Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਯਨ੍ਤ੍ਰਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातो यन्त्रविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ਲ੍ਯਾਨਾਮਾਹਰਣੋਪਾਯਃ, ਵਿਧਿਃ ਕਲ੍ਪਨਂ ਭੇਦੋ ਵਾ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਯਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ਤਮੇਕੋਤ੍ਤਰਮ੍; ਅਤ੍ਰ ਹਸ੍ਤਮੇਵ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮਵਗਚ੍ਛ, (ਕਿਂ ਕਾਰਣਂ ? ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਧਸ੍ਤਾਦਤੇ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰੇਵ) ਤਦਧੀਨਤ੍ਵਾਦ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ ||੩||
यन्त्रशतमेकोत्तरम्; अत्र हस्तमेव प्रधानतमं यन्त्राणामवगच्छ, (किं कारणं ? यस्माद्धस्तादृते यन्त्राणामप्रवृत्तिरेव) तदधीनत्वाद्यन्त्रकर्मणाम् ||३||
🔊 Audio coming soon
ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮਾਹ- ਯਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਕੋਤ੍ਤਰਮੇਕਾਧਿਕਮ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸ਼ਤਸ਼ਬ੍ਦੋਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਵਾਚੀ , ਉਤ੍ਤਰਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਧਾਨਵਾਚੀ; ਏਤੇਨ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮੇਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਧਾਨਤ੍ਵਂ ਚੇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਤਦੇਵ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ- ਅਤ੍ਰ ਹਸ੍ਤਮੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਪ੍ਰਧਾਨਮ੍| ਅਵਗਚ੍ਛ ਜਾਨੀਹਿ| ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਗ੍ਰੇ ਕਙ੍ਕਮੁਖਸ੍ਯ ਪ੍ਰਧਾਨਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮਸ੍ਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਹਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਨ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ, ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਤ੍ਵਾਤ੍ਤਸ੍ਯੇਤਿ| ਪ੍ਰਧਾਨਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਤਦਧੀਨਤ੍ਵਾਦ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਾਮਿਤਿ| ਹਸ੍ਤਾਯਤ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਨ੍ਯਥਾ ਪਠਨ੍ਤਿ- ‘ਕਿਂ ਕਾਰਣਂ? ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਧਸ੍ਤਾਦਤੇ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰੇਵ ਤਦਧੀਨਤ੍ਵਾਦ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਾਮ੍’ ਇਤਿ||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰ, ਮਨਃਸ਼ਰੀਰਾਬਾਧਕਰਾਣਿ ਸ਼ਲ੍ਯਾਨਿ; ਤੇਸਾਮਾਹਰਣੋਪਾਯੋ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ||੪||
तत्र, मनःशरीराबाधकराणि शल्यानि; तेषामाहरणोपायो यन्त्राणि ||४||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਵ੍ਯਾਪਿਲਕ੍ਸਣਪਰਿਭਾਸਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਮਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇ ਸ਼ਲ੍ਯਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯੇ||੪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਤਾਨਿ ਸਟ੍ਪ੍ਰਕਾਰਾਣਿ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ, ਸਨ੍ਦਂਸ਼ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ, ਤਾਲਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ, ਨਾਡੀਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ, ਸ਼ਲਾਕਾਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ, ਉਪਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚੇਤਿ ||੫||
तानि षट्प्रकाराणि; तद्यथा- स्वस्तिकयन्त्राणि, सन्दंशयन्त्राणि, तालयन्त्राणि, नाडीयन्त्राणि, शलाकायन्त्राणि, उपयन्त्राणि चेति ||५||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਕਾਰੋ ਭੇਦਃ ਸਾਦਸ਼੍ਯਂ ਚ, ਤੇਸਾਂ ਸਡ੍ਭੇਦਾਃ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਦਯਃ, ਸਾਦਸ਼੍ਯਾਨਿ ਵਾ ਸਟ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਦੀਨਾਂ ਸਾਦਸ਼੍ਯਾਦੇਵ| ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਾਨ੍ ਸਟ੍ਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ- ਤਦ੍ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਂ ਚਤੁਰਙ੍ਗਂ ਪਿਸ੍ਟਘਟਿਤਂ, ਤਦਾਕਤੀਨਿ ਚਤੁਰਵਯਵਾਨਿ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਸ਼ੇਸਾਣਾਮਪਿ ਨਾਮਭਿਰੇਵਾਕਤਯੋ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਾਃ||੫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਤਤ੍ਰ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ , ਦ੍ਵੇ ਸਨ੍ਦਂਸ਼ਯਨ੍ਤ੍ਰੇ, ਦ੍ਵੇ ਏਵ ਤਾਲਯਨ੍ਤ੍ਰੇ , ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਨਾਡ੍ਯਃ, ਅਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸ਼ਲਾਕਾਃ, ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਰੁਪਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ||੬||
