Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
ಅಥಾತಃ ಶಲ್ಯಾಪನಯನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨|| ಶಲ್ಯಂ ದ್ವಿವಿಧಮವಬದ್ಧಮನವಬದ್ಧಂ ಚ ||೩||
अथातः शल्यापनयनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२|| शल्यं द्विविधमवबद्धमनवबद्धं च ||३||
🔊 Audio coming soon
ಅವಬದ್ಧಮನವಬದ್ಧಂ ಚೇತಿ ತತ್ರಾವಬದ್ಧಂ ವಿಶೇಷೇಣಾಽಽಸಕ್ತಮ್; ಅನ್ಯೇ ತು “ಅಸ್ಥ್ಯಾದಿಪ್ರವಿಷ್ಟಮವಬದ್ಧಮ್ , ಇತರದನವಬದ್ಧಮ್” ಇತಿ ಮನ್ಯನ್ತೇ||೧-೩||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
ತತ್ರ ಸಮಾಸೇನಾನವಬದ್ಧಶಲ್ಯೋದ್ಧರಣಾರ್ಥಂ ಪಞ್ಚದಶ ಹೇತೂನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ | ತದ್ಯಥಾ- ಸ್ವಭಾವಃ, ಪಾಚನಂ, ಭೇದನಂ, ದಾರಣಂ, ಪೀಡನಂ, ಪ್ರಮಾರ್ಜನಂ, ನಿರ್ಧ್ಮಾಪನಂ, ವಮನಂ, ವಿರೇಚನಂ, ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಂ, ಪ್ರತಿಮರ್ಶಃ, ಪ್ರವಾಹಣಮ್, ಆಚೂಷಣಮ್, ಅಯಸ್ಕಾನ್ತೋ, ಹರ್ಷಶ್ಚೇತಿ ||೪||
तत्र समासेनानवबद्धशल्योद्धरणार्थं पञ्चदश हेतून् वक्ष्यामः | तद्यथा- स्वभावः, पाचनं, भेदनं, दारणं, पीडनं, प्रमार्जनं, निर्ध्मापनं, वमनं, विरेचनं, प्रक्षालनं, प्रतिमर्शः, प्रवाहणम्, आचूषणम्, अयस्कान्तो, हर्षश्चेति ||४||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರಾನವಬದ್ಧಸ್ಯೈವ ಪ್ರಥಮಮಙ್ಗೀಕೃತಸ್ಯ ಪರಿಸಙ್ಖ್ಯಾಯ ಹೇತೂನ್ ಪರಿಹರಣೇ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರೇತಿ ತಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ| ಸ್ವಭಾವಃ ಪ್ರಕೃತಿಃ; ಪಾಚನಮಿತಿ ಅಪಕ್ವಶಲ್ಯಸ್ಯ ಪಾಚನದ್ರವ್ಯೈಃ ಪಾಕವಿಧಾನಂ; ಭೇದನಮಿತಿ ವೃದ್ಧಿಪತ್ರಾದಿಭಿಃ ಶಸ್ತ್ರೈಃ ಸ್ಫೋಟನಂ; ದಾರಣಮಿತಿ ಚಿರಬಿಲ್ವಾದಿಭಿರ್ಮಿಶ್ರಕೋಕ್ತೈರೌಷಧೈರ್ವಿದಾರಣಂ; ಪೀಡನಮಿತಿ ‘ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಾನಾಂ’(ಸೂ. ಅ.೩೭) ಇತ್ಯಾದಿಮಿಶ್ರಕೋಕ್ತೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಕೃತ್ವಾ ಪೀಡ್ಯತೇ ಯತ್; ಪ್ರಮಾರ್ಜನಮಿತಿ ಬಾಲವಸ್ತ್ರಾಭಿಃ ಪ್ರೋಞ್ಛನಂ; ನಿರ್ಧ್ಮಾಪನಮಿತಿ ಪ್ರಧಮನಮ್, ಏತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ ಪಿಪ್ಪಲೀಕಟ್ಫಲಾದಿಚೂರ್ಣಸ್ಯ ನಾಡ್ಯಾ ನಾಸಾನ್ತಃಪ್ರಾಪಣಂ; ಪ್ರತಿಮರ್ಶಃ ಅಙ್ಗುಲ್ಯಾದಿಘರ್ಷಣಂ; ಪ್ರವಾಹಣಂ ವಿ(ನಿ)ಕುನ್ಥನಮ್; ಆಚೂಷಣಂ ಮುಖಶೃಙ್ಗೈಃ ಕೃತ್ವಾ ಯಚ್ಚೂಷ್ಯತೇ; ಅಯಸ್ಕಾನ್ತಃ ಪಾಷಾಣವಿಶೇಷಃ, ಯದ್ಯಪ್ಯಯಸ್ಕಾನ್ತ ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನೋಪಾತ್ತಸ್ತಥಾಽಪ್ಯತ್ರ ಕರ್ಷಕೋ ಗ್ರಾಹ್ಯಃ; ಹರ್ಷಸ್ತುಷ್ಟಿಃ||೪||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ತತ್ರಾಶ್ರುಕ್ಷವಥೂದ್ಗಾರಕಾಸಮೂತ್ರಪುರೀಷಾನಿಲೈಃ ಸ್ವಭಾವಬಲಪ್ರವೃತ್ತೈರ್ನಯನಾದಿಭ್ಯಃ ಪತತಿ | ಮಾಂಸಾವಗಾಢಂ ಶಲ್ಯಮವಿದಹ್ಯಮಾನಂ ಪಾಚಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಕೋಥಾತ್ತಸ್ಯ ಪೂಯಶೋಣಿತವೇಗಾದ್ಗೌರವಾದ್ವಾ ಪತತಿ | ಪಕ್ವಮಭಿದ್ಯಮಾನಂ ಭೇದಯೇದ್ದಾರಯೇದ್ವಾ | ಭಿನ್ನಮನಿರಸ್ಯಮಾನಂ ಪೀಡನೀಯೈಃ ಪೀಡಯೇತ್ ಪಾಣಿಭಿರ್ವಾ | ಅಣೂನ್ಯಕ್ಷಶಲ್ಯಾನಿ ಪರಿಷೇಚನಾಧ್ಮಾಪನೈರ್ಬಾಲವಸ್ತ್ರಪಾಣಿಭಿಃ ಪ್ರಮಾರ್ಜಯೇತ್ | ಆಹಾರಶೇಷಶ್ಲೇಷ್ಮಹೀನಾಣುಶಲ್ಯಾನಿ ಶ್ವಸನೋತ್ಕಾಸನಪ್ರಧಮನೈರ್ನಿರ್ಧಮೇತ್ | ಅನ್ನಶಲ್ಯಾನಿ ವಮನಾಙ್ಗುಲಿಪ್ರತಿಮರ್ಶಪ್ರಭೃತಿಭಿಃ | ವಿರೇಚನೈಃ ಪಕ್ವಾಶಯಗತಾನಿ | ವ್ರಣದೋಷಾಶಯಗತಾನಿ ಪ್ರಕ್ಷಾಲನೈಃ | ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಗರ್ಭಸಙ್ಗೇಷು ಪ್ರವಾಹಣಮುಕ್ತಮ್ | ಮಾರುತೋದಕಸವಿಷರುಧಿರದುಷ್ಟಸ್ತನ್ಯೇಷ್ವಾಚೂಷಣಮಾಸ್ಯೇನ ವಿಷಾಣೈರ್ವಾ | ಅನುಲೋಮಮನವಬದ್ಧಮಕರ್ಣಮನಲ್ಪವ್ರಣಮುಖಮಯಸ್ಕಾನ್ತೇನ | ಹೃದ್ಯವಸ್ಥಿತಮನೇಕಕಾರಣೋತ್ಪನ್ನಂ ಶೋಕಶಲ್ಯಂ ಹರ್ಷೇಣೇತಿ ||೫||
