Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātō vraṇāsrāvavijñānīyamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
अथातो व्रणास्रावविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ādiśabdaḥ pratijñāyāṁ luptanirdiṣṭō draṣṭavyaḥ| tēna vraṇāsrāvādivijñānīyamityarthaḥ| ētēna vēdanādayō'pi saṅgr̥hītā||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
tvaṅmāṁsasirāsnāyvasthisandhikōṣṭhamarmāṇītyaṣṭau vraṇavastūni | atra sarvavraṇasannivēśaḥ ||3||
त्वङ्मांससिरास्नाय्वस्थिसन्धिकोष्ठमर्माणीत्यष्टौ व्रणवस्तूनि | अत्र सर्वव्रणसन्निवेशः ||३||
🔊 Audio coming soon
tvagityādi| vraṇavastūni vraṇādhiṣṭhānāni| atra ēṣvityarthaḥ| vraṇasannivēśō vraṇāvasthānam||3||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
tatra, ādyaikavastusannivēśī tvagbhēdī vraṇaḥ sūpacaraḥ, śēṣāḥ svayamavadīryamāṇā durupacārāḥ ||4||
तत्र, आद्यैकवस्तुसन्निवेशी त्वग्भेदी व्रणः सूपचरः, शेषाः स्वयमवदीर्यमाणा दुरुपचाराः ||४||
🔊 Audio coming soon
tēṣāṁ madhyē ēkasminnēva vastuni vraṇasya sukhōpacaryatvaṁ darśayannāha- tatrētyādi| ādyaikavastusannivēśīti tvaksannivēśītyarthaḥ| tvagbhēdīti punarniyamārtham; ētēna tvagāśritamāṁsabhēdī na sūpacaraḥ| anyē tu ‘ādyaikavastusannivēśī tvagbhēdī ca’ ityanayōḥ padayōrmadhyē ēkatarapadēnaiva tvagvastu prāpyatē kiṁ padadvayēnēti yat padadvayaṁ tadgranthādhikyādarthādhikyaṁ bōdhayati, tēna vikr̥tākr̥tayō'pi tvagbhēdinō vraṇāḥ sūpacarā ityadhikō'rtha uktō bhavati’ iti manyantē| aparavastusannivēśinaḥ kiṁviśiṣṭā ityāha- śēṣā ityādi| śēṣā iti māṁsādyadhiṣṭhānāḥ| svayamavadīryamāṇā iti ālēpasrāvaṇādibhirvinā svayamēva pakvāḥ paścādbhinnā ityarthaḥ||4||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
tatrāyataścaturasrō vr̥ttastripuṭaka iti vraṇākr̥tisamāsaḥ, śēṣāstu vikr̥tākr̥tayō durupakramā bhavanti ||5||
तत्रायतश्चतुरस्रो वृत्तस्त्रिपुटक इति व्रणाकृतिसमासः, शेषास्तु विकृताकृतयो दुरुपक्रमा भवन्ति ||५||
🔊 Audio coming soon
yathā srāvajñānaṁ cikitsāhētustathā vraṇākr̥tirapīti tāṁ darśayannāha- tatrāyata ityādi| āyatō dīrghaḥ, caturasraścatuṣkōṇaḥ, vr̥ttō vartulaḥ, tripuṭakastrikōṇaḥ, itiśabda upasaṁhārē dōṣajavraṇākr̥tīnāṁ; samāsaḥ saṅkṣēpaḥ| śēṣā iti uktēbhyō'nyē ardhacandrasvastikādyā vraṇākr̥tayō vikr̥tā ityarthaḥ||5||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
