Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
அதாதஃ க்ஷாரபாகவிதிமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||
अथातः क्षारपाकविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
அதாத இத்யாதி| க்ஷாரஶப்தஃ பாகவிதிப்யாஂ ஸஹ ஸம்பத்யதே||௧-௨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ஶஸ்த்ராநுஶஸ்த்ரேப்யஃ க்ஷாரஃ ப்ரதாநதமஃ, சேத்யபேத்யலேக்யகரணாத் த்ரிதோஷக்நத்வாத்விஶேஷக்ரியாவசாரணாச்ச ||௩||
शस्त्रानुशस्त्रेभ्यः क्षारः प्रधानतमः, छेद्यभेद्यलेख्यकरणात् त्रिदोषघ्नत्वाद्विशेषक्रियावचारणाच्च ||३||
🔊 Audio coming soon
ஶஸ்த்ராநுஶஸ்த்ரேப்ய இதி ஶஸ்த்ராணி மண்டலாக்ராதீநி, அநுஶஸ்த்ராணி த்வக்ஸாராதீநி, தேப்யஃ க்ஷாரஃ ப்ரதாநதமஃ, த்வே புநரநுஶஸ்த்ரே அக்நிஜலௌகாக்யே பரிஶிஷ்டே; ததுக்தஂ- ‘விதிஃ ப்ரவக்ஷ்யதே பஶ்சாதக்நிக்ஷாரஜலௌகஸாம்’(ஸூ. அ. ௮)’- இதி; ஏஷாஂ த்ரயாணாமபி ப்ராதாந்யமஸ்தி, அத ஏவைஷாஂ பதகத்யாயஃ; அத்ர ஜலௌகஸஃ ப்ரதாநம், அக்நிஃ ப்ரதாநதரஃ, க்ஷாரஃ ப்ரதாநதமஃ; ‘க்ஷாராதக்நிர்கரீயாந்’ (ஸூ. அ. ௧௨) இத்யத்ர யதா ந விரோதஸ்ததா தத்ரைவ வக்ஷ்யாமஃ| கஸ்மாத் க்ஷாரஸ்ய ப்ராதாந்யமித்யத ஆஹ- சேத்யேத்யாதி| சேத்யாதீநி கர்மாண்யக்நிஜலௌகஸோர்ந ஸம்பவந்தி, தேந தாப்யாஂ ஸகாஶாத் க்ஷாரஸ்ய ப்ராதாந்யஂ, த்ரிதோஷக்நத்வஂ க்ஷாரஸ்ய நாநௌஷதிஸமவாயாதித்யாதிநா ஸாதயிஷ்யதி, விஶேஷக்ரியாவசாரணஂ யதா பித்தார்ஶஃஸு விஶேஷேணாவசாரணம் ||௩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
தத்ர க்ஷரணாத் க்ஷணநாத்வா க்ஷாரஃ ||௪||
तत्र क्षरणात् क्षणनाद्वा क्षारः ||४||
🔊 Audio coming soon
க்ஷாரஸ்ய நிருக்திஂ குர்வந்நாஹ- தத்ர க்ஷரணாதித்யாதி| க்ஷரணாத் துஷ்டத்வங்மாஂஸாதிசாலநாத், ஶாதநாதித்யர்தஃ; அந்யே து க்ஷரணாத்தோஷாணாஂ சாலநாத்| க்ஷணநாத் த்வங்மாஂஸாதிஹிஂஸநாத்| ‘க்ஷரணாத்’ இத்யத்ர ‘க்ஷபணாத்’ இதி கேசித் படந்தி; க்ஷபணஂ ஶோதநமபிப்ரேதம்||௪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
நாநௌஷதிஸமவாயாத்த்ரிதோஷக்நஃ , ஶுக்லத்வாத் ஸௌம்யஃ; தஸ்ய ஸௌம்யஸ்யாபி ஸதோ தஹநபசநதாரணாதிஶக்திரவிருத்தா, ஆக்நேயௌஷதிகுணபூயிஷ்டத்வாத் கடுக உஷ்ணஸ்தீக்ஷ்ணஃ பாசநோ விலயநஃ ஶோதநோ ரோபணஃ ஶோஷணஃ ஸ்தம்பநோ லேகநஃ கம்யாமகபகுஷ்டவிஷமேதஸாமுபஹந்தா புஂஸ்த்வஸ்ய சாதிஸேவிதஃ ||௫||
नानौषधिसमवायात्त्रिदोषघ्नः , शुक्लत्वात् सौम्यः; तस्य सौम्यस्यापि सतो दहनपचनदारणादिशक्तिरविरुद्धा, आग्नेयौषधिगुणभूयिष्ठत्वात् कटुक उष्णस्तीक्ष्णः पाचनो विलयनः शोधनो रोपणः शोषणः स्तम्भनो लेखनः कृम्यामकफकुष्ठविषमेदसामुपहन्ता पुंस्त्वस्य चातिसेवितः ||५||
🔊 Audio coming soon
க்ஷாரகுணகர்மாஹ- நாநௌஷதிஸமவாயாதித்யாதி| ஸமவாயஃ ஸஂயோகஃ; யதோऽயஂ க்ஷாரோऽநேகௌஷதிஸமவாயாத்த்ரிதோஷக்நஃ, அதஃ பித்தார்ஶஃஸ்வபி யௌகிகத்வமஸ்ய| ஶுக்லத்வாத் ஸௌம்ய இத்யஸ்யாக்ரே கேசிதபிஶப்தஂ லுப்தநிர்திஷ்டஂ வர்ணயந்தி, வ்யாக்யாநயந்தி ச- ந கேவலமுஷ்ணஃ ஸௌம்யோऽபீதி, தேநாஸ்ய வக்ஷ்யமாணமுஷ்ணத்வமபி ந விருத்யதே| தஹநபசநதாரணஶக்திரவிருத்தா ஹிமாநீவத்| பாசந இதி த்விவிதோऽபி க்ஷாரஃ; அத்ர வ்ரணஶோதஸ்ய ப்ரதிஸாரணீயஃ பாசநஃ, அந்நாஜீர்ணஸ்ய பாநீயஃ| விலயநஃ ஶோபஸ்ய வாதகபபூயிஷ்டஸ்ய| ஶோதநோ துஷ்டவ்ரணஸ்ய, ரோபணஃ ஶுத்தவ்ரணஸ்ய, அத்ர யோகஶக்திப்ரபாவாத்திலயவகல்கவத் க்ஷாரஸ்ய ஶோதநரோபணத்வஂ ந விருத்யதே; ஶோதந ஏவாயஂ க்ஷாரஃ, ஶுத்தஸ்து வ்ரணஃ ஸ்வயமேவ ரோஹதீத்யந்யே; ந ஹி ஶுத்தே வ்ரணே ரோபணார்தஂ க்ஷாரோऽவசார்யதே ஸிராதிக்ஷணநபயாத், தஸ்மாத் பாரம்பர்யேண ரோபண இதி; கேசிதஸ்ய ரோபணத்வஂ ந படந்த்யேவ| ஶோஷணோ வ்ரணக்லேதஸ்ய| ஸ்தம்பநஃ ஶோணிதாதிப்ரவத்தேஃ| உபஹந்தஶப்தஃ கம்யாதிபிஃ ஸஹ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே; கமயோ பாஹ்யாப்யந்தராஃ, தேஷாஂ த்விவிதஃ க்ஷார உபஹந்தா; ஆமஃ அபக்வரஸஃ, மேதஸஃ பாநீய ஏவோபஹந்தா; புஂஸ்த்வஸ்ய ஶுக்ரஸ்ய||௫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ஸ த்விவிதஃ- ப்ரதிஸாரணீயஃ, பாநீயஶ்ச ||௬||
स द्विविधः- प्रतिसारणीयः, पानीयश्च ||६||
🔊 Audio coming soon
இதாநீமுக்தகுணகர்மணஃ க்ஷாரஸ்ய த்வைவித்யஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஸ த்விவித இத்யாதி| ப்ரதிஸாரணீயஃ ப்ரதிஸாரணார்ஹஃ; பாநீயஃ பாநார்ஹஃ, க்ஷாரோதகமித்யர்தஃ; யே சாந்யேऽபி பாக்யஸர்ஜிகாயவக்ஷாரா யதாரோகஂ வக்தவ்யாஸ்தேஷாஂ சூர்ணவடகாவலேஹாதிஷு ப்ரயோகஃ கர்தவ்யஃ||௬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
தத்ர ப்ரதிஸாரணீயஃ குஷ்டகிடிபதத்ருமண்டலகிலாஸபகந்தரார்புதார்ஶோதுஷ்டவ்ரணநாடீசர்மகீல- திலகாலகந்யச்சவ்யங்கமஶகபாஹ்யவித்ரதிகமிவிஷாதிஷூபதிஶ்யதே , ஸப்தஸு ச முகரோகேஷூபஜிஹ்வாதிஜிஹ்வோபகுஶதந்தவைதர்பேஷு திஸஷு ச ரோஹிணீஷு, ஏதேஷ்வேவாநுஶஸ்த்ரப்ரணிதாநமுக்தம் ||௭||
तत्र प्रतिसारणीयः कुष्ठकिटिभदद्रुमण्डलकिलासभगन्दरार्बुदार्शोदुष्टव्रणनाडीचर्मकील- तिलकालकन्यच्छव्यङ्गमशकबाह्यविद्रधिकृमिविषादिषूपदिश्यते , सप्तसु च मुखरोगेषूपजिह्वाधिजिह्वोपकुशदन्तवैदर्भेषु तिसृषु च रोहिणीषु, एतेष्वेवानुशस्त्रप्रणिधानमुक्तम् ||७||
🔊 Audio coming soon
ப்ரதிஸாரணீயஸ்ய விஷயஂ தர்ஶயந்நாஹ- தத்ர ப்ரதிஸாரணீய இத்யாதி| கிடிபஃ குஷ்டவிஶேஷஃ; தஸ்ய பதகவிதாநஂ நியமேந ப்ரதிஸாரணீயஸாத்யத்வஜ்ஞாபநார்தஂ; தத்ரு மண்டலஂ தத்ருமண்டலஂ; கிலாஸஂ த்வக்கதஂ ஶ்வித்ரகுஷ்டஂ; சர்மகீலஃ அர்ஶோநிதாநபடிதஃ; ந்யச்சவ்யங்கௌ க்ஷுத்ரரோகநிதாநோக்தௌ; பாஹ்யஶப்தஃ வித்ரதிகமிவிஷைஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே| விஷாதிஷ்வித்யாதிஶப்தாத்வல்மீகாதீநாஂ க்ரஹணம்| ‘பாஹ்யகமிவிஶேஷாதிஷு’ இதி கேசித் படந்தி| கே தே ஸப்த முகரோகா யேஷு க்ஷார உபயுஜ்யதே, இத்யாஹ- உபஜிஹ்வேத்யாதி|- உபஜிஹ்வாதீந் ரோகாந் முகரோகநிதாநே வக்ஷ்யதி| திஸணாஂ ரோஹிணீநாஂ க்ரஹணஂ ஸந்நிபாதரக்தஜயோரஸாத்யத்வஜ்ஞாபநார்தம்| குதஃ புநருபஜிஹ்வாதிப்யோऽந்யேஷு முகரோகேஷு க்ஷாரோ நோபயுஜ்யத இத்யாஹ- ஏதேஷ்வேவேத்யாதி| அத்ராநுஶஸ்த்ரஂ க்ஷார ஏவ| ‘ஏதேஷ்வநுஶஸ்த்ரநிபாதநம்’ இதி க்வசித் பாடஃ||௭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
பாநீயஸ்து கரகுல்மோதராக்நிஸங்காஜீர்ணாரோசகாநாஹ- ஶர்கராஶ்மர்யாப்யந்தரவித்ரதிகமிவிஷார்ஶஃஸூபயுஜ்யதே ||௮||
पानीयस्तु गरगुल्मोदराग्निसङ्गाजीर्णारोचकानाह- शर्कराश्मर्याभ्यन्तरविद्रधिकृमिविषार्शःसूपयुज्यते ||८||
🔊 Audio coming soon
பாநீயவிஷயஂ தர்ஶயந்நாஹ- பாநீயஸ்த்வித்யாதி| கரஃ கத்ரிமஂ விஷஂ, தூஷீவிஷமித்யந்யே; அக்நிஸங்கஃ இதி அக்நிஃ ஸஜ்யதே லீயதே யஸ்மாத்யேந யஸ்மிந் வா ஸோऽக்நிஸங்கஃ, தேந வாதஶ்லைஷ்மிகக்ரஹணீவிஸூசிகாலஸகவிலம்பிகாதிவிகாரா கஹ்யந்தே; ஶர்கரா வாதேந பிந்நாऽஶ்மரீ ஶர்கரேத்யுச்யதே||௮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
அஹிதஸ்து ரக்தபித்தஜ்வரிதபித்தப்ரகதிபாலவத்ததுர்பலப்ரம- மதமூர்ச்சாதிமிரபரீதேப்யோऽந்யேப்யஶ்சைவஂவிதேப்யஃ ||௯||
अहितस्तु रक्तपित्तज्वरितपित्तप्रकृतिबालवृद्धदुर्बलभ्रम- मदमूर्च्छातिमिरपरीतेभ्योऽन्येभ्यश्चैवंविधेभ्यः ||९||
🔊 Audio coming soon
க்ஷாரஸ்ய யேஷ்வயௌகிகத்வஂ தாநாஹ- அஹிதஸ்த்வித்யாதி| ப்ரமஶ்சக்ராரூடஸ்யேவ ப்ரமணஂ, மதோ விஷமத்யஶோணிதோத்தோ விகாரஃ பூகபலேநேவ மத்ததா, மூர்ச்சா சேதநாச்யுதிஃ, பரீதஶப்தோ ப்ரமாதிபிஃ ஸஹ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே||௯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
தஂ சேதரக்ஷாரவத்தக்த்வா பரிஸ்ராவயேத்; தஸ்ய விஸ்தரோऽந்யத்ர ||௧௦||
तं चेतरक्षारवद्दग्ध्वा परिस्रावयेत्; तस्य विस्तरोऽन्यत्र ||१०||
🔊 Audio coming soon
தத்ர பாநீயக்ஷாரபாகஂ விதிஂ ச ஸங்க்ஷேபேண தர்ஶயிதுமாஹ- தஂ சேதரக்ஷாரவதித்யாதி| இதரக்ஷாரவத் ப்ரதிஸாரணீயவத்; யதா ப்ரதிஸாரணீயஸ்ய காஷ்டதாஹஃ ஷட்குணோதகபாகஸ்த்ரிபாகாவஶேஷாநந்தரஂ பரிஸ்ராவணஂ ச, தத்வத் பாநீயஸ்யாபி பாகவிதிஃ ஸ்ராவணஂ ச த்விதீயபாகவர்ஜஂ; பாநீயக்ஷாரோதகப்ரமாணமுத்தமா மாத்ரா பலஂ, மத்யமா கர்ஷத்ரயம், அதமா அர்தபலம்| அந்யத்ர குல்மாதிஷ்வத்யாயேஷு||௧௦||
Adhikarana 10 (11-12) · Śloka 12