तत्र चतुर्विंशतिः स्वस्तिकयन्त्राणि , द्वे सन्दंशयन्त्रे, द्वे एव तालयन्त्रे , विंशतिर्नाड्यः, अष्टाविंशतिः शलाकाः, पञ्चविंशतिरुपयन्त्राणि ||६||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਵੇ ਏਵ ਤਾਲਯਨ੍ਤ੍ਰੇ ਇਤਿ, ਨਨੁ ਏਵਸ਼ਬ੍ਦਂ ਵਿਨਾਪਿ ਦ੍ਵੇ ਤਾਲਯਨ੍ਤ੍ਰੇ ਲਬ੍ਧੇ, ਤਤ੍ ਕਿਮੇਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਏਵਸ਼ਬ੍ਦੋਯਂ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਦਿਸੁ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਭਿਚਾਰਯਤਿ, ਤੇਨ ਸ਼ਲ੍ਯਾਕਤਿਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਦੀਨਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਧਿਕਾਨ੍ਯਪਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ, ਤਾਲਯਨ੍ਤ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਏਵ, ਏਵਂ ਸਤਿ ਨ ਦੋਸਃ||੬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਲੌਹਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਰੂਪਕਾਣਿ ਵਾ ਤਦਲਾਭੇ ||੭||
तानि प्रायशो लौहानि भवन्ति; तत्प्रतिरूपकाणि वा तदलाभे ||७||
🔊 Audio coming soon
ਕਿਨ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਪੁਨਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਨੀਤ੍ਯਾਹ- ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਲੋਹਾਃ ਪਞ੍ਚ ਸੁਵਰ੍ਣਾਦਯਃ, ਤਤ੍ਕਤਾਨਿ ਲੌਹਾਨੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਰੂਪਕਾਣਿ ਲੋਹਪ੍ਰਤਿਰੂਪਕਾਣਿ ਵਾ ਲੋਹਾਭਾਵੇ; ਤਾਨਿ ਦਨ੍ਤਸ਼ਙ੍ਗਦਾਰੂਣਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਯੋਨਿਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਾਨੀਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| (ਲੋਹਵੇਣੁਵਕ੍ਸਸੂਤ੍ਰਸ਼ਙ੍ਗਵਲ੍ਕਲਤਣਾਨਿ ਸ੍ਨਾਯੁਪ੍ਰਤਾਨਾ ਅਸ਼੍ਮਾਨਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯੇਤੇਭ੍ਯੋ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨਿਸ੍ਪਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇ) ||੭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਤਤ੍ਰ, ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਾਣਾਂ ਵ੍ਯਾਲਾਨਾਂ ਮਗਪਕ੍ਸਿਣਾਂ ਮੁਖੈਰ੍ਮੁਖਾਨਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਸਦਸ਼ਾਨਿ; ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਸਾਰੂਪ੍ਯਾਦਾਗਮਾਦੁਪਦੇਸ਼ਾਦਨ੍ਯਯਨ੍ਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਿਤਸ਼੍ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੮||
तत्र, नानाप्रकाराणां व्यालानां मृगपक्षिणां मुखैर्मुखानि यन्त्राणां प्रायशः सदृशानि; तस्मात्तत्सारूप्यादागमादुपदेशादन्ययन्त्रदर्शनाद्युक्तितश्च कारयेत् ||८||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਮਾਸੇਨਾਕਤਿਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਾਦੁਦਾਹਰ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛੁਰਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਾਣਾਂ ਵਿਵਿਧਭੇਦਾਨਾਂ, ਵ੍ਯਾਲਾਨਾਂ ਮਗਪਕ੍ਸਿਣਾਂ ਹਿਂਸ੍ਰਾਣਾਂ ਪਸ਼ੁਵਿਹਙ੍ਗਮਾਨਾਂ, ਮੁਖੈਃ ਸਦਸ਼ਾਨਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਮੁਖਾਨਿ, ‘ਭਵਨ੍ਤਿ’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰਃ| ਅਤ੍ਰ ਮਗਾਃ ਸਿਂਹਾਦਯਃ ਪਸ਼ਵਃ, ਪਕ੍ਸਿਣੋ ਵਾਯਸਾਦਯਃ| ਵ੍ਯਾਲਾਨਾਮਿਤਿ ਪਸ਼ੂਨਾਮੇਵ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ, ਨਤੁ ਪਕ੍ਸਿਣਾਮਿਤ੍ਯੇਕੇ| ਤਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਸਾਰੂਪ੍ਯਾਦਿਤਿ ਵ੍ਯਾਲਪਸ਼ੁਪਕ੍ਸਿਮੁਖਸਾਦਸ਼੍ਯਾਤ੍| ਆਗਮਾਦਿਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਤ੍, ਤਥਾਹਿ- ‘ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਸ੍ਟਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਾਨਿ’| ਉਪਦੇਸ਼ਾਦਿਤਿ ਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਵਚਨੋਪਦੇਸ਼ਾਤ੍| ਯੁਕ੍ਤਿਤਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪ੍ਰਯੋਜਨਤਃ, ਪੁਰੁਸਵਯੋਵਯਵਾਦਿਵਿਭਾਗਵਿਚਾਰਤਸ਼੍ਚ||੮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ਸਮਾਹਿਤਾਨਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਖਰਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਮੁਖਾਨਿ ਚ | ਸੁਦਢਾਨਿ ਸੁਰੂਪਾਣਿ ਸੁਗ੍ਰਹਾਣਿ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੯||
समाहितानि यन्त्राणि खरश्लक्ष्णमुखानि च | सुदृढानि सुरूपाणि सुग्रहाणि च कारयेत् ||९||
🔊 Audio coming soon
ਗਦ੍ਯੋਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਲੋਕੇਨੋਪਸਂਹਰਨ੍ਨਾਹ- ਸਮਾਹਿਤਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮਾਹਿਤਾਨਿ ਨ੍ਯੂਨਾਤਿਰਿਕ੍ਤਮਾਨਵਰ੍ਜਿਤਾਨਿ| ਖਰਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਮੁਖਾਨਿ ਦਢਮਸਣਮੁਖਾਨਿ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਕਾਰ੍ਯਭੇਦਾਤ੍ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ ਖਰਮੁਖਾਨਿ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਮੁਖਾਨਿ; ਤਤ੍ਰ ਖਰਮੁਖਾਨਿ ਕਙ੍ਕਮੁਖਾਦੀਨਿ, ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਮੁਖਾਨਿ ਸਿਂਹਮੁਖਾਦੀਨਿ| ਸੁਦਢਾਨਿ ਸਮੁਦਾਯੇਨ| ਸੁਗ੍ਰਹਾਣਿ ਸੁਵਾਰਙ੍ਗਾਣਿ||੯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ- ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ, ਸਿਂਹਵ੍ਯਾਘ੍ਰਵਕਤਰਕ੍ਸ੍ਵਕ੍ਸਦ੍ਵੀਪਿਮਾਰ੍ਜਾਰਸ਼ਗਾਲਮਗੈਰ੍ਵਾਰੁਕਕਾਕਕਙ੍ਕਕੁਰਰਚਾਸਭਾਸਸ਼ਸ਼ਘਾਤ੍ਯੁਲੂਕਚਿਲ੍ਲਿਸ਼੍ਯੇਨ- ਗਧ੍ਰਕ੍ਰੌਞ੍ਚਭਙ੍ਗਰਾਜਾਞ੍ਜਲਿਕਰ੍ਣਾਵਭਞ੍ਜਨਨਨ੍ਦੀਮੁਖਮੁਖਾਨਿ , ਮਸੂਰਾਕਤਿਭਿਃ ਕੀਲੈਰਵਬਦ੍ਧਾਨਿ , ਮੂਲੇਙ੍ਕੁਸ਼ਵਦਾਵਤ੍ਤਵਾਰਙ੍ਗਾਣਿ , ਅਸ੍ਥਿਵਿਦਸ੍ਟਸ਼ਲ੍ਯੋਦ੍ਧਰਣਾਰ੍ਥਮੁਪਦਿਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ||੧੦||
तत्र स्वस्तिकयन्त्राणि- अष्टादशाङ्गुलप्रमाणानि, सिंहव्याघ्रवृकतरक्ष्वृक्षद्वीपिमार्जारशृगालमृगैर्वारुककाककङ्ककुररचासभासशशघात्युलूकचिल्लिश्येन- गृध्रक्रौञ्चभृङ्गराजाञ्जलिकर्णावभञ्जननन्दीमुखमुखानि , मसूराकृतिभिः कीलैरवबद्धानि , मूलेऽङ्कुशवदावृत्तवारङ्गाणि , अस्थिविदष्टशल्योद्धरणार्थमुपदिश्यन्ते ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਮਾਣਾਕਾਰਾਭ੍ਯਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਸਿਂਹਾਦਯੋ ਨਵ ਵ੍ਯਾਲਮਗਾਃ, ਕਾਕਾਦਯਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਪਕ੍ਸਿਣਃ, ਏਸਾਂ ਮੁਖਸਾਦਸ਼੍ਯਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ| ਤਰਕ੍ਸੁਃ ‘ਜਰਖ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਕ੍ਸਃ ਭਲ੍ਲੂਕੋਤਿਲੋਮਸ਼ਃ, ‘ਰੀਞ੍ਛ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਦ੍ਵੀਪੀ ਚਿਤ੍ਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ, ‘ਚਿਤ੍ਰਕ’ (ਚਿਤਾ) ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਮਾਰ੍ਜਾਰਃ ਬਿਡਾਲਃ; ਮਗੈਰ੍ਵਾਰੁਕਃ ‘ਹਰਿਣਦ੍ਰੁ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਕਙ੍ਕਃ ਕਙ੍ਕਮਲ੍ਲੋ ਦੀਰ੍ਘਚਞ੍ਚੁਰ੍ਮਹਾਪ੍ਰਮਾਣਃ, ਦਹਾ(ਗ੍ਧ)ਕਾਕਮਨ੍ਯੇ; ਕੁਰਰਸ਼੍ਚਿਰਿਲ੍ਲਾਕਾਰੋ ਨਾਦੋਤ੍ਥਾਪਿਤਮਤ੍ਸ੍ਯਃ, ‘ਕੁਰਲ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਭਾਸਃ ਗੋਕੁਲਚਾਰੀ ਗਧ੍ਰਵਿਸ਼ੇਸਃ; ਸ਼ਸ਼ਘਾਤੀ ‘ਸ਼ਸ਼ਾਰਿ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਚਿਲ੍ਲਿਃ ‘ਚਿਲ੍ਲ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਸ਼੍ਯੇਨਃ ਸਿਞ੍ਚਾਨੋ ਗਰੁਡਾਨ੍ਵਯੇ; ਗਧ੍ਰਃ ਮਹਾਪ੍ਰਮਾਣਃ ਸ ਤੁ ਯੋਜਨਦਸ੍ਟਿਰਾਮਿਸਾਸ਼ੀ ਚ; ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਃ ‘ਕੁਰਞ੍ਜ’ (ਕੋਞ੍ਚਿ) ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਭਙ੍ਗਰਾਜਃ ‘ਕਾਲਚਟਕ’ ਇਤਿ ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰੀਯਾਃ, ਕਾਨ੍ਯਕੁਬ੍ਜਾਸ੍ਤੁ ‘ਪੇਙ੍ਗਿ’ ਇਤਿ; ਅਞ੍ਜਲਿਕਰ੍ਣਾਵਭਞ੍ਜਨਯੋਃ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਚਰਕਾਦਿਟੀਕਾਸੁ ਪਰ੍ਯਾਯੋ ਨ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰੇ ਲੋਕਾਦਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯੌ; ਨਨ੍ਦੀਮੁਖਃ ਪਤ੍ਰਾਟੀ| ਮਸੂਰਾਕਤਿਭਿਃ ਕੀਲੈਃ ਸ਼ਲ੍ਯੈਰਵਬਦ੍ਧਾਨਿ ਕੀਲਿਤਾਨਿ, ‘ਸ੍ਕਨ੍ਧਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ’ ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਸ਼ੇਸਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਤਤੀਯੇ ਭਾਗੇ’ ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਸ਼ੇਸਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਮੂਲੇਙ੍ਕੁਸ਼ਵਦਾਵਤ੍ਤਵਾਰਙ੍ਗਾਣੀਤਿ ਅਙ੍ਕੁਸ਼ਵਦਾਵਤ੍ਤਂ ਵਕ੍ਰਂ ਵਾਰਙ੍ਗਂ ਗ੍ਰਹਣਸ੍ਥਾਨਂ ਯੇਸਾਂ ਤਾਨਿ ਤਥੋਕ੍ਤਾਨਿ| ਅਸ੍ਥਿਵਿਦਸ੍ਟਮ੍ ਅਸ੍ਥਿਨਿਮਗ੍ਨਮ੍||੧੦||
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ਸਨਿਗ੍ਰਹੋਨਿਗ੍ਰਹਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਦਂਸ਼ੌ ਸੋਡਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲੌ ਭਵਤਃ, ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਗਤਸ਼ਲ੍ਯੋਦ੍ਧਰਣਾਰ੍ਥਮੁਪਦਿਸ਼੍ਯੇਤੇ ||੧੧||
सनिग्रहोऽनिग्रहश्च सन्दंशौ षोडशाङ्गुलौ भवतः, त्वङ्मांससिरास्नायुगतशल्योद्धरणार्थमुपदिश्येते ||११||
🔊 Audio coming soon
ਸਨਿਗ੍ਰਹੋਨਿਗ੍ਰਹਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸਨਿਗ੍ਰਹਾਨਿਗ੍ਰਹੌ ਦ੍ਵੌ ਸਨ੍ਦਂਸ਼ੌ, ਏਕਃ ਸਨਿਗ੍ਰਹਃ ਸਵਾਰਙ੍ਗੋ ਨਾਪਿਤਸ੍ਯੇਵ, ਅਨ੍ਯਸ਼੍ਚਾਨਿਗ੍ਰਹੋਨਿਬਨ੍ਧਨਃ ਸੁਵਰ੍ਣਕਾਰਸ੍ਯੇਵ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸਨਿਗ੍ਰਹੋ ਲੋਹਕਾਰਸਨ੍ਦਂਸ਼ ਇਵ ਕੀਲਬਦ੍ਧ ਇਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ||੧੧||
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
ਤਾਲਯਨ੍ਤ੍ਰੇ - ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲੇ ਮਤ੍ਸ੍ਯਤਾਲਵਦੇਕਤਾਲਦ੍ਵਿਤਾਲਕੇ, ਕਰ੍ਣਨਾਸਾਨਾਡੀਸ਼ਲ੍ਯਾਨਾਮਾਹਰਣਾਰ੍ਥਮ੍ ||੧੨||