sarva ēva vraṇāḥ kṣipraṁ saṁrōhantyātmavatāṁ subhiṣagbhiścōpakrāntāḥ; anātmavatāmajñaiścōpakrāntāḥ praduṣyanti, pravr̥ddhatvāddōṣāṇām ||6||
सर्व एव व्रणाः क्षिप्रं संरोहन्त्यात्मवतां सुभिषग्भिश्चोपक्रान्ताः; अनात्मवतामज्ञैश्चोपक्रान्ताः प्रदुष्यन्ति, प्रवृद्धत्वाद्दोषाणाम् ||६||
🔊 Audio coming soon
vraṇināmātmavatāṁ bhiṣajāṁ guṇasampadō'pi cikitsāhētava iti darśayannāha- sarva ityādi| ātmavatāṁ pathyāhāravihārasēvinām| anātmavatāmiti ahitāhāravihārasēvinām| ajñaiścōpakrāntā iti cakārēṇātmavatāṁ subhiṣagbhirupakrāntānāmapi kuṣṭhipramēhiṇāṁ tathā kadācicchukrapravr̥ttimātrādēva vraṇaduṣṭiranuktā samuccīyatē| kutaḥ punaranātmavatāmajñabhiṣagupakrāntānāṁ vraṇānāṁ duṣṭirityāha- pravr̥ddhatvāddōṣāṇāmiti| anyē tvēvaṁ yōjayanti- ‘na kēvalamajñairupakrāntā ēva praduṣyanti, api tu pravr̥ddhatvācca dōṣāṇām’ iti||6||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
tatrātisaṁvr̥tō'tivivr̥tō'tikaṭhinō'timr̥durutsannō'vasannō'tiśītō'tyuṣṇaḥ nagandhātyarthadāhapākarāgavēdanāvāniti pittēna, śēṣāḥ kaphēna; unmārgī mukhāt mukhāntaravān, utsaṅgaḥ kōṭaraḥ’ iti cakraḥ; kr̥ṣṇaraktapītaśuklādīnāṁ varṇānāmanyatamavarṇō bhairavaḥ pūtipūyamāṁsasirāsnāyuprabhr̥tibhiḥ pūrṇaḥ pūtipūyāsrāvyunmārgyutsaṅgyamanōjñadarśanagandhō'tyarthaṁ vēdanāvān dāhapākarāgakaṇḍūśōphapiḍakōpadrutō'tyarthaṁ duṣṭaśōṇitāsrāvī dīrghakālānubandhī cēti duṣṭavraṇaliṅgāni | tasya dōṣōcchrāyēṇa ṣaṭtvaṁ vibhajya yathāsvaṁ pratīkārē prayatēta ||7||
तत्रातिसंवृतोऽतिविवृतोऽतिकठिनोऽतिमृदुरुत्सन्नोऽवसन्नोऽतिशीतोऽत्युष्णः नगन्धात्यर्थदाहपाकरागवेदनावानिति पित्तेन, शेषाः कफेन; उन्मार्गी मुखात् मुखान्तरवान्, उत्सङ्गः कोटरः’ इति चक्रः; कृष्णरक्तपीतशुक्लादीनां वर्णानामन्यतमवर्णो भैरवः पूतिपूयमांससिरास्नायुप्रभृतिभिः पूर्णः पूतिपूयास्राव्युन्मार्ग्युत्सङ्ग्यमनोज्ञदर्शनगन्धोऽत्यर्थं वेदनावान् दाहपाकरागकण्डूशोफपिडकोपद्रुतोऽत्यर्थं दुष्टशोणितास्रावी दीर्घकालानुबन्धी चेति दुष्टव्रणलिङ्गानि | तस्य दोषोच्छ्रायेण षट्त्वं विभज्य यथास्वं प्रतीकारे प्रयतेत ||७||
🔊 Audio coming soon
