Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātō yōgyāsūtrīyamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
अथातो योग्यासूत्रीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
athāta iti| yōgyā samyakkarmābhyāsaḥ, yōgyāyāḥ sūtraṁ, tadvidyatē yasmin sa tathā; anyē tu yōgyākhyāpakaṁ sūtraṁ yōgyāsūtraṁ, tadadhikr̥tya kr̥tō'dhyāyō yōgyāsūtrīyaḥ, taṁ tathā||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
adhigatasarvaśāstrārthamapi śiṣyaṁ yōgyāṁ kārayēt | snēhādiṣu chēdyādiṣu ca karmapathamupadiśēt | subahuśrutō'pyakr̥tayōgyaḥ karmasvayōgyō bhavati ||3||
अधिगतसर्वशास्त्रार्थमपि शिष्यं योग्यां कारयेत् | स्नेहादिषु छेद्यादिषु च कर्मपथमुपदिशेत् | सुबहुश्रुतोऽप्यकृतयोग्यः कर्मस्वयोग्यो भवति ||३||
🔊 Audio coming soon
adhigatētyādi| snēhādiṣviti ādiśabdāt svēdavamanavirēcanāsthāpanānuvāsanādīnāṁ grahaṇaṁ, chēdyādiṣviti ādiśabdādbhēdyādīnāṁ saptānāṁ grahaṇaṁ; yadyapyasmin tantrē chēdyādikarmaṇāṁ prādhānyaṁ tathāpi chēdyādiṣvapi prāk snēhādi prayujyata iti prāk snēhādigrahaṇam; anyē ‘chēdyādiṣu snēhādiṣu ca’ iti paṭhanti| karmapathaṁ kriyāmārgam| kutō'dhigatasarvaśāstrārthamapi śiṣyaṁ yōgyāṁ kārayēdityāha- subahuśrutō'pītyādi| akr̥tayōgyaḥ akr̥takarmābhyāsaḥ| karmasu kriyāsu||3||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
tatra, puṣpaphalālābūkālindakatrapusai(sō)rvārukarkārukaprabhr̥tiṣu chēdyaviśēṣān darśayēt, utkartanāpakartanāni cōpadiśēt; dr̥tibastiprasēvakaprabhr̥tiṣūdakapaṅkapūrṇēṣu bhēdyayōgyāṁ; sarōmṇi carmaṇyātatē lēkhyasya; mr̥tapaśusirāsūtpalanālēṣu ca vēdhyasya; ghuṇōpahatakāṣṭhavēṇunalanālīśuṣkālābūmukhēṣvēṣyasya; panasabimbībilvaphalamajjamr̥tapaśudantēṣvāhāryasya; madhūcchiṣṭōpaliptē śālmalīphalakē visrāvyasya; sūkṣmaghanavastrāntayōrmr̥ducarmāntayōśca sīvyasya; pustamayapuruṣāṅgapratyaṅgaviśēṣēṣu bandhanayōgyāṁ; mr̥duṣu māṁsakhaṇḍēṣvagnikṣārayōgyāṁ; mr̥ducarmamāṁsapēśīṣūtpalanālēṣu ca karṇasandhibandhayōgyām; udakapūrṇaghaṭapārśvasrōtasyalābūmukhādiṣu ca nētrapraṇidhānabastivraṇabastipīḍanayōgyāmiti ||4||
तत्र, पुष्पफलालाबूकालिन्दकत्रपुसै(सो)र्वारुकर्कारुकप्रभृतिषु छेद्यविशेषान् दर्शयेत्, उत्कर्तनापकर्तनानि चोपदिशेत्; दृतिबस्तिप्रसेवकप्रभृतिषूदकपङ्कपूर्णेषु भेद्ययोग्यां; सरोम्णि चर्मण्यातते लेख्यस्य; मृतपशुसिरासूत्पलनालेषु च वेध्यस्य; घुणोपहतकाष्ठवेणुनलनालीशुष्कालाबूमुखेष्वेष्यस्य; पनसबिम्बीबिल्वफलमज्जमृतपशुदन्तेष्वाहार्यस्य; मधूच्छिष्टोपलिप्ते शाल्मलीफलके विस्राव्यस्य; सूक्ष्मघनवस्त्रान्तयोर्मृदुचर्मान्तयोश्च सीव्यस्य; पुस्तमयपुरुषाङ्गप्रत्यङ्गविशेषेषु बन्धनयोग्यां; मृदुषु मांसखण्डेष्वग्निक्षारयोग्यां; मृदुचर्ममांसपेशीषूत्पलनालेषु च कर्णसन्धिबन्धयोग्याम्; उदकपूर्णघटपार्श्वस्रोतस्यलाबूमुखादिषु च नेत्रप्रणिधानबस्तिव्रणबस्तिपीडनयोग्यामिति ||४||
