ರೋಣಿಕಾಣ್ಡಾಸ್ಥಿ, ‘ಮಯೂರಾಸ್ಥಿ’ ಇತಿ ಲೋಕೋ ಬ್ರೂತೇ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಕುಟಕಾಸ್ಥಿಸಂಶ್ರಿತಂ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಉಪಸ್ಥಸಂಶ್ರಿತಂ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ತೇಷಾಂ ಮತೇ ಉಪಸ್ಥೋ ಮೂತ್ರಮಾರ್ಗಃ| ವಿಷಜುಷ್ಟಾನಾಮಿತಿ ದೂಷೀವಿಷಜುಷ್ಟಾನಾಂ ಪುರುಷಾಣಾಂ ಯೇ ವ್ರಣಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೬-೭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ಅವಪಾಟಿಕಾನಿರುದ್ಧಪ್ರಕಶಸನ್ನಿರುದ್ಧಗುದಜಠರಾಣಿ, ಗ್ರನ್ಥಿಕ್ಷತಕ್ರಿಮಯಃ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಜಾಃ ಕೋಷ್ಠಜಾಶ್ಚ ತ್ವಗ್ದೋಷಿಣಾಂ ಪ್ರಮೇಹಿಣಾಂ ವಾ ಯೇ ಪರಿಕ್ಷತೇಷು ದೃಶ್ಯನ್ತೇ, ಶರ್ಕರಾ ಸಿಕತಾಮೇಹೋ ವಾತಕುಣ್ಡಲಿಕಾಽಷ್ಠೀಲಾ ದನ್ತಶರ್ಕರೋಪಕುಶಃ ಕಣ್ಠಶಾಲೂಕಂ ನಿಷ್ಕೋಷಣದೂಷಿತಾಶ್ಚ ದನ್ತವೇಷ್ಟಾ ವಿಸರ್ಪಾಸ್ಥಿಕ್ಷತೋರಃಕ್ಷತವ್ರಣಗ್ರನ್ಥಿಪ್ರಭೃತಯಶ್ಚ ಯಾಪ್ಯಾಃ ||೮||
अवपाटिकानिरुद्धप्रकशसन्निरुद्धगुदजठराणि, ग्रन्थिक्षतक्रिमयः प्रतिश्यायजाः कोष्ठजाश्च त्वग्दोषिणां प्रमेहिणां वा ये परिक्षतेषु दृश्यन्ते, शर्करा सिकतामेहो वातकुण्डलिकाऽष्ठीला दन्तशर्करोपकुशः कण्ठशालूकं निष्कोषणदूषिताश्च दन्तवेष्टा विसर्पास्थिक्षतोरःक्षतव्रणग्रन्थिप्रभृतयश्च याप्याः ||८||
🔊 Audio coming soon
ಸಾಧ್ಯಾನ್ ದ್ವಿವಿಧಾನಭಿಧಾಯಾಸಾಧ್ಯಭೇದಂ ಯಾಪ್ಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅವಪಾಟಿಕೇತ್ಯಾದಿ| ಗ್ರನ್ಥಿಕ್ಷತಕ್ರಿಮಯ ಇತಿ ಗ್ರನ್ಥ್ಯುಪಲಕ್ಷಿತೋ ಯೋ ಕ್ಷತಸ್ತತ್ರ ಯೇ ಕೃಮಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಜಾಃ ಕೋಷ್ಠಜಾಶ್ಚ ಕೃಮಯ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತ್ವಗ್ದೋಷಿಣಾಂ ಪ್ರಮೇಹಿಣಾಂ ವಾ ಯೇ ಪರಿಕ್ಷತೇಷು ದೃಶ್ಯನ್ತ ಇತಿ ತ್ವಗ್ದೋಷಪ್ರಮೇಹರೋಗಯೋಃ ಕ್ಷತೇ ಸತಿ ಯೇ ಕೃಮಯೋ ದೃಶ್ಯನ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಶರ್ಕರೇತಿ ಅಶ್ಮರೀ ವಾತಭಿನ್ನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಿಕತಾಮೇಹೋ ಮೇಹವಿಶೇಷಃ| ವಾತಕುಣ್ಡಲಿಕಾಷ್ಠೀಲೇ ಮೂತ್ರಾಘಾತವಿಶೇಷೌ| ನಿಷ್ಕೋಷಣದೂಷಿತಾಶ್ಚ ದನ್ತವೇಷ್ಟಾ ಇತಿ ನಿಷ್ಕೋಷಣಂ ಸವಿಷೋ ದನ್ತರಞ್ಜಕಾನಾಂ ಶಾಣೋಽಭಿಧೀಯತೇ; ಏತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ದನ್ತಾನ್ ರಞ್ಜಯನ್ತಿ ಯೇ ಪುರುಷಾಸ್ತೇಷಾಂ ಯದ್ದನ್ತನಿಶಾನಾರ್ಥಂ ಸವಿಷಂ ದನ್ತಕಾಷ್ಠಂ ತೇನ ಯದಾ ದೂಷಿತಾ ದನ್ತವೇಷ್ಟಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ‘ನಿಶ್ಚಕ್ಷಣದೂಷಿತಾ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ, ‘ನಿಷ್ಕರ್ಷಣದೂಷಿತಾ’ ಇತ್ಯಪರೇ, ತತ್ರಾಪಿ ಸ ಏವಾರ್ಥಃ| ಅತ್ರಾವಪಾಟಿಕೇತ್ಯಾದೌ ಪಾಠೇ ಯೇ ವ್ರಣಾಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ತೇ ವ್ರಣಾ ಏವ ಯಾಪ್ಯಾಃ, ಯೇ ಚ ವ್ಯಾಧಯಸ್ತೇಷು ವ್ಯಾಧಿಷು ಸತ್ಸು ಯೇ ವ್ರಣಾಸ್ತೇ ಯಾಪ್ಯಾ ಇತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ||೮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ಸಾಧ್ಯಾ ಯಾಪ್ಯತ್ವಮಾಯಾನ್ತಿ ಯಾಪ್ಯಾಶ್ಚಾಸಾಧ್ಯತಾಂ ತಥಾ | ಘ್ನನ್ತಿ ಪ್ರಾಣಾನಸಾಧ್ಯಾಸ್ತು ನರಾಣಾಮಕ್ರಿಯಾವತಾಮ್ ||೯||
साध्या याप्यत्वमायान्ति याप्याश्चासाध्यतां तथा | घ्नन्ति प्राणानसाध्यास्तु नराणामक्रियावताम् ||९||
🔊 Audio coming soon
ತ ಏತೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾ ನ ನಿಯಮೇನ ಸಾಧ್ಯಾಃ ಸಾಧ್ಯಾ ಏವ, ಯಾಪ್ಯಾ ವಾ ಯಾಪ್ಯಾ ಏವೇತ್ಯುಕ್ತೇಷ್ವನಿಯಮಂ ಕ್ರಿಯಯಾ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸಾಧ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಘ್ನನ್ತಿ ಪ್ರಾಣಾನಸಾಧ್ಯಾಸ್ತ್ವಿತಿ ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹಾರಿಣಃ ಸದ್ಯಃ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಘ್ನನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಕ್ರಿಯಾವತಾಮಿತಿ ಕ್ರಿಯಾರಹಿತಾನಾಂ ವಿರುದ್ಧಕ್ರಿಯಾಕಾರಿಣಾಂ ಚ||೯||
Adhikarana 8 (10-11) · Śloka 11
ಯಾಪನೀಯಂ ವಿಜಾನೀಯಾತ್ ಕ್ರಿಯಾ ಧಾರಯತೇ ತು ಯಮ್ | ಕ್ರಿಯಾಯಾಂ ತು ನಿವೃತ್ತಾಯಾಂ ಸದ್ಯ ಏವ ವಿನಶ್ಯತಿ ||೧೦|| ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಕ್ರಿಯಾಂ ಧಾರಯತಿ ಯಾಪ್ಯವ್ಯಾಧಿತಮಾತುರಮ್ | ಪ್ರಪತಿಷ್ಯದಿವಾಗಾರಂ ವಿಷ್ಕಮ್ಭಃ ಸಾಧುಯೋಜಿತಃ ||೧೧||
यापनीयं विजानीयात् क्रिया धारयते तु यम् | क्रियायां तु निवृत्तायां सद्य एव विनश्यति ||१०|| प्राप्ता क्रियां धारयति याप्यव्याधितमातुरम् | प्रपतिष्यदिवागारं विष्कम्भः साधुयोजितः ||११||
