Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
அதாதஃ ஸஂஶோதநஸஂஶமநீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||
अथातः संशोधनसंशमनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ஸஂஶோதநஂ ஸஂஶமநஂ சாதிகத்ய கதோऽத்யாயஃ ஸஂஶோதநஸஂஶமநீயஃ, தஸ்யாரம்பமித்யர்தஃ||௧-௨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
மதநகுடஜஜீமூதகேக்ஷ்வாகுதாமார்கவகதவேதநஸர்ஷபவிடங்கபிப்பலீகரஞ்ஜப்ரபுந்நாட கோவிதாரகர்புதாராரிஷ்டாஶ்வகந்தாவிதுலபந்துஜீவகஶ்வேதாஶணபுஷ்பீபிம்பீவசாமகேர்வாரவஶ்சித்ரா சேத்யூர்த்வபாகஹராணி | தத்ர, கோவிதாரபூர்வாணாஂ பலாநி, கோவிதாராதீநாஂ மூலாநி ||௩||
मदनकुटजजीमूतकेक्ष्वाकुधामार्गवकृतवेधनसर्षपविडङ्गपिप्पलीकरञ्जप्रपुन्नाड कोविदारकर्बुदारारिष्टाश्वगन्धाविदुलबन्धुजीवकश्वेताशणपुष्पीबिम्बीवचामृगेर्वारवश्चित्रा चेत्यूर्ध्वभागहराणि | तत्र, कोविदारपूर्वाणां फलानि, कोविदारादीनां मूलानि ||३||
🔊 Audio coming soon
ப்ராக்த்ரவ்யஸங்க்ரஹணீயாத்யாயே வ்யாதிப்ரத்யநீகா த்ரவ்யகணா உக்தாஃ, ஸஂஶோதநஸஂஶமநீயே து தோஷப்ரத்யநீகப்ராயாஃ பஞ்சகர்மோபயோகிநஃ ஶோதநத்ரவ்யஸங்க்ரஹகணா வாதாதிஶமநத்ரவ்யகணாஶ்ச கதயிதவ்யா இதி; தத்ர த்விவிதஂ ஸஂஶோதநஂ- வமநஂ விரேசநஂ ச; தத்ர வமநபூர்வகத்வாத்விரேசநஸ்ய ப்ரதமஂ வமநத்ரவ்யகணமபிதாதுமாஹ- மதநேத்யாதி| ஜீமூதகோ தேவதாலீ, இக்ஷ்வாகுஃ கடுகாலாபூஃ, தாமார்கவஃ பீதபுஷ்பா கோஷாதகீ, கதவேதநஃ கோஷாதகீபேதஃ, ஸர்ஷபாஃ ஶ்வேதஸர்ஷபா விஶேஷேண வமநார்ஹாஃ, கோவிதாரஃ காஞ்சநாரஃ, கர்புதாரஃ ஶ்லேஷ்மாந்தகஃ ‘பவஹார’ இதி ‘லிஹூஸாடக’ இதி ச தேஶபாஷயா ப்ரஸித்தஃ, அரிஷ்டோ நிம்பஃ, விதுலோ வேதஸஃ, பந்துஜீவோ மத்யாஹ்நபுஷ்பகஃ ‘மருநீயா’ இதி லோகே, ஶ்வேதா ஶ்வேதவசா, ஶணபுஷ்பீ ஶணஸதஶவிடபஃ ‘ஸணஹுலீ’ இதி லோகே, பிம்பீ கிந்துரிகா, வசா த்விதீயாऽருணா, மகேர்வாருரிந்த்ரவாருணீ, சித்ரா சித்ராண்டிகா படோலபலாகாரபலா ஆரண்யகசண்டகேத்யர்தஃ, அந்யே த்ரவந்தீமாஹுஃ| ஶேஷஂ ப்ரஸித்தம்| ஊர்த்வபாகஹராணி வமநகராணீத்யர்தஃ| ஏஷாஂ மத்யே காநிசித்த்ரவ்யாணி ஸாக்ஷாத்வாமயந்தி காநிசித்வமநத்ரவ்யமிலிதாநி| கேசிதாசார்யா ‘த்வாவிஂஶதித்ரவ்யாணி’ இத்யத்ர கணே நியமமாஹுஃ| ஏஷாபவயவவிபாகமாஹ- தத்ரேத்யாதி||௩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
விவதாஶ்யாமாதந்தீத்ரவந்தீஸப்தலாஶங்கிநீவிஷாணிகாகவாக்ஷீச்சகலாந்த்ரீஸ்நுக்ஸு வர்ணக்ஷீரீசித்ரககிணிஹீகுஶகாஶதில்வககம்பில்லகரம்யகபாடலாபூகஹரீதக்யா மலகபிபீதகநீலிநீசதுரங்குலைரண்டபூதீகமஹாவக்ஷஸப்தச்சதார்கா ஜ்யோதிஷ்மதீ சேத்யதோபாகஹராணி | தத்ர தில்வகபூர்வாணாஂ மூலாநி , தில்வகாதீநாஂ பாடலாந்தாநாஂ த்வசஃ, கம்பில்லகபலரஜஃ, பூகாதீநாமேரண்டாந்தாநாஂ பலாநி, பூதீகாரக்வதயோஃ பத்ராணி, ஶேஷாணாஂ க்ஷீராணீதி ||௪||
विवृताश्यामादन्तीद्रवन्तीसप्तलाशङ्खिनीविषाणिकागवाक्षीच्छगलान्त्रीस्नुक्सु वर्णक्षीरीचित्रककिणिहीकुशकाशतिल्वककम्पिल्लकरम्यकपाटलापूगहरीतक्या मलकबिभीतकनीलिनीचतुरङ्गुलैरण्डपूतीकमहावृक्षसप्तच्छदार्का ज्योतिष्मती चेत्यधोभागहराणि | तत्र तिल्वकपूर्वाणां मूलानि , तिल्वकादीनां पाटलान्तानां त्वचः, कम्पिल्लकफलरजः, पूगादीनामेरण्डान्तानां फलानि, पूतीकारग्वधयोः पत्राणि, शेषाणां क्षीराणीति ||४||
🔊 Audio coming soon
விரேசநத்ரவ்யாணி நிர்திஶந்நாஹ- த்ரிவதித்யாதி| த்ரிவத் ரக்தமூலா ‘நிஸோத’ இதி லோகேஃ; ஶ்யாமா கஷ்ணமூலா த்ரிவத்; தந்தீ தந்திநீ; த்ரவந்தீ தந்தீபேதஃ ‘ஸஂவரீ’ இதி லோகே; ஸப்தலா ஸாதலா ஸேஹுண்டபேதஃ, அபரே புத்நாமாஹுஃ; ஶங்கிநீ யவதிக்தாபேதஃ, ஶ்வேதபுத்நேத்யபரே; விஷாணிகா மேஷஶங்கீ; கவாக்ஷீ ஶ்வேதபுஷ்பேந்த்ரவாருணீ; சகலாந்த்ரீ வத்ததார(ரு)கஃ; ஸ்நுக் ஸேஹுண்டஃ; ஸுவர்ணக்ஷீர்யநந்தாஸதஶபத்ரா ‘ஹியாவலி ’ இதி லோகே, ‘கங்குஷ்ட’ இத்யபரே; கிணிஹீ கடபீ; தில்வகஃ ஸ்வல்பரோத்ரஃ; கம்பில்லகோ ரோசநிகஃ ஸ்வநாமக்யாதஃ; ரம்யகோ த்ரேக்கா ‘பகாஇணி’ இதி லோகே, படோலமூலமித்யபரே; நீலிநீ நீலபுத்நா(ஹ்நா), ‘ஶ்ரீபலிகா’ இதி லோகே; சதுரங்குலஃ கிரமாலகஃ, அத்ரைகே சதுரங்குலஸ்தாநே ‘பஞ்சாங்குல’ இதி படந்தி, தேஷாஂ மதே பஞ்சாங்குல ஏரண்டஃ, அந்யே து பஞ்சாங்குலஶப்தேந படோலபலஸதஶபலாஂ லதாஂ ஸ்நிக்தபத்ராஂ ஶாரதபலாமாஹுஃ; பூதீகஶ்சிரபில்வஃ; மஹாவக்ஷஃ ஸேஹுண்டபேதஃ, தஸ்ய க்ஷீரம், ஏதேந ந புநருக்ததோஷஃ; ஸப்தச்சதஃ ஸப்தபர்ணஃ; ஜ்யோதிஷ்மதீ காகமர்தநிகா| அதோபாகஹராணீதி விரேசநாநீத்யர்தஃ| ஶேஷஂ ஸுகமம்| ஏஷாமவயவவிபாகமாஹ- தத்ரேத்யாதி||௪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
கோஶாதகீ ஸப்தலா ஶங்கிநீ தேவதாலீ காரவேல்லிகா சேத்யுபயதோபாகஹராணி | ஏஷாஂ ஸ்வரஸா இதி ||௫||