तत्राश्रुक्षवथूद्गारकासमूत्रपुरीषानिलैः स्वभावबलप्रवृत्तैर्नयनादिभ्यः पतति | मांसावगाढं शल्यमविदह्यमानं पाचयित्वा प्रकोथात्तस्य पूयशोणितवेगाद्गौरवाद्वा पतति | पक्वमभिद्यमानं भेदयेद्दारयेद्वा | भिन्नमनिरस्यमानं पीडनीयैः पीडयेत् पाणिभिर्वा | अणून्यक्षशल्यानि परिषेचनाध्मापनैर्बालवस्त्रपाणिभिः प्रमार्जयेत् | आहारशेषश्लेष्महीनाणुशल्यानि श्वसनोत्कासनप्रधमनैर्निर्धमेत् | अन्नशल्यानि वमनाङ्गुलिप्रतिमर्शप्रभृतिभिः | विरेचनैः पक्वाशयगतानि | व्रणदोषाशयगतानि प्रक्षालनैः | वातमूत्रपुरीषगर्भसङ्गेषु प्रवाहणमुक्तम् | मारुतोदकसविषरुधिरदुष्टस्तन्येष्वाचूषणमास्येन विषाणैर्वा | अनुलोममनवबद्धमकर्णमनल्पव्रणमुखमयस्कान्तेन | हृद्यवस्थितमनेककारणोत्पन्नं शोकशल्यं हर्षेणेति ||५||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ವಭಾವಾದಿಹೇತೋರ್ವಿಷಯಮಾಹ- ತತ್ರಾಶ್ರುಕ್ಷವಥೂದ್ಗಾರೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ತೇಷಾಂ ಪಞ್ಚದಶಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ| ಏತೈರಶ್ರುಪ್ರಭೃತಿಭಿಃ ಸ್ವಭಾವಬಲಂ ಸ್ವಭಾವಶಕ್ತಿಃ, ತತಃ ಪ್ರವೃತ್ತೈರಾಗತೈರ್ಹೇತುಭಿರ್ನಯನಾದಿಭ್ಯಃ ಶರೀರಪ್ರದೇಶೇಭ್ಯೋ ರಜಃಪ್ರಭೃತಿ ಶಲ್ಯಂ ಪತತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಾಚನವಿಷಯಮಾಹ- ಮಾಂಸಾವಗಾಢಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅವಗಾಢಮ್ ಅಭ್ಯನ್ತರಗತಮ್| ಅವಿದಹ್ಯಮಾನಮ್ ಅಪಚ್ಯಮಾನಮ್| ಪ್ರಕೋಥಾತ್ತಸ್ಯೇತಿ ಪೂತಿಭಾವಾನ್ಮಾಂಸಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಭೇದನದಾರಣಯೋರ್ವಿಷಯಮಾಹ- ಪಕ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪೀಡನವಿಷಯಮಾಹ- ಭಿನ್ನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅನಿರಸ್ಯಮಾನಮ್ ಅನಿಷ್ಕ್ರಾಮನ್ತಮ್| ಪ್ರಮಾರ್ಜನವಿಷಯಮಾಹ- ಅಣೂನೀತ್ಯಾದಿ| ಅಕ್ಷಾಣಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ| ಪರಿಷೇಚನಂ ಧಾರಾಭಿಷೇಚನಮ್| ಆಧ್ಮಾಪನಮ್ ಅಕ್ಷಿಷು ಮುಖಮಾರುತಸ್ಯ ಪ್ರಾಪಣಮ್| ನಿರ್ಧ್ಮಾಪನವಿಷಯಮಾಹ- ಆಹಾರಶೇಷತ್ಯಾದಿ|- ಭುಞ್ಜಾನಸ್ಯ ನಾಸಾನ್ತರಾದಿಸ್ಥಿತಮನ್ನಮಾಹಾರಶೇಷಃ| ಹೀನಾನಾಂ ಪತಿತಾನಾಂ ಭ್ರಷ್ಟಾನಾಂ ಶಲ್ಯಾನಾಮಲ್ಪಾವಯವಾ ಹೀನಾಣುಶಲ್ಯಾನ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ| ಶ್ವಸನಂ ಶ್ವಾಸಃ, ಉತ್ಕಾಸ ಉತ್ಕೃಷ್ಟಂ ಕಾಸನಮ್| ನಿರ್ಧಮೇತ್ ನಿಷ್ಕಾಸಯೇತ್| ವಮನಪ್ರತಿಮರ್ಶಯೋರ್ವಿಷಯಮಾಹ- ಅನ್ನಶಲ್ಯಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ನಶಲ್ಯಂ ವಮನೇನ ಪತತಿ, ಅಙ್ಗುಲಿಪ್ರತಿಮರ್ಶೇನ ಚ; ಅಙ್ಗುಲಿಪ್ರತಿಮರ್ಶಃ ಅಙ್ಗುಲ್ಯಾದಿಘರ್ಷಣಮ್| ವಿರೇಚನವಿಷಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ವಿರೇಚನೈಃ ಪಕ್ವಾಶಯಗತಾನೀತಿ|- ಪಕ್ವಾಶಯಗತಾನಿ ‘ಶಲ್ಯಾನಿ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಪ್ರಕ್ಷಾಲನವಿಷಯಮಾಹ- ವ್ರಣೇತ್ಯಾದಿ| ವ್ರಣದೋಷಃ ಪೂಯಃ, ಸ ಏವ ಶಲ್ಯಂ, ವ್ರಣಾಶಯಗತಾನ್ಯನ್ಯಾನ್ಯಪಿ ಶಲ್ಯಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರವಾಹಣವಿಷಯಮಾಹ- ವಾತೇತ್ಯಾದಿ| ಸಙ್ಗಃ ಅಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ಚೂಷಣವಿಷಯಮಾಹ- ಮಾರುತೇತ್ಯಾದಿ| ಅಯಸ್ಕಾನ್ತವಿಷಯಮಾಹ- ಅನುಲೋಮಮಿತ್ಯಾದಿ| ಹರ್ಷವಿಷಯಮಾಹ- ಹೃದ್ಯವಸ್ಥಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕೇಚಿದನವಬದ್ಧಶಲ್ಯಹರಣಮಧ್ಯೇ ಭೇದನದಾರಣಪೀಡನವಮನವಿರೇಚನಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾನಿ ನ ಮನ್ಯನ್ತೇ, ತೇಷಾಂ ಮತೇ ಭೇದನದಾರಣಯೋರವಬದ್ಧಶಲ್ಯವಿಷಯತ್ವಂ, ಪೀಡನಾದೀನಾಂ ಚತುರ್ಣಾಂ ಯಥಾಸಮ್ಭವಮುಕ್ತೇಷ್ವೇವಾನ್ತರ್ಭಾವಃ||೫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ಸರ್ವಶಲ್ಯಾನಾಂ ತು ಮಹತಾಮಣೂನಾಂ ವಾ ದ್ವಾವೇವಾಹರಣಹೇತೂ ಭವತಃ- ಪ್ರತಿಲೋಮೋಽನುಲೋಮಶ್ಚ ||೬||
सर्वशल्यानां तु महतामणूनां वा द्वावेवाहरणहेतू भवतः- प्रतिलोमोऽनुलोमश्च ||६||
🔊 Audio coming soon
ಪಞ್ಚಗತೀನಾಂ ಶಲ್ಯಾನಾಮಪಿ ಸರ್ವೇಷಾಮಮಾರ್ಗಮಾರ್ಗಭೇದೇನ ದ್ವಿವಿಧಮಾಹರಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸರ್ವಶಲ್ಯಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರವೇಶಮಾರ್ಗೇಣೈವಾಹರಣಂ ಪ್ರತಿಲೋಮಂ, ತದ್ವಿಪರೀತಂ ಚಾನುಲೋಮಮ್||೬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ತತ್ರ ಪ್ರತಿಲೋಮಮರ್ವಾಚೀನಮಾನಯೇತ್ , ಅನುಲೋಮಂ ಪರಾಚೀನಮ್ ||೭||
तत्र प्रतिलोममर्वाचीनमानयेत् , अनुलोमं पराचीनम् ||७||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರತಿಲೋಮಾನುಲೋಮಾಹರಣಯೋರ್ವಿಷಯಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರೇತಿ ತಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ| ಅರ್ವಾಚೀನಮಿತಿ ನಾತಿದೂರಪ್ರವೇಶಾತ್, ನಿವಿಷ್ಟಶಲ್ಯದ್ವಾರಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಕಾಯಸ್ಯ ಪೂರ್ವಾರ್ಧಸ್ಥಿತಂ ಶಲ್ಯಮಾರ್ವಾಚೀನಮುಚ್ಯತೇ| ತತ್ತು ಶಲ್ಯಂ ಪ್ರತಿಲೋಮಮಾನಯೇತ್| ಕೋಽರ್ಥಃ? ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯೇಽರ್ವಾಚೀನದೇಶೇ ಆನಯೇತ್, ಪ್ರವೇಶಮಾರ್ಗೇಣೈವಾನಯೇತ್; ಅನುಲೋಮೇನ ಪರಾರ್ಧೇನ ನಿರ್ಹ್ರಿಯಮಾಣಮವಿದ್ಧಮಪಿ ಬಹುತರಂ ಪ್ರದೇಶಂ ವೇಧಯೇತ್; ತತ್ರ ಮರಣಮುಪದ್ರವಾ ವಾ ಭವನ್ತಿ| ಅನುಲೋಮಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪರಾಚೀನಮಿತಿ ದೂರಪ್ರವಿಷ್ಟಂ; ಕಾಯಸ್ಯ ಪರಾರ್ಧನಿರ್ಗತಂ ಶಲ್ಯಮುಚ್ಯತೇ| ತಚ್ಛಲ್ಯಮನುಲೋಮಮಾನಯೇತ್| ಕೋಽರ್ಥಃ? ಅಗ್ರೇತನೇ ಪರಾಚೀನೇ ಪ್ರದೇಶೇ ಆನಯೇತ್||೭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ಉತ್ತುಣ್ಡಿತಂ ಛಿತ್ತ್ವಾ ನಿರ್ಘಾತಯೇಚ್ಛೇದನೀಯಮುಖಮ್ ||೮||
उत्तुण्डितं छित्त्वा निर्घातयेच्छेदनीयमुखम् ||८||
🔊 Audio coming soon
ಯದಾ ತ್ವನತಿವೇಗಾಚ್ಛಲ್ಯಮಗ್ರೇತನಪ್ರದೇಶೇನ ನಿರ್ಗತಮುತ್ತುಣ್ಡಿತಮುಖಂ ಚ ಭವತಿ ತದಾ ತಸ್ಯ ಶಲ್ಯಸ್ಯ ಛೇದನೀಯಮುಖಸ್ಯ ಛೇದ್ಯಪ್ರದೇಶಜಟಿತಸ್ಯ ಪರಾಚೀನಾನುಲೋಮಹರಣೇ ಕೀದೃಶಂ ವಿಧಾನಮಿತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಉತ್ತುಣ್ಡಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಉತ್ತುಣ್ಡಿತಮೂರ್ಧ್ವಂ ನಿಃಸರನ್ಮುಖಮಿವ| ನಿರ್ಘಾತಯೇದಿತಿ ಇತಸ್ತತಶ್ಚಾಲಯೇದ್ಧಸ್ತೇನ ಮುದ್ಗರಾದಿನಾ ವಾ; ತತಶ್ಚಾನುಲೋಮಮಾಹರೇತ್| ಛೇದನೀಯಮುಖಮಿತಿ ಕಣ್ಟಕಖರ್ಜೂರೀಪತ್ರಪ್ರಭೃತಿಕಮ್, ಏತೇನೋತ್ತುಣ್ಡಿತಂ ಛೇದನೀಯಮುಖಂ ಪರಾನ್ನಿರ್ಗತಮುಖಂ ಛೇದ್ಯಪ್ರದೇಶಜಟಿತಂ ಚ ಶಲ್ಯಂ ಪರಾಚೀನಾನುಲೋಮಾಹರಣವಿಷಯ ಇತ್ಯುಕ್ತಂ ಭವತಿ||೮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ಛೇದನೀಯಮುಖಾನ್ಯಪಿ ಕುಕ್ಷಿವಕ್ಷಃಕಕ್ಷಾವಙ್ಕ್ಷಣಪರ್ಶುಕಾನ್ತರಪತಿತಾನಿ ಚ ಹಸ್ತಶಕ್ಯಂ ಯಥಾಮಾರ್ಗೇಣ ಹಸ್ತೇನೈವಾಪಹರ್ತುಂ ಪ್ರಯತೇತ ||೯||
छेदनीयमुखान्यपि कुक्षिवक्षःकक्षावङ्क्षणपर्शुकान्तरपतितानि च हस्तशक्यं यथामार्गेण हस्तेनैवापहर्तुं प्रयतेत ||९||
🔊 Audio coming soon
ಕಿಂ ಛೇದನೀಯಮುಖಸ್ಯ ಸರ್ವತ್ರಾಯಂ ವಿಧಿರ್ನೇತ್ಯಾಹ- ಛೇದನೀಯೇತ್ಯಾದಿ| ವಕ್ಷ ಇತಿ ಹೃದಯಮ್| ಹಸ್ತೇನಾಹರ್ತುಂ ಯಚ್ಛಕ್ಯತೇ ಶಲ್ಯಂ ತತ್ ಹಸ್ತಶಕ್ಯಮ್| ಯಥಾಮಾರ್ಗೇಣೇತಿ ಪ್ರವೇಶಮಾರ್ಗೇಣೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಹಸ್ತೇನೈವೇತಿ ಹಸ್ತೇನೈವೋದ್ಧರೇತ್, ನ ಕದಾಚಿನ್ಮುದ್ಗರಾದಿಭಿಶ್ಚಾಲಯೇತ್| ಪ್ರಯತೇತ ಪ್ರಯತ್ನಂ ಕುರ್ವೀತ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಅಚ್ಛೇದನೀಯಮುಖಾನಿ ತು’ ಇತ್ಯಾದಿ ಪಾಠಂ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ನ ಕೇವಲಮನುತ್ತುಣ್ಡಿತಾನ್ಯನಿರ್ಘಾತ್ಯಮುಖಾನ್ಯಪೀತಿ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ ತುಶಬ್ದೇನ, ತಾನಿ ಕುಕ್ಷ್ಯಾದಿಪತಿತಾನಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವಾಚ್ಛೇದ್ಯತ್ವಾದನಿರ್ಘಾತ್ಯಾಹರಣೀಯಾನಿ | ಏತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಪರಾಚೀನಾನಾಮಪಿ ಶಲ್ಯಾನಾಮನುಲೋಮಮಾಹರಣೀಯಾನಾಮಪಿ ಪ್ರತಿಲೋಮಮೇವಾಹರಣಂ ಕರ್ತವ್ಯಮ್, ಅನುಲೋಮಾಹರಣೇ ಕುಕ್ಷ್ಯಾದಿಷು ಮಹಾನ್ ಛೇದಾನುಬನ್ಧೋ ಭವೇತ್| ಪರ್ಶುಕಾನ್ತರಪತಿತಾನಿ ಚೇತ್ಯಸ್ಯಾಗ್ರೇ, “ಅನುತ್ತುಣ್ಡಿತಶಲ್ಯಾನಿ ಛೇದನೀಯಮುಖಾನಿ ಚ| ಅನಿರ್ಘಾತ್ಯಾನಿ ಜಾನೀಯಾದ್ಭೂಯಶ್ಛೇದಾನುಬನ್ಧತಃ”- ಇತಿ ಭೋಜಸಂಹಿತೋಕ್ತಂ ಕೇಚಿತ್ ಪಾಠಂ ಪಠನ್ತಿ, ಸ ಚ ಪ್ರಮಾದಪಾಠಃ, ನಿಬನ್ಧೇಷ್ವದರ್ಶನಾತ್||೯||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ಹಸ್ತೇನೈವಾಪಹರ್ತುಮಶಕ್ಯಂ ವಿಶಸ್ಯ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಯನ್ತ್ರೇಣಾಪಹರೇತ್ ||೧೦||