🔊 Audio coming soon
ಅಥ ಕೀದೃಶೋ ಯಾಪ್ಯಸ್ತಮಾಹ- ಯಾಪನೀಯಂ ವಿಜಾನೀಯಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಯಾಪ್ಯೇ ಪ್ರಾಣಧಾರಣಮೇವ ಕ್ರಿಯಾ ಕರೋತಿ ನ ಪುನರ್ವ್ಯಾಧಿಮೂಲೋಚ್ಛೇದಮಿತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಕ್ರಿಯೇತ್ಯಾದಿ|- ಪ್ರಾಪ್ತಾ ವೈದ್ಯೇನ ಪ್ರಯುಕ್ತಾ| ವಿಷ್ಕಮ್ಭಃ ಸ್ಥೂಣಾ||೧೦-೧೧||
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮಸಾಧ್ಯಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಮಾಂಸಪಿಣ್ಡವದುದ್ಗತಾಃ ಪ್ರಸೇಕಿನೋಽನ್ತಃಪೂಯವೇದನಾವನ್ತೋಽಶ್ವಾಪಾನವದುದ್ವೃತ್ತೌಷ್ಠಾಃ , ಕೇಚಿತ್ ಕಠಿನಾ ಗೋಶೃಙ್ಗವದುದ್ಗತಮೃದುಮಾಂಸಪ್ರರೋಹಾಃ, ಅಪರೇ ದುಷ್ಟರುಧಿರಾಸ್ರಾವಿಣಸ್ತನುಶೀತಪಿಚ್ಛಿಲಾಸ್ರಾವಿಣೋ ವಾ ಮಧ್ಯೋನ್ನತಾಃ, ಕೇಚಿದವಸನ್ನಶುಷಿರಪರ್ಯನ್ತಾಃ ಶಣತೂಲವತ್ ಸ್ನಾಯುಜಾಲವನ್ತೋ ದುರ್ದರ್ಶನಾಃ, ವಸಾಮೇದೋಮಜ್ಜಮಸ್ತುಲುಙ್ಗಸ್ರಾವಿಣಶ್ಚ ದೋಷಸಮುತ್ಥಾಃ, ಪೀತಾಸಿತಮೂತ್ರಪುರೀಷವಾತವಾಹಿನಶ್ಚ ಕೋಷ್ಠಸ್ಥಾಃ, ತ ಏವೋಭಯತೋಭಾಗವ್ರಣಮುಖೇಷು ಪೂಯರಕ್ತನಿರ್ವಾಹಿಣಃ, (ಕ್ಷೀಣಮಾಂಸಾನಾಂ ಚ ) ಸರ್ವತೋಗತಯಶ್ಚಾಣುಮುಖಾ ಮಾಂಸಬುದ್ಬುದವನ್ತಃ, ಸಶಬ್ದವಾತವಾಹಿನಶ್ಚ ಶಿರಃಕಣ್ಠಸ್ಥಾಃ, ಕ್ಷೀಣಮಾಂಸಾನಾಂ ಚ ಪೂಯರಕ್ತನಿರ್ವಾಹಿಣೋಽರೋಚಕಾವಿಪಾಕಕಾಸಶ್ವಾಸೋಪದ್ರವಯುಕ್ತಾಃ, ಭಿನ್ನೇ ವಾ ಶಿರಃಕಪಾಲೇ ಯತ್ರ ಮಸ್ತುಲುಙ್ಗದರ್ಶನಂ ತ್ರಿದೋಷಲಿಙ್ಗಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಃ ಕಾಸಶ್ವಾಸೌ ವಾ ಯಸ್ಯೇತಿ ||೧೨||
अत ऊर्ध्वमसाध्यान् वक्ष्यामः- मांसपिण्डवदुद्गताः प्रसेकिनोऽन्तःपूयवेदनावन्तोऽश्वापानवदुद्वृत्तौष्ठाः , केचित् कठिना गोशृङ्गवदुद्गतमृदुमांसप्ररोहाः, अपरे दुष्टरुधिरास्राविणस्तनुशीतपिच्छिलास्राविणो वा मध्योन्नताः, केचिदवसन्नशुषिरपर्यन्ताः शणतूलवत् स्नायुजालवन्तो दुर्दर्शनाः, वसामेदोमज्जमस्तुलुङ्गस्राविणश्च दोषसमुत्थाः, पीतासितमूत्रपुरीषवातवाहिनश्च कोष्ठस्थाः, त एवोभयतोभागव्रणमुखेषु पूयरक्तनिर्वाहिणः, (क्षीणमांसानां च ) सर्वतोगतयश्चाणुमुखा मांसबुद्बुदवन्तः, सशब्दवातवाहिनश्च शिरःकण्ठस्थाः, क्षीणमांसानां च पूयरक्तनिर्वाहिणोऽरोचकाविपाककासश्वासोपद्रवयुक्ताः, भिन्ने वा शिरःकपाले यत्र मस्तुलुङ्गदर्शनं त्रिदोषलिङ्गप्रादुर्भावः कासश्वासौ वा यस्येति ||१२||