कोशातकी सप्तला शङ्खिनी देवदाली कारवेल्लिका चेत्युभयतोभागहराणि | एषां स्वरसा इति ||५||
🔊 Audio coming soon
உபயபாகஹராணி நிர்திஶந்நாஹ- கோஶாதகீத்யாதி| கோஶாதகீ கோஷகஃ; ஸப்தலா ஸ்நுஹீபேதஃ, அபரே ஶ்ரீபலிகாமாஹுஃ; தேவதாலீ ஸ்வநாமக்யாதா, ‘தேவலீ’ இதி லோகே| உபயதோபாகஹராணீதி வமநாநி விரேசநாநி சேத்யர்தஃ| ஏதாநி கோஶாதகீப்ரபதீநி நியமேநோபயதோபாகஹராணி, கவாக்ஷீப்ரபதீநாஂ பூர்வோக்தாநாஂ து பத்ராதிவிஶேஷேண கதாசித்வாமகத்வஂ கதாசித்விரேசகத்வமிதி ந தேஷாமுபயதோபாகஹரத்வம்| ஏஷாஂ கோஶாதக்யாதீநாஂ கிஂ கஹ்யத இத்யாஹ- ஏஷாமித்யாதி| தத்ர ஸ்வரஸக்ரஹணஂ கஷாயாதிநிவாரணார்தம்||௫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
பிப்பலீவிடங்காபாமார்கஶிக்ருஸித்தார்தகஶிரீஷமரிசகரவீரபிம்பீகிரிகர்ணிகாகிணிஹீவசாஜ்யோதிஷ்மதீ- கரஞ்ஜார்காலர்கலஶுநாதிவிஷாஶங்கவேரதாலீஶதமாலஸுரஸார்ஜகேங்குதீமேஷஶங்கீமாதுலுங்கீமுரங்கீபீலு- ஜாதீஶாலதாலமதூகலாக்ஷாஹிங்குலவணமத்யகோஶகத்ரஸமூத்ராணீதி ஶிரோவிரேசநாநி | தத்ர கரவீரபூர்வாணாஂ பலாநி, கரவீராதீநாமர்காந்தாநாஂ மூலாநி, தாலீஶபூர்வாணாஂ கந்தாஃ, தாலீஶாதீநாமர்ஜகாந்தாநாஂ பத்ராணி, இங்குதீமேஷஶங்க்யோஸ்த்வசஃ, மாதுலுங்கீமுரங்கீபீலுஜாதீநாஂ புஷ்பாணி, ஶாலதாலமதூகாநாஂ ஸாராஃ, ஹிங்குலாக்ஷே நிர்யாஸௌ, லவணாநி பார்திவவிஶேஷாஃ; மத்யாந்யாஸுதஸஂயோகாஃ, ஶகத்ரஸமூத்ரே மலாவிதி ||௬||
पिप्पलीविडङ्गापामार्गशिग्रुसिद्धार्थकशिरीषमरिचकरवीरबिम्बीगिरिकर्णिकाकिणिहीवचाज्योतिष्मती- करञ्जार्कालर्कलशुनातिविषाशृङ्गवेरतालीशतमालसुरसार्जकेङ्गुदीमेषशृङ्गीमातुलुङ्गीमुरङ्गीपीलु- जातीशालतालमधूकलाक्षाहिङ्गुलवणमद्यगोशकृद्रसमूत्राणीति शिरोविरेचनानि | तत्र करवीरपूर्वाणां फलानि, करवीरादीनामर्कान्तानां मूलानि, तालीशपूर्वाणां कन्दाः, तालीशादीनामर्जकान्तानां पत्राणि, इङ्गुदीमेषशृङ्ग्योस्त्वचः, मातुलुङ्गीमुरङ्गीपीलुजातीनां पुष्पाणि, शालतालमधूकानां साराः, हिङ्गुलाक्षे निर्यासौ, लवणानि पार्थिवविशेषाः; मद्यान्यासुतसंयोगाः, शकृद्रसमूत्रे मलाविति ||६||
🔊 Audio coming soon
ஶிரோவிரேசநத்ரவ்யாணி நிர்தேஷ்டுமாஹ- பிப்பலீத்யாதி| அபாமார்கஃ ஶிகரீ ‘அந்தடக’ இதி லோகே; ஶிக்ருஃ ஶோபாஞ்ஜநகஃ; ஸித்தார்தஃ ஸர்ஷபஃ; ஶிரீஷோ விஷகாதீ ஸ்வநாமக்யாதஃ;கரவீரஃ ‘கணவீர’ இதி லோகே; பிம்பீ குந்துருகா; கிரிகர்ணிகா ஸேபந்தஃ; கிணிஹீ கடபீ; ஜ்யோதிஷ்மதீ ககுந்தநீ; அர்காலகௌ அர்கத்வயஂ; ஶங்கவேரஂ ஶுண்டீ; தாலீஶஂ தாலீஶபத்ரஂ; தமாலஂ தமாலபத்ரஂ, பத்ரகமிதி லோகே; ஸுரஸா ‘துலஸீ’ இதி லோகே; அர்ஜகஃ குடேரகஃ; இங்குதீ இங்குகஃ; மேஷஶங்கீ மேடஶங்கஃ புத்ரஞ்ஜீவகஸதஶபத்ரோ வக்ஷஃ, அந்யே கர்கடஶங்கமாஹுஃ; மாதுலுங்கீ ஸுரபிபலா வநஜாऽரண்யபீஜபூரகஃ; முரங்கீ ரக்தகுஸுமஃ ஶோபாஞ்ஜநகஃ, பீலுர்மதுரபலஃ ‘பீலு’ இதி லோகே; ஜாதீ மாலதீ; ஶகத்ரஸோ கோமயரஸஃ; மூத்ரஂ கோமூத்ரம்| ஶிரோவிரேசநாநீதி நஸ்யப்ரயோகேண ஶிரஸ்தஂ ஶ்லேஷ்மாணஂ விரேசயந்தி ஸ்ராவயந்தீத்யர்தஃ| ஶேஷஂ ப்ரஸித்தம்| ஏஷாமவயவவிபாகமாஹ- தத்ரேத்யாதி| நிர்யாஸௌ ஸ்வரஸாவித்யர்தஃ| லவணாநி பார்திவவிஶேஷா இதி பதிவ்யா அவயவவிஶேஷாஃ, ஏதேந ஸ்வரூபேணைவ லவணாநி க்ராஹ்யாணீத்யுக்தம்| மத்யாந்யாஸுதஸஂயோகா இதி ஸந்தாநகஸஂயோகோ மத்யம், அத ஏவ ததபி ஸ்வரூபேணைவ க்ராஹ்யம்| ஶகத்ரஸமூத்ரே மலாவிதி ஏதே மலௌ, தஸ்மாதேதே அபி ஸ்வரூபேண க்ராஹ்யே||௬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ஸஂஶமநாந்யத ஊர்த்வஂ வக்ஷ்யாமஃ- தத்ர பத்ரதாருகுஷ்டஹரித்ராவருணமேஷஶங்கீபலாதிபலார்தகலகச்சுராஶல்லகீகுபேராக்ஷீவீரதருஸஹசராக்நிமந்த- வத்ஸாதந்யேரண்டாஶ்மபேதகாலர்கார்கஶதாவரீபுநர்நவாவஸுகவஶிரகாஞ்சநகபார்கீகார்பாஸீவஶ்சிகாலீபத்தூரபதரயவகோலகுலத்தப்ரபதீநி விதாரிகந்தாதிஶ்ச த்வே சாத்யே பஞ்சமூல்யௌ ஸமாஸேந வாதஸஂஶமநோ வர்கஃ ||௭||
संशमनान्यत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः- तत्र भद्रदारुकुष्ठहरिद्रावरुणमेषशृङ्गीबलातिबलार्तगलकच्छुराशल्लकीकुबेराक्षीवीरतरुसहचराग्निमन्थ- वत्सादन्येरण्डाश्मभेदकालर्कार्कशतावरीपुनर्नवावसुकवशिरकाञ्चनकभार्गीकार्पासीवृश्चिकालीपत्तूरबदरयवकोलकुलत्थप्रभृतीनि विदारिगन्धादिश्च द्वे चाद्ये पञ्चमूल्यौ समासेन वातसंशमनो वर्गः ||७||
🔊 Audio coming soon
ஸஂஶோதநமபிதாய ஸஂஶமநஂ நிர்திஶந்நாஹ- பத்ரதார்வித்யாதி| ஸஂஶமநாநீதி ஸம்யக் ஶமயதீதி ஸஂஶமநஂ, ஸம்யக்த்வஂ ச துஷ்டதோஷஸ்யாநிர்ஹரணபூர்வகஂ ஶமநம், அதுஷ்டஸ்யாநுதீரணஂ ச; வ்யாதிஸஂஶமநஂ து ப்ரஸ்துதவ்யாதேஃ ஸஂஶமநமப்ரஸ்துதவ்யாதேரநுதீரணம்| ததுக்தஂ- “ந ஶோதயதி யத்தோஷாந் ஸமாந்நோதீரயத்யபி| ஸமீகரோதி ச க்ருத்தாந் தத் ஸஂஶமநமுச்யதே” இதி| தோஷஶப்தோऽத்ர தோஷேஷு தோஷகார்யேஷு