हस्तेनैवापहर्तुमशक्यं विशस्य शस्त्रेण यन्त्रेणापहरेत् ||१०||
🔊 Audio coming soon
ಹಸ್ತೇನಾಪಹರ್ತುಮಶಕ್ಯೇ ಶಲ್ಯೇ ಕಿಂ ವಿಧಾನಮಿತಿ ದರ್ಶಯತಿ- ಹಸ್ತೇನೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಶಸ್ಯ ಛಿತ್ತ್ವಾ ಶಸ್ತ್ರೇಣೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಹಸ್ತೇನ ಚಾಹರ್ತುಮಶಕ್ಯೇ ಅವಿಶಸ್ಯ ಯನ್ತ್ರೇಣಾಪಹರೇತ್’ ಇತಿ ಪಾಠಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ| ತೇಷಾಂ ಮತೇ ಅವಿಶಸ್ಯ ಅಚ್ಛಿತ್ತ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ, ಹಸ್ತೇನ ಚೇತಿ ಚಕಾರೇಣ ಯನ್ತ್ರಾಹರಣಾಶಕ್ಯಸ್ಯ ಶಲ್ಯಸ್ಯ ವಿಶಸ್ಯೇತ್ಯುಪಲಭ್ಯತೇ||೧೦||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಶೀತಲೇನ ಜಲೇನೈನಂ ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ತಮವಸೇಚಯೇತ್ | ಸಂರಕ್ಷೇದಸ್ಯ ಮರ್ಮಾಣಿ ಮುಹುರಾಶ್ವಾಸಯೇಚ್ಚ ತಮ್ ||೧೧||
भवति चात्र- शीतलेन जलेनैनं मूर्च्छन्तमवसेचयेत् | संरक्षेदस्य मर्माणि मुहुराश्वासयेच्च तम् ||११||
🔊 Audio coming soon
ಶಲ್ಯಾಹರಣೇ ಉಪದ್ರವಚಿಕಿತ್ಸಾಸೂತ್ರಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಶೀತಲೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಏನಮಿತಿ ಶಲ್ಯಾತುರಮ್| ಅವಸೇಚಯೇದಿತಿ ಸಿಞ್ಚೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಆಶ್ವಾಸಯೇದಿತಿ ಕ್ಷೀರತರ್ಪಣಾದಿದಾನೇನ| ಬಾಹುಲ್ಯೇನಾಮುಂ ಪಾಠಂ ಕೇಚಿನ್ನ ಪಠನ್ತಿ| ಗಯದಾಸೇನ ತು ಪಠಿತ್ವಾಽಯಂ ಪಾಠೋಽತ್ರಾನ್ತರೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಃ, ಯುಕ್ತಶ್ಚಾಯಂ, ತಸ್ಮಾತ್ ಪಠನೀಯ ಏವ||೧೧||
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ತತಃ ಶಲ್ಯಮುದ್ಧೃತ್ಯ ನಿರ್ಲೋಹಿತಂ ವ್ರಣಂ ಕೃತ್ವಾ ಸ್ವೇದಾರ್ಹಮಗ್ನಿಘೃತಪ್ರಭೃತಿಭಿಃ ಸಂಸ್ವೇದ್ಯಾವದಹ್ಯ ಪ್ರದಿಹ್ಯ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಭ್ಯಾಂ ಬದ್ಧ್ವಾಽಽಚಾರಿಕಮುಪದಿಶೇತ್ | (ಸಿರಾಸ್ನಾಯುವಿಲಗ್ನಂ ಶಲಾಕಾದಿಭಿರ್ವಿಮೋಚ್ಯಾಪನಯೇತ್; ಶ್ವಯಥುಗ್ರಸ್ತವಾರಙ್ಗಂ ಸಮವಪೀಡ್ಯ ಶ್ವಯಥುಂ; ದುರ್ಬಲವಾರಙ್ಗಂ ಕುಶಾದಿಭಿರ್ಬದ್ಧ್ವಾ|) ||೧೨||
ततः शल्यमुद्धृत्य निर्लोहितं व्रणं कृत्वा स्वेदार्हमग्निघृतप्रभृतिभिः संस्वेद्यावदह्य प्रदिह्य सर्पिर्मधुभ्यां बद्ध्वाऽऽचारिकमुपदिशेत् | (सिरास्नायुविलग्नं शलाकादिभिर्विमोच्यापनयेत्; श्वयथुग्रस्तवारङ्गं समवपीड्य श्वयथुं; दुर्बलवारङ्गं कुशादिभिर्बद्ध्वा|) ||१२||
🔊 Audio coming soon
ಹೃತೇ ಶಲ್ಯೇ ಪಶ್ಚಾತ್ಕರ್ಮ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ ಇತ್ಯಾದಿ| ನಿರ್ಲೋಹಿತಮಿತಿ ಅರುಧಿರವನ್ತಮ್ | ಸಂಸ್ವೇದ್ಯೇತಿ ಅತಿನಿಃಸೃತಶೋಣಿತಮವೇದನಂ ಸುಖೋಷ್ಣೇನ ಘೃತೇನ, ತದಿತರಮಗ್ನಿನಾ ಸಂಸ್ವೇದ್ಯೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಅವದಹ್ಯೇತಿ ಅಗ್ನಿಕೃತ್ಯಾನ್ ವ್ರಣಾನ್ ದಗ್ಧ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರದಿಹ್ಯೇತಿ ಲೇಪಯಿತ್ವಾ, ಅಸ್ವೇದ್ಯಮತಿಸ್ರುತಶೋಣಿತಂ ಚ| ಅತ್ರ ಕೇಚಿತ್ ‘ಅವದಹ್ಯ’ ಇತಿ ನ ಪಠನ್ತಿ, ‘ಪ್ರದಿಹ್ಯ’ ಇತ್ಯಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ‘ತರ್ಪಯಿತ್ವಾ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಅತ್ರ ಕೇಚಿದ್ಗಡ್ಡುರಿಕಾಪ್ರವಾಹೇಣ ಭೋಜೋಕ್ತಂ ‘ಸಿರಾಸ್ನಾಯುವಿಲಗ್ನಂ ಶಲಾಕಾಭಿರ್ವಿಮೋಚ್ಯಾಪನಯೇತ್, ಶ್ವಯಥುಗ್ರಸ್ತವಾರಙ್ಗಂ ಸಮವಪೀಡ್ಯ ಶ್ವಯಥುಂ, ದುರ್ಬಲವಾರಙ್ಗಂ ಕುಶಾದಿಭಿರ್ಬದ್ಧ್ವಾ’ ಇತಿ ಪಾಠಂ ಪಠನ್ತಿ, ಪ್ರವಾಹಪಠಿತಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ವಾರಙ್ಗಂ ಶಸ್ತ್ರನಾಲಮ್, ಅವಪೀಡ್ಯ ಶ್ವಯಥುಮಪನಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ; ಕುಶಾದಿಭಿಃ ಬಧ್ವಾ ‘ಅಪನಯೇತ್’ ಇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಯೋಜ್ಯತೇ; ಕುಶಾ ವಂಶವೇತ್ರಾದಿಕಮ್ಬೀ| ಅಯಂ ಚ ವಿಧಿಸ್ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಾದವಸೇಯೋ ನ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮಸ್ತಿ, ತನ್ತ್ರಾನ್ತರದರ್ಶನಾಲಸೈಸ್ತ್ವತ್ರೈವಾನೀಯ ಲಿಖಿತ ಇತ್ಯತ್ರ ನ ಪಠನೀಯ ಏವ||೧೨||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ಹೃದಯಮಭಿತೋ ವರ್ತಮಾನಂ ಶಲ್ಯಂ ಶೀತಜಲಾದಿಭಿರುದ್ವೇಜಿತಸ್ಯಾಪಹರೇದ್ಯಥಾಮಾರ್ಗಂ; ದುರುಪಹರಮನ್ಯತೋಽಪಬಾಧ್ಯಮಾನಂ ಪಾಟಯಿತ್ವೋದ್ಧರೇತ್ ||೧೩||
हृदयमभितो वर्तमानं शल्यं शीतजलादिभिरुद्वेजितस्यापहरेद्यथामार्गं; दुरुपहरमन्यतोऽपबाध्यमानं पाटयित्वोद्धरेत् ||१३||
🔊 Audio coming soon
ವಕ್ಷಃಪತಿತೇಷು ವಿಶೇಷವಿಧಿಮಾಹ- ಹೃದಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ಹೃದಯಮಭಿತೋ ವರ್ತಮಾನಮಿತಿ ಹೃದಯಸಮೀಪೇ ಸ್ಥಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಉದ್ವೇಜಿತಸ್ಯ ಉದ್ವಿಗ್ನಹೃದಯಸ್ಯ, ಶೀತಜಲಾದುದ್ವೇಜನಂ ಚ ಕ್ಲಮಪರಿಹಾರಾಯ| ಯಥಾಮಾರ್ಗಮಿತಿ ಯೇನೈವ ಮಾರ್ಗೇಣ ಪ್ರವಿಷ್ಟಂ ತೇನೈವಾಪಹರೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತೇನಾಶಕ್ಯೇ ಉಪಾಯಾನ್ತರಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ದುರುಪಹರಮಿತ್ಯಾದಿ| ದುಃಖೇನೋಪಹ್ರಿಯತೇ ತದ್ದುರುಪಹರಮ್| ಅನ್ಯತ ಇತಿ ಅನ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಪಿ ಪ್ರದೇಶೇ| ಅಪಬಾಧ್ಯಮಾನಮಿತಿ ಮರ್ಮಪೀಡಾಕರಂ, ‘ಶಲ್ಯಂ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಪಾಟಯಿತ್ವೇತಿ ದಾರಯಿತ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೩||
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
ಅಸ್ಥಿವಿವರಪ್ರವಿಷ್ಟಮಸ್ಥಿವಿದಷ್ಟಂ ವಾಽವಗೃಹ್ಯ ಪಾದಾಭ್ಯಾಂ ಯನ್ತ್ರೇಣಾಪಹರೇತ್, ಅಶಕ್ಯಮೇವಂ ವಾ ಬಲವದ್ಭಿಃ ಸುಪರಿಗೃಹೀತಸ್ಯ ಯನ್ತ್ರೇಣ ಗ್ರಾಹಯಿತ್ವಾ ಶಲ್ಯವಾರಙ್ಗಂ ಪ್ರವಿಭುಜ್ಯ ಧನುರ್ಗುಣೈರ್ಬದ್ಧ್ವೈಕತಶ್ಚಾಸ್ಯ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗ್ಯಾಮುಪಸಂಯತಸ್ಯಾಶ್ವಸ್ಯವಕ್ತ್ರಕವಿಕೇ ಬಧ್ನೀಯಾತ್, ಅಥೈನಂ ಕಶಯಾ ತಾಡಯೇದ್ಯಥೋನ್ನಾಮಯಞ್ ಶಿರೋ ವೇಗೇನ ಶಲ್ಯಮುದ್ಧರತಿ; ದೃಢಾಂ ವಾ ವೃಕ್ಷಶಾಖಾಮವನಮ್ಯ ತಸ್ಯಾಂ ಪೂರ್ವವದ್ಬದ್ಧ್ವೋದ್ಧರೇತ್ ||೧೪||
अस्थिविवरप्रविष्टमस्थिविदष्टं वाऽवगृह्य पादाभ्यां यन्त्रेणापहरेत्, अशक्यमेवं वा बलवद्भिः सुपरिगृहीतस्य यन्त्रेण ग्राहयित्वा शल्यवारङ्गं प्रविभुज्य धनुर्गुणैर्बद्ध्वैकतश्चास्य पञ्चाङ्ग्यामुपसंयतस्याश्वस्यवक्त्रकविके बध्नीयात्, अथैनं कशया ताडयेद्यथोन्नामयञ् शिरो वेगेन शल्यमुद्धरति; दृढां वा वृक्षशाखामवनम्य तस्यां पूर्ववद्बद्ध्वोद्धरेत् ||१४||
🔊 Audio coming soon
ಅವಬದ್ಧಶಲ್ಯಸ್ಯ ಹಸ್ತೇನಾಪಹರ್ತುಮಶಕ್ಯಸ್ಯ ನಿರ್ಹರಣೋಪಾಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅಸ್ಥೀತ್ಯಾದಿ| ಅಸ್ಥಿವಿವರಪ್ರವಿಷ್ಟಮಿತಿ ಅಸ್ಥಿಚ್ಛಿದ್ರಾನ್ತರ್ಗತಮ್| ವಿದಷ್ಟಮಿತಿ ಅತ್ಯಾಸಕ್ತಮ್| ಸುಪರಿಗೃಹೀತಸ್ಯ ಆತುರಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರವಿಭುಜ್ಯ ವಕ್ರೀಕೃತ್ಯ| ಧನುರ್ಗುಣೈರಿತಿ ಮುರ್ವಾರ್ಕಸೂತ್ರಮಯೈಃ| ಏಕತ ಏಕಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರದೇಶೇ| ಅಸ್ಯೇತಿ ಶಲ್ಯವತೋ ನರಸ್ಯ| ಪಞ್ಚಾಙ್ಗ್ಯಾಮಿತಿ ಬನ್ಧವಿಶೇಷೇ| ಉಪಸಂಯತಸ್ಯ ಬದ್ಧಸ್ಯ| ಅಶ್ವಸ್ಯ ಘೋಟಕಸ್ಯ, ವಕ್ತ್ರಂ ಮುಖಂ, ತತ್ರ ಕವಿಕಾ ಕಟಕಂ, ತತ್ರ ಬಧ್ನೀಯಾತ್ ಶಲ್ಯಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಏನಮ್ ಅಶ್ವಂ, ಕಶಯಾ ಸಟ್ಟಯಾ, ಉನ್ನಾಮಯನ್ನಿತಿ ಉಚ್ಚೈಃ ಕುರ್ವನ್| ಪಕ್ಷಾನ್ತರಮಾಹ- ದೃಢಾಂ ವಾ ವೃಕ್ಷಶಾಖಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅವನಮ್ಯ ನಮಯಿತ್ವಾ, ತಸ್ಯಾಮಿತಿ ವೃಕ್ಷಶಾಖಾಯಾಮ್| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ದೃಢಾಂ’ ಇತ್ಯಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ‘ಪಞ್ಚಾಙ್ಗೀ’ ಇತಿ ಮನ್ಯನ್ತೇ; ತತ್ರ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗೀಂ ಪಞ್ಚಭಿಃ ಶಾಖಾನ್ತರೈರ್ಯುತಾಂ ಶಾಖಾಂ ವದನ್ತಿ| ಅಪರೇ ತು ಪಞ್ಚಾಙ್ಗೀಂ ಪ್ಲಕ್ಷಾಶ್ವತ್ಥೋದುಮ್ಬರನ್ಯಗ್ರೋಧವೇತಸಾನಾಮಿತಿ ಕಥಯನ್ತಿ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವೇವಂ ಪಠನ್ತಿ ‘ಅಶಕ್ಯಮೇವಂ ವಾ ಬಲವದ್ಭಿಃ ಸುಪರಿಗೃಹೀತಸ್ಯ ಯನ್ತ್ರೇಣ ಗ್ರಾಹಯಿತ್ವಾ ಶಲ್ಯವಾರಙ್ಗಂ ಪ್ರವಿಭುಜ್ಯ ಧನುರ್ಗುಣೈರ್ಬದ್ಧ್ವೈಕತೋಽಶ್ವವಕ್ತ್ರಕವಿಕೇ ಬಧ್ನೀಯಾತ್, ಅಥೈನಂ ಕಶಯಾ ತಾಡಯೇದ್ಯಥೋನ್ನಾಮಯಞ್ಛಿರೋ ವೇಗೇನ ಶಲ್ಯಮುದ್ಧರತಿ, ನಾಮಿತಾಯಾಂ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗ್ಯಾಂ ವೃಕ್ಷಶಾಖಾಯಾಂ ವಾ ಪೂರ್ವವದ್ಬದ್ಧ್ವೋದ್ಧರೇತ್’ ಇತಿ||೧೪||
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
ಅದೇಶೋತ್ತುಣ್ಡಿತಮಷ್ಠೀಲಾಶ್ಮಮುದ್ಗರಾಣಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ಪ್ರಹಾರೇಣ ವಿಚಾಲ್ಯ ಯಥಾಮಾರ್ಗಮೇವ ಯನ್ತ್ರೇಣ ||೧೫||
अदेशोत्तुण्डितमष्ठीलाश्ममुद्गराणामन्यतमस्य प्रहारेण विचाल्य यथामार्गमेव यन्त्रेण ||१५||
🔊 Audio coming soon
ಕುಕ್ಷ್ಯಾದ್ಯಚ್ಛೇದನೀಯಪ್ರದೇಶೋತ್ತುಣ್ಡಿತಾನಾಮಸ್ಥ್ಯಾದಿವಿದಷ್ಟಾನಾಂ ಯಥಾಮಾರ್ಗಾಪಹರಣೋಪಾಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅದೇಶೇತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾಮಾರ್ಗಮೇವ ಯನ್ತ್ರೇಣೇತಿ ‘ಅಪಹರೇತ್’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ‘ಅಸ್ಥಿದೇಶೋತ್ತುಣ್ಡಿತಂ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ||೧೫||
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
ವಿಮೃದಿತಕರ್ಣಾನಿ ಕರ್ಣವನ್ತ್ಯನಾಬಾಧಕರದೇಶೋತ್ತುಣ್ಡಿತಾನಿ ಪುರಸ್ತಾದೇವ ||೧೬||
विमृदितकर्णानि कर्णवन्त्यनाबाधकरदेशोत्तुण्डितानि पुरस्तादेव ||१६||
🔊 Audio coming soon
ಕರ್ಣವತಾಮಾಹರಣಂ ಚ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ವಿಮೃದಿತೇತ್ಯಾದಿ| ಕರ್ಣವದ್ಯಚ್ಛಲ್ಯಂ ತದನಾಬಾಧಕರಪ್ರದೇಶೋತ್ತುಣ್ಡಿತಂ ಯದಾ ಭವತಿ ತದಾ ವಿಮೃದಿತಕರ್ಣಿಕಂ ಕೃತ್ವಾ, ಕೋಽರ್ಥಃ? ಸಙ್ಕುಚಿತಕರ್ಣಿಕಂ ಕೃತ್ವಾ, ಪುರಸ್ತಾದೇವ ಕೋಽರ್ಥಃ? ಅಗ್ರೇತನೇ ಪ್ರದೇಶೇ ಏವ, ‘ಆಕರ್ಷಯೇತ್’ ಇತಿ ಶೇಷಃ||೧೬||
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
ಜಾತುಷೇ ಕಣ್ಠಾಸಕ್ತೇ ಕಣ್ಠೇ ನಾಡೀಂ ಪ್ರವೇಶ್ಯಾಗ್ನಿತಪ್ತಾಂ ಚ ಶಲಾಕಾಂ, ತಯಾಽವಗೃಹ್ಯ ಶೀತಾಭಿರದ್ಭಿಃ ಪರಿಷಿಚ್ಯ ಸ್ಥಿರೀಭೂತಂ ಶಲ್ಯಮುದ್ಧರೇತ್ ||೧೭||
जातुषे कण्ठासक्ते कण्ठे नाडीं प्रवेश्याग्नितप्तां च शलाकां, तयाऽवगृह्य शीताभिरद्भिः परिषिच्य स्थिरीभूतं शल्यमुद्धरेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
ಜಾತುಷಶಲ್ಯಸ್ಯ ವಿಧಾನಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಜಾತುಷ ಇತ್ಯಾದಿ| ಜಾತುಷೇ ಲಾಕ್ಷಾಮಯೇ| ಕಣ್ಠಾಸಕ್ತೇ ಗಲಲಗ್ನೇ| ನಾಡೀಮಿತಿ ತಾಮ್ರಾದಿರಚಿತನಲಿಕಾಂ, ಸ್ಥಿರೀಭೂತಾಮುತ್ಪನ್ನಗಾಢತಾಮ್| ಶಿಶವೋ ಜಾತುಷೈಃ ಶಲ್ಯೈಃ ಕ್ರೀಡನ್ತಿ, ತೇ ಯದಾ ಪ್ರಮಾದಾನ್ನಿಗಿಲನ್ತಿ ತದಾಽಯಂ ವಿಧಿರ್ವೇದಿತವ್ಯಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ಜಾತುಷಾಣಿ ಸಿರಾದಿಷ್ವೇವ ಘ(ಜ)ಟಿತಾನಿ ಮನ್ಯನ್ತೇ||೧೭||
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
ಅಜಾತುಷಂ ತು ಜತುಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಪ್ರಲಿಪ್ತಯಾ ಶಲಾಕಯಾ ಪೂರ್ವಕಲ್ಪೇನೇತ್ಯೇಕೇ ||೧೮||
अजातुषं तु जतुमधूच्छिष्टप्रलिप्तया शलाकया पूर्वकल्पेनेत्येके ||१८||
🔊 Audio coming soon
ಅಜಾತುಷೇ ಕಣ್ಠಾಸಕ್ತೇ ವಿಧಿಮಾಹ- ಅಜಾತುಷಮಿತ್ಯಾದಿ| ಜತು ಲಾಕ್ಷಾ, ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಂ ಸಿಕ್ಥಕಮ್, ಪೂರ್ವಕಲ್ಪೇನೇತಿ ಶೀತೋದಕಸ್ಥಿರೀಭೂತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೮||