🔊 Audio coming soon
ಮಾಂಸಪಿಣ್ಡವದುದ್ಗತಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಸೇಕಿನಃ ಸ್ರಾವಬಹುಲಾಃ| ಅಶ್ವಾಪಾನವತ್ ವಡವಾಯೋನಿವತ್, ಉದ್ವೃತ್ತೌಷ್ಠಾ ಉತ್ಸನ್ನವರ್ತ್ಮಾನಃ| ಕೇಚಿದವಸನ್ನಶುಷಿರಪರ್ಯನ್ತಾ ಇತಿ ನಿಮ್ನಚ್ಛಿದ್ರಾವಸಾನಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ವಸಾ ಮಾಂಸನಿರ್ಯಾಸಃ, ಮಸ್ತುಲುಙ್ಗಃ ಅರ್ಧವಿಲೀನಘೃತಾಕಾರೋ ಮಸ್ತಕಮಜ್ಜಾ| ದೋಷಸಮುತ್ಥಾ ಇತಿ ವಾತಾದಿದೋಷಜಾ ನ ಪುನರಭಿಘಾತಜಾಃ, ತೇ ಹ್ಯೇವಮ್ಭೂತಾ ಅಪಿ ಸಿಧ್ಯನ್ತಿ| ದೋಷಜಾನಸಾಧ್ಯಾನಭಿಧಾಯ ಕೋಷ್ಠಸ್ಥಾನ್ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ- ಪೀತಾಸಿತಮೂತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ತ ಏವ ಕೋಷ್ಠಸ್ಥಾ ಏವ| ಉಭಯತೋಭಾಗವ್ರಣಮುಖೇಷ್ವಿತಿ ಗುದವದನೋಭಯಮಾರ್ಗಾಭ್ಯಾಂ ವ್ರಣಮುಖಮಾರ್ಗೇಣ ಪೂಯಾದಿವಾಹಿನಃ| ಸರ್ವವ್ರಣವಸ್ತುಗತಾ ವ್ರಣಾಃ ಕೀದೃಶಾ ಅಸಾಧ್ಯಾ ಇತ್ಯಾಹ- ಸರ್ವತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಶಿರಃಕಣ್ಠಸ್ಥಾಃ ಕೀದೃಶಾ ಅಸಾಧ್ಯಾ ಇತ್ಯಾಹ- ಸಶಬ್ದೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷೀಣಮಾಂಸಾನಾಂ ಕೀದೃಶಾ ಅಸಾಧ್ಯಾ ಇತ್ಯಾಹ- ಕ್ಷೀಣೇತ್ಯಾದಿ| ಶಿರಃಕಪಾಲೇ ಭಿನ್ನೇ| ಕೀದೃಶಾ ಅಸಾಧ್ಯಾ ಇತ್ಯಾಹ- ಭಿನ್ನೇ ವಾ ಶಿರಃಕಪಾಲ ಇತ್ಯಾದಿ||೧೨||
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ವಸಾಂ ಮೇದೋಽಥ ಮಜ್ಜಾನಂ ಮಸ್ತುಲುಙ್ಗಂ ಚ ಯಃ ಸ್ರವೇತ್ | ಆಗನ್ತುಸ್ತು ವ್ರಣಃ ಸಿಧ್ಯೇನ್ನ ಸಿಧ್ಯೇದ್ದೋಷಸಮ್ಭವಃ ||೧೩||
भवति चात्र- वसां मेदोऽथ मज्जानं मस्तुलुङ्गं च यः स्रवेत् | आगन्तुस्तु व्रणः सिध्येन्न सिध्येद्दोषसम्भवः ||१३||
🔊 Audio coming soon
ಅನನ್ತರೋಕ್ತಮೇವಾರ್ಥಂ ಸುಖಾವಬೋಧಾಯ ಶ್ಲೋಕೇನ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಭವತಿ ಚಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ||೧೩||
Adhikarana 11 (13-14) · Śloka 14
ಅಮರ್ಮೋಪಹಿತೇ ದೇಶೇ ಸಿರಾಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿವರ್ಜಿತೇ | ವಿಕಾರೋಯೋಽನುಪರ್ಯೇತಿ ತದಸಾಧ್ಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ||೧೪||
अमर्मोपहिते देशे सिरासन्ध्यस्थिवर्जिते | विकारोयोऽनुपर्येति तदसाध्यस्य लक्षणम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