வ்யாதிஷ்வபி ச வர்ததே, கார்யே காரணோபசாராத்| மேஷஶங்கீ மேடஶங்கஃ, புத்ரஞ்ஜீவகதருஸதஶபத்ரோ வக்ஷஃ, அந்யே கர்கடஶங்கமாஹுஃ; பலாதிபலே ஶுக்லபீதபுஷ்பஂ பலாத்வயஂ; ஆர்தகலஃ ககுபஃ, கேசிதார்தகலஂ கண்டகீவக்ஷமாசக்ஷதே; கச்சுரா குங்குமர்தநிகா, ‘கச்சுரா ஶூகஶிம்பிஃ’ இத்யந்யே; குபேராக்ஷீ காஷ்டபாடலா, போ(பே)டிகேத்யந்யே; வீரதருர்பில்வநாஸிகா, ஶர இத்யந்யே; ஸஹசரஃ கண்டஶேலியாகஃ; அக்நிமந்தஃ ‘அக்நிவதூஃ’ இதி பூர்வதேஶே ப்ரஸித்தஃ; வத்ஸாதநீ குடூசீ, வீர்யேண குடூசீ வாதஂ ஹந்தி, ரஸேந கபபித்தே; அஶ்மபேதகஃ பாஷாணபேதகஃ, வஸுகஃ ஶிவமல்லிகா, பகபுஷ்பமிதி லோகே; வஶிரஃ ஸூர்யாவர்தஃ, அபாமார்க இத்யபரே; காஞ்சநகோ தத்தூரகஃ, ‘கர்சூர’ இத்யந்யே படந்தி, கர்சூரஃ ஶடீ; கார்பாஸீ வநகார்பாஸிகா, கார்பாஸவிடபஸதஶீ; வஶ்சிகாலீ வஶ்சியாகஃ; பத்தூரஃ குசந்தநம்| ஶேஷஂ ப்ரஸித்தஂ, பூர்வஂ வ்யாக்யாதஂ ச| ப்ரபதிக்ரஹணாந்மாஷதிலாதஸீப்ரபதீநாஂ க்ரஹணம்| ஸமாஸேந ஸங்க்ஷேபேண, விஸ்தரேண த்வந்நபாநாத்யநிலஹரக்ரஹணஶ்ருதிப்ரதிபாதிதஂ யாவத்பூஜலாநலகுணபஹுலஂ த்ரவ்யஂ வாதஸஂஶமநமிதி||௭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
சந்தநகுசந்தநஹ்ரீபேரோஶீரமஞ்ஜிஷ்டாபயஸ்யாவிதாரீஶதாவரீகுந்த்ராஶைவலகஹ்லாரகுமுதோத்பலகந்த(த)லீதூர்வாமூர்வாப்ரபதீநி காகோல்யாதிஃ ஸாரிவாதிரஞ்ஜநாதிருத்பலாதிர்ந்யக்ரோதாதிஸ்தணபஞ்சமூலமிதி ஸமாஸேந பித்தஸஂஶமநோ வர்கஃ ||௮||
चन्दनकुचन्दनह्रीबेरोशीरमञ्जिष्ठापयस्याविदारीशतावरीगुन्द्राशैवलकह्लारकुमुदोत्पलकन्द(द)लीदूर्वामूर्वाप्रभृतीनि काकोल्यादिः सारिवादिरञ्जनादिरुत्पलादिर्न्यग्रोधादिस्तृणपञ्चमूलमिति समासेन पित्तसंशमनो वर्गः ||८||
🔊 Audio coming soon
பித்தஸஂஶமநஂ நிர்திஶந்நாஹ- சந்தநேத்யாதி| சந்தநஂ ஶ்ரீகண்டஂ; குசந்தநஂ ரக்தசந்தநஂ; ஹ்ரீபேரஂ பாலகஂ; பயஸ்யா க்ஷீரகாகோலீ; விதாரீ விதாரீகந்தஃ; ஶைவலஂ ஶைவாலஂ; கஹ்லாரஂ ரக்தோத்பலஂ ‘பஹத்பத்ரிகா’ இதி லோகே, அந்யே ஸௌகந்திகோத்பலஂ; குமுதோத்பலஂ ஶ்வேதோத்பலஂ, கந்தலீ ஶ்வேதஶ்லக்ஷ்ணபஹுபுடகந்தவிஶேஷஃ ‘ஸர்பச்சத்ரகம்’ இதி லோகே; மூர்வா கந்தலீஸதஶஸ்வல்பவிடபஃ ‘ஹதோட’ இதி லோகே| ப்ரபதிக்ரஹணாதநுக்தமபி மதுரதிக்தகஷாயஂ த்ரவ்யஂ க்ராஹ்யம்| ஸமாஸக்ரஹணேந த்வந்நபாநாதௌ பித்தஹரத்வேந யதந்யதப்யுதிதஂ கபூமிஜலாநிலபூயிஷ்டஂ ததபி பித்தஶமநஂ க்ராஹ்யம்| நநு, சந்தநகுசந்தநே