prāyēṇa duṣṭēṣvēva vraṇēṣu srāvā bhavanti, atastēṣāṁ duṣṭavraṇānāṁ lakṣaṇamāha- tatrātisaṁvr̥ta ityādi| atisaṁvr̥taḥ atisaṅkucitō vātēna| ativivr̥tō vyāttamukhaḥ pittaśōṇitēna| kāṭhinyaṁ vātēna| atimārdavaṁ kaphēna; anyē pittaśōṇitēna mārdavamicchanti| utsanna unnatamāṁsaḥ, avasannō hīnamāṁsō nimnākāraḥ, ētau raktapittēna; anyē vātēnōtsannāvasannatvamicchanti; ‘atrōtsannatvaṁ kaphēna’ iti kēcit| atiśaityaṁ kaphavātāt| atyauṣṇyaṁ raktapittāt| kr̥ṣṇādayō varṇā yathāsambhavaṁ vātādibhirjñēyāḥ| bhairavaḥ anavadhāritaliṅgaḥ| pūtipūyamāṁsasirāsnāyuprabhr̥tibhiḥ pūrṇa iti pūtiśabdaḥ pratyēkaṁ pūyādibhirabhisambadhyatē| ‘pūtimāṁsasirāsnāyupratipūrṇa’ ityēkē paṭhanti; pūtimāṁsasirāsnāyupratipūrṇatvaṁ tasrāvitvaṁ ca yathāsambhavaṁ vēditavyam| unmārgī tiryaggatiḥ| utsaṅgī ūrdhvagatiḥ; anyē pūyōpēkṣāvadāritamāṁsādidēśatvēnātinimnatvādutsaṅgatulyatvādutsaṅgaḥ, sō'syāstīti utsaṅgī unmārgī; utsaṅgīti kaphēna| amanōjñadarśanagandha iti amanōjñadarśanō'manōjñagandhaścētyarthaḥ amanōjñadarśanagandhatvaṁ raktapittēna, anyē dōṣatrayēṇa manyantē| atyarthaṁ vēdanāvāniti vātēna| dāhapākarāgakaṇḍūśōphētyādi, atra dāhādibhiḥ sahōpadrutaśabdaḥ pratyēkaṁ sambadhyatē; atra dāhapākarāgōpadrutatvaṁ pittaraktēna, kaṇḍūpadrutatvaṁ kaphēna, śōphōpadrutatvaṁ vātēna, piḍakōpadrutatvaṁ duṣṭaśōṇitāsrāvaśca raktapittēna, dīrghakālānubandhitvaṁ dōṣatrayēṇa| dīrghakālānubandhī cēti cakārēṇa rōpyādayō duṣṭavraṇaviśēṣā gr̥hyantē| rōpyalakṣaṇaṁ tu “bahiḥśuddha ivābhāti sa vraṇō rōpya ucyatē” ( ca. ci. a. 25)- iti carakēṇōktam| vraṇaduṣṭau cikitsāsūtraṁ darśayannāha- tasyētyādi| tasya vraṇasya ucchrāyēṇa autkaṭyēna ṣaṭtvaṁ vātapittakapharaktasannipātāgantubhēdataḥ| yathāsvaṁ svasya dōṣasyānatikramēṇa| pratīkārē cikitsitē, prayatēta prayatnaṁ kurvīta| anyē tvatra ‘dōṣōcchrāyamavēkṣya’ iti paṭhanti||7||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ata ūrdhvaṁ sarvasrāvān vakṣyāmaḥ- tatra ghr̥ṣṭāsu chinnāsu vā tvakṣu sphōṭē bhinnē vidāritē vā salilaprakāśō bhavatyāsrāvaḥ kiñcidvisraḥ pītāvabhāsaśca; māṁsagataḥ sarpiḥprakāśaḥ sāndraḥ śvētaḥ picchilaśca; sirāgataḥ sadyaśchinnāsu sirāsu raktātipravr̥ttiḥ pakvāsu ca tōyanāḍībhiriva tōyāgamanaṁ pūyasya, āsrāvaścātra tanurvicchinnaḥ picchilō'valambī śyāvō'vaśyāyapratimaśca; snāyugataḥ snigdhō ghanaḥ siṅghāṇakapratimaḥ saraktaśca; asthigatō'sthanyabhihatē sphuṭitē bhinnē dōṣāvadāritē vā dōṣabhakṣitatvādasthi niḥsāraṁ śuktidhautamivābhāti , āsrāvaścātra majjamiśraḥ sarudhiraḥ snigdhaśca; sandhigataḥ pīḍyamānō na pravartatē, ākuñcanaprasāraṇōnnamanavinamanapradhāvanōtkāsanapravāhaṇaiśca sravati, āsrāvaścātra picchilō'valambī sarudhirōnmathitaśca ; kōṣṭhagatō'sr̥ṅmūtrapurīṣapūyōdakāni sravati; marmagatastvagādiṣvavaruddhatvānnōcyatē | tatra tvagādigatānāmāsrāvāṇāṁ yathākramaṁ pāruṣyaśyāvāvaśyāyadadhimastukṣārōdakamāṁsadhāvanapulākōdakasannibhatvāni mārutādbhavanti; pittādgōmēdakagōmūtrabhasmaśaṅkhakaṣāyōdakamādhvīkatailasannibhatvāni; pittavadraktādativisratvaṁ ca; kaphānnavanītakāsīsamajjapiṣṭatilanālikērōdakavarāhavasāsannibhatvāni; sannipātānnālikērōdakairvārukarasakāñjikaprasādārukōdakapriyaṅguphalayakr̥nmudgayūṣasavarṇatvānīti ||8||
अत ऊर्ध्वं सर्वस्रावान् वक्ष्यामः- तत्र घृष्टासु छिन्नासु वा त्वक्षु स्फोटे भिन्ने विदारिते वा सलिलप्रकाशो भवत्यास्रावः किञ्चिद्विस्रः पीतावभासश्च; मांसगतः सर्पिःप्रकाशः सान्द्रः श्वेतः पिच्छिलश्च; सिरागतः सद्यश्छिन्नासु सिरासु रक्तातिप्रवृत्तिः पक्वासु च तोयनाडीभिरिव तोयागमनं पूयस्य, आस्रावश्चात्र तनुर्विच्छिन्नः पिच्छिलोऽवलम्बी श्यावोऽवश्यायप्रतिमश्च; स्नायुगतः स्निग्धो घनः सिङ्घाणकप्रतिमः सरक्तश्च; अस्थिगतोऽस्थन्यभिहते स्फुटिते भिन्ने दोषावदारिते वा दोषभक्षितत्वादस्थि निःसारं शुक्तिधौतमिवाभाति , आस्रावश्चात्र मज्जमिश्रः सरुधिरः स्निग्धश्च; सन्धिगतः पीड्यमानो न प्रवर्तते, आकुञ्चनप्रसारणोन्नमनविनमनप्रधावनोत्कासनप्रवाहणैश्च स्रवति, आस्रावश्चात्र पिच्छिलोऽवलम्बी सरुधिरोन्मथितश्च ; कोष्ठगतोऽसृङ्मूत्रपुरीषपूयोदकानि स्रवति; मर्मगतस्त्वगादिष्ववरुद्धत्वान्नोच्यते | तत्र त्वगादिगतानामास्रावाणां यथाक्रमं पारुष्यश्यावावश्यायदधिमस्तुक्षारोदकमांसधावनपुलाकोदकसन्निभत्वानि मारुताद्भवन्ति; पित्ताद्गोमेदकगोमूत्रभस्मशङ्खकषायोदकमाध्वीकतैलसन्निभत्वानि; पित्तवद्रक्तादतिविस्रत्वं च; कफान्नवनीतकासीसमज्जपिष्टतिलनालिकेरोदकवराहवसासन्निभत्वानि; सन्निपातान्नालिकेरोदकैर्वारुकरसकाञ्जिकप्रसादारुकोदकप्रियङ्गुफलयकृन्मुद्गयूषसवर्णत्वानीति ||८||
🔊 Audio coming soon