ಅಪರಿಗೃಹೀತಾನಾಮಪಿ ವ್ರಣಾನಾಮವಸ್ಥಾವಿಶೇಷಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾಽಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅಮರ್ಮೇತ್ಯಾದಿ|- ಅಮರ್ಮೋಪಹಿತೇ ನ ಮರ್ಮಸಮೀಪವ್ಯವಸ್ಥಿತೇ, ದೇಶೇ ಶರೀರಾವಯವೇ ತ್ವಚೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಿರಾಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿವರ್ಜಿತ ಇತ್ಯತ್ರಾದಿಶಬ್ದೋ ಲುಪ್ತೋ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ, ತೇನ ಸಿರಾಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥ್ಯಾದಿವರ್ಜಿತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ; ಏತೇನ ಸ್ನಾಯುಧಮನೀವರ್ಜಿತ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಅನ್ಯೇ ಸಿರಾದಿಪದೇನ ಸ್ಥೂಲಸಿರಾವರ್ಜಿತ ಇತ್ಯಾಹುಃ| ವಿಕಾರೋ ಯೋಽನುಪರ್ಯೇತಿ ವಿಕಾರೋಽತ್ರ ವ್ರಣಃ, ಅನುಪರ್ಯೇತಿ ಸರ್ವತೋ ಧಾತೂನ್ ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಮಾನೋಽಪಿ, ತದಸಾಧ್ಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್; ಏತೇನ ಸುವೈದ್ಯೋಪಕ್ರಮೇಽಪಿ ಸುಪ್ರದೇಶಜಾತೇಽಪಿ ಯದಾ ಸರ್ವಧಾತುವ್ಯಾಪ್ತಿರ್ದೃಶ್ಯತೇ, ತದಾ ಜ್ಞಾಯತೇ ಕರ್ಮಜೋಽಯಂ ವ್ಯಾಧಿರಿತಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ವಿಕಾರಶಬ್ದೇನ ಕುಷ್ಠವಾತರಕ್ತಕ್ಷಯಾದೀನಪಿ ಕಥಯನ್ತಿ||೧೩-೧೪||
Adhikarana 12 (15-16) · Śloka 16
ಕ್ರಮೇಣೋಪಚಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ; ಧಾತೂನನುಗತಃ ಶನೈಃ | ನ ಶಕ್ಯ ಉನ್ಮೂಲಯಿತುಂ ವೃದ್ಧೋ ವೃಕ್ಷ ಇವಾಮಯಃ ||೧೫|| ಸ ಸ್ಥಿರತ್ವಾನ್ಮಹತ್ತ್ವಾಚ್ಚ ಧಾತ್ವನುಕ್ರಮಣೇನ ಚ | ನಿಹನ್ತ್ಯೌಷಧವೀರ್ಯಾಣಿ ಮನ್ತ್ರಾನ್ ದುಷ್ಟಗ್ರಹೋ ಯಥಾ ||೧೬||
क्रमेणोपचयं प्राप्य ; धातूननुगतः शनैः | न शक्य उन्मूलयितुं वृद्धो वृक्ष इवामयः ||१५|| स स्थिरत्वान्महत्त्वाच्च धात्वनुक्रमणेन च | निहन्त्यौषधवीर्याणि मन्त्रान् दुष्टग्रहो यथा ||१६||
🔊 Audio coming soon
