28. viparītāviparītavraṇavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3

அதாதோ விபரீதாவிபரீதவ்ரணவிஜ்ஞாநீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨|| பலாக்நிஜலவஷ்டீநாஂ புஷ்பதூமாம்புதா யதா | க்யாபயந்தி பவிஷ்யத்த்வஂ ததா ரிஷ்டாநி பஞ்சதாம் ||௩||

நியதாநியதபேதேந த்விவிதமரிஷ்டஂ ப்ரகாஶயிதுமாஹ- பலாக்நீத்யாதி| அத்ர யதா புஷ்பஂ பலஸ்ய பவிஷ்யத்த்வஂ க்யாபயதி, கோऽர்தஃ? புஷ்பஂ பலஂ பவிஷ்யதீதி; யதா ச தூமோऽக்நிஂ க்யாபயதி, யதாऽம்புதோ ஜலவஷ்டிம், ஏவமரிஷ்டாநி பஞ்சதாஂ மத்யுஂ க்யாபயந்தி; ‘பாவிநீம்’ இதி ஶேஷஃ| அரிஷ்டாந்யத்ர மரணலக்ஷணாநி| நநு, அத்ர கிமர்தஂ புஷ்பதூமாம்புதா இதி பஹவோ துஷ்டாந்தா உக்தாஃ? ஏகேநைவ கதார்தத்வாத்| உச்யதே, புஷ்பாம்புதௌ ஹேதூ பலஜலவஷ்ட்யோர்ஜ்ஞாபகாவநியதௌ, ந ஹ்யவஶ்யஂ காரணேந கார்யஂ கர்தவ்யமேவ; இத்யநேநாநியததஷ்டாந்தேந தூததிநிமித்தஜமரிஷ்டமநியதமுக்தஂ; தூமாத் கார்யாதக்நேஃ காரணஸ்ய யஜ் ஜ்ஞாநஂ தந்நியதம், ஏதேந நியததஷ்டாந்தேந தோஷஜமரிஷ்டஂ நியதமுக்தம்; இத்யநியதநியதபேதேந த்விவிதமரிஷ்டஂ ப்ரகாஶயந்தி பஹவோ தஷ்டாந்தா இதி ந தோஷஃ||௧-௩||

Adhikarana 2 (4) · Śloka 5

தாநி ஸௌக்ஷ்ம்யாத் ப்ரமாதாத்வா ததைவாஶு வ்யதிக்ரமாத் | கஹ்யந்தே நோத்கதாந்யஜ்ஞைர்முமூர்ஷோர்ந த்வஸம்பவாத் ||௪|| த்ருவஂ து மரணஂ ரிஷ்டே... |௫|

அவஶ்யமேவாரிஷ்டஸ்ய மரணபவநஂ தர்ஶயந்நாஹ- தாநீத்யாதி| முமூர்ஷோஃ மர்துமிச்சோஃ ப்ராணிந உத்கதாந்யபி ப்ரகடிதாந்யப்யரிஷ்டாந்யஜ்ஞைர்மநுஷ்யைர்ந கஹ்யந்தே ந ஜ்ஞாயந்தே| குதோ ஹேதோரித்யாஹ- ஸௌக்ஷ்ம்யாதிதி; பரமாணுவத்| ப்ரமாதாத்வேதி மதிராமதமத்தஸ்ய வஸ்துந்யவிமர்ஶ இவ| ஆஶு வ்யதிக்ரமாதிதி யதைவாரிஷ்டமுத்பந்நஂ ததைவ மரணாதிதி, உத்பலஶதபத்ரவ்யதிபேதவத்; அந்யே த்வாஶுவ்யதிக்ரமஂ யதைவாரிஷ்டமுத்பந்நஂ ததைவ நிவர்தத இதி மந்யந்தே| ந த்வஸம்பவாதிதி ந புநரஸம்பவாந்ந கஹ்யந்தே, அபிது ஸம்பவந்த்யப்யரிஷ்டாந்யுக்தைஃ காரணைரஜ்ஞைர்ந கஹ்யந்த இத்யபிப்ராயஃ| தோஷஜமரிஷ்டமதிகத்ய அரிஷ்டேந மரணஸ்ய நியதத்வஂ தர்ஶயந்நாஹ- த்ருவமித்யாதி||௪||

Adhikarana 3 (5) · Śloka 5

... ப்ராஹ்மணைஸ்தத் கிலாமலைஃ | ரஸாயநதபோஜப்யதத்பரைர்வா நிவார்யதே ||௫||

ரிஷ்டேऽபி மரணநிவத்திமுபாயவிஶேஷைராஹ- ப்ராஹ்மணைரித்யாதி| கிலஶப்தோऽத்ராகமார்தஂ ஸூசயதி; ஏவஂ கில ஆகமே ப்ரதிபாதிதமித்யர்தஃ| அமலைரிதி ராகாதிதோஷரஹிதைஃ| ப்ராஹ்மணேப்யோऽபராநபி தர்ஶயந்நாஹ- ரஸாயநதபோஜப்யேத்யாதி|- ரஸாயநபரா இதி ஸ்வபாவவ்யாதிநிவாரணவிஶிஷ்டௌஷதசிந்தகாஃ, தே ரஸவீர்யௌஷதப்ரபாவேண மரணஂ நிவாரயந்தி| ததா தபஃபராஃ தபஸ்விநஃ, தேऽபி விஶிஷ்டதபஃப்ரபாவேண மரணஂ நிவாரயந்தி | ஜப்யபராஃ ஸித்தமந்த்ரசிந்தகாஃ, தேऽபி மந்த்ரஶக்தியுக்தாஃ பஞ்சத்வஂ நிஷேதயந்தி | ஏதச்ச நியதாநியதரிஷ்டவிஷயஂ ஜ்ஞேயம்||௫||

Adhikarana 4 (6) · Śloka 6

நக்ஷத்ரபீடா பஹுதா யதா காலஂ விபச்யதே | ததைவாரிஷ்டபாகஂ ச ப்ருவதே பஹவோ ஜநாஃ ||௬||

கதஂ புநஃ காலாந்தரே பஞ்சவிஂஶதிவர்ஷாதாவரிஷ்டபீடா பவதீத்யாஹ- நக்ஷத்ரேத்யாதி|- விபச்யதே பலதீத்யர்தஃ| பாகஃ பலம்||௬||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

அஸித்திமாப்நுயால்லோகே ப்ரதிகுர்வந் கதாயுஷஃ | அதோऽரிஷ்டாநி யத்நேந லக்ஷயேத் குஶலோ பிஷக் ||௭||

அரிஷ்டாபரிஜ்ஞாநதோஷஂ தர்ஶயந்நாஹ- அஸித்திமித்யாதி|அஸித்திஂ தர்மார்தகாமாதீநாஂ ஹாநிம்||௭||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

கந்தவர்ணரஸாதீநாஂ விஶேஷாணாஂ ஸ்வபாவதஃ | வைகதஂ யத் ததாசஷ்டே வ்ரணிநஃ பக்வலக்ஷணம் ||௮||

அஸ்ய தந்த்ரஸ்ய ஶல்யத்வாத்தத்ர ச வ்ரணஸ்ய ப்ராதாந்யாத்தஸ்யைவாரிஷ்டாநி ப்ராங்நிர்தேஷ்டுமாஹ- கந்தேத்யாதி | கந்தவர்ணரஸாதீநாமிதி ஆதிக்ரஹணேந ஶப்தஸ்பர்ஶயோரபி ஸங்க்ரஹஃ; ஏதேந பஞ்சாபீந்த்ரியார்தா உக்தா பவந்தி, ரூபஸ்ய வர்ணக்ரஹணேந கஹீதத்வாத்| ஸ்வபாவதஃ ப்ரகதிதோ யத்வைகதமந்யதாத்வஂ, ததாசஷ்டே தத் கதயதி, வ்ரணிநஃ புருஷஸ்ய, பக்வலக்ஷணஂ பாதலக்ஷணஂ, யதா பக்வஂ பலஂ பதத்யேவ ததாऽஸாவபி வ்ரணீ பதத்யேவேத்யர்தஃ||௮||