atra vraṇaduṣṭirasūtritā'pyuktā, tāṁ nirdiśya vraṇāsrāvānnirdiśannāha- ata ūrdhvamityādi| sarvasrāvāniti sarvavraṇavastūnāṁ sarvadōṣāṇāmāgantōśca vraṇasya srāvānityarthaḥ| ghr̥ṣṭāsu chinnāsvityāgantōḥ, tvakṣviti sambandhaḥ; bahuvacanaṁ tu saptatvagapēkṣayā| atra tvaggrahaṇāllakṣaṇayā rasādhiṣṭhānō vraṇa uktaḥ| sphōṭē iti tvaksthitē vraṇē, bhinnē svayaṁ bhinnē, vidāritē yatnēna vidāritē ityarthaḥ; atra bhinnē vidāritē iti śārīravraṇasya| salilaprakāśa iti udakarasayōracchayōstvacāmadhiṣṭhānatvāt| visra āmagandhiḥ, pītāvabhāsaḥ pākārambhakēṇa pittēnētyarthaḥ| māṁsagata iti māṁsagata āsrāva ityarthaḥ| sarpiḥprakāśastrāvatvamāgantōḥ| sāndraśvētapicchilatvaṁ śārīrasya| sirāgata ityādi sirāgrahaṇēna raktādhiṣṭhānō vraṇa uktaḥ; sadyaśchinnāsvityāgantōḥ; pakvāsvityādi śārīrasya| vicchinna iti alpālpapravartanam| avalambī avalambanaśīlaḥ| snāyugata ityādi snāyugrahaṇēna mēdō'dhiṣṭhānō vraṇa uktaḥ, anyē tu ‘mēdōmajjānau ghr̥tavadvilīyētē,atō vraṇādhiṣṭhānatvaṁ naiva tayōḥ’ iti vadanti| siṅghāṇakō raktamiśrō ghanībhūtaḥ ślēṣmā| asthigata ityādi| abhihatē iti abhighātajē vraṇē, bhinnē vidāritē cēti śārīrē| asthi niḥsāraṁ kō'rthaḥ? laghu; ‘bhavati’ ityadhyāhāraḥ| śuktidhautamivābhāti śuktiriva śōbhatē tathā dhautamiva śōbhatē'sthīti sambadhyatē| sandhigata ityādi| unnamanamiti bāhujaṅghādīnāmūrdhvaṁ nayanam| vinamanaṁ gātrāṇāmadhaḥprāpaṇam| pravāhaṇamiti kunthanam| sarudhirōnmathitaścēti rudhirēṇaivōnmathitaśca| kōṣṭhagata ityādi kōṣṭhagata iti maladhātusamudāyādhiṣṭhānō vraṇa uktaḥ| udakamatra rasaklēda ēva gr̥hyatē pītaṁ vā| marmagata ityādi| avaruddha iti saṅgr̥hīta ityarthaḥ| dōṣāsrāvānnirdiśannāha-tatra tvagādigatānāmityādi| tatra marmavarjitēṣu saptasu tvagādivraṇavastuṣu vātapittakaphasannipātānāṁ sapta sapta srāvā yathākramēṇa draṣṭavyā ityēkē; anyē tu tvagādiṣu vātādiliṅgānāṁ madhyē kiñcit kvaciditi varṇayanti| pittādgōmēdētyādi|- gōmēdaka iti maṇirāpītaḥ| ērvārukarasaḥ karkaṭikārasaḥ; kāñjikaprasāda iti kāñjikasyōparyacchaḥ; ārukamanēnaiva nāmnā prasiddham||8||
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
ślōkau cātra bhavataḥ- pakvāśayādasādhyastu pulākōdakasannibhaḥ | kṣārōdakanibhaḥ srāvō varjyō raktāśayātsravan ||9|| āmāśayāt kalāyāmbhōnibhaśca trikasandhijaḥ | srāvānētān parīkṣyādau tataḥ karmācarēdbhiṣak ||10||
श्लोकौ चात्र भवतः- पक्वाशयादसाध्यस्तु पुलाकोदकसन्निभः | क्षारोदकनिभः स्रावो वर्ज्यो रक्ताशयात्स्रवन् ||९|| आमाशयात् कलायाम्भोनिभश्च त्रिकसन्धिजः | स्रावानेतान् परीक्ष्यादौ ततः कर्माचरेद्भिषक् ||१०||