ஸாரிவாதௌ, பயஸ்யா காகோல்யாதௌ, உத்பலாதீந்யுத்பலாதிகணே படிதாந்யேவ, தத்கதஂ பதங்நிர்தேஶ இதி? ப்ரூமஃ, ஸமஸ்தவ்யஸ்தாநாஂ த்ரிசதுராணாஂ குணவிஶேஷஜ்ஞாபநாய பதக் பாடஃ| யஷ்டீமதுகஂ து ஶீதகஷாயாதிகல்பநயா பித்தஂ ஶமயதி வாமநீயத்ரவ்யஸஂயுதஂ து வாமநீயமிதி ந தோஷஃ||௮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
காலேயகாகுருதிலபர்ணீகுஷ்டஹரித்ராஶீதஶிவஶதபுஷ்பாஸரலாராஸ்நாப்ரகீர்யோதகீர்யேங்குதீஸுமநா- காகாதநீலாங்கலகீஹஸ்திகர்ணமுஞ்ஜாதகலாமஜ்ஜகப்ரபதீநி வல்லீகண்டகபஞ்சமூல்யௌ பிப்பல்யாதிர்பஹத்யாதிர்முஷ்ககாதிர்வசாதிஃ ஸுரஸாதிராரக்வதாதிரிதி ஸமாஸேந ஶ்லேஷ்மஸஂஶமநோ வர்கஃ ||௯||
कालेयकागुरुतिलपर्णीकुष्ठहरिद्राशीतशिवशतपुष्पासरलारास्नाप्रकीर्योदकीर्येङ्गुदीसुमना- काकादनीलाङ्गलकीहस्तिकर्णमुञ्जातकलामज्जकप्रभृतीनि वल्लीकण्टकपञ्चमूल्यौ पिप्पल्यादिर्बृहत्यादिर्मुष्ककादिर्वचादिः सुरसादिरारग्वधादिरिति समासेन श्लेष्मसंशमनो वर्गः ||९||
🔊 Audio coming soon
கபஸஂஶமநஂ நிர்திஶந்நாஹ- காலேயகேத்யாதி| காலேயகஃ கஷ்ணவர்ணசந்தநவிஶேஷோ ‘மலயாத்ரிசந்தநம்’ இதி லோகே; திலபர்ணீ ஹுலஹுலஃ; ஶீதஶிவஂ கர்பூரஂ, ஶதபுஷ்பாபேதமேகே, கவேதுகேத்யபரே; ஸரலா த்ரிவத்; ப்ரகீர்யா கண்டகீ விடபகரஞ்ஜஃ; உதகீர்யா சிரபில்வஃ; இங்குதீ இங்குகஃ, ‘புத்ரஞ்ஜீவக’ இத்யந்யே; ஸுமநா ஜாதீ; காகாதநீ ஹிஂஸ்ரா; லாங்கலகீ கலிகாரிகா; ஹஸ்திகர்ணோ கஜகர்ணாகாரைகபத்ரஃ, ‘பூபலாஶ’ இதி லோகே, ரக்தைரண்ட இத்யந்யே; முஞ்ஜாதகஃ; ஸ்வநாமக்யாதஃ ஸ்வல்பகந்த உத்தராபதே; லாமஜ்ஜகமுஶீரபேதஃ| கேஷாஞ்சிதத்ர பிப்பல்யாதிவசாதிபடிதாநாஂ புநர்வசநஂ விஶேஷேண கபஸஂஶமநத்வதர்ஶநார்தஂ; முஞ்ஜாதகஸ்ய வாதபித்தஹரத்வேऽபி ஶ்லேஷ்மஹரத்வேந ப்ராயஸ்த்ரிதோஷஹரத்வஂ தர்ஶயந்தி| ப்ரபதிக்ரஹணாதநுக்தகடுதிக்தகஷாயாணாமுபஸஂஹாரஃ| ஸமாஸேநேதி விஸ்தரேண த்வந்நபாநாதௌ ததா தேஜோऽநிலாகாஶகுணபூயிஷ்டமநுக்தமபி த்ரவ்யஂ கபஸஂஶமநமிதி||௯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
தத்ர ஸர்வாண்யேவௌஷதாநி வ்யாத்யக்நிபுருஷபலாந்யபிஸமீக்ஷ்ய விதத்யாத் | தத்ர, வ்யாதிபலாததிகமௌஷதமுபயுக்தஂ தமுபஶம்ய வ்யாதிஂ வ்யாதிமந்யமாவஹதி; அக்நிபலாததிகமஜீர்ணஂ விஷ்டப்ய வா பச்யதே; புருஷபலாததிகஂ க்லாநிமூர்ச்சாமதாநாவஹதி ஸஂஶமநம்; ஏவஂ ஸஂஶோதநமதிபாதயதி | ஹீநமேப்யோ தத்தமகிஞ்சித்கரஂ பவதி | தஸ்மாத் ஸமமேவ விதத்யாத் ||௧௦||