அதேதரஸ்த்ரிவிதோ மதுர்மத்யஸ்தீக்ஷ்ணஶ்ச | தஂ சிகீர்ஷுஃ ஶரதி கிரிஸாநுஜஂ ஶுசிருபோஷ்ய ப்ரஶஸ்தேऽஹநி ப்ரஶஸ்ததேஶஜாதமநுபஹதஂ மத்யமவயஸஂ மஹாந்தமஸிதமுஷ்ககமதிவாஸ்யாபரேத்யுஃ பாடயித்வா கண்டஶஃ ப்ரகல்ப்யாவபாட்ய நிவாதே தேஶே நிசிதிஂ கத்வா ஸுதாஶர்கராஶ்ச ப்ரக்ஷிப்ய திலநாலைராதீபயேத் | அதோபஶாந்தேऽக்நௌ தத்பஸ்ம பதக்கஹ்ணீயாத்பஸ்மஶர்கராஶ்ச | அதாநேநைவ விதாநேந குடஜபலாஶாஶ்வகர்ணபாரிபத்ரகபிபீதகாரக்வததில்வகார்கஸ்நுஹ்யபாமார்கபாடலாநக்தமாலவஷகதலீ- சித்ரகபூதீகேந்த்ரவக்ஷாஸ்போதாஶ்வமாரகஸப்தச்சதாக்நிமந்தகுஞ்ஜாஶ்சதஸ்ரஶ்ச கோஶாதகீஃ ஸமூலபலபத்ரஶாகா தஹேத் | ததஃ க்ஷாரத்ரோணமுதகத்ரோணைஃ ஷட்பிராலோட்ய மூத்ரைர்வா யதோக்தைரேகவிஂஶதிகத்வஃ பரிஸ்ராவ்ய, மஹதி கடாஹே ஶநைர்தர்வ்யாऽவகட்டயந் விபசேத் | ஸ யதா பவத்யச்சோ ரக்தஸ்தீக்ஷ்ணஃ பிச்சிலஶ்ச தமாதாய மஹதி வஸ்த்ரே பரிஸ்ராவ்யேதரஂ விபஜ்ய புநரக்நாவதிஶ்ரயேத் | தத ஏவ க்ஷாரோதகாத் குடவமத்யர்தஂ வாऽபநயேத் | ததஃ கடஶர்கராபஸ்மஶர்கராக்ஷீரபாகஶங்கநாபீரக்நிவர்ணாஃ கத்வாऽऽயஸே பாத்ரே தஸ்மிந்நேவ க்ஷாரோதகே நிஷிச்ய பிஷ்ட்வா தேநைவ த்வித்ரோணேऽஷ்டபலஸம்மிதஂ ஶங்கநாப்யாதீநாஂ ப்ரமாணஂ ப்ரதிவாப்ய , ஸததமப்ரமத்தஶ்சைநமவகட்டயந் விபசேத் | ஸ யதா நாதிஸாந்த்ரோ நாதித்ரவஶ்ச பவதி ததா ப்ரயதேத | அதைநமாகதபாகமவதார்யாநுகுப்தமாயஸே கும்பே ஸஂவதமுகே நிதத்யாதேஷ மத்யமஃ ||௧௧|| ஏஷ சைவாப்ரதீவாபஃ பக்வஃ ஸஂவ்யூஹிமோ மதுஃ ||௧௨||
अथेतरस्त्रिविधो मृदुर्मध्यस्तीक्ष्णश्च | तं चिकीर्षुः शरदि गिरिसानुजं शुचिरुपोष्य प्रशस्तेऽहनि प्रशस्तदेशजातमनुपहतं मध्यमवयसं महान्तमसितमुष्ककमधिवास्यापरेद्युः पाटयित्वा खण्डशः प्रकल्प्यावपाट्य निवाते देशे निचितिं कृत्वा सुधाशर्कराश्च प्रक्षिप्य तिलनालैरादीपयेत् | अथोपशान्तेऽग्नौ तद्भस्म पृथग्गृह्णीयाद्भस्मशर्कराश्च | अथानेनैव विधानेन कुटजपलाशाश्वकर्णपारिभद्रकबिभीतकारग्वधतिल्वकार्कस्नुह्यपामार्गपाटलानक्तमालवृषकदली- चित्रकपूतीकेन्द्रवृक्षास्फोताश्वमारकसप्तच्छदाग्निमन्थगुञ्जाश्चतस्रश्च कोशातकीः समूलफलपत्रशाखा दहेत् | ततः क्षारद्रोणमुदकद्रोणैः षड्भिरालोड्य मूत्रैर्वा यथोक्तैरेकविंशतिकृत्वः परिस्राव्य, महति कटाहे शनैर्दर्व्याऽवघट्टयन् विपचेत् | स यदा भवत्यच्छो रक्तस्तीक्ष्णः पिच्छिलश्च तमादाय महति वस्त्रे परिस्राव्येतरं विभज्य पुनरग्नावधिश्रयेत् | तत एव क्षारोदकात् कुडवमध्यर्धं वाऽपनयेत् | ततः कटशर्कराभस्मशर्कराक्षीरपाकशङ्खनाभीरग्निवर्णाः कृत्वाऽऽयसे पात्रे तस्मिन्नेव क्षारोदके निषिच्य पिष्ट्वा तेनैव द्विद्रोणेऽष्टपलसम्मितं शङ्खनाभ्यादीनां प्रमाणं प्रतिवाप्य , सततमप्रमत्तश्चैनमवघट्टयन् विपचेत् | स यथा नातिसान्द्रो नातिद्रवश्च भवति तथा प्रयतेत | अथैनमागतपाकमवतार्यानुगुप्तमायसे कुम्भे संवृतमुखे निदध्यादेष मध्यमः ||११|| एष चैवाप्रतीवापः पक्वः संव्यूहिमो मृदुः ||१२||
🔊 Audio coming soon
அதேதர இத்யாதி| இதரஃ ப்ரதிஸாரணீயஃ; அதேதரோ மதுரித்யாத்யத்ர கேசிந்ந படந்தி| ப்ரதிஸாரணீயஸ்ய பாகவிதிஂ நிர்தேஷ்டுமாஹ- தஂ சிகீர்ஷுரித்யாதி| தஂ ப்ரதிஸாரணீயஂ, சிகீர்ஷுஃ கர்துமிச்சுஃ; தஂ சிகீர்ஷுரித்யத்ர ‘அதேதரஂ சிகீர்ஷுஃ’ இதி கேசித் படந்தி; அதஶப்தோ மங்கலார்தஃ, இதரஂ ப்ரதிஸாரணீயம்| கிரிஸாநுஜஂ பர்வதோபரிஜாதஂ, “கிரிஸாநுஜமிதி ஜாங்கலதேஶோபலக்ஷணம்” இத்யந்யே| ‘ஶுசிருபோஷ்ய’ இத்யத்ர ‘ஶுசிருபவஸந்’ இதி கேசித் படந்தி| அநுபஹதஂ கமிதவாக்நிகராத்யநுபஹதம்| அஸிதமுஷ்ககஂ கஷ்ணபுஷ்பமோக்ஷகஂ, ந ஶ்வேதாதிபுஷ்பம்| அதிவாஸ்ய மந்த்ரவத்பலிகர்மோபஹரேதித்யர்தஃ| கேசிதஸ்யாக்ரே “மந்த்ரேணாநேநாபிமந்த்ர்ய- அக்நிவீர்ய! மஹாவீர்ய! மா தே வீர்யஂ ப்ரணஶ்யது| இஹைவ திஷ்ட கல்யாண! மம கார்யஂ கரிஷ்யஸி|| மம கார்யே கதே பஶ்சாத்தேவலோகஂ கமிஷ்யஸி| ஶ்வேதரக்தபுஷ்பஸஹஸ்ரஂ ஜுஹுயாத்” இதி படந்தி; அயஂ ச நிபந்தேஷு ந பட்யதே| அந்யே த்வத்ர “ப்ராங்முகோபகதஸ்தத்ர பலிஂ தத்த்வா சதுர்திஶம்| வக்ஷாப்யாஶே ததோ ப்ரூயாத் ப்ராஞ்ஜலிஃ ப்ரயதஃ ஶுசிஃ|| நிவஸந்தீஹ பூதாநி யாந்யஸ்மிந் காநிசித்த்ருமே| அபக்ராமந்த்வயஂ சேத்யஃ பரார்தே ஶ்வோ மயா த்ருமஃ| ஏவமாமந்த்ரிதஂ வக்ஷஂ லாஜாதூபைஃ ஸுராஸவைஃ| ப்ரபாதே வைகதஂ தத்ர ந பஶ்யேச்சேதயேத்ததஃ| ஶாந்தே நீஹாரதிமிரே யுகமாத்ரோதிதே ரவௌ| பூர்வாக்ரமுத்தராக்ரஸ்தஂ தஂ தருஂ பாத(ட)யேத்த்ருதம்” “இத்யதிவாஸநமந்த்ரஂ படந்தி, போஜேऽப்யேவமேவ பட்யதே” இதி ச வதந்தி| அபரேத்யுரபரஸ்மிந் திநே| கண்டஶஃ ப்ரகல்ப்ய பஹூந் கண்டாந் கத்வா| அவபாட்ய தாந் கண்டாந் புநஃ பாடயித்வா; ‘அபரேத்யுஃ பாடயித்வா இத்யஸ்ய ஸ்தாநே ‘ப்ரபாதே வைகதமத்புதஂ ந பஶ்யேத்ததோபகல்பயேத்’ இதி க்வசித் பாடஃ| வைகதஂ தருஶாகாபங்காதி, அத்புதஂ ருதிரவர்ஷாதி, இதி ச தஸ்ய வ்யாக்யாநம்| நிசிதிஃ காஷ்டாநாமௌத்தராதர்யேணாவஸ்திதிஃ; கேசிதத்ர ‘சிதிஂ கத்வா’ இதி படந்தி, சிதிஂ தாஹஸ்தாநமிதி வ்யாக்யாநயந்தி| திலநாலைராதீபயேத் திலநாலதீபநாச்சக்த்யதிஶயோ பவதி| நிசிதிஂ கத்வேத்யஸ்யாக்ரே கேசித் ‘ஸுதாஶர்கராஃ ப்ரக்ஷிப்ய’ இதி படந்தி, வ்யாக்யாநயந்தி ச- ஸுதாஶர்கராஃ ஸுதாபாஷாணாஃ| பஸ்மஶர்கராஶ்சேதி தஹ்யமாநார்த்ரகாஷ்டரஸாச்சர்கரேவாந்யோந்யஸஂஹதஂ பஸ்மஜாதஂ பஸ்மஶர்கரேத்யுச்யதே, தாஂ ச பதக் கஹ்ணீயாத்; பதக்க்ரஹணஂ பிந்நப்ரயோஜநார்தஂ; தேந பஸ்மநஃ க்ஷாரோதககரணஂ, பஸ்மஶர்கரா புநஃ க்ஷாரத்ரவ்யஸமவாபிநீ| அந்யே து ‘பதக் கஹ்ணீயாத்’ இத்யஸ்யாக்ரே ‘கடஶர்கரா பஸ்மஶர்கராஶ்ச’ இதி படந்தி, ‘கடஶர்கரா அதக்தஸுதாபாஷாணாஃ, பஸ்மஶர்கராஸ்து க்ஷாரத்ரவ்யைஃ ஸஹ தக்தாஶ்சூர்ணபாஷாணாஃ’ இதி ச வ்யாக்யாநயந்தி| ஏஷ தாஹகல்பஃ| அதாநேநைவேத்யாதி| அதாநேநைவ விதாநேநேத்யநேந நிவாததேஶநிசிதிஸ்திலநாலதீபநஂ ச லப்யதே, கிரிஸாநுஜமித்யஸ்ய ஜாங்கலதேஶோபலக்ஷணத்வஂ, தேநேஹாபி குடஜாதீந்யபி ஜாங்கலாநி கஹ்யந்தே| முஷ்ககஸ்ய குடஜாதீநாஂ சைகதேஶகல்பநத்வேऽபி பதக்தாஹவிதாநஂ குடஜாதிபஸ்மநோ முஷ்ககபஸ்மநோ பாகாதிக்யக்யாபநார்தஂ, பாகாதிக்யஂ ச ‘ததஃ க்ஷாரத்ரோணமுதகத்ரோணைஃ ஷட்பிஃ’- இத்யத்ர வக்ஷ்யாமஃ| அந்யே து முஷ்ககேணைகேநாபி க்ஷாரோ பவதீதி பதக்விதாநஂ போதயதி| பலாஶஃ கிஂஶுகஃ; அஶ்வகர்ணஃ பூர்வதேஶே கந்தமுண்டஃ பிப்பலஸதஶஃ , பாரிபத்ரகோ தேவதாருஃ, அந்யே து ரக்தகுஸுமஃ கண்டகீவக்ஷவிஶேஷஃ ஸ்வநாம்நா ப்ரஸித்தஃ, தில்வகஃ ஸ்வநாமப்ரஸித்தஃ; இந்த்ரவக்ஷஃ குடஜ ஏவ, த்விவிதோ ஹி குடஜோ பஹத்பலஃ ஶ்வேதபுஷ்பஃ ஸ்நிக்தபத்ரஃ புமாந், அணுபலவந்தா ஶ்யாவாருணபுஷ்பா ஸ்த்ரீ; ஆஸ்போதா ஸாரிவா; கோஶாதகீ கோஷகஃ; ஸா சதுர்விதா- பஹத்பலா, அல்பபலா, பீதபுஷ்பா, ஶ்வேதபுஷ்பா, இதி| ஸமூலபலபத்ரஶாகா இதி குடஜாதிபிஃ ஸஹ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே| கேசித் குடஜாதிகோஶாதக்யந்தஂ ஸமஸ்ய படந்தி| ததஃ க்ஷாரத்ரோணமித்யாதி ததோ முஷ்கககுடஜாதிதாஹாநந்தரம்| க்ஷாரத்ரோணமிதி முஷ்ககபஸ்மநோ த்வௌ பாகௌ குடஜாதிபஸ்மந ஏகோ பாக இதி மிஶ்ரீகதஂ க்ஷாரத்ரோணமுச்யதே| உதகத்ரோணைஃ ஷட்பிரிதி பஸ்மத்ரவ்யாத் ஷட்குணோதகபரிபாஷேயம், அநயைவாந்யத்ராபி க்ஷாரபாகவிதௌ க்ஷாரகல்பநஂ; பக்ஷாந்தரஂ தர்ஶயதி- மூத்ரைர்வா யதோக்தைரிதி துந்துபிஸ்வநீயகல்போக்தைரித்யர்தஃ ; ததாஹி- ‘கவாஂ மூத்ரேண க்ஷாரகல்பேந பரிஸ்ராவ்ய விபசேத்’ (க. அ. ௬)- இதி; அத்ராபி க்ஷாரகல்பேநேதி வசநாத்பஸ்மத்ரவ்யாந்மூத்ரஸ்ய ஷட்குணத்வமுக்தம்| ஏகவிஂஶதிகத்வஃ பரிஸ்ராவ்யேதி ஏகவிஂஶதிவாராந் வஸ்த்ரேண காலயித்வா| அவகட்டயந் சாலயந், தாவத் பசேத் ஸ யதா பவத்யச்சோ ரக்தஸ்தீக்ஷ்ணஃ பிச்சிலஶ்சேதி| ஏதேऽச்சாதயோ குணாஸ்த்ரிபாகாவஶேஷே க்ஷாரோதகே பவந்தி| தஂ க்ஷாரக்வாதம்| ஆதாய கஹீத்வா| இதரஂ விபஜ்ய க்ஷாரபஸ்மகல்கஂ; ‘இதரத்விஸஜ்ய’ இதி க்வசித் பாடஃ, தத்ரேதரத் பஸ்ம கிட்டபூதம்| அதிஶ்ரயேத் ஆரோபயேத்| தத ஏவ க்ஷாரோதகாத் குடவமத்யர்தஂ வாऽபநயேதிதி குடவமஷ்டௌ பலாந்யபநயேத்; அத்யர்தமித்யத்ர குடவமிதி ஸம்பத்யதே, தேநாத்யர்தஂ குடவஂ த்வாதஶபலாநி வாऽபநயேத்| அந்யே த்வத்ர த்வைகுண்யஂ ந மந்யந்தே| ஏதச்ச க்ஷாரோதகாபநயநஂ கடஶர்கராதீநாஂ நிஷேகார்தஂ பேஷணார்தஂ ச; அந்யே து கடஶர்கராதீநாஂ பாகப்ரமாணஜ்ஞாபநார்தமிதி வதந்தி, தேந கடஶர்கராதீநி த்ரவ்யாணி ப்ரத்யேகஂ குடவப்ரமாணாந்யத்யர்தகுடவப்ரமாணாநி வா ஆவபேதித்யர்தஃ| ததஃ கடஶர்கரேத்யாதி கடஶர்கரா காங்கேஷ்டீ, பஸ்மஶர்கரா அத்ரைவாத்யாயே பூர்வஂ வ்யாக்யாதா; அந்யே து கடஶர்கராபஸ்மஶர்கரயோரந்யதா வ்யாக்யாநஂ குர்வந்தி ததப்யத்ரைவாத்யாயே கதிதம்| க்ஷீரபாகோ ஜலஶுக்திஃ| ஆயஸே பாத்ரே லௌஹே பாஜநே, ஏதே அக்நிவர்ணாஃ கத்வா, தஸ்மிந்நேவ க்ஷாரோதகே பூர்வோபநீதே குடவேऽத்யர்தகுடவே வா, நிஷிச்ய ப்ரக்ஷிப்ய| த்ரைஷாஂ கடஶர்கராதீநாமநிர்திஷ்டப்ரமாணத்வாத் ஸமா பாகா இத்யேகே; ஸமபாகஶ்சாத்ர ப்ரத்யேகமஷ்டௌ பலாநி; ஏவஂ ச த்வாத்ரிஂஶத் பலாநி பவந்தி; ஏதேந த்வித்ரோணேऽஷ்டபலஸம்மிதமித்யபி ப்ரமாணமநுகூலிதஂ பவதி; த்வித்ரோணே ஷோடஶாஂஶஶ்சாவாபபாகோ ஜ்ஞாபிதோ பவதி| அந்யே த்வஷ்டபலஸம்மிதமிதி கடஶர்கராதீநாஂ ப்ரத்யேகஂ த்வே த்வே பலே இத்யேவமஷ்டபலத்வஂ மந்யந்தே| தந்ந, ஶங்கநாபிப்ரதாநத்வாதேவ க்ஷாரஸ்ய; ஏவஂ ச விஶ்வாமித்ரபோஜோக்தபாககல்பநா நிரஸ்தா; ததுக்தபாகக்ரஹணேऽபி ஶங்கநாபேரப்ராதாந்யஂ ஸ்யாத்| த்வித்ரோணக்ரஹணேந த்ரிபாகாவஶேஷஂ க்ஷாரோதகஂ ஸர்வத்ர பரிபாஷயந்தி வத்தாஃ, ப்ராயேண ஹி விமிஶ்ரிதஂ க்ஷாரத்ரோணமாஹுஃ; உதகத்ரோணைஃ ஷட்பிரிதி ஷட்த்ரிஂஶததிகபஞ்சதஶஶதோதகபலைஃ ஸஹ விபசேதித்யர்தஃ; ததஸ்தஸ்ய பச்யமாநஸ்ய தைக்ஷ்ண்யாச்சரக்தபிச்சிலாதயோ குணாஃ ஷோடஶாஂஶாவஶிஷ்டே ஷண்ணவதிபலப்ரமாணே பவந்தி| அந்யே து வதந்தி- ந சாத்ர சதுர்பாகாத்யவஶேஷணாதிபரிபாஷா வ்யாப்ரியதே, தஸ்மாச்சநைஃ ஶநைஸ்தாவத்விபசேத்யாவத்ராகாதிகுணயுக்தஃ க்வாதோ பவதி க்ஷாரஸஞ்ஜ்ஞித இதி| ஷண்ணவதிபலப்ரமாணே து க்ஷாரோதகே கடஶர்கராதீநாஂ ஸமபாகாநாஂ சதுர்தாஂஶமாவாபமிச்சந்தி ||௧௧-௧௨||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ப்ரதீவாபே யதாலாபஂ தந்தீத்ரவந்தீசித்ரகலாங்கலீபூதிகப்ரவாலதாலபத்ரீவிடஸுவர்சிகாகநகக்ஷீரீஹிங்குவசாதிவிஷாஃ ஸமாஃ ஶ்லக்ஷ்ணசூர்ணாஃ ஶுக்திப்ரமாணாஃ ப்ரதீவாபஃ | ஸ ஏவ ஸப்ரதீவாபஃ பக்வஃ பாக்யஸ்தீக்ஷ்ணஃ ||௧௩||
प्रतीवापे यथालाभं दन्तीद्रवन्तीचित्रकलाङ्गलीपूतिकप्रवालतालपत्रीविडसुवर्चिकाकनकक्षीरीहिङ्गुवचातिविषाः समाः श्लक्ष्णचूर्णाः शुक्तिप्रमाणाः प्रतीवापः | स एव सप्रतीवापः पक्वः पाक्यस्तीक्ष्णः ||१३||
🔊 Audio coming soon
ஸப்ரதீவாபஂ பாக்யஸஞ்ஜ்ஞஂ தீக்ஷ்ணஂ ப்ரதிபாதயந்நாஹ- ப்ரதீவாபே யதாலாபமித்யாதி| ப்ரதீவாபே இதி க்ஷிப்தே ஆவாபே புநரபரத்ரவ்யப்ரக்ஷேபஃ ப்ரதீவாபஃ| த்ரவந்தீ தந்தீபேதஃ, ஸஂவரீதி பாதாநகே, லாங்கலீ கலிகா(ஹா)ரிகா; பூதீகப்ரவாலாஃ கண்டகிகரஞ்ஜபல்லவாஃ, அந்யே து ‘சிரிபில்வபல்லவபத்ரஂ ச’ இதி படந்தி; தாலபத்ரீ மூஷலீ, கநகக்ஷீரீ ஸுவர்ணக்ஷீரீ , கங்குஷ்டமித்யந்யே| ஶுக்திப்ரமாணாஃ ப்ரத்யேகமர்தபலப்ரமாணாஃ| ஸ ஏவ ஸப்ரதீவாபஃ பக்வஃ பாக்யஸ்தீக்ஷ்ண இதி ஸ ஏவ ஸஂவ்யூஹிமஸஞ்ஜ்ஞஃ க்ஷாரோ தந்த்யாதித்ரவ்யப்ரதிவாபேந ஸஹிதஃ பக்வஃ பாக்யஸஞ்ஜ்ஞோ பவதி தீக்ஷ்ணஶ்சேத்யர்தஃ| ந சாஸ்ய தீக்ஷ்ணதோஷஃ, குதஃ? அதிதீக்ஷ்ணஃ க்ஷாரஸ்ய தோஷஃ| அந்யே து ‘ஸ ஏவ ஸப்ரதீவாப’ இத்யாதிபாடஸ்தாநே ‘ஸ ச பூர்வவத் பக்வஸ்தீக்ஷ்ண’ இதி படந்தி||௧௩||
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
தேஷாஂ யதாவ்யாதிபலமுபயோகஃ ||௧௪||
तेषां यथाव्याधिबलमुपयोगः ||१४||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ க்ஷாராணாம்||௧௪||
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
க்ஷீணபலே து க்ஷாரோதகமாவபேத்பலகரணார்தம் ||௧௫||
क्षीणबले तु क्षारोदकमावपेद्बलकरणार्थम् ||१५||
🔊 Audio coming soon
காலவஶாத்தீநௌஷதிவஶாத்வா மதௌ க்ஷாரே பலகரணாயாவாபமாஹ- க்ஷீணபலே த்வித்யாதி| க்ஷீணபலே ஹீநஶக்தௌ க்ஷாரே க்ஷாரோதகமாவபேத், பூர்வகல்பேந கதஂ க்ஷாரோதகஂ ப்ரக்ஷிபேத், ப்ரக்ஷிப்ய புநர்விபசேதிதி| பலகரணார்தஂ தீக்ஷ்ணாதிஶக்த்யுபசயார்தம்||௧௫||
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
பவதஶ்சாத்ர- நைவாதிதீக்ஷ்ணோ ந மதுஃ ஶுக்லஃ ஶ்லக்ஷ்ணோऽத பிச்சிலஃ | அவிஷ்யந்தீ ஶிவஃ ஶீக்ரஃ க்ஷாரோ ஹ்யஷ்டகுணஃ ஸ்மதஃ ||௧௬||
भवतश्चात्र- नैवातितीक्ष्णो न मृदुः शुक्लः श्लक्ष्णोऽथ पिच्छिलः | अविष्यन्दी शिवः शीघ्रः क्षारो ह्यष्टगुणः स्मृतः ||१६||
🔊 Audio coming soon
க்ஷாரகுணதோஷாந் ப்ரதிபாதயந்நாஹ- பவதஶ்சாத்ர நைவாதீத்யாதி| அதிஶப்தஸ்தீக்ஷ்ணமதுஶுக்லைஃ ஸஹ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே; அநதிஶுக்லத்வாத் ப்ரதிவாபால்பதா ஸூசிதா பவதி; அந்யே த்வநதிஶப்தஂ ஶுக்லேந ஸம்பத்நந்தி| ஶ்லக்ஷ்ணஃ அகர்கஶஃ; அந்யே து ஶ்லக்ஷ்ணஸ்தாநே ‘மத்ஸ்ந’ இதி படந்தி, மத்ஸ்நஸ்த்வகிந்த்ரியஸுகஃ| அவிஷ்யந்தீ யோऽவசாரிதோ ந ப்ரஸர்பதி| ஶிவ இதி ஸௌம்ய உச்யதே; ஶிவஸ்தாநே கேசித் ‘ஸம’ இதி படந்தி, தத்ர நாதிஸாந்த்ரோ நாதித்ரவ இத்யர்தஃ| ஶீக்ரஃ ஶீக்ரகாரீ| கேசித் க்ஷாரகுணேஷு மத்யே ‘ஸுகநிர்க்ராஹ்யோ தோஷக்நஃ’ இதி குணத்வயஂ படந்தி; ‘ஸுகநிர்க்ராஹ்யஃ ஸுகநிர்வர்த்யஃ, தோஷக்நோ தோஷமாத்ராநுஸாரீ; தோஷஶப்தோऽத்ர வ்யாதௌ வர்ததே’ இதி ச வ்யாக்யாநயந்தி| நைவாதிதீக்ஷ்ண இத்யாதிநைவாஷ்டஸங்க்யா லப்தா, ‘புநரஷ்டகுண’ இதி யத் கதஂ தத் கடுரஸாதிகுணாதிரேகத்வநிஷேதார்தம்||௧௬||
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
அதிமார்தவஶ்வைத்யௌஷ்ண்யதைக்ஷ்ண்யபைச்சில்யஸர்பிதாஃ | ஸாந்த்ரதாऽபக்வதா ஹீநத்ரவ்யதா தோஷ உச்யதே ||௧௭||