तालयन्त्रे - द्वादशाङ्गुले मत्स्यतालवदेकतालद्वितालके, कर्णनासानाडीशल्यानामाहरणार्थम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਲਯਨ੍ਤ੍ਰੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਾਲਸਞ੍ਜ੍ਞਕੇ ਦ੍ਵੇ ਯਨ੍ਤ੍ਰੇ, ਦ੍ਵੇ ਅਪਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣੇ| ਤਯੋਰਾਕਾਰਮਾਹ- ਮਤ੍ਸ੍ਯਤਾਲਵਦਿਤਿ| ਤਾਲਮਤ੍ਰ ਸ਼ਕਲਮਾਹੁਃ, ਮਤ੍ਸ੍ਯਸ੍ਯ ਮੀਨਸ੍ਯ, ਤਾਲਤੁਲ੍ਯੇ ਪ੍ਰਤਨੁਮੁਖੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇ ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਏਕਤਾਲਦ੍ਵਿਤਾਲਕੇ ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਤਾਲਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਉਚ੍ਯਤੇ; ਏਤੇਨ ਏਕਂ ਤਾਲਮ੍ ਏਕਃ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੋ ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਕਤਾਲਂ, ਦ੍ਵੇ ਤਾਲੇ ਦ੍ਵੌ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੌ ਯਸ੍ਯ ਤਦ੍ਦ੍ਵਿਤਾਲਕਮ੍; ਏਤੇਨ ਮਤ੍ਸ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਕਲਵਤ੍ਪ੍ਰਤਨੁਮੁਖੈਕਪ੍ਰਦੇਸ਼ਮੇਕਤਾਲਂ, ਮਤ੍ਸ੍ਯਸ਼ਕਲਵਤ੍ਪ੍ਰਤਨੁਮੁਖਦ੍ਵਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ਂ ਦ੍ਵਿਤਾਲਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਪਰਿਣਾਹਸ੍ਤੁ ਕਰ੍ਣਾਦਿਪ੍ਰਵੇਸ਼ੀ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਮਤ੍ਸ੍ਯਤਾਲੁਕਵਦੇਕਤਾਲਕਦ੍ਵਿਤਾਲਕੇ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਮਤ੍ਸ੍ਯੋਤ੍ਰ ਭੇਦੁਲਿਰ੍ਨਾਮਮਤ੍ਸ੍ਯਃ, ਤਸ੍ਯ ਲੌਹਮਯਤਾਲਕਾਕਾਰਂ ਮੁਖਂ ਭਵਤਿ, ਅਤਸ੍ਤਨ੍ਮੁਖਾਰ੍ਧਾਕਾਰਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਮੇਕਤਾਲਕਂ, ਸਰ੍ਵਮੁਖਾਕਾਰਂ ਦ੍ਵਿਤਾਲਕਂ, ਤਾਲਕੋਤ੍ਰਾਪਵਾਰਕਾਦਿਕਪਾਟਸਨ੍ਧਿਬਨ੍ਧਨਂ ਲੌਹਮਯਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਕਰ੍ਣਨਾਸਾਸ਼ਲ੍ਯਂ ਗੂਥਕੇਸ਼ਾਦਿ||੧੨||
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
ਨਾਡੀਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ - ਅਨੇਕਪ੍ਰਕਾਰਾਣਿ, ਅਨੇਕਪ੍ਰਯੋਜਨਾਨਿ, ਏਕਤੋਮੁਖਾਨ੍ਯੁਭਯਤੋਮੁਖਾਨਿ ਚ; ਤਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤੋਗਤਸ਼ਲ੍ਯੋਦ੍ਧਰਣਾਰ੍ਥਂ, ਰੋਗਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍, ਆਚੂਸਣਾਰ੍ਥਂ, ਕ੍ਰਿਯਾਸੌਕਰ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਚੇਤਿ; ਤਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤੋਦ੍ਵਾਰਪਰਿਣਾਹਾਨਿ, ਯਥਾਯੋਗਦੀਰ੍ਘਾਣਿ ਚ | ਤਤ੍ਰ ਭਗਨ੍ਦਰਾਰ੍ਸ਼ੋਵ੍ਰਣਬਸ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਮੂਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਦਕੋਦਰਧੂਮਨਿਰੁਦ੍ਧਪ੍ਰਕਸ਼ਸਨ੍ਨਿਰੁਦ੍ਧਗੁਦਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਲਾਬੂਸ਼ਙ੍ਗਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚੋਪਰਿਸ੍ਟਾਦ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ ||੧੩||
नाडीयन्त्राणि - अनेकप्रकाराणि, अनेकप्रयोजनानि, एकतोमुखान्युभयतोमुखानि च; तानि स्रोतोगतशल्योद्धरणार्थं, रोगदर्शनार्थम्, आचूषणार्थं, क्रियासौकर्यार्थं चेति; तानि स्रोतोद्वारपरिणाहानि, यथायोगदीर्घाणि च | तत्र भगन्दरार्शोव्रणबस्त्युत्तरबस्तिमूत्रवृद्धिदकोदरधूमनिरुद्धप्रकशसन्निरुद्धगुदयन्त्राण्यलाबूशृङ्गयन्त्राणि चोपरिष्टाद्वक्ष्यामः ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਨਾਡੀਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਾਡੀ(ਲੀ)ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣੀਤਿ ਨਾਡੀ(ਲੀ)ਵਨ੍ਮਧ੍ਯਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ| ਏਕਤੋਮੁਖਾਨਿ ਰਕ੍ਤਾਹਰਣਾਰ੍ਥਾਨ੍ਯਲਾਬੂਭਗਨ੍ਦਰਾਰ੍ਸ਼ੋਯਨ੍ਤ੍ਰਾਦੀਨਿ; ਉਭਯਤੋਮੁਖਾਨਿ ਬਸ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਧੂਮਯਨ੍ਤ੍ਰਾਦੀਨਿ| ਤਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤੋਗਤਸ਼ਲ੍ਯੋਦ੍ਧਰਣਾਰ੍ਥਮਿਤਿ ਤਾਨਿ ਨਾਡੀਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸ੍ਰੋਤੋਗਤਸ਼ਲ੍ਯੋਦ੍ਧਰਣਪ੍ਰਯੋਜਨਾਨਿ; ਤਥਾਹਿ- ‘ਲਾਕ੍ਸਾਸ਼ਲ੍ਯੇ ਕਣ੍ਠਾਸਕ੍ਤੇ ਕਣ੍ਠੇ ਨਾਡੀਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਪ੍ਤਯਾ ਲੋਹਸ਼ਲਾਕਯਾਕਰ੍ਸਯੇਤ੍’- (ਸੂ. ਅ. ੨੭) ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਮ੍| ਰੋਗਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮਿਤਿ ਰੋਗਾ ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਰਭਤਯਃ| ਆਚੂਸਣਾਰ੍ਥਮਿਤਿ ਅਸ੍ਥਿਗਤਵਾਯੋਰ੍ਦੁਸ੍ਟਰਕ੍ਤਸ੍ਤਨ੍ਯਯੋਰਾਕਰ੍ਸ(ਚੂਸ)ਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਕ੍ਰਿਯਾਸੌਕਰ੍ਯਾਰ੍ਥਮਿਤਿ ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਰਭਤਿਸੁ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਯਾਃ ਸੁਕਰਤ੍ਵਾਯ ਸੁਖਕਰਣਾਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤੋਦ੍ਵਾਰਪਰਿਣਾਹਾਨੀਤਿ ਵਰ੍ਤੁਲਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਰੋਤੋਦ੍ਵਾਰਤੁਲ੍ਯਾਨਿ| ਨਨੁ, ‘ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਨਾਡ੍ਯਃ’ ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵੋਕ੍ਤਂ, ਇਹ ਤੁ ਭਗਨ੍ਦਰਾਰ੍ਸ਼ੋਵ੍ਰਣੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਨਾਡੀਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਲਾਬੁਸ਼ਙ੍ਗਾਨ੍ਤਾਨਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼, ਤਤ੍ ਕਥਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਪੂਰ੍ਯਤੇ? ਉਚ੍ਯਤੇ , ਭਗਨ੍ਦਰਯਨ੍ਤ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਏਕਮੇਕਚ੍ਛਿਦ੍ਰਮ੍, ਅਪਰਂ ਦ੍ਵਿਚ੍ਛਿਦ੍ਰਮ੍; ਅਰ੍ਸ਼ੋਯਨ੍ਤ੍ਰੇ ਅਪਿ ਦ੍ਵੇ ਏਕਚ੍ਛਿਦ੍ਰਦ੍ਵਿਚ੍ਛਿਦ੍ਰਭੇਦੇਨ; ਵ੍ਰਣਯਨ੍ਤ੍ਰਮੇਕਂ ਵ੍ਰਣਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਯਾਮਪਰਿਣਾਹਂ; ਬਸ੍ਤਿਨੇਤ੍ਰਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਵਯੋਭੇਦੇਨ, ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਰਿਵਿਧਮਾਹੁਃ; ਉਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਨੇਤ੍ਰਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਪੁਂਸਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਚ, ਏਕੇ ਤ੍ਰਿਵਿਧਮਾਹੁਃ; ਮੂਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਦਕੋਦਰਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ-ਮੂਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਸ੍ਰਾਵਣਾਰ੍ਥਮੇਕਂ, ਦਕੋਦਰਸ੍ਰਾਵਣਾਰ੍ਥਂ ਚੈਕਂ; ਧੂਮਨੇਤ੍ਰਾਣਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਏਕਂ ਵੈਰੇਚਨਿਕਮ੍, ਅਪਰਂ ਸ੍ਨੈਹਿਕਮ੍, ਅਨ੍ਯਚ੍ਚ ਪ੍ਰਾਯੋਗਿਕਂ; ਨਿਰੁਦ੍ਧਪ੍ਰਕਸ਼ਯਨ੍ਤ੍ਰਮੇਕਂ; ਸਨ੍ਨਿਰੁਦ੍ਧਗੁਦਯਨ੍ਤ੍ਰਮੇਕਮ੍; ਅਲਾਬੁਯਨ੍ਤ੍ਰਮੇਕਂ, ਸ਼ਙ੍ਗਯਨ੍ਤ੍ਰਮੇਕਮ੍; ਏਵਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਨਾਡੀਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ||੧੩||
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
ਸ਼ਲਾਕਾਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਪਿ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਾਣਿ, ਨਾਨਾਪ੍ਰਯੋਜਨਾਨਿ, ਯਥਾਯੋਗਪਰਿਣਾਹਦੀਰ੍ਘਾਣਿ ਚ; ਤੇਸਾਂ ਗਣ੍ਡੂਪਦਸਰ੍ਪਫਣਸ਼ਰਪੁਙ੍ਖਬਡਿਸ਼ਮੁਖੇ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ, ਏਸਣਵ੍ਯੂਹਨਚਾਲਨਾਹਰਣਾਰ੍ਥਮੁਪਦਿਸ਼੍ਯੇਤੇ ; ਮਸੂਰਦਲਮਾਤ੍ਰਮੁਖੇ ਦ੍ਵੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਨਤਾਗ੍ਰੇ ਸ੍ਰੋਤੋਗਤਸ਼ਲ੍ਯੋਦ੍ਧਰਣਾਰ੍ਥਂ; ਸਟ੍ ਕਾਰ੍ਪਾਸਕਤੋਸ੍ਣੀਸਾਣਿ , ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨਕ੍ਰਿਯਾਸੁ; ਤ੍ਰੀਣਿ ਦਰ੍ਵ੍ਯਾਕਤੀਨਿ ਖਲ੍ਲਮੁਖਾਨਿ, ਕ੍ਸਾਰੌਸਧਪ੍ਰਣਿਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ; ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਜਾਮ੍ਬਵਵਦਨਾਨਿ, ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਙ੍ਕੁਸ਼ਵਦਨਾਨਿ, ਸਡੇਵਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਸ੍ਵਭਿਪ੍ਰੇਤਾਨਿ; ਨਾਸਾਰ੍ਬੁਦਹਰਣਾਰ੍ਥਮੇਕਂ ਕੋਲਾਸ੍ਥਿਦਲਮਾਤ੍ਰਮੁਖਂ ਖਲ੍ਲਤੀਕ੍ਸ੍ਣੌਸ੍ਠਂ ; ਅਞ੍ਜਨਾਰ੍ਥਮੇਕਂ ਕਲਾਯਪਰਿਮਣ੍ਡਲਮੁਭਯਤੋ ਮੁਕੁਲਾਗ੍ਰਂ; ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗਵਿਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥਮੇਕਂ ਮਾਲਤੀਪੁਸ੍ਪਵਨ੍ਤਾਗ੍ਰਪ੍ਰਮਾਣਪਰਿਮਣ੍ਡਲਮਿਤਿ ||੧੪||
शलाकायन्त्राण्यपि नानाप्रकाराणि, नानाप्रयोजनानि, यथायोगपरिणाहदीर्घाणि च; तेषां गण्डूपदसर्पफणशरपुङ्खबडिशमुखे द्वे द्वे, एषणव्यूहनचालनाहरणार्थमुपदिश्येते ; मसूरदलमात्रमुखे द्वे किञ्चिदानताग्रे स्रोतोगतशल्योद्धरणार्थं; षट् कार्पासकृतोष्णीषाणि , प्रमार्जनक्रियासु; त्रीणि दर्व्याकृतीनि खल्लमुखानि, क्षारौषधप्रणिधानार्थं ; त्रीण्यन्यानि जाम्बववदनानि, त्रीण्यङ्कुशवदनानि, षडेवाग्निकर्मस्वभिप्रेतानि; नासार्बुदहरणार्थमेकं कोलास्थिदलमात्रमुखं खल्लतीक्ष्णौष्ठं ; अञ्जनार्थमेकं कलायपरिमण्डलमुभयतो मुकुलाग्रं; मूत्रमार्गविशोधनार्थमेकं मालतीपुष्पवृन्ताग्रप्रमाणपरिमण्डलमिति ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਲਾਕਾਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ੍ਟੁਮਾਹ- ਸ਼ਲਾਕਾਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾਯੋਗਪਰਿਣਾਹਦੀਰ੍ਘਾਣੀਤਿ ਪਰਿਣਾਹੋ ਵਰ੍ਤੁਲਤਾ| ਤੇਸਾਂ ਸ਼ਲਾਕਾਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ| ਗਣ੍ਡੂਪਦੇਤ੍ਯਾਦੌ ਮੁਖਸ਼ਬ੍ਦੋ ਗਣ੍ਡੂਪਦਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਤੇਨ ਗਣ੍ਡੂਪਦਮੁਖੇ ਦ੍ਵੇ, ਸਰ੍ਪਫਣਮੁਖੇ ਦ੍ਵੇ, ਏਵਂ ਸ਼ੇਸਯੋਰਪਿ| ਸ਼ਰਪੁਙ੍ਖਃ ਸ਼ਰਗੁਣਸਨ੍ਧਾਨਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਬਡਿਸ਼ੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਬਨ੍ਧਨਮ੍| ਤੇਸਾਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਗਣ੍ਡੂਪਦਮੁਖਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮਾਹ- ਏਸਣੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਏਸਣਂ ਗਮ੍ਭੀਰਪਾਕਾਦੌ ਪੂਯਾਦ੍ਯਨ੍ਵੇਸਣਂ; ਵ੍ਯੂਹਨਮੂਰ੍ਧ੍ਵੀਕਰਣਂ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵੋਤ੍ਤੁਣ੍ਡਿਤਸ੍ਯੋਦ੍ਧਰਣਾਰ੍ਥਂ, ਵਾਰਙ੍ਗੇਣਾਨੁਸਰਣਮਿਤ੍ਯੇਕੇ | ਮਸੂਰਦਲੇਤਿ ਮਸੂਰਸ੍ਯ ਦਲਿਤਸ੍ਯ ਨਿਸ੍ਤੁਸਖਣ੍ਡਂ ਦਲਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਨਤਾਗ੍ਰੇ ਇਤਿ ਮਨਾਗ੍ਵਕ੍ਰਾਗ੍ਰੇ| ਸਟ੍ ਕਾਰ੍ਪਾਸਕਤੋਸ੍ਣੀਸਾਣੀਤਿ ਤੂਲਵੇਸ੍ਟਿਤਾਗ੍ਰਾਣਿ, ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨਕ੍ਰਿਯਾਸੁ ਪ੍ਰੋਞ੍ਛਨਕ੍ਰਿਯਾਸੁ| ਤ੍ਰੀਣਿ ਦਰ੍ਵ੍ਯਾਕਤੀਨੀਤਿ ਦਰ੍ਵੀ ਦਾਰੁਹਸ੍ਤਕਃ| ਖਲ੍ਲਮੁਖਾਨਿ ਨਿਮ੍ਨਮੁਖਾਨਿ| ਜਾਮ੍ਬਵਵਦਨਾਨੀਤਿ ਜਮ੍ਬੁਫਲਮੁਖਾਕਤੀਨਿ| ਕੋਲਾਸ੍ਥਿਦਲਮਾਤ੍ਰਮੁਖਮਿਤਿ ਬਦਰਾਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਵਿਦਲਪ੍ਰਮਾਣਂ; ਖਲ੍ਲਤੀਕ੍ਸ੍ਣੌਸ੍ਠਮਿਤਿ ਖਲ੍ਲਂ ਨਿਮ੍ਨਂ ਮਧ੍ਯੇ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੌਸ੍ਠਂ ਤ੍ਵਨ੍ਤੇ| ਕਲਾਯਪਰਿਮਣ੍ਡਲਮਿਤਿ ਕਲਾਯਮਾਤ੍ਰਂ ਪਰਿਤੋ ਮਣ੍ਡਲਂ ਵਰ੍ਤੁਲਮ੍, ਉਭਯਤੋ ਮੁਕੁਲਾਗ੍ਰਮਿਤਿ ਦ੍ਵਯੋਰਨ੍ਤਯੋਃ ਕਲਿਕਾਵਦਗ੍ਰਂ; ਦੈਰ੍ਘ੍ਯੇਣ ਤ੍ਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲਂ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਗਣ੍ਡੂਪਦਮੁਖਾਦੀਨਾਮਙ੍ਕੁਸ਼ਵਦਨਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼ਲਾਕਾਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਤੁਲ੍ਯਾਕਤਿਤ੍ਵੇਪਿ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਸਟ੍ਤ੍ਵਾਦੀਨਿ ਕਾਰ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸੀਣਿ||੧੪||
Adhikarana 14 (15-16) · Śloka 16
ਉਪਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਪਿ- ਰਜ੍ਜੁਵੇਣਿਕਾਪਟ੍ਟਚਰ੍ਮਾਨ੍ਤਵਲ੍ਕਲਲਤਾਵਸ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਠੀਲਾਸ਼੍ਮਮੁਦ੍ਗਰਪਾਣਿਪਾਦਤਲਾਙ੍ਗੁਲਿਜਿਹ੍ਵਾ- ਦਨ੍ਤਨਖਮੁਖਬਾਲਾਸ਼੍ਵਕਟਕਸ਼ਾਖਾਸ੍ਠੀਵਨਪ੍ਰਵਾਹਣਹਰ੍ਸਾਯਸ੍ਕਾਨ੍ਤਮਯਾਨਿ ਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਭੇਸਜਾਨਿ ਚੇਤਿ ||੧੫|| ਏਤਾਨਿ ਦੇਹੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਹਸ੍ਯਾਵਯਵੇ ਤਥਾ | ਸਨ੍ਧੌ ਕੋਸ੍ਠੇ ਧਮਨ੍ਯਾਂ ਚ ਯਥਾਯੋਗਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੧੬||
उपयन्त्राण्यपि- रज्जुवेणिकापट्टचर्मान्तवल्कललतावस्त्राष्ठीलाश्ममुद्गरपाणिपादतलाङ्गुलिजिह्वा- दन्तनखमुखबालाश्वकटकशाखाष्ठीवनप्रवाहणहर्षायस्कान्तमयानि क्षाराग्निभेषजानि चेति ||१५|| एतानि देहे सर्वस्मिन् देहस्यावयवे तथा | सन्धौ कोष्ठे धमन्यां च यथायोगं प्रयोजयेत् ||१६||
🔊 Audio coming soon
ਉਪਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ੍ਟੁਮਾਹ- ਉਪਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਪਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣੀਤਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਸਮੀਪਵਰ੍ਤੀਨਿ, ਹੀਨਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣੀਤ੍ਯਨ੍ਯੇ | ਰਜ੍ਜੁਃ ਮੁਞ੍ਜਾਦਿਵਿਰਚਿਤੋ ਗੁਣਃ; ਵੇਣਿਕਾ ਗੁਣਤ੍ਰਯਗ੍ਰਥਿਤਾ; ਚਰ੍ਮਾਨ੍ਤਂ ਚਰ੍ਮਾਵਯਵਃ, ਅਤ੍ਰ `ਵਰ੍ਮਾਨ੍ਤਮ੍’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵਰ੍ਮ ਸਨ੍ਨਾਹਃ; ਵਲ੍ਕਲਂ ਪਲਾਸ਼ੋਦੁਮ੍ਬਰਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਵਕ੍, ਸਾ ਚ ਭਗ੍ਨਾਦਿਬਨ੍ਧਨਯਨ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਂ; ਲਤਾ ਪ੍ਰਤਾਨਿਨੀ ‘ਵੇਲਿ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ; ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਕਰ੍ਪਟਃ; ਅਸ੍ਠੀਲਾਸ਼੍ਮੇਤਿ ਅਸ੍ਠੀਲਾ ਦੀਰ੍ਘਵਰ੍ਤੁਲਪਾਸਾਣਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਲੌਹਕਾਰਾਣਾਂ ਲੌਹੀਂ ਦੀਰ੍ਘਵਰ੍ਤੁਲਭਾਣ੍ਡਿਕਾਮਾਹੁਃ, ਤਯਾ ਤੁਲ੍ਯੋਸ਼੍ਮਾ ਅਸ੍ਠੀਲਾਸ਼੍ਮਾ, ਸ ਚਾਸ੍ਠੀਲਾਸ਼੍ਮਾ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ; ਮੁਦ੍ਗਰਃ ਕਾਸ੍ਠਾਦਿਕਤਃ, ਅਯਮਸ੍ਥਿਵਿਦਸ੍ਟਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯ ਚਾਲਨਾਰ੍ਥਂ; ਪਾਣਿਪਾਦਤਲਮਿਤਿ ਤਲਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪਾਣਿਪਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਅਸ਼੍ਵਕਟਕਃ ਘੋਟਕਕਵਿਕਾਚੂਡਕਂ, ਸ਼ਾਖਾ ਵਕ੍ਸਸ੍ਯ, ਅਨਯੋਃ ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਸ਼ਲ੍ਯਾਪਨਯਨੀਯੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ; ਸ੍ਠੀਵਨਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਦਿਨਿਰਸਨਂ; ਪ੍ਰਵਾਹਣਂ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਸ਼੍ਰੁਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਾਦਿ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਕ੍ਸਿਰਜਃਸ਼ਲ੍ਯਾਦਿਸੁ; ਹਰ੍ਸਃ ਤੁਸ੍ਟਿਃ; ਅਯਸ੍ਕਾਨ੍ਤਃ ਪਾਸਾਣਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਆਕਰ੍ਸਕਦ੍ਰਾਵਕਚੁਮ੍ਬਕਭ੍ਰਾਮਕਭੇਦਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਃ| ਇਤਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮਾਪ੍ਤੌ, ਸਮਾਪ੍ਤਾਨਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣੀਤਿ| ਸ੍ਵਭਾਵਪਾਚਨਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨਾਦਯੋਨਵਬਦ੍ਧਸ਼ਲ੍ਯੋਦ੍ਧਰਣਹੇਤਵੋ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਦ੍ਯੁਪਯਨ੍ਤ੍ਰੇਸ੍ਵੇਵਾਨ੍ਤਰ੍ਭੂਤਾ ਇਤਿ ਪਥਙ੍ਨੋਕ੍ਤਾਃ| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਪ੍ਰਵਾਹਣਗ੍ਰਹਣੇਨ ਤਾਵਦਸ਼੍ਰੁਕ੍ਸਵਥੁਪ੍ਰਭਤੀਨਾਮਪ੍ਯਤ੍ਰ ਗ੍ਰਹਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍||੧੫-੧੬||
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