Adhikarana 7 (9) · Śloka 10

கடுஸ்தீக்ஷ்ணஶ்ச விஸ்ரஶ்ச கந்தஸ்து பவநாதிபிஃ | லோஹகந்திஸ்து ரக்தேந வ்யாமிஶ்ரஃ ஸாந்நிபாதிகஃ ||௯|| லாஜாதஸீதைலஸமாஃ கிஞ்சித்விஸ்ராஶ்ச கந்ததஃ | ஜ்ஞேயாஃ ப்ரகதிகந்தாஃ ஸ்யுஃ ... |௧௦|

தத்ர ப்ராகதஂ கந்தஂ தர்ஶயந்நாஹ- கடுரித்யாதி| அத்ர லாஜாதஸீதைலஸமாஸ்த்ரயோ கந்தா யதாஸங்க்யேந வாதபைத்திக-வாதஶ்லைஷ்மிக-பித்தஶ்லைஷ்மிகா த்வந்த்வஜா ஜ்ஞேயாஃ| ஏதே த்ரயோऽபீஷத்விஸ்ராஶ்ச ஸ்வபாவாஜ்ஜ்ஞேயாஃ| அதஸீஶப்தேநாதஸீதைலஂ, தைலஂ திலதைலம்| ஜ்ஞேயாஃ ப்ரகதிகந்தாஃ ஸ்யுரிதி ஜ்ஞாதவ்யாஃ ப்ரகதிகந்தா பவேயுரிதி| ‘கடுஸ்தீவ்ரஶ்ச’ இதி கேசித் படந்தி||௯||-

Adhikarana 8 (10-12) · Śloka 12

... ரதோऽந்யத்கந்தவைகதம் ||௧௦|| மத்யாகுர்வாஜ்யஸுமநாபத்மசந்தநசம்பகைஃ | ஸகந்தா திவ்யகந்தாஶ்ச முமூர்ஷூணாஂ வ்ரணாஃ ஸ்மதாஃ ||௧௧|| ஶ்வவாஜிமூஷிகத்வாங்க்ஷபூதிவல்லூரமத்குணைஃ | ஸகந்தாஃ பங்ககந்தாஶ்ச பூமிகந்தாஶ்ச கர்ஹிதாஃ ||௧௨||

விகதிகந்தாந் தர்ஶயந்நாஹ- அத இத்யாதி| அதோऽந்யத்கந்தவைகதமிதி அத ஏப்யஃ பூர்வோக்தேப்யஃ கட்வாதிப்ராகதகந்தேப்யோऽந்யத்கந்தவைகதம்| தாநேவ விகதகந்தாநாஹ- மத்யேத்யாதி| ஸுமநா ஜாதீ, ஸகந்தாஃ ஸமகந்தாஃ| திவ்யகந்தா இதி அபரோऽபி ய உத்தமகந்தஃ| முமூர்ஷூணாமிதி மர்துமிச்சூநாஂ ப்ராணிநாம்| ஶ்வா குக்குரஃ, த்வாங்க்ஷஃ காகஃ, பூதிவல்லூரஂ பூயஸஹிதஂ ஶுஷ்கமாஂஸஂ, மத்குணாஃ ஶய்யாதிஜாஃ க்ஷுத்ரகீடாஃ, ஏதைஃ ஸமாநகந்தா இத்யர்தஃ||௧௦-௧௨||

Adhikarana 9 (13-15) · Śloka 15

குங்குமத்யாமகங்குஷ்டஸவர்ணாஃ பித்தகோபதஃ | ந தஹ்யந்தே ந சூஷ்யந்தே பிஷக் தாந் பரிவர்ஜயேத் ||௧௩|| கண்டூமந்தஃ ஸ்திராஃ ஶ்வேதாஃ ஸ்நிக்தாஃ கபநிமித்ததஃ | தூயந்தே வாऽபி தஹ்யந்தே பிஷக் தாந் பரிவர்ஜயேத் ||௧௪|| கஷ்ணாஸ்து யே தநுஸ்ராவா வாதஜா மர்மதாபிநஃ | ஸ்வல்பாமபி ந குர்வந்தி ருஜஂ தாந் பரிவர்ஜயேத் ||௧௫||

வர்ணாந்நிர்தேஷ்டுமாஹ- குங்குமேத்யாதி| த்யாம ஈஷத்கஷ்ணஃ| ந தஹ்யந்தே ந தாஹயுக்தா பவந்தி| சூஷ்யந்த இதி சூஷணமிவ வேதநாவிஶேஷஃ| பித்தவர்ணே ஸதி யத் பித்தவேதநா தாஹாதிகா ந பவந்தி, தத்வைகதஂ வர்ணஸ்ய| கேசித் “ஶ்யாமாகுங்குமகங்குஷ்டஸவர்ணாஃ பித்ததோஷதஃ| ந தஹ்யந்தே ந தூயந்தே பிஷக் தாந் பரிவர்ஜயேத்”- இதி பாடஂ படந்தி, வ்யாக்யாநயந்தி ச- ஶ்யாமா ப்ரியங்குஃ, கங்குஷ்டஂ ஸுவர்ணக்ஷீரிநிர்யாஸஃ, ந தஹ்யந்தே நாதிதப்யந்தே ந தூயந்தே ந பரிதப்யந்தே கிந்து பரிதாபமாத்ரயுக்தா பவந்தி” இதி| ஸ ச நிபந்தேஷு ந தஶ்யதே; யத்ர து தஶ்யதே, தத்ர கட்டரிகாப்ரவாஹஃ, தஸ்மாத் பூர்வஃ பாடோ ந்யாய்யஃ| கண்டூமந்த இத்யாதிகாஃ கபேந, தேஷாஂ தாஹருஜே வர்ணவைகதஂ; தூயந்தே இதி பீடாஂ குர்வந்தி| கஷ்ணாஶ்சேத்யாதி யே வாதஜா வ்ரணாஃ கஷ்ணாஸ்தநுஸ்ராவா மர்மதாபிநஶ்ச யதா ஸ்வல்பாமபி பீடாஂ ந குர்வந்தி ததா வாதஜே வர்ணவைகதம்| அத்ர ரஸவைகதஂ யத்யபி நோக்தஂ ததாऽபி வாதபித்தகபவ்ரணேஷு யதாக்ரமஂ கஷாயகடுமதுரேஷு பிபீலிகாத்யுபஸர்பணாதநுக்தமபி ஜ்ஞேயஂ, கந்தவர்ணரஸாதீநாமித்யத்ரோத்தேஶஸூத்ரே ரஸஸ்யோக்தத்வாத்||௧௩-௧௫||

Adhikarana 10 (16) · Śloka 17

க்ஷ்வேடந்தி குர்குராயந்தே ஜ்வலந்தீவ ச யே வ்ரணாஃ | த்வங்மாஂஸஸ்தாஶ்ச பவநஂ ஸஶப்தஂ விஸஜந்தி யே ||௧௬|| யே ச மர்மஸ்வஸம்பூதா பவந்த்யத்யர்தவேதநாஃ |௧௭|