🔊 Audio coming soon
śalyatantrasya chēdyādikarmaprādhānyāt prāk chēdyādiyōgyāmupadarśayannāha- tatra puṣpaphalētyādi| puṣpaphalaṁ kūṣmāṇḍaḥ, kālindakō jōnnālaḥ kūṣmāṇḍabhēdaḥ, trapusādayaḥ karkaṭībhēdāḥ, prabhr̥tigrahaṇācchīrṇavr̥ntādīnāṁ grahaṇam| chēdyaviśēṣāniti gōtīrthārdhalāṅgalakaprabhr̥tīn| utkartanam ūrdhvakartanam, aparakartanam adhaśchēdaḥ| dr̥tibastītyādi dr̥tiḥ carmapuṭakaṁ , bastiḥ mūtrapuṭakaṁ, prasēvakaḥ carmakhallapuṭaḥ , udakapaṅkamiti udakamiśraḥ paṅkaḥ udakapaṅkaḥ| sarōmṇītyādi| ātatē prasāritē| mr̥tapaśusirāsviti mr̥tāḥ paśavō'jādayastēṣāṁ sirāsu| panasētyādi panasō bahiḥkaṇṭakī mahāphalaḥ ‘kaṭahala’ iti lōkē; panasādīnāṁ phalāni tēṣāṁ majjā| madhūcchiṣṭētyādi madhūcchiṣṭaṁ madhusikthakam| śālmalīphalakē śālmalīpaṭṭakē| pustamayētyādi pustamayaḥ puruṣō vastrādiracitō manuṣyaḥ| mr̥ducarmētyādi māṁsapēśī māṁsavartiḥ| udakētyādi| nētrapraṇidhānaṁ nētrapravēśanaṁ, bastivraṇabastipīḍanaṁ ca, anayōryōgyāṁ kārayēt; kva kārayēt? udakapūrṇaghaṭapārśvasrōtasi; na kēvalaṁ jalapūrṇaghaṭapārśvacchidrē alābūmukhādiṣu cētyarthaḥ||4||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
bhavataścātra- ēvamādiṣu mēdhāvī yōgyārhēṣu yathāvidhi | dravyēṣu yōgyāṁ kurvāṇō na pramuhyati karmasu ||5||
भवतश्चात्र- एवमादिषु मेधावी योग्यार्हेषु यथाविधि | द्रव्येषु योग्यां कुर्वाणो न प्रमुह्यति कर्मसु ||५||
🔊 Audio coming soon
bhavataścātrētyādi| ēvamādiṣviti ādiśabdaḥ prakārē, ēvamprakārēṣu yōgyārhēṣu puṣpaphalādiṣu||5||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
tasmāt kauśalamanvicchan śastrakṣārāgnikarmasu | yasya yatrēha sādharmyaṁ tatra yōgyāṁ samācarēt ||6||
तस्मात् कौशलमन्विच्छन् शस्त्रक्षाराग्निकर्मसु | यस्य यत्रेह साधर्म्यं तत्र योग्यां समाचरेत् ||६||
🔊 Audio coming soon
tasmādityādi| yasya karmaṇaḥ, yatra yasmin dravyē, sādharmyaṁ sāmyaṁ, tasya tatra yōgyāṁ samācarēditi| kēcidēvamādiṣu mēdhāvītyādiślōkasyāgrē āpātanikāpūrvaṁ ślōkamēkaṁ paṭhanti; tadyathā- anuktaṁ yōgyāviṣayamupagrahītumāha- ‘dr̥ṣṭāntamātramuddiṣṭaṁ’- ityādi, sa ca vartamānēṣu pustakēṣu na paṭhyata ityasmābhirupēkṣitaḥ||6||
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
iti suśrutasaṁhitāyāṁ sūtrasthānē yōgyāsūtrīyō nāma navamō'dhyāyaḥ ||9||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने योग्यासूत्रीयो नाम नवमोऽध्यायः ||९||
🔊 Audio coming soon
iti śrīḍalha(hla)ṇaviracitāyāṁ nibandhasaṅgrahākhyāyāṁ suśrutavyākhyāyāṁ sūtrasthānē yōgyāsūtrīyō nāma navamō'dhyāyaḥ|