अतिमार्दवश्वैत्यौष्ण्यतैक्ष्ण्यपैच्छिल्यसर्पिताः | सान्द्रताऽपक्वता हीनद्रव्यता दोष उच्यते ||१७||
🔊 Audio coming soon
பரிஹாரார்தஂ தோஷாநதிகத்யாஹ- அதிமார்தவேத்யாதி| அதிஶப்தோ மார்தவஶ்வைத்யாதிபிஃ ஸஹ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே| ஶ்வைத்யஂ ஶுக்லதா| கேசித் க்ஷாரதோஷாந் ஸார்தஶ்லோகேநாதீயதே| தத்யதா- “அத்யௌஷ்ண்யமதிபைச்சில்யமதிதைக்ஷ்ண்யஂ விஸர்பிதா| அத்யர்தஂ மார்தவஂ ஶ்வைத்யமத்யர்தஂ ஸாந்த்ரமேவ ச| ஹீநௌஷதமவிபக்வத்வஂ க்ஷாரதோஷா நவ ஸ்மதாஃ”- இதி| அத்யர்தஂஶப்தஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே| ஸங்க்யேயநிர்தேஶாதேவ ஸங்க்யா ப்ராப்தா, புநர்நவேதி ஸங்க்யாகரணஂ க்ஷாராதிஸேவயா புஂஸ்த்வஹந்தத்வதோஷஸங்க்யாஶங்காநிராஸார்தம்| கேசித் க்ஷாரதோஷாந்ந படந்தி, உக்தகுணவிபர்யயேணைவ தோஷாணாஂ லப்தத்வாதிதி||௧௭||
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
தத்ர க்ஷாரஸாத்யவ்யாதிவ்யாதிதமுபவேஶ்ய நிவாதாதபே தேஶேऽஸம்பாதேऽக்ரோபஹரணீயோக்தேந விதாநேநோபஸம்பதஸம்பாரஂ, ததோऽஸ்ய தமவகாஶஂ நிரீக்ஷ்யாவகஷ்யாவலிக்ய ப்ரச்சயித்வா , ஶலாகயா க்ஷாரஂ ப்ரதிஸாரயேத், தத்த்வா வாக்ஶதமாத்ரமுபேக்ஷேத ||௧௮||
तत्र क्षारसाध्यव्याधिव्याधितमुपवेश्य निवातातपे देशेऽसम्बाधेऽग्रोपहरणीयोक्तेन विधानेनोपसम्भृतसम्भारं, ततोऽस्य तमवकाशं निरीक्ष्यावघृष्यावलिख्य प्रच्छयित्वा , शलाकया क्षारं प्रतिसारयेत्, दत्त्वा वाक्शतमात्रमुपेक्षेत ||१८||
🔊 Audio coming soon
இதாநீஂ க்ஷாரப்ரதிஸாரணவிதிமதிகத்யாஹ- தத்ர க்ஷாரஸாத்யேத்யாதி| க்ஷாரஸாத்யவ்யாதிவ்யாதிதமிதி க்ஷாரஸ்ய ஸாத்யோ யோ வ்யாதிஸ்தேந வ்யாதிதஂ துஃகிதம்| நிவாதாதபே தேஶே இதி நிஶப்தோ வாதாதபாப்யாஂ ஸஹ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே| அஸம்பாதேऽஸங்கீர்ணதேஶே, அக்ரோபஹரணீயோக்தேந விதாநேநேதி ‘ப்ரஶஸ்தேஷு திதிகரணமுஹூர்தநக்ஷத்ரேஷு’ (ஸூ. அ. ௫) இத்யாதிகேந விதிநா; அஸ்ய ச க்ஷாரஂ ப்ரதிஸாரயேதித்யநயா க்ரியயா ஸம்பந்தஃ| உபஸம்பதஸம்பாரமிதி யந்த்ரஶஸ்த்ரக்ஷாராக்நிஶலாகேத்யாதிஸமீபஸ்தாபிதோபகரணம்| ததஃ ஸம்பதஸம்பாராநந்தரம்| அஸ்ய வ்யாதிதஸ்ய, தமவகாஶஂ தஂ ப்ரதேஶஂ, நிரீக்ஷ்யேதி வ்யாத்யாகாரவிஜ்ஞாநார்தம், அவகஷ்யேதி பித்ததுஷ்டம், அவலிக்யேதி வாததுஷ்டஂ ஸுப்தகடிநத்வசஂ, ப்ரச்சயித்வேதி கபதுஷ்டஂ கண்டூஶ்வயதுப்ரபலஂ, பஶ்சாச்சலாகயா க்ஷாரஂ ப்ரதிஸாரயேதித்யர்தஃ; ‘க்ஷாரஂ ப்ரதிஸாரயேத்’ இத்யஸ்ய ஸ்தாநே ‘க்ஷாரஂ பாதயித்வா’ இதி கேசித் படந்தி| காலாவதிஂ ப்ரதிபாதயதி- தத்த்வா வாக்ஶதமாத்ரமித்யாதி|- வாக் லக்வக்ஷரோச்சாரணஂ ; வாக்ஶதமாத்ரமிதி மாத்ரக்ரஹணேநைதத்போதயதி- ஏதாவதா காலேந யோ தஹதி ஸ யதோக்தகுணஃ க்ஷாரஃ| அந்யே மாத்ரஸ்தாநே ஏவஶப்தஂ படந்தி, “வாக்ஶதமேவ நாதிகஂ ந ந்யூநஂ ச’’ இதி ச வ்யாக்யாநயந்தி| இதாநீஂ க்ஷாரஸ்ய ப்ரதிதோஷஂ லேபப்ரமாணமவசாரணகாலஂ ச நியமயந்நாஹ- பத்மபத்ரஸம இத்யாதி| இமஂ ச பாடஂ கேசிதாசார்யா ந படந்தி, ஸ சாபாவாத் ஸமக்ரோ ந லிகித இதி||௧௮||
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
தஸ்மிந்நிபதிதே வ்யாதௌ கஷ்ணதா தக்தலக்ஷணம் |௧௯|
तस्मिन्निपतिते व्याधौ कृष्णता दग्धलक्षणम् |१९|
🔊 Audio coming soon
ஸம்யக்தக்தலக்ஷணஂ வக்துமாஹ- தஸ்மிந்நிபதித இத்யாதி| வ்யாதிஶப்தோऽத்ர துஷ்டமாஂஸாதிஷு வர்ததே, நது துஃகஸஞ்ஜ்ஞிகே வ்யாதௌ; குதஃ? தத்ர கஷ்ணதாபாவாத்| ஏதத்து ஸாமாந்யஂ ஸம்யக்தக்தலக்ஷணம்|௧௯|-
Adhikarana 18 (19-21) · Śloka 21
தத்ராம்லவர்கஃ ஶமநஃ ஸர்பிர்மதுகஸஂயுதஃ ||௧௯|| அத சேத் ஸ்திரமூலத்வாத் க்ஷாரதக்தஂ ந ஶீர்யதே | இதமாலேபநஂ தத்ர ஸமக்ரமவசாரயேத் ||௨௦|| அம்லகாஞ்ஜிகபீஜாநி திலாந் மதுகமேவ ச | ப்ரபேஷ்ய ஸமபாகாநி தேநைநமநுலேபயேத் ||௨௧||
तत्राम्लवर्गः शमनः सर्पिर्मधुकसंयुतः ||१९|| अथ चेत् स्थिरमूलत्वात् क्षारदग्धं न शीर्यते | इदमालेपनं तत्र समग्रमवचारयेत् ||२०|| अम्लकाञ्जिकबीजानि तिलान् मधुकमेव च | प्रपेष्य समभागानि तेनैनमनुलेपयेत् ||२१||
🔊 Audio coming soon
ஸம்யக்தக்தே பஶ்சாத்கர்மாஹ- தத்ராம்லவர்க இத்யாதி| அம்லவர்கஃ ஸௌவீரகதுஷோதகதாந்யாம்லாதிஃ| ஸ்திரமூலத்வாத் தடமூலத்வாதித்யர்தஃ| ந ஶீர்யதே ந ஶடதி| இதமிதி அக்ரே வக்ஷ்யமாணம்| தத்ரேதி அஶீர்யமாணே க்ஷாரதக்தே| ஸமக்ரஂ ஸர்வம்| அவசாரயேத் ப்ரயோஜயேத்| ததேவாலேபநமாஹ- அம்லேத்யாதி| அம்லகாஞ்ஜிகபீஜாநிதி அம்லகாஞ்ஜிகாதஃஸ்திதஂ த்ரவ்யம்| தேநேதி ஸமபாகபிஷ்டேநாம்லகாஞ்ஜிகபீஜாதிநா| ஏநஂ க்ஷாரதக்தம்||௧௯-௨௧||