ஶப்தவைகதஂ தர்ஶயந்நாஹ- க்ஷ்வேடந்தீத்யாதி| க்ஷ்வேடந்தி கடகடாஶப்தஂ குர்வந்தி| குர்குராயந்த இதி ஶ்வமார்ஜாராதீநாஂ கோபாதந்தர்கதஶப்தோ குர்குராஶப்த உச்யதே| ஜ்வலந்தீவேதி ஜ்வலந்த இவ தஶ்யந்தே| த்வங்மாஂஸஸ்தாநாஂ வ்ரணாநாஂ ஸஶப்தபவநவாஹித்வஂ ஶப்தவைகதஂ, கோஷ்டகதாநாஂ து ஸஶப்தபவநவாஹித்வஂ ப்ரகதிரேவ||௧௬||

Adhikarana 11 (17) · Śloka 18

தஹ்யந்தே சாந்தரத்யர்தஂ பஹிஃ ஶீதாஶ்ச யே வ்ரணாஃ ||௧௭|| தஹ்யந்தே பஹிரத்யர்தஂ பவந்த்யந்தஶ்ச ஶீதலாஃ |௧௮|

ஸ்பர்ஶவைகதமதிகத்யாஹ- தஹ்யந்தே இத்யாதி||௧௭||-

Adhikarana 12 (18-19) · Śloka 19

ஶக்தித்வஜரதாஃ குந்தவாஜிவாரணகோவஷாஃ ||௧௮|| யேஷு சாப்யவபாஸேரந் ப்ராஸாதாகதயஸ்ததா | சூர்ணாவகீர்ணா இவ யே பாந்திசாநவசூர்ணிதாஃ ||௧௯||

ஆகதிவிஶேஷவைகதமதிகத்யாஹ- ஶக்தீத்யாதி| ஶக்திராயுதவிஶேஷஃ, த்வஜஃ பதாகாதண்டஃ| யேஷு வ்ரணேஷு| அவபாஸேரந் ஶோபந்தே| ப்ராஸாதோ தேவதாநரேந்த்ராணாமதிஷ்டாநம், ஆகதிரத்ர ரூபமேவ| ரூபஂ ச பஞ்சேந்த்ரியார்தமத்யே| அபரமபி ரூபவிஶேஷமாஹ- சூர்ணாவகீர்ணா இத்யாதி| அத்ராபி ஸாமாந்யாகாரேண ரூபமேவ போத்தவ்யம்||௧௮-௧௯||

Adhikarana 13 (20) · Śloka 20

ப்ராணமாஂஸக்ஷயஶ்வாஸகாஸாரோசகபீடிதாஃ | ப்ரவத்தபூயருதிரா வ்ரணா யேஷாஂ ச மர்மஸு ||௨௦||

கந்தாதிவைகதஂ ஸமாப்ய, உபத்ரவாஸாத்யத்வஂ ப்ரஸங்கதோ யுக்த்யாகதஂ தர்ஶயந்நாஹ- ப்ராணேத்யாதி| ப்ராணக்ஷயஃ ஶக்திலக்ஷணபலக்ஷயஃ, மாஂஸக்ஷய உபசயலக்ஷணபலக்ஷயஃ||௨௦||

Adhikarana 14 (21) · Śloka 21

க்ரியாபிஃ ஸம்யகாரப்தா ந ஸித்த்யந்தி ச யே வ்ரணாஃ | வர்ஜயேத்தாநபி ப்ராஜ்ஞஃ ஸஂரக்ஷந்நாத்மநோ யஶஃ ||௨௧||

அநுக்தமப்யஶேஷாரிஷ்டமுபகஹ்ணந்நாஹ- க்ரியாபிரித்யாதி||௨௧||

Adhikarana puShpikA · Śloka 28

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே விபரீதாவிபரீதவ்ரணவிஜ்ஞாநீயோ நாமாஷ்டாவிஂஶதிதமோऽத்யாயஃ ||௨௮||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநேऽஷ்டாவிஂஶதிதமோऽத்யாயஃ||௨௮||