🔊 Audio coming soon
sthānabhēdāt srāvasyāsādhyatvakhyāpanāya ślōkau prāha- pakvāśayādityādi| pulākōdakaṁ gavēdhukōdakaṁ, gavēdhukastr̥ṇaviśēṣaḥ, ‘jalagōdhūma’ iti lōkē; anyē tu pulākaśabdēnāprāptapākaṁ dhānyamāhuḥ| āmāśayādityādi| kalāyō'tra tripuṭakaḥ| trikasandhija iti bāhugrīvāsthitrayasaṅghātō'tra trikaṁ, tasya sandhau jāta iti||9-10||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ata ūrdhvaṁ sarvavraṇavēdanā vakṣyāmaḥ- tōdanabhēdanatāḍanacchēdanāyāmanamanthanavikṣēpaṇacumucumāyananirdahanāvabhañjanasphōṭana vidāraṇōtpāṭanakampanavividhaśūlaviślēṣaṇavikiraṇastambhanapūraṇasvapnākuñjanāṅku śikāḥ sambhavanti, animittavividhavēdanāprādurbhāvō vā muhurmuhuryatrāgacchanti vēdanāviśēṣāstaṁ vātikamiti vidyāt; ōṣacōṣaparidāhadhūmāyanāni yatra gātramaṅgārāvakīrṇamiva pacyatē yatra cōṣmābhivr̥ddhiḥ kṣatē kṣārāvasiktavacca vēdanāviśēṣāstaṁ paittikamiti vidyāt; pittavadraktasamutthaṁ jānīyāt; kaṇḍūrgurutvaṁ suptatvamupadēhō'lpavēdanatvaṁ stambhaḥ śaityaṁ ca yatra taṁ ślaiṣmikamiti vidyāt; yatra sarvāsāṁ vēdanānāmutpattistaṁ sānnipātikamiti vidyāt ||11||
अत ऊर्ध्वं सर्वव्रणवेदना वक्ष्यामः- तोदनभेदनताडनच्छेदनायामनमन्थनविक्षेपणचुमुचुमायननिर्दहनावभञ्जनस्फोटन विदारणोत्पाटनकम्पनविविधशूलविश्लेषणविकिरणस्तम्भनपूरणस्वप्नाकुञ्जनाङ्कु शिकाः सम्भवन्ति, अनिमित्तविविधवेदनाप्रादुर्भावो वा मुहुर्मुहुर्यत्रागच्छन्ति वेदनाविशेषास्तं वातिकमिति विद्यात्; ओषचोषपरिदाहधूमायनानि यत्र गात्रमङ्गारावकीर्णमिव पच्यते यत्र चोष्माभिवृद्धिः क्षते क्षारावसिक्तवच्च वेदनाविशेषास्तं पैत्तिकमिति विद्यात्; पित्तवद्रक्तसमुत्थं जानीयात्; कण्डूर्गुरुत्वं सुप्तत्वमुपदेहोऽल्पवेदनत्वं स्तम्भः शैत्यं च यत्र तं श्लैष्मिकमिति विद्यात्; यत्र सर्वासां वेदनानामुत्पत्तिस्तं सान्निपातिकमिति विद्यात् ||११||
🔊 Audio coming soon
srāvānantaraṁ vātādivēdanā nirdiśannāha- ata ūrdhvamityādi| tōdanaṁ sūcibhiriva; bhēdanaṁ tvagvidāraṇamiva vēdanāviśēṣaḥ; tāḍanaṁ daṇḍādibhirāhanyata ivētyarthaḥ; chēdanaṁ dvidhā kriyata iva śastrādibhiḥ; āyāmanaṁ saṅkucitāṅgadēśasya dīrghīkaraṇamiva; manthanaṁ manthanakādibhirvraṇāntarmathyata iva; vikṣēpaṇaṁ prēryata iva; cumucumāyanaṁ sarṣaparājikākalkalipta iva; nirdahanaṁ niḥśēṣaṁ vahninā dahyata iva; avabhañjanaṁ sañcūrṇyata iva; sphōṭanaṁ pāṣāṇādibhiriva; vidāraṇaṁ nakhādibhiścīryata iva; utpāṭanam ūrdhvamākr̥ṣyata iva; kampanaṁ vēpyata iva; vividhaśūlaviślēṣaṇaṁ nānāprakārārtiśūlāhatagātrasyēva vēdanāviśēṣaḥ; vikiraṇaṁ vraṇāvayavā nānāsthānēṣu vikīryanta ivēti; stambhanaṁ stabdhatā; pūraṇaṁ bharaṇaṁ; svapanaṁ prasuptiḥ; ākuñcanaṁ kuṭilīkaraṇamiva; aṅkuśikā khallīviśēṣaḥ, anyē ‘aṅkuśanipātākarṣaṇamivāṅkuśikā’ ityācakṣatē| ōṣacōṣaparidāhētyādi|- ōṣa ēkadēśikō dāhaḥ; cōṣa ācūṣaṇasamatvādityēkē, pipāsētyanyē; pari samantatō dāhaḥ paridāhaḥ; dhūmāyanaṁ dhūmōdvamanamivāṅgānām| kaṇḍurgurutvamityādi|-suptatvaṁ nakhamakṣikāmaśakādidaṁśavēdanānabhijñatvam; upadēhō liptamivēti||11||
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ata ūrdhvaṁ vraṇavarṇān vakṣyāmaḥ- bhasmakapōtāsthivarṇaḥ paruṣō'ruṇaḥ kr̥ṣṇa iti mārutajasyaḥ nīlaḥ pītō haritaḥ śyāvaḥ kr̥ṣṇō raktaḥ piṅgalaḥ kapila iti raktapittasamutthayōḥ; śvētaḥ snigdhaḥ pāṇḍuriti ślēṣmajasya; sarvavarṇōpētaḥ sānnipātika iti ||12||
अत ऊर्ध्वं व्रणवर्णान् वक्ष्यामः- भस्मकपोतास्थिवर्णः परुषोऽरुणः कृष्ण इति मारुतजस्यः नीलः पीतो हरितः श्यावः कृष्णो रक्तः पिङ्गलः कपिल इति रक्तपित्तसमुत्थयोः; श्वेतः स्निग्धः पाण्डुरिति श्लेष्मजस्य; सर्ववर्णोपेतः सान्निपातिक इति ||१२||
🔊 Audio coming soon
vēdanāḥ pratipādya vraṇavarṇānnirdiśannāha- ata ūrdhvamityādi| dōṣadūṣyasaṁyōgarāśēranyatvānmārutajē'pi vraṇē varṇasadbhāvaḥ||12||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
bhavati cātra- na kēvalaṁ vraṇēṣūktō vēdanāvarṇasaṅgrahaḥ | sarvaśōphavikārēṣu vraṇavallakṣayēdbhiṣak ||13||
भवति चात्र- न केवलं व्रणेषूक्तो वेदनावर्णसङ्ग्रहः | सर्वशोफविकारेषु व्रणवल्लक्षयेद्भिषक् ||१३||
🔊 Audio coming soon
sāmānyavraṇanirdiṣṭān dōṣaduṣṭisrāvavēdanāvarṇān śōphaviśēṣēṣvapi vidradhyalajīgranthyādiṣu nirdiśannāha- na kēvalaṁ vraṇēṣūkta ityādi| śōthavikārēṣviti śōthārabdhavikārēṣu vidradhyādiṣviti||13||
Adhikarana puShpikA · Śloka 22
iti suśrutasaṁhitāyāṁ sūtrasthānē vraṇāsrāvavijñānīyō nāma dvāviṁśatitamō'dhyāyaḥ ||22||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने व्रणास्रावविज्ञानीयो नाम द्वाविंशतितमोऽध्यायः ||२२||
🔊 Audio coming soon
iti śrīḍalha(hla)ṇaviracitāyāṁ nibandhasaṅgrahākhyāyāṁ suśrutavyākhyāyāṁ sūtrasthānē dvāviṁśatitamō'dhyāyaḥ||22||