तत्र सर्वाण्येवौषधानि व्याध्यग्निपुरुषबलान्यभिसमीक्ष्य विदध्यात् | तत्र, व्याधिबलादधिकमौषधमुपयुक्तं तमुपशम्य व्याधिं व्याधिमन्यमावहति; अग्निबलादधिकमजीर्णं विष्टभ्य वा पच्यते; पुरुषबलादधिकं ग्लानिमूर्च्छामदानावहति संशमनम्; एवं संशोधनमतिपातयति | हीनमेभ्यो दत्तमकिञ्चित्करं भवति | तस्मात् सममेव विदध्यात् ||१०||
🔊 Audio coming soon
அதஃபரஂ ஸஂஶோதநஸஂஶமநத்ரவ்யமாத்ராஂ நியமயந்நாஹ- தத்ரேத்யாதி| ஸர்வாணீதி ஸஂஶோதநாநி ஸஂஶமநாநி சேத்யர்தஃ| வ்யாத்யக்நிபுருஷாணாஂ ச பலஂ ஶக்திமபிஸமீக்ஷ்ய ந்யூநாதிகபாவேந, விதத்யாத் குர்யாத்| வ்யாதிஶப்தேந தோஷா ரோகாஶ்ச| தேஷாஂ வ்யாத்யாதீநாஂ பலாதிகமநபேக்ஷ்ய பேஷஜப்ரயோகே க்ரியமாணே வ்யாத்யாதிபலாதிகே தோஷஂ நிர்திஶந்நாஹ- தத்ரேத்யாதி| விஷ்டப்ய வா பச்யத இதி சிரகாலஂ ஸ்திரீபூய ஶூலாதிகஂ கத்வேத்யர்தஃ| க்லாநிஃ ஶரீரஶைதில்யஂ, மூர்ச்சா சேதநாச்யுதிஃ, மதோ மத்யமத்தஸ்யேவ; ஆவஹதி கரோதி| ஶமநமிதி ஸஂஶமநௌஷதமித்யர்தஃ| ஸஂஶோதநதோஷமாஹு- ஏவஂ ஸஂஶோதநமிதி|-ஏவமேதத்தோஷஂ ஸஂஶோதநமபி கரோதீத்யர்தஃ| அதிபாதயதி அதிபாதநமப்யதிகஂ கரோத்யாதுரபலஸ்யேத்யர்தஃ| வ்யாதிபலந்யூநாயா ஔஷதமாத்ராயா தாநே தோஷமாஹ- ஹீநேத்யாதி| அகிஞ்சித்கரஂ ந கிஞ்சித் கரோதி அநர்தகமித்யர்தஃ; அந்யேऽகிஞ்சித்கரமல்பார்தகரமித்யாஹுஃ; நஞ் ஈஷதர்தே| ஸித்திஹேதுமுபாதிஂ தர்ஶயந்நாஹ- தஸ்மாதித்யாதி| ஸமமேவ ரோகாதிஸமபலமித்யர்தஃ||௧௦||
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
பவந்தி சாத்ர- ரோகே ஶோதநஸாத்யே து யோ பவேத்தோஷதுர்பலஃ | தஸ்மை தத்யாத்பிஷக் ப்ராஜ்ஞோ தோஷப்ரச்யாவாநஂ மது ||௧௧||
भवन्ति चात्र- रोगे शोधनसाध्ये तु यो भवेद्दोषदुर्बलः | तस्मै दद्याद्भिषक् प्राज्ञो दोषप्रच्यावानं मृदु ||११||
🔊 Audio coming soon
துர்பலஸ்ய பலவச்சோதநஂ ந கர்தவ்யமித்யாஹ- ரோக இத்யாதி| யோ பவேத்தோஷதுர்பலஃ யஃ புருஷோ தௌஷைர்துர்பலோ ந தூபவாஸாதிபிஃ; யஸ்மாத்தோஷதுர்பலே தோஷஹரணாதேவ பலஂ பவதி, உபவாஸாதிகஶே த்வபஹதேऽபி தோஷே பலஂ ந பவதி| தோஷப்ரச்யாவநஂ விரேசநம்| மத்விதி மதுவீர்யஂ சதுரங்குலவிரேகாதி||௧௧||
Adhikarana 11 (12-13) · Śloka 13
