Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਸ੍ਵਭਾਵਵਿਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातः स्वभावविप्रतिपत्तिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵਭਾਵਸ਼ਬ੍ਦਾਨਨ੍ਤਰਮਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਲੁਪ੍ਤੋ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ, ਤੇਨ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦਿਵਿਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੍ਵਭਾਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਸ੍ਵਭਾਵਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਸ਼ਰੀਰੈਕਦੇਸ਼ਾਨਾਮਨ੍ਯਭਾਵਿਤ੍ਵਂ ਮਰਣਾਯ | ਤਦ੍ਯਥਾ- ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਨਾਂ ਕਸ੍ਣਤ੍ਵਂ, ਕਸ੍ਣਾਨਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਤਾ, ਰਕ੍ਤਾਨਾਮਨ੍ਯਵਰ੍ਣਤ੍ਵਂ, ਸ੍ਥਿਰਾਣਾਂ ਮਦੁਤ੍ਵਂ , ਮਦੂਨਾਂ ਸ੍ਥਿਰਤਾ, ਚਲਾਨਾਮਚਲਤ੍ਵਂ, ਅਚਲਾਨਾਂ ਚਲਤਾ, ਪਥੂਨਾਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਤ੍ਵਂ, ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਾਨਾਂ ਪਥੁਤਾ, ਦੀਰ੍ਘਾਣਾਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵਤ੍ਵਂ, ਹ੍ਰਸ੍ਵਾਨਾਂ ਦੀਰ੍ਘਤਾ, ਅਪਤਨਧਰ੍ਮਿਣਾਂ ਪਤਨਧਰ੍ਮਿਤ੍ਵਂ , ਪਤਨਧਰ੍ਮਿਣਾਮਪਤਨਧਰ੍ਮਿਤ੍ਵਮਕਸ੍ਮਾਤ੍, ਸ਼ੈਤ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਸ੍ਨੈਗ੍ਧ੍ਯਰੌਕ੍ਸ੍ਯਪ੍ਰਸ੍ਤਮ੍ਭਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਾਵਸਾਦਨਂ ਚਾਙ੍ਗਾਨਾਮ੍ ||੩||
स्वभावसिद्धानां शरीरैकदेशानामन्यभावित्वं मरणाय | तद्यथा- शुक्लानां कृष्णत्वं, कृष्णानां शुक्लता, रक्तानामन्यवर्णत्वं, स्थिराणां मृदुत्वं , मृदूनां स्थिरता, चलानामचलत्वं, अचलानां चलता, पृथूनां सङ्क्षिप्तत्वं, सङ्क्षिप्तानां पृथुता, दीर्घाणां ह्रस्वत्वं, ह्रस्वानां दीर्घता, अपतनधर्मिणां पतनधर्मित्वं , पतनधर्मिणामपतनधर्मित्वमकस्मात्, शैत्यौष्ण्यस्नैग्ध्यरौक्ष्यप्रस्तम्भवैवर्ण्यावसादनं चाङ्गानाम् ||३||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਂ ਸ੍ਵਭਾਵਵਿਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣ ਤਾਵਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੁਮਾਹ- ਸ੍ਵਭਾਵਸਿਦ੍ਧਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਯਭਾਵਿਤ੍ਵਂ ਗੁਣਕਰ੍ਮਭ੍ਯਾਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਤਥਾ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਸਂਯੋਗਾਚ੍ਚ; ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਸਂਯੋਗਸ਼੍ਚ ‘ਸਿਰਾਣਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਲਲਾਟੇ, ਨਾਸਾਵਂਸ਼ੇ ਵਾ ਪਿਡਕੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਃ| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਭਾਵਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਸ਼ਰੀਰੈਕਦੇਸ਼ਾਨਾਮਨ੍ਯਥਾਭਾਵਿਤ੍ਵਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣੋਪਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਦ੍ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਨਾਂ ਨੇਤ੍ਰੈਕਦੇਸ਼ਾਨਾਂ ਨਿਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਕਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯਂ ਮਰਣਾਯ| ਕਸ੍ਣਾਨਾਂ ਲੋਚਨਮਧ੍ਯਸ੍ਯ ਤਾਰੁਣ੍ਯੇ ਕੇਸ਼ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਲੋਮ੍ਨਾਂ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਲਤ੍ਵਮਰਿਸ੍ਟਮ੍| ਰਕ੍ਤਾਨਾਂ ਨੇਤ੍ਰਾਨ੍ਤਪਾਦਕਰਤਲਤਾਲ੍ਵੋਸ੍ਠਜਿਹ੍ਵਾਨਾਮਾਕਸ੍ਮਿਕਮਨ੍ਯਵਰ੍ਣਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਵੇਤਪੀਤਕਸ੍ਣਨੀਲਤ੍ਵਮਰਿਸ੍ਟਮਿਤਿ| ਸ੍ਥਿਰਾਣਾਂ ਕਠਿਨਾਨਾਂ ਕੇਸ਼ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਨਖਦਨ੍ਤਸ਼ਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸ੍ਰੋਤਃਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਮਦੁਤ੍ਵਂ ਕੋਮਲਤ੍ਵਮਰਿਸ੍ਟਮਿਤਿ| ਮਦੂਨਾਂ ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤਮੇਦੋਮਜ੍ਜਸ਼ੁਕ੍ਰਨਾਭਿਹਦਯਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਂ ਕਾਠਿਨ੍ਯਂ ਵਿਕਤਿਰਿਤਿ| ਕੇਚਿਤ ‘ਮਦੂਨਾਮ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਅਦਢਾਨਾਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਚਲਾਨਾਂ ਵਾਤਾਸ਼ਯਸ਼ਿਰਾਸਨ੍ਧਿਜਿਹ੍ਵਾਦੀਨਾਮਸ੍ਪਨ੍ਦਨਤ੍ਵਮਰਿਸ੍ਟਮਿਤਿ| ਸਿਰਾ ਦਸ਼ੈਵ ਚਲਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ਾਰੀਰੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ| ਅਚਲਾ ਮਾਂਸਮੇਦੋਸ੍ਥਿਨਾਭਯਸ੍ਤੇਸਾਂ ਚਲਤ੍ਵਮਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਨਾਸਾਕਰ੍ਣਮਾਂਸਾਦੀਨਾਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਪਥੂਨਾਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਤ੍ਵਮਿਤਿ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਨਾਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਤ੍ਵਂ; ਤਤ੍ਰ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਨਿ ਸ਼ਿਰੋਲਲਾਟਵਕ੍ਤ੍ਰਾਂਸੋਰਃਪਸ੍ਠਾਦੀਨਿ, ਤੇਸਾਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਤ੍ਵਮਰਿਸ੍ਟਮ੍| ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਾਨਾਂ ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲਨਖਰੋਮਗੁਲ੍ਫਾਦੀਨਾਂ ਪਥੁਤ੍ਵਮਰਿਸ੍ਟਮ੍| ਦੀਰ੍ਘਾਣਾਂ ਨਯਨਭੁਜਾਙ੍ਗੁਲਿਪਰ੍ਵੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾਦੀਨਾਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵਤ੍ਵਮਰਿਸ੍ਟਮ੍| ਹ੍ਰਸ੍ਵਾਨਾਂ ਜਙ੍ਘਾਮੇਢ੍ਰਗ੍ਰੀਵਾਦੀਨਾਂ ਦੀਰ੍ਘਤ੍ਵਮਰਿਸ੍ਟਮ੍| ਅਪਤਨਧਰ੍ਮਿਣਾਂ ਪਤਨਧਰ੍ਮਿਤ੍ਵਮਿਤਿ ਅਪਤਨਸ੍ਵਭਾਵਾਨਾਂ ਪਤਨਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰਾਪਤਨਧਰ੍ਮਿਣਃ ਕੇਸ਼ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਲੋਮਨਖਾਦਯਃ, ਤੇਸਾਂ ਪਤਨਧਰ੍ਮਿਤ੍ਵਮਰਿਸ੍ਟਮ੍| ਪਤਨਧਰ੍ਮਿਣਾਮਪਤਨਧਰ੍ਮਿਤ੍ਵਮਿਤਿ ਪਤਨਧਰ੍ਮਿਣਾਂ ਸ੍ਵੇਦਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਦੀਨਾਮਪਤਨਧਰ੍ਮਿਤ੍ਵਮਰਿਸ੍ਟਮ੍| ਅਕਸ੍ਮਾਦਿਤਿ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਕਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯੇਤਦੁਕ੍ਤੈਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਨਾਂ ਕਸ੍ਣਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ੈਤ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਸ਼ੈਤ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਸ੍ਤਪਾਦੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾਦਿਸੁ ਸ੍ਵਭਾਵੋਸ੍ਣਤਾਯੁਕ੍ਤੇਸੁ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ, ਸ਼ੀਤਤ੍ਵਯੁਕ੍ਤੇਸੁ ਫੂਤ੍ਕਾਰਾਦਿਸੁ ਚੌਸ੍ਣ੍ਯਂ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤਾਯੁਕ੍ਤੇਸੁ ਨਯਨਤਾਰਕਾਦਿਸੁ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਮ੍, ਅਨਭ੍ਯਕ੍ਤਕੇਸ਼ਤ੍ਵਗਾਦਿਸੁ ਰੂਕ੍ਸੇਸੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਮ੍| ਪ੍ਰਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਸ੍ਤਬ੍ਧਤਾ| ਨੇਤ੍ਰਯੋਰਙ੍ਗਾਵਯਵਾਨਾਂ ਚ ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਗੌਰਸ਼੍ਯਾਮਾਦਿਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਮ੍| ਅਵਸਾਦੋਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵੈਕਲ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯੋਪਸਰ੍ਜਨਂ ਚਾਙ੍ਗਾਨਾਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਉਪਸਰ੍ਜਨਂ ਤਦ੍ਭਾਵਾਪਤ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਸ੍ਵੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਥਾਨੇਭ੍ਯਃ ਸ਼ਰੀਰੈਕਦੇਸ਼ਾਨਾਮਵਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤੋਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾਵਕ੍ਸਿਪ੍ਤਪਤਿਤਵਿਮੁਕ੍ਤਨਿਰ੍ਗਤਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਗੁਰੁਲਘੁਤ੍ਵਾਨਿ, ਪ੍ਰਵਾਲਵਰ੍ਣਵ੍ਯਙ੍ਗਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਵਾਪ੍ਯਕਸ੍ਮਾਤ੍, ਸਿਰਾਣਾਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਲਲਾਟੇ, ਨਾਸਾਵਂਸ਼ੇ ਵਾ ਪਿਡਕੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ , ਲਲਾਟੇ ਵਾ ਪ੍ਰਭਾਤਕਾਲੇ ਸ੍ਵੇਦਃ, ਨੇਤ੍ਰਰੋਗਾਦ੍ਵਿਨਾ ਵਾਸ਼੍ਰੁਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ, ਗੋਮਯਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਵਾ ਰਜਸੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮੁਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗੇ ਨਿਲਯਨਂ ਵਾ ਕਪੋਤਕਙ੍ਕਕਾਕਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ, ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਵਦ੍ਧਿਰਭੁਞ੍ਜਾਨਾਨਾਂ, ਤਤ੍ਪ੍ਰਣਾਸ਼ੋ ਵਾ ਭੁਞ੍ਜਾਨਾਨਾਂ, ਸ੍ਤਨਮੂਲਹਦਯੋਰਃਸੁ ਚ ਸ਼ੂਲੋਤ੍ਪਤ੍ਤਯਃ, ਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ੂਨਤ੍ਵਮਨ੍ਤੇਸੁ ਪਰਿਮ੍ਲਾਯਿਤ੍ਵਂ ਵਿਪਰ੍ਯਯੋ ਵਾ, ਤਥਾਰ੍ਧਾਙ੍ਗੇ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਸ਼ੋਸੋਙ੍ਗਪਕ੍ਸਯੋਰ੍ਵਾ, ਨਸ੍ਟਹੀਨਵਿਕਲਵਿਕਤਸ੍ਵਰਤਾ ਵਾ, ਵਿਵਰ੍ਣਪੁਸ੍ਪਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਵਾ ਦਨ੍ਤਮੁਖਨਖਸ਼ਰੀਰੇਸੁ, ਯਸ੍ਯ ਵਾਪ੍ਸੁ ਕਫਪੁਰੀਸਰੇਤਾਂਸਿ ਨਿਮਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਯਸ੍ਯ ਵਾ ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲੇ ਭਿਨ੍ਨਵਿਕਤਾਨਿ ਰੂਪਾਣ੍ਯਾਲੋਕ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਸ੍ਨੇਹਾਭ੍ਯਕ੍ਤਕੇਸ਼ਾਙ੍ਗ ਇਵ ਯੋ ਭਾਤਿ, ਯਸ਼੍ਚ ਦੁਰ੍ਬਲੋ ਭਕ੍ਤਦ੍ਵੇਸਾਤਿਸਾਰਾਭ੍ਯਾਂ ਪੀਡ੍ਯਤੇ, ਕਾਸਮਾਨਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਣਾਭਿਭੂਤਃ, ਕ੍ਸੀਣਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਭਕ੍ਤਦ੍ਵੇਸਯੁਕ੍ਤਃ ਸਫੇਨਪੂਯਰੁਧਿਰੋਦ੍ਵਾਮੀ ਹਤਸ੍ਵਰਃ ਸ਼ੂਲਾਭਿਪਨ੍ਨਸ਼੍ਚ ਮਨੁਸ੍ਯਃ, ਸ਼ੂਨਕਰਚਰਣਵਦਨਃਕ੍ਸੀਣੋਨ੍ਨਦ੍ਵੇਸੀ ਸ੍ਰਸ੍ਤਪਿਣ੍ਡਿਕਾਂਸਪਾਣਿਪਾਦੋ ਜ੍ਵਰਕਾਸਾਭਿਭੂਤਃ, ਯਸ੍ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਭੁਕ੍ਤਮਪਰਾਹ੍ਣੇ ਛਰ੍ਦਯਤ੍ਯਵਿਦਗ੍ਧਮਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ ਵਾ ਸ ਸ਼੍ਵਾਸਾਨ੍ਮ੍ਰਿਯਤੇ, ਬਸ੍ਤਵਦ੍ਵਿਲਪਨ੍ ਯਸ਼੍ਚ ਭੂਮੌ ਪਤਤਿ ਸ੍ਰਸ੍ਤਮੁਸ੍ਕਃ, ਸ੍ਤਬ੍ਧਮੇਢ੍ਰੋ ਭਗ੍ਨਗ੍ਰੀਵਃ ਪ੍ਰਨਸ੍ਟਮੇਹਨਸ਼੍ਚ ਮਨੁਸ੍ਯਃ, ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਿਸ਼ੁਸ੍ਯਮਾਣਾਹਦਯ ਆਰ੍ਦ੍ਰਸ਼ਰੀਰਃ, ਯਸ਼੍ਚ ਲੋਸ੍ਟਂ ਲੋਸ੍ਟੇਨਾਭਿਹਨ੍ਤਿ ਕਾਸ੍ਠਂ ਕਾਸ੍ਠੇਨ, ਤਣਾਨਿ ਵਾ ਛਿਨਤ੍ਤਿ, ਅਧਰੋਸ੍ਠਂ ਦਸ਼ਤਿ, ਉਤ੍ਤਰੋਸ੍ਠਂ ਵਾ ਲੇਢਿ, ਆਲੁਞ੍ਚਤਿ ਵਾ ਕਰ੍ਣੌ ਕੇਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ; ਦੇਵਦ੍ਵਿਜਗੁਰੁਸੁਹਦ੍ਵੈਦ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੇਸ੍ਟਿ, ਯਸ੍ਯ ਵਕ੍ਰਾਨੁਵਕ੍ਰਗਾ ਗ੍ਰਹਾ ਗਰ੍ਹਿਤਸ੍ਥਾਨਗਤਾਃ ਪੀਡਯਨ੍ਤਿ, ਜਨ੍ਮਰ੍ਕ੍ਸਂ ਵਾ, ਯਸ੍ਯੋਲ੍ਕਾਸ਼ਨਿਭ੍ਯਾਮਭਿਹਨ੍ਯਤੇ ਹੋਰਾ ਵਾ, ਗਹਦਾਰਸ਼ਯਨਾਸਨਯਾਨਵਾਹਨਮਣਿਰਤ੍ਨੋਪਕਰਣਗਰ੍ਹਿਤਲਕ੍ਸਣਨਿਮਿਤ੍ਤਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਵੇਤਿ ||੪||
स्वेभ्यः स्थानेभ्यः शरीरैकदेशानामवस्त्रस्तोत्क्षिप्तभ्रान्तावक्षिप्तपतितविमुक्तनिर्गतान्तर्गतगुरुलघुत्वानि, प्रवालवर्णव्यङ्गप्रादुर्भावो वाऽप्यकस्मात्, सिराणां च दर्शनं ललाटे, नासावंशे वा पिडकोत्पत्तिः , ललाटे वा प्रभातकाले स्वेदः, नेत्ररोगाद्विना वाऽश्रुप्रवृत्तिः, गोमयचूर्णप्रकाशस्य वा रजसो दर्शनमुत्तमाङ्गे निलयनं वा कपोतकङ्ककाकप्रभृतीनां, मूत्रपुरीषवृद्धिरभुञ्जानानां, तत्प्रणाशो वा भुञ्जानानां, स्तनमूलहृदयोरःसु च शूलोत्पत्तयः, मध्ये शूनत्वमन्तेषु परिम्लायित्वं विपर्ययो वा, तथाऽर्धाङ्गे श्वयथुः शोषोऽङ्गपक्षयोर्वा, नष्टहीनविकलविकृतस्वरता वा, विवर्णपुष्पप्रादुर्भावो वा दन्तमुखनखशरीरेषु, यस्य वाऽप्सु कफपुरीषरेतांसि निमज्जन्ति, यस्य वा दृष्टिमण्डले भिन्नविकृतानि रूपाण्यालोक्यन्ते, स्नेहाभ्यक्तकेशाङ्ग इव यो भाति, यश्च दुर्बलो भक्तद्वेषातिसाराभ्यां पीड्यते, कासमानश्च तृष्णाभिभूतः, क्षीणश्छर्दिभक्तद्वेषयुक्तः सफेनपूयरुधिरोद्वामी हतस्वरः शूलाभिपन्नश्च मनुष्यः, शूनकरचरणवदनःक्षीणोऽन्नद्वेषी स्रस्तपिण्डिकांसपाणिपादो ज्वरकासाभिभूतः, यस्तु पूर्वाह्णे भुक्तमपराह्णे छर्दयत्यविदग्धमतिसार्यते वा स श्वासान्म्रियते, बस्तवद्विलपन् यश्च भूमौ पतति स्रस्तमुष्कः, स्तब्धमेढ्रो भग्नग्रीवः प्रनष्टमेहनश्च मनुष्यः, प्राग्विशुष्यमाणाहृदय आर्द्रशरीरः, यश्च लोष्टं लोष्टेनाभिहन्ति काष्ठं काष्ठेन, तृणानि वा छिनत्ति, अधरोष्ठं दशति, उत्तरोष्ठं वा लेढि, आलुञ्चति वा कर्णौ केशांश्च; देवद्विजगुरुसुहृद्वैद्यांश्च द्वेष्टि, यस्य वक्रानुवक्रगा ग्रहा गर्हितस्थानगताः पीडयन्ति, जन्मर्क्षं वा, यस्योल्काशनिभ्यामभिहन्यते होरा वा, गृहदारशयनासनयानवाहनमणिरत्नोपकरणगर्हितलक्षणनिमित्तप्रादुर्भावो वेति ||४||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵੇਭ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਤ੍ਵਂ ਭ੍ਰੂਪਕ੍ਸ੍ਮਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਸ੍ਥਾਨਾਦਧਃ ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਨਮ੍, ਉਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਤ੍ਵਂ ਤੇਸਾਮੇਵੋਰ੍ਧ੍ਵਗਮਨਂ, ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਤ੍ਵਂ ਚਕ੍ਸੁਰਾਦੀਨਾਂ ਭ੍ਰਮਣਮ੍, ਅਵਕ੍ਸਿਪ੍ਤਤ੍ਵਂ ਤੇਸਾਮੇਵ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਤ੍ਵਂ, ਪਤਿਤਤ੍ਵਂ ਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰੀਵਾਦੀਨਾਮਧਾਰ੍ਯਮਾਣਤਾ, ਵਿਮੁਕ੍ਤਤ੍ਵਂ ਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਮੋਕ੍ਸਃ, ਨਿਰ੍ਗਤਤ੍ਵਂ ਬਹਿਰ੍ਨਿਃਸਰਣਂ ਜਿਹ੍ਵਾਨੇਤ੍ਰਪ੍ਰਭਤੀਨਾਮ੍, ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਤਤ੍ਵਂ ਜਿਹ੍ਵਾਨੇਤ੍ਰਨਾਸਾਦੀਨਾਮਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ਃ, ‘ਅਨਿਰ੍ਗਤਤ੍ਵਮ੍’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ; ਗੁਰੁਲਘੁਤ੍ਵਾਨਿ ਗੁਰੂਣਿ ਬਾਹੁਸ਼ਿਰਃਸਕ੍ਥ੍ਯਾਦੀਨਿ, ਲਘੂਨ੍ਯਕ੍ਸਿਪਕ੍ਸ੍ਮਾਦੀਨਿ, ਤੇਸਾਂ ਵਿਪਰੀਤਤ੍ਵਮਰਿਸ੍ਟਮ੍; ‘ਅਵਕ੍ਸਿਪ੍ਤਤ੍ਵਮ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਅਵਕ੍ਸਿਪ੍ਤਮ੍’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਵਾਲਵਰ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ ਵ੍ਯਙ੍ਗਾਨਾਂ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਵਿਸ਼ੇਸਾਣਾਮਕਸ੍ਮਾਦਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਾਲਸਦਸ਼ਵਰ੍ਣਤਾਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਪ੍ਰਵਾਲੋ ਵਿਦ੍ਰੁਮਃ, ਸ ਚ ਸਮੁਦ੍ਰਜਾਤੋਤ੍ਯਨ੍ਤਰਕ੍ਤੋ ਵਲ੍ਲੀਵਿਸ਼ੇਸਃ; ਵ੍ਯਙ੍ਗਰੋਗਸ੍ਯ ਸ਼੍ਯਾਵਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਕਤਂ, ਰਕ੍ਤਤ੍ਵਂ ਵੈਕਤਮ੍| ਸਿਰਾਣਾਮਿਤਿ ਪ੍ਰਵਾਲਵਰ੍ਣਾਨਾਮਿਤਿ ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਚਕਾਰਾਤ੍ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍; ਅਥਵਾਪ੍ਰਾਕਤਸਿਰਾਣਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਰਿਸ੍ਟਮਿਤਿ| ਨਾਸੇਤ੍ਯਾਦਿ ‘ਪਿਡਕਾਯਾਃ ਪ੍ਰਵਾਲਵਰ੍ਣਾਯਾਃ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਜ੍ਞੇਯਂ, ਨਾਸਾਵਂਸ਼ੋ ਨਾਸਾਸ੍ਥਿਦਣ੍ਡਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਨਾਸਾਵਂਸ਼ੇ ਲਲਾਟੇ ਚ ਪਿਡਕਾਯਾ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਵਾਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਲਲਾਟੇ ਇਤਿ ਅਤ੍ਰ ‘ਲੇਪਜ੍ਵਰਿਣ ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸੋ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਨੇਤ੍ਰਰੋਗਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ- ਅਯਂ ਪਾਠੋ ਨਿਬਨ੍ਧੇਸੁ ਨ ਪਠਿਤਃ, ਵਦ੍ਧੈਃ ਪਠਿਤਤ੍ਵਾਦਸ੍ਮਾਭਿਰਪਿ ਪਠਿਤਃ| ਗੋਮਯੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਗੋਮਯਂ ਗੋਪੁਰੀਸਂ, ਤਸ੍ਯ ਰਜਃਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ ਪ੍ਰਥਮਂ ਮਾਸਿਕਮਰਿਸ੍ਟਂ; ਨਿਲਯਨਂ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮ੍, ‘ਉਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗੇ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ, ਨਿਲਯਨਮਿਤਿ ਉਪਵਿਸ਼ਨਮ੍| ਸ੍ਤਨਮੂਲੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਭੁਞ੍ਜਾਨਾਨਾਮੇਵੇਤਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍, ਏਤਚ੍ਚ ਮਲਪ੍ਰਣਾਸ਼ੇਨ ਸਹ ਯਦਾ ਸਮੁਦਿਤਂ ਭਵਤਿ ਤਦਾਰਿਸ੍ਟਮਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਮਧ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ੂਨਤ੍ਵਂ, ਅਨ੍ਤੇਸੁ ਹਸ੍ਤਪਾਦਾਦਿਸੁ ਪਰਿਮ੍ਲਾਯਿਤ੍ਵਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਤਾ, ਵਿਪਰ੍ਯਯੋ ਵੇਤਿ ਅਨ੍ਤੇ ਸ਼ੂਨਤ੍ਵਂ ਮਧ੍ਯੇ ਚ ਪਰਿਮ੍ਲਾਯਿਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤਦਰਿਸ੍ਟਂ ਮਾਸਿਕਮ੍| ਤਥੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਅਰ੍ਧਾਙ੍ਗੇ ਸ਼੍ਵਯਥੌ ਸਤ੍ਯਰ੍ਧੇ ਪਰਿਮ੍ਲਾਯਿਤ੍ਵਮਿਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਅਙ੍ਗਪਕ੍ਸਯੋਰਿਤਿ ਪਕ੍ਸਃ ਸ਼ਰੀਰਾਰ੍ਧਮ੍| ਨਸ੍ਟੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਨਸ੍ਟਸ੍ਵਰਤਾ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਵਰਾਭਾਵਃ, ਹੀਨਸ੍ਵਰਤਾ ਸ਼ਬ੍ਦਹ੍ਰਸ੍ਵਤ੍ਵਂ, ਵਿਕਲਸ੍ਵਰਤਾ ਗਦ੍ਗਦਾਦਿਸ੍ਵਰਤ੍ਵਂ, ਵਿਕਤਸ੍ਵਰਤਾ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕਸ੍ਵਰਸ੍ਯ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਮ੍| ਵਿਵਰ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਵਿਵਰ੍ਣਪੁਸ੍ਪਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਃ ਅਨੁਜ੍ਜ੍ਵਲਵਰ੍ਣਬਿਨ੍ਦੁਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਦਨ੍ਤਾਦਿਸ੍ਵਰਿਸ੍ਟਮ੍| ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਯਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ, ਅਪ੍ਸੁ ਪਾਨੀਯੇਸੁ, ਨਿਮਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਬੁਡਨ੍ਤਿ; ਏਤਦਰਿਸ੍ਟਂ ਤੁ ਯਦਾ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਪਿ ਨਿਮਜ੍ਜਨਂ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਰਿਸ੍ਟਮਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਂ, ਮਾਸਿਕਂ ਚੈਤਦਰਿਸ੍ਟਮ੍| ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਿਨ੍ਨਾਨਿ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਗਵਾਸ਼੍ਵਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ, ਵਿਕਤਾਨਿ ਬੀਭਤ੍ਸਾਨਿ ਤ੍ਰਿਭੁਜਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਆਦਿਤ੍ਵੇਨਾਧਿਕਾਙ੍ਗਾਨਿ, ਏਕਾਕ੍ਸ੍ਯੇਕਭੁਜੈਕਕਰ੍ਣਾਦਿਤ੍ਵੇਨ ਵਾ ਨ੍ਯੂਨਾਙ੍ਗਾਨਿ; ਯਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰ ਏਵਂਵਿਧਾਨਿ ਰੂਪਾਣ੍ਯਾਲੋਕ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਯਾਰਿਸ੍ਟਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ “ਯਸ੍ਯ ਵਾ ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲੇਭਿਨ੍ਨੇ ਇਤਿ ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ‘ਅਭਿਨ੍ਨੇ’ ਇਤਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰਾਭਿਨ੍ਨ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਭਿਘਾਤਜੋ ਭੇਦ ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਦੋਸੇਭ੍ਯੋ ਵਾ ਭੇਦੋਭਿਪ੍ਰੇਤਃ| ਤਤ੍ਰ ਵਿਕਤਰੂਪਾਵਲੋਕਨਂ ਸਦ੍ਯੋਰਿਸ੍ਟਂ ਪਾਞ੍ਚਵਾਰ੍ਸਿਕਂ ਵਾ” ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਸ੍ਨੇਹੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਸਰ੍ਵਦਾ ਯਦ੍ਯੇਵਂ ਭਵਤਿ ਤਦੇਦਮਰਿਸ੍ਟਮ੍| ਯਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਯਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਦੁਰ੍ਬਲੋ ਬਲਹੀਨੋ ਮਾਂਸਹੀਨੋ ਵਾ; ਤਤ੍ਰ ਕਾਸਤਸ੍ਣਾਰੁਚ੍ਯਤੀਸਾਰਾ ਇਤਿ ਸਮੁਦਿਤਮਰਿਸ੍ਟਂ ਦੁਰ੍ਬਲੇ ਨਰੇ| ਕ੍ਸੀਣੇਤ੍ਯਾਦਿ ਕ੍ਸੀਣੇ ਨਰੇ ਯਦਾ ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦਯ ਉਪਦ੍ਰਵਾਃ ਸਮੁਦਿਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਦਾਰਿਸ੍ਟਮ੍| ਸ਼ੂਨੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਜ੍ਵਰਕਾਸਾਭਿਭੂਤੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਨਰੇ ਯਦਾ ਸ਼ੂਨਕਰਚਰਣਾਦ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਦਾਰਿਸ੍ਟਮ੍| ਸ੍ਰਸ੍ਤਪਿਣ੍ਡਿਕਃ ਸ਼ਿਥਿਲਜਾਨੁਗੁਲ੍ਫਾਨ੍ਤਰਾਲਸ੍ਥਿਤਮਾਂਸਪਿਣ੍ਡਃ; ਸ੍ਰਸ੍ਤਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪਿਣ੍ਡਿਕਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਅਂਸਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧਃ| ਯਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਯਥਾ ਸ਼ੌਨਿਕੇਨ ਵ੍ਯਾਪਾਦ੍ਯਮਾਨੋ ਬਸ੍ਤਸ਼੍ਛਗਲਕਃ, ਵਿਲਪਨ੍ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍, ਭੂਮੌ ਪਤਤਿ ਤਦ੍ਵਨ੍ਮਨੁਸ੍ਯੋਪ੍ਯਰਿਸ੍ਟਯੁਕ੍ਤ ਇਤਿ| ਸ੍ਰਸ੍ਤਮੁਸ੍ਕ ਇਤਿ ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਾਣ੍ਡਃ, ਸ੍ਤਬ੍ਧਮੇਢ੍ਰਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਲਿਙ੍ਗ; ਭਗ੍ਨਗ੍ਰੀਵ ਇਤਿ ਨਤਗ੍ਰੀਵਃ, ਪ੍ਰਨਸ੍ਟਮੇਹਨਸ਼੍ਚੇਤਿ ਅਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਲਿਙ੍ਗ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਤ੍ਰ ਚਕਾਰੋ ਵਾਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਃ, ਤੇਨ ਸ੍ਤਬ੍ਧਮੇਢ੍ਰੋ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਨਸ੍ਟਮੇਹਨੋ ਵਾ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਸ਼੍ਵਾਸਾਨ੍ਮ੍ਰਿਯਤ ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਪ੍ਰਾਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਯ ਮਨੁਸ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਮਾਰ੍ਦ੍ਰਮੇਵਾਵਤਿਸ੍ਠਤੇ ਹਦਯਂ ਪ੍ਰਥਮਮੇਵ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ ਤਸ੍ਯਾਰਿਸ੍ਟਂ, ਏਤਦਰਿਸ੍ਟਂ ਪਾਕ੍ਸਿਕਮ੍| ਯਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਤਣਾਨਿ ਛਿਨਤ੍ਤਿ ‘ਨਖੈਃ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਅਧਰੌਸ੍ਠਂ ਦਸ਼ਤੀਤਿ ਅਧਸ੍ਤਨਮੋਸ੍ਠਂ ਦਨ੍ਤੈਰ੍ਗਹ੍ਣਾਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਉਤ੍ਤਰੌਸ੍ਠਂ ਵਾ ਲੇਢੀਤਿ ਉਪਰਿਤਨੌਸ੍ਠਂ ਜਿਹ੍ਵਯਾ ਸ੍ਪਸ਼ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਯਂ ਪਾਠੋ ਨਿਬਨ੍ਧੇਸੁ ਨ ਦਸ਼੍ਯਤੇ, ਵਦ੍ਧੈਃ ਪਠਿਤਤ੍ਵਾਦਸ੍ਮਾਭਿਃ ਪਠਿਤਃ| ਆਲੁਞ੍ਚਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਲੁਞ੍ਚਤਿ ਉਤ੍ਪਾਟਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਹਨ੍ਮਿਤ੍ਰਮ੍| ਦ੍ਵੇਸ੍ਟਿ ਅਪ੍ਰੀਤੋ ਭਵਤਿ| ਏਤਦਰਿਸ੍ਟਂ ਵਾਰ੍ਸਿਕਮ੍| ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਰਾਸ਼ਿਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਭੁਕ੍ਤਰਾਸ਼ਿਂ ਨਕ੍ਸਤ੍ਰਂ ਵਾ ਯਾਤਿ ਸਃ ਵਕ੍ਰਗਃ, ਪੁਨਸ਼੍ਚਾਨੁਗਤ ਏਵੋਤ੍ਤਰੇ ਸ੍ਥਾਨੇਨੁਵਕ੍ਰਗਃ; ਗਰ੍ਹਿਤਸ੍ਥਾਨਗਤਾ ਇਤਿ ‘ਗ੍ਰਹਾ’ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ, ਤਚ੍ਚ ਗਰ੍ਹਿਤਂ ਨਿਨ੍ਦਿਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਦੇਵਾਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਜਨ੍ਮਰ੍ਕ੍ਸਂ ਜਨ੍ਮਨਕ੍ਸਤ੍ਰਮ੍| ਤੇਜਃਪਿਣ੍ਡਨਿਪਤਨਮੁਲ੍ਕਾ, ਅਸ਼ਨਿਰ੍ਵਿਦ੍ਯੁਦਗ੍ਨਿਭੇਦਃ, ਏਤਾਭ੍ਯਾਂ ਯਦਾ ਆਕਾਸ਼ੇ ਉਦਿਤਂ ਜਨ੍ਮਨਕ੍ਸਤ੍ਰਂ ਜਨ੍ਮਨਕ੍ਸਤ੍ਰਵੇਲਾ ਵਾ ਅਭਿਹਨ੍ਯਤੇ ਤਦਾਰਿਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਹੋਰਾ ਜਨ੍ਮਲਗ੍ਨਂ, ਤਦਪਿ ਯਦੋਲ੍ਕਾਸ਼ਨਿਭ੍ਯਾਂ ਹਨ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗਹੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਗਹਾਦੀਨਾਂ ਯਾਨਿ ਗਰ੍ਹਿਤਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਵਾਸ੍ਤੁਵਿਦ੍ਯਾਦਿਸੂਕ੍ਤਾਨਿ ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਕਾਰਣਃ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਰਿਸ੍ਟਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਦਾਰਾ ਭਾਰ੍ਯਾ, ਯਾਨਂ ਸ਼ਿਬਿਕਾਰਥਾਦਿ, ਵਾਹਨਂ ਹਸ੍ਤ੍ਯਾਦਿ, ਮਣਯਃ ਸ੍ਫਟਿਕਾਦਯਃ| ਰਤ੍ਨਸ਼ਬ੍ਦੋ ਗਹਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਉਪਕਰਣਾਨਿ ਘਟਪਿਠਰਸੂਰ੍ਪਾਦੀਨਿ||੪||
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਮਾਨਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਚ ਵਿਕਾਰੋ ਯੋਭਿਵਰ੍ਧਤੇ | ਪ੍ਰਕ੍ਸੀਣਬਲਮਾਂਸਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਤਦ੍ਗਤਾਯੁਸਃ ||੫|| ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਮਹਾਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸਹਸਾ ਯਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ | ਨ ਚਾਹਾਰਫਲਂ ਯਸ੍ਯ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਸ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ||੬||
भवन्ति चात्र- चिकित्स्यमानः सम्यक् च विकारो योऽभिवर्धते | प्रक्षीणबलमांसस्य लक्षणं तद्गतायुषः ||५|| निवर्तते महाव्याधिः सहसा यस्य देहिनः | न चाहारफलं यस्य दृश्यते स विनश्यति ||६||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਵਿਕਾਰਾਣਾਮਨੁਕ੍ਤਮਰਿਸ੍ਟਮਭਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਮਾਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਹਾਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਮੇਹਾਦਿਰਸ੍ਟਵਿਧਃ; ਸ਼ੋਸਾਦਿਃ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪਠਿਤੋ ਵਾ| ਸਹਸਾ ਵੇਗੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫-੬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਏਤਾਨ੍ਯਰਿਸ੍ਟਰੂਪਾਣਿ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਬੁਧ੍ਯੇਤ ਯੋ ਭਿਸਕ੍ | ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਪਰੀਕ੍ਸਾਯਾਂ ਸ ਰਾਜ੍ਞਃ ਸਮ੍ਮਤੋ ਭਵੇਤ੍ ||੭||
एतान्यरिष्टरूपाणि सम्यग् बुध्येत यो भिषक् | साध्यासाध्यपरीक्षायां स राज्ञः सम्मतो भवेत् ||७||
🔊 Audio coming soon
ਅਰਿਸ੍ਟਜ੍ਞਾਨਫਲਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਏਤਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਯੋਃ ਪਰੀਕ੍ਸਾਯਾਂ ਨਪਤੇਃ ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯੋ ਭਵੇਤ੍||੭||
Adhikarana puShpikA · Śloka 32
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਵਭਾਵਵਿਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਰ੍ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੩੨||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने स्वभावविप्रतिपत्तिर्नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः ||३२||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੨||