Adhikarana 19 (22) · Śloka 22
திலகல்கஃ ஸமதுகோ கதாக்தோ வ்ரணரோபணஃ |௨௨|
तिलकल्कः समधुको घृताक्तो व्रणरोपणः |२२|
🔊 Audio coming soon
க்ஷாரகதவ்ரணரோபணோபாயமாஹ- திலகல்க இத்யாதி|௨௨|-
Adhikarana 20 (22-25) · Śloka 25
ரஸேநாம்லேந தீக்ஷ்ணேந வீர்யோஷ்ணேந ச யோஜிதஃ ||௨௨|| ஆக்நேயேநாக்நிநா துல்யஃ கதஂ க்ஷாரஃ ப்ரஶாம்யதி | ஏவஂ சேந்மந்யஸே வத்ஸ! ப்ரோச்யமாநஂ நிபோத மே ||௨௩|| அம்லவர்ஜாந் ரஸாந் க்ஷாரே ஸர்வாநேவ விபாவயேத் | கடுகஸ்தத்ர பூயிஷ்டோ லவணோऽநுரஸஸ்ததா | அம்லேந ஸஹ ஸஂயுக்தஃ ஸ தீக்ஷ்ணலவணோ ரஸே ||௨௪|| மாதுர்யஂ பஜதேऽத்யர்தஂ தீக்ஷ்ணபாவஂ விமுஞ்சதி | மாதுர்யாச்சமமாப்நோதி வஹ்நிரத்பிரிவாப்லுதஃ ||௨௫||
रसेनाम्लेन तीक्ष्णेन वीर्योष्णेन च योजितः ||२२|| आग्नेयेनाग्निना तुल्यः कथं क्षारः प्रशाम्यति | एवं चेन्मन्यसे वत्स! प्रोच्यमानं निबोध मे ||२३|| अम्लवर्जान् रसान् क्षारे सर्वानेव विभावयेत् | कटुकस्तत्र भूयिष्ठो लवणोऽनुरसस्तथा | अम्लेन सह संयुक्तः स तीक्ष्णलवणो रसे ||२४|| माधुर्यं भजतेऽत्यर्थं तीक्ष्णभावं विमुञ्चति | माधुर्याच्छममाप्नोति वह्निरद्भिरिवाप्लुतः ||२५||
🔊 Audio coming soon
அக்நிதுல்யஸ்ய க்ஷாரஸ்யாக்நேயேந காஞ்ஜிகேந கதஂ ஶமநமித்யாஶங்க்யாஹ- ரஸேநேத்யாதி| அம்லேந தீக்ஷ்ணேந வீர்யோஷ்ணேநாக்நேயேந ரஸேந யோஜிதோऽக்நிதுல்யஃ க்ஷாரஃ கதஂ ப்ரஶாம்யதீத்யர்தபிண்டஃ| உத்தரமாஹ- ஏவஂ சேந்மந்யஸே வத்ஸேத்யாதி| விபாவயேத் ஜாநீயாதித்யர்தஃ| கடுகஸ்தத்ர பூயிஷ்ட இதி தத்ர பஞ்சரஸே க்ஷாரே கடுகோऽநுரஸஃ, லவணஸ்து பூயிஷ்ட இதி யோஜ்யஂ; கேசித் கடுகமேவ பூயிஷ்டஂ மந்யந்தே; தந்ந, யதோ ஜநா அம்லபக்ஷணே மாதுர்யார்தஂ லவணமேவ ரஸஂ ப்ரயுஞ்ஜதே, லவணவர்கே க்ஷாரஸ்ய படிதத்வாச்ச, கடுவர்கே சாபடிதத்வாத்; யத்யேவஂ ‘ஸ கல்வாக்நேயௌஷதிபூயிஷ்டத்வாத் கடுக’ இதி தர்ஹி கதம்? உச்யதே, லவணவர்கபாடாதேவ க்ஷாரஸ்ய லவணத்வே ஸித்தே கடுக இதி வித்யர்தமேவ| ஸ தீக்ஷ்ணலவணோ ரஸே இதி ஸ க்ஷார ஏவங்குணஃ| அத்பிஃ பாநீயைஃ ஆப்லுதோ ‘போலி(டி)த’ இதி லோகே||௨௨-௨௫||
Adhikarana 21 (26) · Śloka 26
தத்ர ஸம்யக்தக்தே விகாரோபஶமோ லாகவமநாஸ்ராவஶ்ச |௨௬|
तत्र सम्यग्दग्धे विकारोपशमो लाघवमनास्रावश्च |२६|
🔊 Audio coming soon
இதாநீஂ சிகித்ஸாந்தரகதநாய புநஃ ஸம்யக்தக்தலக்ஷணமாஹ- தத்ர ஸம்யக்தக்த இத்யாதி| தத்ரேதி ஸம்யக்தக்தாதிமத்யே| லாகவமங்காநாம்| கதே க்ஷாரநிர்வாபண ஏதே விகாரோபஶமாதயோ லக்ஷணாந்யுத்தரகாலஂ ஜ்ஞேயாநி; “ஏதத்விகாரோபஶமாதிகஂ கிஞ்சித்தாத்காலிகஂ லக்ஷணஂ, கிஞ்சிதுத்தரகாலிகம்” இத்யந்யே|௨௬|-
Adhikarana 22 (26) · Śloka 26
ஹீநதக்தே தோதகண்டுஜாட்யாநி வ்யாதிவத்திஶ்ச |௨௬|
हीनदग्धे तोदकण्डुजाड्यानि व्याधिवृद्धिश्च |२६|
🔊 Audio coming soon
ஹீநதக்தலக்ஷணமாஹ- ஹீநதக்தே இத்யாதி| ஹீநதக்தே தோதாதயோ வாதஶ்லைஷ்மிகாஃ| ஜாட்யஂ ஜடதா| அந்யே த்வத்ர ‘துர்தக்தே தோததாஹகண்டூஜாட்யாநி வ்யாதிவத்திஶ்ச’ இதி படந்தி, “தஸ்மிந் ஸ்தாநே ஏதாநி வாதபித்தரக்தகபப்ரகோபகார்யாணி” இதி ச வ்யாக்யாநயந்தி|௨௬|-
Adhikarana 23 (26) · Śloka 26
அதிதக்தே தாஹபாகராகஸ்ராவாங்கமர்தக்லமபிபாஸாமூர்ச்சாஃ ஸ்யுர்மரணஂ வா ||௨௬||
अतिदग्धे दाहपाकरागस्रावाङ्गमर्दक्लमपिपासामूर्च्छाः स्युर्मरणं वा ||२६||
🔊 Audio coming soon
அதிதக்தலக்ஷணமாஹ- அதிதக்தே தாஹேத்யாதி| அதிதக்தே தாஹபாகாதயஃ பைத்திகாஃ, ராகோ ரக்ததா, அங்கமர்தோ வேதநாவிஶேஷஃ, க்லமோ க்லாநிஃ||௨௬||
Adhikarana 24 (27) · Śloka 27
க்ஷாரதக்தவ்ரணஂ து யதாதோஷஂ யதாவ்யாதி சோபக்ரமேத் ||௨௭||
क्षारदग्धव्रणं तु यथादोषं यथाव्याधि चोपक्रमेत् ||२७||
🔊 Audio coming soon
க்ஷாரதக்தவ்ரணவ்யாபச்சிகித்ஸாஂ வக்துமாஹ- க்ஷாரதக்தவ்ரணமித்யாதி| அந்யே து ‘யதாவிதி யதாதோஷம்’ இதி படந்தி, “ஹேதுவ்யாதிப்ரத்யநீகேந விதிநா” இதி வ்யாக்யாநயந்தி||௨௭||
Adhikarana 25 (28) · Śloka 28
அத நைதே க்ஷாரகத்யாஃ- தத்யதா- துர்பலபாலஸ்தவிரபீருஸர்வாங்கஶூநோதரிரக்தபித்திகர்பிண்யதுமதீப்ரவத்தஜ்வரிப்ரமேஹிரூக்ஷக்ஷதக்ஷீண- தஷ்ணாமூர்ச்சோபத்ருதக்லீபாபவத்தோத்வத்தபலயோநயஃ ||௨௮||