சலே தோஷே மதௌ கோஷ்டே நேக்ஷேதாத்ர பலஂ நணாம் | அவ்யாதிதுர்பலஸ்யாபி ஶோதநஂ ஹி ததா பவேத் ||௧௨|| ஸ்வயஂ ப்ரவத்ததோஷஸ்ய மதுகோஷ்டஸ்ய ஶோதநம் | பவேதல்பபலஸ்யாபி ப்ரயுக்தஂ வ்யாதிநாஶநம் ||௧௩||
चले दोषे मृदौ कोष्ठे नेक्षेतात्र बलं नृणाम् | अव्याधिदुर्बलस्यापि शोधनं हि तदा भवेत् ||१२|| स्वयं प्रवृत्तदोषस्य मृदुकोष्ठस्य शोधनम् | भवेदल्पबलस्यापि प्रयुक्तं व्याधिनाशनम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
அவஸ்தாவிஶேஷேணாவ்யாதிதுர்பலேऽபி ஶோதநஂ தர்ஶயந்நாஹ- சல இத்யாதி| சலே இதி ஸ்வஸ்தாநாச்சலித இத்யர்தஃ| அத்ரேதி சலே தோஷே| மதௌ கோஷ்ட இத்யஸ்யாமவஸ்தாயாமித்யர்தஃ| அவ்யாதிதுர்பலஸ்யாபி உபவாஸாதிதுர்பலஸ்யாபி, ஹி யஸ்மாதர்தே, ததா பவேத் ‘ஹிதம்’ இத்யத்யாஹாரஃ| ‘அவ்யாதிதுர்பலஸ்யாபீ’ இத்யத்ர கேசித் ‘அவ்யாபத்துர்பலஸ்யாபி’ இதி படந்தி| அவ்யாபச்சோதநஂ ஹிதஂ ததா பவதீத்யர்தஃ; அவ்யாபச்சோதநஂ ததுச்யதே ஶூலாதீநி யந்ந கரோதி| அத்ராந்தரே கேசித் படந்தி- ஸ்வயமித்யாதி| ந சாயஂ ஸர்வநிபந்தேஷு தஶ்யத இதி||௧௨-௧௩||
Adhikarana 12 (15) · Śloka 14
வ்யாத்யாதிஷு து மத்யேஷு க்வாதஸ்யாஞ்ஜலிரிஷ்யதே | பிடாலபதகஂ சூர்ணஂ தேயஃ கல்கோऽக்ஷஸம்மிதஃ ||௧௪||
व्याध्यादिषु तु मध्येषु क्वाथस्याञ्जलिरिष्यते | बिडालपदकं चूर्णं देयः कल्कोऽक्षसम्मितः ||१४||
🔊 Audio coming soon
வ்யாத்யக்நிபுருஷேஷு மத்யமபலேஷு கியந்மாத்ரமௌஷதஂ தத்யாதித்யாஹ- வ்யாத்யாதிஷ்வித்யாதி| மத்யேஷு மத்யமபலேஷு| க்வாதஸ்யாஞ்ஜலிரிஷ்யத இதி க்வாதக்ரஹணாச்சதஶீதபாண்டாநாஂ, ந து ஸ்வரஸக்ஷீரயோஃ, தே ஹி குருத்வாதல்பப்ரமாணே ப்ரயோக்தவ்யே| அஞ்ஜலிஶ்சத்வாரி பலாநி| பிடாலபதகஂ கர்ஷ இத்யர்தஃ| அக்ஷஸம்மித இதி கர்ஷப்ரமாண இத்யர்தஃ, கல்கோ த்ரவபிஷ்டஃ| ஏதேந வ்யாத்யாதிஷு ஹீநபலேஷ்வஞ்ஜல்யாதயோऽப்யபகர்ஷணீயாஃ, தேஷாமேவாதிகே பலே தூத்கர்ஷணீயா இதி| அநுவாஸநாஸ்தாபநஶிரோவிரேசநாதீநாமந்யத்ர மாத்ரோத்தேஶஃ கார்ய இதி||௧௫||
Adhikarana puShpikA · Śloka 39
இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஸஂஶோதநஸஂஶமநீயோ நாமைகோநசத்வாரிஂஶோऽத்யாயஃ ||௩௯||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने संशोधनसंशमनीयो नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ||३९||
🔊 Audio coming soon
இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஏகோநசத்வாரிஂஶத்தமோऽத்யாயஃ||௩௯||