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
ಅಸ್ಥಿಶಲ್ಯಮನ್ಯದ್ವಾ ತಿರ್ಯಕ್ಕಣ್ಠಾಸಕ್ತಮವೇಕ್ಷ್ಯ ಕೇಶೋಣ್ಡುಕಂ ದೃಢೈಕದೀರ್ಘಸೂತ್ರಬದ್ಧಂ ದ್ರವಭಕ್ತೋಪಹಿತಂ ಪಾಯಯೇದಾಕಣ್ಠಾತ್ ಪೂರ್ಣಕೋಷ್ಠಂ ಚ ವಾಮಯೇತ್, ವಮತಶ್ಚ ಶಲ್ಯೈಕದೇಶಸಕ್ತಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಸೂತ್ರಂ ಸಹಸಾ ತ್ವಾಕ್ಷಿಪೇತ್; ಮೃದುನಾ ವಾ ದನ್ತಧಾವನಕೂರ್ಚಕೇನಾಪಹರೇತ್ ಪ್ರಣುದೇದ್ವಾಽನ್ತಃ | ಕ್ಷತಕಣ್ಠಾಯ ಚ ಮಧುಸರ್ಪಿಷೀ ಲೇಢುಂ ಪ್ರಯಚ್ಛೇತ್ತ್ರಿಫಲಾಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಮಧುಶರ್ಕರಾಮಿಶ್ರಮ್ ||೧೯||
अस्थिशल्यमन्यद्वा तिर्यक्कण्ठासक्तमवेक्ष्य केशोण्डुकं दृढैकदीर्घसूत्रबद्धं द्रवभक्तोपहितं पाययेदाकण्ठात् पूर्णकोष्ठं च वामयेत्, वमतश्च शल्यैकदेशसक्तं ज्ञात्वा सूत्रं सहसा त्वाक्षिपेत्; मृदुना वा दन्तधावनकूर्चकेनापहरेत् प्रणुदेद्वाऽन्तः | क्षतकण्ठाय च मधुसर्पिषी लेढुं प्रयच्छेत्त्रिफलाचूर्णं वा मधुशर्करामिश्रम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
ಅಸ್ಥ್ಯಾದಿಶಲ್ಯಸ್ಯಾತ್ಯನ್ತಂ ಕಣ್ಠಾಸಕ್ತಸ್ಯಾಹರಣಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಅಸ್ಥಿಶಲ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕೇಶೋಣ್ಡುಕಂ ಬಾಲಕೃತಂ ಬಿಟುಕಮ್| ಉಪಹಿತಂ ಸಹಿತಮ್| ಸಹಸಾ ತ್ವಾಕ್ಷಿಪೇದಿತಿ ಶಲ್ಯನಿರ್ಗಮನಾರ್ಥಮ್| ದನ್ತಧಾವನಕೂರ್ಚಕೇನೇತಿ ದನ್ತಧಾವನಾನಾಂ ಕರಞ್ಜಕಾದೀನಾಂ ಕುಟ್ಟಿತಾಗ್ರಂ ಕೂರ್ಚಕಂ, ತೇನಾಪಹರೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರಣುದೇದ್ವಾಽನ್ತರಿತಿ ಬಹಿರನಿರ್ಗಚ್ಛದನ್ತಃ ಪ್ರಣುದೇತ್ ಪ್ರವೇಶಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ‘ಕೇಶೋನ್ದುಕಂ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಾಠಂ ಪಠನ್ತಿ| ಆಹೃತಕಣ್ಠಶಲ್ಯಸ್ಯ ಪಶ್ಚಾತ್ಕರ್ಮ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕ್ಷತಕಣ್ಠಾಯೇತ್ಯಾದಿ||೧೯||
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
ಉದಕಪೂರ್ಣೋದರಮವಾಕ್ಶಿರಸಮವಪೀಡಯೇದ್ಧುನೀಯಾದ್ವಾಮಯೇದ್ವಾ ಭಸ್ಮರಾಶೌ ವಾ ನಿಖನೇದಾಮುಖಾತ್ ||೨೦||
उदकपूर्णोदरमवाक्शिरसमवपीडयेद्धुनीयाद्वामयेद्वा भस्मराशौ वा निखनेदामुखात् ||२०||
🔊 Audio coming soon
ಉದಕಂ ಯದಾಽನ್ತರ್ನಿವಿಷ್ಟಂ ಜಲಮೃತಾದೀನಾಮುದರೇ ಭವತಿ ತದಾ ತಸ್ಯಾಪಹರಣೋಪಾಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಉದಕೇತ್ಯಾದಿ| ಅವಾಕ್ಶಿರಸಮಧೋಮುಖೀಕೃತಮ್, ಅವಪೀಡಯೇದುದರಂ, ಧುನೀಯಾತ್ ಕಮ್ಪಯೇತ್, ವಾಮಯೇತ್ ಘರ್ಷಣೈರವಾಕ್ಶಿರಸಮೇವ, ನಿಖನೇತ್ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್, ಆಮುಖಾದಿತಿ ಮುಖಪರ್ಯನ್ತಮ್||೨೦||
Adhikarana 19 (21) · Śloka 21
ಗ್ರಾಸಶಲ್ಯೇ ತು ಕಣ್ಠಾಸಕ್ತೇ ನಿಃಶಙ್ಕಮನವಬುದ್ಧಂ ಸ್ಕನ್ಧೇ ಮುಷ್ಟಿನಾಽಭಿಹನ್ಯಾತ್, ಸ್ನೇಹಂ ಮದ್ಯಂ ಪಾನೀಯಂ ವಾ ಪಾಯಯೇತ್ ||೨೧||
ग्रासशल्ये तु कण्ठासक्ते निःशङ्कमनवबुद्धं स्कन्धे मुष्टिनाऽभिहन्यात्, स्नेहं मद्यं पानीयं वा पाययेत् ||२१||
🔊 Audio coming soon
ಕಣ್ಠಾಸಕ್ತಗ್ರಾಸಾಹರಣೋಪಾಯಮಾಹ- ಗ್ರಾಸಶಲ್ಯೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅನವಬುದ್ಧಮಿತಿ ಅಜ್ಞಾತಂ ಯಥಾ ಭವತಿ| ಅಭಿಹನ್ಯಾದಿತಿ ಪ್ರಹಾರಂ ದದ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೨೧||
Adhikarana 20 (22) · Śloka 22
ಬಾಹುರಜ್ಜುಲತಾಪಾಶೈಃ ಕಣ್ಠಪೀಡನಾದ್ವಾಯುಃ ಪ್ರಕುಪಿತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಕೋಪಯಿತ್ವಾ ಸ್ರೋತೋ ನಿರುಣದ್ಧಿ, ಲಾಲಾಸ್ರಾವಂ ಫೇನಾಗಮನಂ ಸಞ್ಜ್ಞಾನಾಶಂ ಚಾಪಾದಯತಿ; ತಮಭ್ಯಜ್ಯ ಸಂಸ್ವೇದ್ಯ ಶಿರೋವಿರೇಚನಂ ತಸ್ಮೈ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ವಿದಧ್ಯಾದ್ರಸಂ ಚ ವಾತಘ್ನಂ ದದ್ಯಾದಿತಿ ||೨೨||