ಏವಂ ವ್ಯಾಧೇಃ ಕಸ್ಯಚಿದುತ್ಪತ್ತಾವೇವಾಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯಾಪರಸ್ಯಾಪಿ ವ್ಯಾಧೇಃ ಸಾಧ್ಯಸ್ಯಾಪ್ಯುಪೇಕ್ಷಯಾಽಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕ್ರಮೇಣೇತ್ಯಾದಿ| ಕುತಃ ಪುನಃ ಕಾರಣಾದೃಷ್ಟಫಲೈರೌಷಧೈಃ ಸ ವ್ಯಾಧಿರ್ನೋಪಶಾಮ್ಯತೀತ್ಯಾಹ- ಸ ಸ್ಥಿರತ್ವಾದಿತ್ಯಾದಿ|- ಸ ಇತಿ ಉಪೇಕ್ಷಿತೋ ವ್ಯಾಧಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಸ್ಥಿರತ್ವಾದಿತಿ ಸ್ಥಿರತ್ವಮಪಥ್ಯಕಾರಿಣೋ ದೋಷಬಾಹುಲ್ಯಾತ್| ಕಶ್ಚಿದನುಪೇಕ್ಷಿತೋಽಪ್ಯುತ್ಪತ್ತಾವೇವ ವ್ಯಾಧಿರೌಷಧವೀರ್ಯಾಣಿ ಹನ್ತೀತ್ಯತ್ರ ಹೇತ್ವನ್ತರಮಾಹ- ಮಹತ್ತ್ವಾಚ್ಚೇತಿ|- ಮಹತ್ತ್ವಂ ಚೋದರಾದಿವ್ಯಾಧಿನಿದಾನಬಲಪ್ರಾಕ್ತನಕರ್ಮಪರಿಣಾಮಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿವಿಶೇಷೈರ್ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಂ, ಚಕಾರೇಣ ರೋಹಿಣಿಕಾವಲಯಮುಖರೋಗಿಣಾಮೌಷಧವೀರ್ಯೋಪಘಾತೇ ಸ್ವಭಾವೋಽಪಿ ಹೇತುರಿತಿ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ| ಧಾತ್ವನುಕ್ರಮಣೇನ ಚೇತಿ ಕುಷ್ಠಾದಿಷು ಚೈತದ್ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮ್| ದುಷ್ಟಗ್ರಹ ಇತಿ ಸ್ಕನ್ದಾಪಸ್ಮಾರಾದಿಕ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೫-೧೬||
Adhikarana 13 (17) · Śloka 17
ಅತೋ ಯೋ ವಿಪರೀತಃ ಸ್ಯಾತ್ ಸುಖಸಾಧ್ಯಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ | ಅಬದ್ಧಮೂಲಃ ಕ್ಷುಪಕೋ ಯದ್ವದುತ್ಪಾಟನೇ ಸುಖಃ ||೧೭||
अतो यो विपरीतः स्यात् सुखसाध्यः स उच्यते | अबद्धमूलः क्षुपको यद्वदुत्पाटने सुखः ||१७||
🔊 Audio coming soon
ಏತನ್ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾರ್ಥಪ್ರಕರಣವಿಪರ್ಯಯೇಣಾಪಿ ಸುಖಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅತೋ ಯೋ ವಿಪರೀತಃ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಮರ್ಮಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಧಮನೀಸ್ಥಿತೋ ಯೋ ನಾನುಪರ್ಯೇತಿ ಸ ಸುಖಸಾಧ್ಯ ಉಚ್ಯತೇ| ಕಿಂವದಿತ್ಯಾಹ - ಅಬದ್ಧಮೂಲ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷುಪಕಃ ಅತಿಬಾಲವೃಕ್ಷಃ||೧೭||
Adhikarana 14 (18) · Śloka 18
ತ್ರಿಭಿರ್ದೋಷೈರನಾಕ್ರಾನ್ತಃ ಶ್ಯಾವೌಷ್ಠಃ ಪಿಡಕೀ ಸಮಃ | ಅವೇದನೋ ನಿರಾಸ್ರಾವೋ ವ್ರಣಃ ಶುದ್ಧ ಇಹೋಚ್ಯತೇ ||೧೮||