ਯਨ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਾਣਿ ਤੁ- ਨਿਰ੍ਘਾਤਨਪੂਰਣਬਨ੍ਧਨਵ੍ਯੂਹਨਵਰ੍ਤਨਚਾਲਨਵਿਵਰ੍ਤਨਵਿਵਰਣਪੀਡਨਮਾਰ੍ਗਵਿਸ਼ੋਧਨਵਿਕਰ੍ਸਣਾਹਰਣਾਞ੍ਛਨੋਨ੍ਨਮਨ- ਵਿਨਮਨਭਞ੍ਜਨੋਨ੍ਮਥਨਾਚੂਸਣੈਸਣਦਾਰਣਰ੍ਜੂਕਰਣਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਪ੍ਰਧਮਨਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨਾਨਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ||੧੭||
यन्त्रकर्माणि तु- निर्घातनपूरणबन्धनव्यूहनवर्तनचालनविवर्तनविवरणपीडनमार्गविशोधनविकर्षणाहरणाञ्छनोन्नमन- विनमनभञ्जनोन्मथनाचूषणैषणदारणर्जूकरणप्रक्षालनप्रधमनप्रमार्जनानि चतुर्विंशतिः ||१७||
🔊 Audio coming soon
ਕਾਨਿ ਪੁਨਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕਰ੍ਮਾਣੀਤ੍ਯਾਹ- ਯਨ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਾਣਿ ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਰ੍ਘਾਤਨਮ੍ ਇਤਸ਼੍ਚੇਤਸ਼੍ਚ ਵਿਚਾਲ੍ਯ ਨਿਰ੍ਹਰਣਮ੍, ਇਤਸ਼੍ਚੇਤਸ਼੍ਚ ਘਟ੍ਟਨਮਿਤ੍ਯੇਕੇ; ਪੂਰਣਂ ਬਸ੍ਤਿਨੇਤ੍ਰਪ੍ਰਭਤਿਭਿਸ੍ਤੈਲਾਦਿਨਾ; ਬਨ੍ਧਨਂ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਦਿਨਾ; ਵ੍ਯੂਹਨਮ੍ ਅਤ੍ਰੈਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਂ ਪ੍ਰਾਕ੍; ਵਰ੍ਤਨਂ ਵਿਸਤਸ੍ਯ ਵਰ੍ਤੁਲੀਕਰਣਂ; ਚਾਲਨਂ ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਤਰਨਯਨਮ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਸ਼ਲ੍ਯਕਮ੍ਪਨਮਾਹੁਃ; ਵਿਵਰ੍ਤਨਂ ਕਰ੍ਣਵਾਯੋਰ੍ਨਿਸ੍ਕਾਸਯਿਤੁਮਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਕਰ੍ਣਲਗ੍ਨਸ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਨਿਵਰ੍ਤਨਮ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਯਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਭ੍ਰਾਮਣਮਨ੍ਤਰੇ ਵਾ; ਵਿਵਰਣਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਂ, ਮਾਂਸਚ੍ਛੇਦਾਵਕਾਸ਼ਦਾਨੇਨ ਵਿਵਰਣਮਿਤ੍ਯੇਕੇ, ‘ਵਿਵਰਣਂ ਪ੍ਰਸਾਰਣਮ੍’ ਇਤਿ ਲਕ੍ਸ੍ਮਣਟਿਪ੍ਪਣਕੇਨੋਕ੍ਤਂ; ਪੀਡਨਂ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਪੂਯਾਦਿਨਿਰ੍ਗਮਨਾਰ੍ਥਮਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾਦਿਨਾ; ਮਾਰ੍ਗਵਿਸ਼ੋਧਨਂ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਸਙ੍ਗੇ; ਵਿਕਰ੍ਸਣਂ ਵਿਗਹ੍ਯ ਕਰ੍ਸਣਮ, ਅਨ੍ਯੇ ਮਾਂਸਾਦਿਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯ ਮੋਚਨਮਾਹੁਃ; ਆਹਰਣਮਾਨਯਨਮ੍; ਆਞ੍ਛਨਮ੍ ਈਸਨ੍ਮੁਖਾਨਯਨਮ੍, ਈਸਨ੍ਮੁਖੇ ਆਨਯਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਉਨ੍ਨਮਨਮਧਃਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰਕਰ੍ਣਾਦੇਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਯਨਂ; ਵਿਨਮਨਂ ਨਿਮ੍ਨੀ(ਨਮ੍ਰੀ)ਕਰਣਂ; ਭਞ੍ਜਨਂ ਸ਼ਰਕਰ੍ਣਾਦੇਰਾਮਰ੍ਦਨਂ, ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਮਰ੍ਦਨਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ; ਉਨ੍ਮਥਨਂ ਪ੍ਰਨਸ੍ਟਸ੍ਯ ਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯ ਮਾਰ੍ਗੇ ਸ਼ਲਾਕਾਦਿਭਿਰਾਲੋਡਨਮ੍; ਆਚੂਸਣਂ ਵਿਸਦੁਸ੍ਟਸ੍ਤਨ੍ਯਰੁਧਿਰੇਸੁ ਸ਼ਙ੍ਗਾਲਾਬੂਭ੍ਯਾਂ ਮੁਖੇਨ ਵਾ; ਏਸਣਂ ਗਣ੍ਡੂਪਦਮੁਖੇਨ ਗਤਿਵ੍ਰਣੋਤ੍ਸਙ੍ਗਸ਼ਲ੍ਯਾਦੀਨਾਂ; ਦਾਰਣਂ ਸ਼ਰਕਰ੍ਣਾਦਿਦ੍ਵਿਧਾਕਰਣਮ੍; ਜੂਕਰਣਂ ਕੁਟਿਲਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯ; ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਂ ਤੋਯਾਦਿਭਿਰ੍ਵ੍ਰਣੋਤ੍ਸਙ੍ਗਾਦੀਨਾਂ; ਪ੍ਰਧਮਨਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ਲ੍ਯਸਙ੍ਗੇ ਨਾਸਿਕਾਯਾਂ ਨਾਡ੍ਯਾ ਚੂਰ੍ਣਕ੍ਸੇਪਣਂ; ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨਂ ਪ੍ਰੋਞ੍ਛਨਂ ਬਾਲਾਙ੍ਗੁਲਿਵਸ੍ਤ੍ਰੈਰਕ੍ਸਿਰਜਃਸ਼ਲ੍ਯਾਦਿਸੁ||੧੭||
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਚਾਪਿ ਵਿਭਜੇਦ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਾਣਿ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ | ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਵਿਕਲ੍ਪਤ੍ਵਾਚ੍ਛਲ੍ਯਾਨਾਮਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ||੧੮||
स्वबुद्ध्या चापि विभजेद्यन्त्रकर्माणि बुद्धिमान् | असङ्ख्येयविकल्पत्वाच्छल्यानामिति निश्चयः ||१८||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਨਾਨਾਵਿਧਸ਼ਲ੍ਯਾਕਾਰੇਣ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਬਹੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯਾਮਨਿਯਮਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਚਾਪੀਤ੍ਯਾਦਿ||੧੮||
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
ਤਤ੍ਰ, ਅਤਿਸ੍ਥੂਲਮ੍, ਅਸਾਰਮ੍, ਅਤਿਦੀਰ੍ਘਮ੍, ਅਤਿਹ੍ਰਸ੍ਵਮ੍, ਅਗ੍ਰਾਹਿ, ਵਿਸਮਗ੍ਰਾਹਿ, ਵਕ੍ਰਂ, ਸ਼ਿਥਿਲਮ੍, ਅਤ੍ਯੁਨ੍ਨਤਮ੍, ਮਦੁਕੀਲਂ, ਮਦੁਮੁਖਂ, ਮਦੁਪਾਸ਼ਮ੍, ਇਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਯਨ੍ਤ੍ਰਦੋਸਾਃ ||੧੯||
तत्र, अतिस्थूलम्, असारम्, अतिदीर्घम्, अतिह्रस्वम्, अग्राहि, विषमग्राहि, वक्रं, शिथिलम्, अत्युन्नतम्, मृदुकीलं, मृदुमुखं, मृदुपाशम्, इति द्वादश यन्त्रदोषाः ||१९||
🔊 Audio coming soon
ਯਨ੍ਤ੍ਰਦੋਸਾਨ੍ ਵਕ੍ਤੁਮਾਹ- ਤਤ੍ਰਾਤਿਸ੍ਥੂਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸਾਰਮਸ਼ੁਦ੍ਧਲੋਹਾਦਿਘਟਿਤਮ੍| ਅਗ੍ਰਾਹਿ ਵਿਕਤਮੁਖਮ੍| ਵਿਸਮਗ੍ਰਾਹਿ ਏਕਦੇਸ਼ਗ੍ਰਾਹਿ| ਵਕ੍ਰਮ੍ ਅਨਜੁ| ਸ਼ਿਥਿਲਂ ਪੀਡਨਾਕ੍ਸਮਮ੍| ਅਤ੍ਯੁਨ੍ਨਤਮ੍ ਉਚ੍ਛ੍ਰਿਤਕੀਲਕਾਦਿ| ਮਦੁਕੀਲਂ ਦੁਰ੍ਬਲਸ਼ਲ੍ਯਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਵਕ੍ਰਸ਼ਿਥਿਲਾਤ੍ਯੁਨ੍ਨਤਮਦੁਕੀਲਂ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਅਤ੍ਰ ਕੀਲਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਕ੍ਰਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਤੇਨ ਵਕ੍ਰਕੀਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਮਦੁਪਾਸ਼ਂ ਤਨੁਪਾਸ਼ਮ੍| ਮਦੁਮੁਖਂ ਸ਼ਲ੍ਯਪੀਡਨਾਸਹਮੁਖਮ੍| ਏਤੇ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਦੋਸਾ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾਃ||੧੯||
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
ਏਤੈਰ੍ਦੋਸੈਰ੍ਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਮਸ੍ਟਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍ | ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਭਿਸਜਾ ਜ੍ਞੇਯਂ ਤਦ੍ਧਿ ਕਰ੍ਮਸੁ ਯੋਜਯੇਤ੍ ||੨੦||
एतैर्दोषैर्विनिर्मुक्तं यन्त्रमष्टादशाङ्गुलम् | प्रशस्तं भिषजा ज्ञेयं तद्धि कर्मसु योजयेत् ||२०||
🔊 Audio coming soon
ਯਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਵਂ ਵਕ੍ਤੁਮਾਹ- ਏਤੈਰ੍ਦੋਸੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ||੨੦||
Adhikarana 19 (21) · Śloka 21
ਦਸ਼੍ਯਂ ਸਿਂਹਮੁਖਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤੁ ਗੂਢਂ ਕਙ੍ਕਮੁਖਾਦਿਭਿਃ | ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਿਵ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ||੨੧||
दृश्यं सिंहमुखाद्यैस्तु गूढं कङ्कमुखादिभिः | निर्हरेत शनैः शल्यं शास्त्रयुक्तिव्यपेक्षया ||२१||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿਸਯਭੇਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਦਸ਼੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਸ਼੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਗਤਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ, ਗੂਢਮ੍ ਅਦਸ਼੍ਯਮ੍| ਕਙ੍ਕਮੁਖਾਦਿਭਿਰਿਤਿ ਅਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਧਾਨਵਾਚੀ, ਤੇਨ ਕਙ੍ਕਮੁਖਮਾਦਿ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਯੇਸਾਂ ਤੈਰ੍ਨਿਰ੍ਹਰੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਯਦਿ ਪੁਨਰਿਹਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਧਾਨਵਾਚੀ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦਾ ਕਾਕਮੁਖਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਣਂ ਨ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ| ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਿਵ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯੇਤਿ ਵਿਵਿਧਾ ਅਪੇਕ੍ਸਾ ਵ੍ਯਪੇਕ੍ਸਾ, ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾ ਅਪੇਕ੍ਸਾ ਵਾ||੨੧||
Adhikarana 20 (22) · Śloka 22
ਨਿ(ਵਿ)ਵਰ੍ਤਤੇ ਸਾਧ੍ਵਵਗਾਹਤੇ ਚ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਨਿਗਹ੍ਯੋਦ੍ਧਰਤੇ ਚ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ | ਯਨ੍ਤ੍ਰੇਸ੍ਵਤਃ ਕਙ੍ਕਮੁਖਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਸ੍ਥਾਨੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਧਿ(ਵਿ)ਕਾਰਿ ਚੈਵ ||੨੨||
नि(वि)वर्तते साध्ववगाहते च शल्यं निगृह्योद्धरते च यस्मात् | यन्त्रेष्वतः कङ्कमुखं प्रधानं स्थानेषु सर्वेष्वधि(वि)कारि चैव ||२२||
🔊 Audio coming soon
ਕਙ੍ਕਮੁਖਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਨਿਵਰ੍ਤਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਸਾਧ੍ਵਿਤਿ ਸਾਧੁ ਝਟਿਤਿ ਨਿਃਸਰਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਅਵਗਾਹਤੇ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਚ ਸਾਧੁ, ਅਨ੍ਯੇਸਾਂ ਸਿਂਹਮੁਖਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਥੂਲਮੁਖਤ੍ਵੇਨ ਸਾਧ੍ਵਵਗਾਹਨਸਾਧੁਨਿਵਰ੍ਤਨਾਭਾਵਾਤ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਵਿਵਰ੍ਤਤੇ ਵਤ੍ਤਤ੍ਵਾਦਨ੍ਤਰ੍ਭ੍ਰਮਤੀਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਨਿਗਹ੍ਯ ਗਹੀਤ੍ਵਾ, ਉਦ੍ਧਰਤੇ ਆਕਰ੍ਸਤਿ| ਸ੍ਥਾਨੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਿਤਿ ਸਨ੍ਧਿਧਮਨ੍ਯਾਦਿਸੁ| ਅਧਿਕਾਰਿ ਅਸ੍ਯ ਕਙ੍ਕਮੁਖਸ੍ਯ ਅਧਿਕਾਰੋਸ੍ਤਿ ਨਾਨ੍ਯਸ੍ਯ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਅਵਿਕਾਰਿ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ ਏਵ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਾਰ੍ਥ ਇਤਿ||੨੨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਯਨ੍ਤ੍ਰਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੭||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने यन्त्रविधिर्नाम सप्तमोऽध्यायः ||७||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਪ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੭||