बाहुरज्जुलतापाशैः कण्ठपीडनाद्वायुः प्रकुपितः श्लेष्माणं कोपयित्वा स्रोतो निरुणद्धि, लालास्रावं फेनागमनं सञ्ज्ञानाशं चापादयति; तमभ्यज्य संस्वेद्य शिरोविरेचनं तस्मै तीक्ष्णं विदध्याद्रसं च वातघ्नं दद्यादिति ||२२||
🔊 Audio coming soon
ಬಾಹುರಜ್ಜವಾದಿಪೀಡಿತಕಣ್ಠಪ್ರಕುಪಿತವಾಯುಶ್ಲೇಷ್ಮಾಪಹರಣೋಪಾಯಮಾಹ- ಬಾಹ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಪಾಶಶಬ್ದೋ ಬಾಹ್ವಾದಿಭಿಃ ಸಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಕೇಚಿದಮುಂ ಪಾಠಂ ನ ಪಠನ್ತಿ||೨೨||
Adhikarana 21 (23-26) · Śloka 26
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಶಲ್ಯಾಕೃತಿವಿಶೇಷಾಂಶ್ಚ ಸ್ಥಾನಾನ್ಯಾವೇಕ್ಷ್ಯ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ | ತಥಾ ಯನ್ತ್ರಪೃಥಕ್ತ್ವಂ ಚ ಸಮ್ಯಕ್ ಶಲ್ಯಮಥಾಹರೇತ್ ||೨೩|| ಕರ್ಣವನ್ತಿ ತು ಶಲ್ಯಾನಿ ದುಃಖಾಹಾರ್ಯಾಣಿ ಯಾನಿ ಚ | ಆದದೀತ ಭಿಷಕ್ ತಸ್ಮಾತ್ತಾನಿ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಸಮಾಹಿತಃ ||೨೪|| ಏತೈರುಪಾಯೈಃ ಶಲ್ಯಂ ತು ನೈವ ನಿರ್ಯಾತ್ಯತೇ ಯದಿ | ಮತ್ಯಾ ನಿಪುಣಯಾ ವೈದ್ಯೋ ಯನ್ತ್ರಯೋಗೈಶ್ಚ ನಿರ್ಹರೇತ್ ||೨೫|| ಶೋಥಪಾಕೌ ರುಜಶ್ಚೋಗ್ರಾಃ ಕುರ್ಯಾಚ್ಛಲ್ಯಮನಾಹೃತಮ್ | ವೈಕಲ್ಯಂ ಮರಣಂ ಚಾಪಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ನಾದ್ವಿನಿರ್ಹರೇತ್ ||೨೬||
भवन्ति चात्र- शल्याकृतिविशेषांश्च स्थानान्यावेक्ष्य बुद्धिमान् | तथा यन्त्रपृथक्त्वं च सम्यक् शल्यमथाहरेत् ||२३|| कर्णवन्ति तु शल्यानि दुःखाहार्याणि यानि च | आददीत भिषक् तस्मात्तानि युक्त्या समाहितः ||२४|| एतैरुपायैः शल्यं तु नैव निर्यात्यते यदि | मत्या निपुणया वैद्यो यन्त्रयोगैश्च निर्हरेत् ||२५|| शोथपाकौ रुजश्चोग्राः कुर्याच्छल्यमनाहृतम् | वैकल्यं मरणं चापि तस्माद्यत्नाद्विनिर्हरेत् ||२६||
🔊 Audio coming soon
ಶಲ್ಯಾಕೃತೀನಾಮಾನನ್ತ್ಯಾದನುಕ್ತಮಪಿ ಕರ್ತವ್ಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಶಲ್ಯಾಕೃತೀತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಥಾನಾನಿ ಶಿರೋಽಕ್ಷಿಕರ್ಣನಾಸಾಹೃದಯಾದೀನಿ| ಕರ್ಣವತಾಂ ದುರಾಹರತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಕರ್ಣವನ್ತೀತ್ಯಾದಿ| ಆದದೀತೇತಿ ಸಙ್ಗೃಹ್ಣೀಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಯುಕ್ತ್ಯೇತಿ ಯೋಗೇನ, ನ ತು ಹೀನಯೋಗಾತಿಯೋಗಮಿಥ್ಯಾಯೋಗೈಃ| ಸಮಾಹಿತಃ ಸಾವಧಾನಃ| ಅವಶ್ಯಂ ನಿರ್ಹರಣೀಯಸ್ಯ ಶಲ್ಯಸ್ಯೋಕ್ತೈಃ ಪ್ರಕಾರೈರನಾಹರಣೇಽನುಕ್ತೋಪಾಯಮನುಕ್ತಯನ್ತ್ರಕರಣಸೂತ್ರಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಏತೈರಿತ್ಯಾದಿ| ನೈವ ನಿರ್ಯಾತ್ಯತೇ ಯದೀತಿ ನೈವ ನಿಷ್ಕಾಸ್ಯತೇ ಯದೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಮತ್ಯಾ ನಿಪುಣಯಾ ವೈದ್ಯ ಇತಿ ಮತ್ಯಾ ನಿಪುಣಯಾ ಸ್ವಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರವೀಣಯಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಯುಕ್ತಃ| ಯನ್ತ್ರಯೋಗೈಶ್ಚ ನಿರ್ಹರೇದಿತಿ ಯೋಗೈಃ ಸಂಯೋಗೈಃ, ಯೋಗೈಶ್ಚೇತಿ ಚಕಾರಾದನುಕ್ತಗುಣಾದಿಬನ್ಧನಾದಿ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ| ಶಲ್ಯಸ್ಯಾನಾಹರಣೇ ದೋಷಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಶೋಥಪಾಕಾವಿತ್ಯಾದಿ| ಅಮುಂ ಶ್ಲೋಕಂ ಕೇಚಿದತ್ರ ನ ಪಠನ್ತಿ, ನ್ಯಾಯಚನ್ದ್ರಿಕಾಯಾಂ ತು ಪಠಿತತ್ವಾದವಶ್ಯಂ ಪಠನೀಯ ಏವ||೨೩-೨೬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 27
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಶಲ್ಯಾಪನಯನೀಯೋ ನಾಮ ಸಪ್ತವಿಂಶತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೨೭||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने शल्यापनयनीयो नाम सप्तविंशतितमोऽध्यायः ||२७||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಸಪ್ತವಿಂಶತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೭||