त्रिभिर्दोषैरनाक्रान्तः श्यावौष्ठः पिडकी समः | अवेदनो निरास्रावो व्रणः शुद्ध इहोच्यते ||१८||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ವ್ರಣಸ್ಯ ಶುದ್ಧಿಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ತ್ರಿಭಿರ್ದೋಷೈರನಾಕ್ರಾನ್ತ ಇತ್ಯಾದಿ| ದೋಷಶಬ್ದೋಽತ್ರ ದೋಷಕಾರ್ಯೇಷು ವ್ರಣಾಕೃತಿಗನ್ಧವರ್ಣಸ್ರಾವವೇದನಾಸು ವರ್ತತೇ, ಕಾರ್ಯೇ ಕಾರಣೋಪಚಾರಾತ್; ಯಥಾ- ಘೃತಮಾಯುರಿತಿ ; ತೈರ್ದೋಷಾಕೃತಿಗನ್ಧಾದಿಭಿರನಾಕ್ರಾನ್ತಃ| ‘ತ್ರಿಭಿರ್ದ್ವನ್ದ್ವೈಃ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ; ತೇ ತು ದ್ವನ್ದ್ವಶಬ್ದಮಭಿವ್ಯಕ್ತೌ ವರ್ಣಯನ್ತಿ, ತೇನ ದೋಷತ್ರಯಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಭಿರಾಕೃತ್ಯಾದಿಭಿರನಾಕ್ರಾನ್ತ ಇತಿ ಸ ಏವಾರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ಶೀತೋಷ್ಣಂ, ಮೃದುಕಠಿನಂ ಸಂವೃತವಿವೃತಮಿತಿ ದ್ವನ್ದ್ವತ್ರಯಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ| ಅಪರೇ ತು ‘ದ್ವನ್ದ್ವಾನಿ ದೋಷಾಃ, ತೇ ಚಾತ್ರ ವಾತಾದಯಃ,ತೈರನಾಕ್ರಾನ್ತ’ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಶ್ಯಾವೌಷ್ಠ ಇತಿ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕೃಷ್ಣಪಾಣ್ಡುಃ, ಪ್ರಸೀದಚ್ಛೋಣಿತತ್ವಾತ್; ಅನ್ಯೇ ಶ್ಯಾವೌಷ್ಠತಾಂ ಕಷಾಯಪರಿಷೇಕಾಭ್ಯಙ್ಗಾದಿಕೃತಾಂ ವದನ್ತಿ| ಪಿಡಕಾಃ ಯಸ್ಯ ಸನ್ತಿ ಸ ಪಿಡಕೀ, ಪಿಡಕಾ ವ್ರಣೌಷ್ಠೇಽಣುಮಾಂಸಾಙ್ಕುರಾಃ| ‘ಅಪಿಡಕೀ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರ ನ ವಿದ್ಯನ್ತೇ ಪಿಡಕಾ ಅಸ್ಯೇತಿ| ಸಮಃ ಸಮತಲಃ| ಅವೇದನ ಇತಿ ನ ವಿದ್ಯತೇ ವಾತಾದೀನಾಂ ತೋದಾದಿವೇದನಾ ಯಸ್ಯ ಸ ಅವೇದನಃ, ಸಾಮಾನ್ಯಶುದ್ಧವ್ರಣವೇದನಾ ತು ವಿದ್ಯತ ಏವ, ಯೇನ ಸುರೂಢೇ ವಕ್ಷ್ಯತಿ- ‘ಅಶೂನಮರುಜಂ ವ್ರಣಮ್’ ಇತಿ||೧೮||
Adhikarana 15 (19) · Śloka 19
ಕಪೋತವರ್ಣಪ್ರತಿಮಾ ಯಸ್ಯಾನ್ತಾಃ ಕ್ಲೇದವರ್ಜಿತಾಃ | ಸ್ಥಿರಾಶ್ಚಿಪಿಟಿಕಾವನ್ತೋ ರೋಹತೀತಿ ತಮಾದಿಶೇತ್ ||೧೯||
कपोतवर्णप्रतिमा यस्यान्ताः क्लेदवर्जिताः | स्थिराश्चिपिटिकावन्तो रोहतीति तमादिशेत् ||१९||
🔊 Audio coming soon
ರೋಹದ್ವ್ರಣಲಕ್ಷಣಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಕಪೋತವರ್ಣಪ್ರತಿಮಾ ಇತ್ಯಾದಿ|- ಕಪೋತವರ್ಣಪ್ರತಿಮಾಃ ಪಾಣ್ಡುಧೂಸರಾಃ| ಸ್ಥಿರಾಃ ಕಠಿನಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಚಿಪಿಟಿಕಾವನ್ತ ಇತಿ ಚರ್ಮಚೇಲೀಯುಕ್ತಾಃ; ವಿಶುಷ್ಯಮಾಣತ್ವಾತ್ತ್ವಚಶ್ಚರ್ಮಚೇಲೀಸಮ್ಭವಃ| ವ್ರಣೇ ಶುಷ್ಕಸೂಕ್ಷ್ಮಶ್ವೇತಾ ಯಾ ಉಚ್ಚಟತಿ ತ್ವಕ್ ಸಾ ‘ಚರ್ಮಚೇಲೀ’ ಇತಿ ಕಥ್ಯತೇ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಅಪಿಟಿಕಾವನ್ತ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ರೋಹತಿ ರೋಹಂ ಗಚ್ಛತಿ||೧೯||