अथ नैते क्षारकृत्याः- तद्यथा- दुर्बलबालस्थविरभीरुसर्वाङ्गशूनोदरिरक्तपित्तिगर्भिण्यृतुमतीप्रवृद्धज्वरिप्रमेहिरूक्षक्षतक्षीण- तृष्णामूर्च्छोपद्रुतक्लीबापवृत्तोद्वृत्तफलयोनयः ||२८||
🔊 Audio coming soon
அதஃ க்ஷாரஸ்ய த்விவிதஸ்யாபி யேஷு ப்ரதிஷேதஸ்தாநாஹ- அத நைதே க்ஷாரகத்யா இத்யாதி| ஏஷு ச யதாதோஷஂ கேஷுசிதேவ ப்ரதிஸாரணீயக்ஷாரநிஷேதஃ, கேஷுசித் பாநீயநிஷேதஃ, கேஷுசிதுபயநிஷேதஃ| ஸர்வாங்கஶூநோதரீதி ஸர்வாங்கேந ஶூநோ ய உதரீ தஸ்யைவ க்ஷாரநிஷேதஃ கதஃ; க்ஷத உரஃக்ஷதஃ, தேந க்ஷீணஃ; தஷ்ணாமூர்ச்சோபத்ருத இதி உபத்ருதஶப்தஸ்தஷ்ணாமூர்ச்சாப்யாஂ ஸஹ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே; க்லீபஃ க்ஷீணஶுக்ரஃ, அஶுக்ரஸ்ய புநஃ க்ஷாராதிகார ஏவ நாஸ்தி ; உத்வத்தாபவத்தபலயோநய இதி உத்வத்தாபவத்தஶப்தௌ பலயோநிப்யாஂ ஸஹ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யேதே; பலமண்டஂ, யோநிர்கர்பாஶயஃ; உத்வத்தபலஃ ஸ்தாநாதூர்த்வகதாண்டஃ, அபவத்தபலஃ ஸ்தாநாத் ஸ்ரஸ்தாண்டஃ; உத்வத்தயோநிஃ ஸ்தாநாதூர்த்வகதயோநிஃ, அபவத்தயோநிஃ ஸ்தாநாத் ஸ்ரஸ்தயோநிஃ; அந்யே து பலயோநிஶப்தேந ஸமுதிதேந கர்பாஶயமாசக்ஷதே, தத்ராயமர்தஃ- உத்வத்தபலயோநிஃ ஸ்தாநாதூர்த்வகதகர்பாஶயா, அபவத்தபலயோநிஃ ஸ்தாநாத் ஸ்ரஸ்தகர்பாஶயேத்யர்தஃ; அபரே து பலஶப்தஂ ரஜஸி வர்தயந்தி, குதஃ? கர்பஸ்ய பலஸாதநத்வாத்; தேந யஸ்யாஃ யோநேஃ ஸகாஶாத் பலஂ ரஜ உத்வத்தமூர்த்வகதஂ அபவத்தமதோகதம், ஸா உத்வத்தாபவத்தபலயோநிஃ ||௨௮||
Adhikarana 26 (29) · Śloka 29
ததா மர்மஸிராஸ்நாயுஸந்திதருணாஸ்திஸேவநீதமநீகலநாபிநகாந்தஃஶேபஃஸ்ரோதஃஸ்வல்பமாஂஸேஷு ச தேஶேஷ்வக்ஷ்ணோஶ்ச ந தத்யாதந்யத்ர வர்த்மரோகாத் ||௨௯||
तथा मर्मसिरास्नायुसन्धितरुणास्थिसेवनीधमनीगलनाभिनखान्तःशेफःस्रोतःस्वल्पमांसेषु च देशेष्वक्ष्णोश्च न दद्यादन्यत्र वर्त्मरोगात् ||२९||
🔊 Audio coming soon
வ்யாதிபுருஷவிஶேஷேண நிஷேதமுக்த்வா ப்ரதேஶவிஶேஷேண வக்துமாஹ- ததேத்யாதி| தருணாஸ்தீநி க்ராணகர்ணக்ரீவாக்ஷிபுடேஷு தருணஸஞ்ஜ்ஞாந்யஸ்தீநி; ஸேவந்யஃ ஸப்த, பஞ்ச ஶிரஸி, ஏகா ஜிஹ்வாயாம், ஏகா ஶேபஸி; தமந்யஶ்சதுர்விஂஶதிர்நாபிப்ரபவாஃ; நாபிரிதி மர்மக்ரஹணாதேவ நாபிஃ ப்ராப்தா, புநர்நாபிக்ரஹணஂ நாப்யாஂ தோஷாதிஶயஸூசநார்தஂ; ஶேபோ மேட்ரஃ| அநுக்தமுபகஹ்ணந்நாஹ- அல்பமாஂஸேஷு ச ப்ரதேஶேஷு ஜாநுபாதோபரி லலாடாதிஷு ச| அக்ஷ்ணோஶ்ச ந தத்யாதந்யத்ர வர்த்மரோகாதிதி அந்யத்ராந்யஸ்மிந் ரோகே, வர்த்மரோகே புநரக்ஷ்ணோரபி க்ஷாரஂ தத்யாதித்யர்தஃ||௨௯||
Adhikarana 27 (30) · Śloka 30
தத்ர க்ஷாரஸாத்யேஷ்வபி வ்யாதிஷு ஶூநகாத்ரமஸ்திஶூலிநமந்நத்வேஷிணஂ ஹதயஸந்திபீடோபத்ருதஂ ச க்ஷாரோ ந ஸாதயதி (துர்பலபாலஸ்தவிராதீந் ப்ரதிஸாரணீய இதி) ||௩௦||
तत्र क्षारसाध्येष्वपि व्याधिषु शूनगात्रमस्थिशूलिनमन्नद्वेषिणं हृदयसन्धिपीडोपद्रुतं च क्षारो न साधयति (दुर्बलबालस्थविरादीन् प्रतिसारणीय इति) ||३०||
🔊 Audio coming soon
அவஸ்தாவஶாந்நிஷேதார்தஂ தர்ஶயந்நாஹ- தத்ர க்ஷாரஸாத்யேஷ்வித்யாதி ||௩௦||
Adhikarana 28 (31) · Śloka 31
பவதி சாத்ர- விஷாக்நிஶஸ்த்ராஶநிமத்யுகல்பஃ க்ஷாரோ பவத்யல்பமதிப்ரயுக்தஃ | ஸ தீமதா ஸம்யகநுப்ரயுக்தோ ரோகாந்நிஹந்யாதசிரேண கோராந் ||௩௧||
भवति चात्र- विषाग्निशस्त्राशनिमृत्युकल्पः क्षारो भवत्यल्पमतिप्रयुक्तः | स धीमता सम्यगनुप्रयुक्तो रोगान्निहन्यादचिरेण घोरान् ||३१||
🔊 Audio coming soon
இதாநீஂ ஸம்யக்ப்ரயுக்தஸ்ய க்ஷாரஸ்ய மஹாகுணத்வமஸம்யக்ப்ரயுக்தஸ்ய து மஹாதோஷத்வஂ நிதர்ஶயந்நாஹ- பவதி சாத்ரேத்யாதி| விஷாக்நிஶஸ்த்ராஶநிமத்யுகல்ப இதி மத்யுஶப்தோ விஷாதிபிஃ ஸஹ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே, தேநாயமர்தஃ- விஷாதிபிஃ கத்வா யோ மத்யுஸ்தேந மத்யுநா கல்பஃ ஸதஶோ பவதி; தத்ர விஷவத்வேதநாபிஃ ஸர்வாங்காநுஸாரீ பூத்வா மாரயதி, அக்நிவத்விஸ்போடகாதிகாரணோ பூத்வா, ஶஸ்த்ரவத் ஸிராதிச்சேதீ பூத்வா, அஶநிவத் ஸத்யோ மாரயதீதி தஷ்டாந்தசதுஷ்டயமுபந்யஸ்தம்||௩௧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே க்ஷாரபாகவிதிர்நாமைகாதஶோऽத்யாயஃ ||௧௧||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने क्षारपाकविधिर्नामैकादशोऽध्यायः ||११||
🔊 Audio coming soon
இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே க்ஷாரபாகவிதிர்நாமைகதஶோऽத்யாயஃ||௧௧||