Adhikarana 16 (20) · Śloka 20
ರೂಢವರ್ತ್ಮಾನಮಗ್ರನ್ಥಿಮಶೂನಮರುಜಂ ವ್ರಣಮ್ | ತ್ವಕ್ಸವರ್ಣಂ ಸಮತಲಂ ಸಮ್ಯಗ್ರೂಢಂ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್ ||೨೦||
रूढवर्त्मानमग्रन्थिमशूनमरुजं व्रणम् | त्वक्सवर्णं समतलं सम्यग्रूढं विनिर्दिशेत् ||२०||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಯಗ್ರೂಢವ್ರಣಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ರೂಢವರ್ತ್ಮಾನಮಗ್ರನ್ಥಿಮಿತ್ಯಾದಿ| ರೂಢವರ್ತ್ಮಾನಂ ರೂಢಮಾರ್ಗಂ ರೂಢವ್ರಣವಸ್ತ್ವಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಗ್ರನ್ಥಿಪದೇನೋಪರಿಷ್ಟಾಚ್ಛೂನತಾ ನಿಷಿದ್ಧಾ| ತ್ವಕ್ಸವರ್ಣಂ ತ್ವಚಾ ಸಮಾನವರ್ಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಮತಲಮಿತಿ ಸದೃಶಂ ಕರತಲೇನ ಜಿಹ್ವಾತಲೇನ ವೇತ್ಯರ್ಥಃ, ಅನ್ಯೇ ‘ತ್ವಗ್ರನ್ಥಿಪದೇನೋಪರಿಷ್ಟಾಚ್ಛೂನತಾ ನಿಷಿದ್ಧಾ,ಸಮತಲಶಬ್ದೇನಾಧೋನಿಮ್ನತಾ ನಿಷಿಧ್ಯತೇ’ ಇತಿ ವದನ್ತಿ| ತೇಷಾಂ ಮತೇ ‘ಸಮಸ್ತಲೇ ಸ ಸಮತಲ’ ಇತಿ ಯೋಜ್ಯತೇ||೨೦||
Adhikarana 17 (21) · Śloka 21
ದೋಷಪ್ರಕೋಪಾದ್ವ್ಯಾಯಾಮಾದಭಿಘಾತಾದಜೀರ್ಣತಃ | ಹರ್ಷಾತ್ ಕ್ರೋಧಾದ್ಭಯಾದ್ವಾಽಪಿ ವ್ರಣೋ ರೂಢೋಽಪಿ ದೀರ್ಯತೇ ||೨೧||
दोषप्रकोपाद्व्यायामादभिघातादजीर्णतः | हर्षात् क्रोधाद्भयाद्वाऽपि व्रणो रूढोऽपि दीर्यते ||२१||
🔊 Audio coming soon
ಕೇಚಿದತ್ರಾಧ್ಯಾಯಾನ್ತೇ ರೂಢವ್ರಣವ್ಯಾಪತ್ಪಾಠಂ ಪಠನ್ತಿ ‘ದೋಷಪ್ರಕೋಪಾತ್’ ಇತ್ಯಾದಿ; ಅಯಂ ಚ ಶ್ಲೋಕಃ ಸರ್ವೇಷ್ವಪಿ ನಿಬನ್ಧೇಷ್ವಪರಿಗೃಹೀತ ಇತ್ಯನಾರ್ಷಃ, ತಸ್ಮಾನ್ನ ಪಠನೀಯ ಇತಿ||೨೧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 23
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಕೃತ್ಯಾಕೃತ್ಯವಿಧಿರ್ನಾಮ ತ್ರಯೋವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೨೩||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने कृत्याकृत्यविधिर्नाम त्रयोविंशोऽध्यायः ||२३||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ತ್ರಯೋವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೩||