60. amānuṣōpasargapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோऽமாநுஷோபஸர்கப்ரதிஷேதமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

காயசிகித்ஸாபாரிஶேஷ்யாத் பூதவித்யாமாரப்துகாம ஆதௌ மூத்ரகச்ச்ராநந்தரஂ மூத்ரகச்ச்ரே ப்ரதிக்ஷணமல்பால்பஂ மேஹதோऽஸம்யகாசமநேநாஶௌசாதமாநுஷோபஸர்கஸம்பாவநாயாமமாநுஷஜந்யவ்யாதிப்ரதிஷேதாரம்போ யுக்த இத்யத ஆஹ- அதாத இத்யாதி| அதேதி காயசிகித்ஸாநந்தரம்| அத இதி ஹேதௌ| ஹேதுஶ்சபாதநிகாயாமேவ ப்ரகடீகதஃ| அமாநுஷா தேவாதிக்ரஹாஃ, தேஷாமுபஸர்க உபத்ரவஃ, தஸ்ய ப்ரதிஷேதஃ சிகித்ஸிதஂ, தத்விவிதப்ரகாரமாபிமுக்யேந ஶிஷ்யாணாஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| அந்யே து ‘அமாநுஷோபஸர்க’ இத்யத்ர ‘அமாநுஷாபாத’ இதி படந்தி; அமாநுஷாணி பூதாநி, தேஷாமாபாதா பீடேதி வ்யாக்யாநயந்தி||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

நிஶாசரேப்யோ ரக்ஷ்யஸ்து நித்யமேவ க்ஷதாதுரஃ | இதி யத் ப்ராகபிஹிதஂ விஸ்தரஸ்தஸ்ய வக்ஷ்யதே ||௩||

நிஶாசரேப்ய இத்யாதி| அத்ர நிஶாசரா தேவாதிக்ரஹா உச்யந்தே, நிஶாவிஹாரித்வாதஸகாதிபோஜநத்வாச்ச; யத்வ்ரணிதோபாஸநீயே ‘ரக்ஷாஂஸி’ இத்யுக்தஂ தத்ரக்ஷஸாஂ விஶேஷேண ததாஸ்வரூபக்யாபநாய| ப்ராகிதி த்விவ்ரணீயே| அந்யே து நிஶாசரஶப்தேந ராக்ஷஸாநேவாஹுஃ||௩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

குஹ்யாநாகதவிஜ்ஞாநமநவஸ்தாऽஸஹிஷ்ணுதா | க்ரியா வாऽமாநுஷீ யஸ்மிந் ஸக்ரஹஃ பரிகீர்த்யதே ||௪||

இதாநீஂ ஸாமாந்யக்ரஹலக்ஷணமாஹ- குஹ்யேத்யாதி| குஹ்யாஂ குப்தம், அநாகதஂ பாவி, தயோர்விஜ்ஞாநம்| அநவஸ்தா அநவஸ்திதிஃ| அஸஹிஷ்ணுதா க்ரோதநத்வம்| அமாநுஷீ க்ரியா வரதாநாதிகா, லங்கநப்லவநாதிகேத்யந்யே, அமாநுஷீ யா மாநுஷைஃ கர்துஂ ந ஶக்யதே| யஸ்மிந் ஆதுரே| ஸக்ரஹோ க்ரஹஸஹிதஃ||௪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

அஶுசிஂ பிந்நமர்யாதஂ க்ஷதஂ வ யதி வாऽக்ஷதம் | ஹிஂஸ்யுர்ஹிஂஸாவிஹாரார்தஂ ஸத்காரார்தமதாபி வா ||௫||

யாதஶஂ பூதாநி ஹிஂஸந்தி, யாதஶஂ வா ஜிகக்ஷந்தி, தமாஹ- அஶுசிமித்யாதி| பிந்நமர்யாதஂ த்யக்தோசிதக்ரமம், அபக்ஷ்யபக்ஷணே அகம்யாகமநே ததா ஹிஂஸாதௌ ச ப்ரவத்தத்வாத்; க்ஷதஂ வ்ரணிதம், அக்ஷதஂ வ்ரணரஹிதமபி ஶௌசாதிஹீநஂ ஹிஂஸ்யுஃ| ஹிஂஸாவிஹாரோ வதக்ரீடா, ததர்தஂ; ஸத்காரார்தஂ பூஜார்தஂ; அந்யே விஹாரஶப்தேந ரதிஂ மந்யந்தே, தத்ர ஹிஂஸாயாஂ யா ரதிஸ்ததர்தம்||௫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

அஸங்க்யேயா க்ரஹகணா க்ரஹாதிபதயஸ்து யே | வ்யஜ்யந்தே விவிதாகாரா பித்யந்தே தே ததாऽஷ்டதா ||௬||

க்ரஹாணாமஸங்க்யேயத்வஂ க்ரஹாதிபாநாஂ சாஷ்டத்வஂ தர்ஶயந்நாஹ- அஸங்க்யேயா இத்யாதி| க்ரஹாதிபதயோ தேவதைத்யாதயஃ| துஶப்தஃ புநரர்தே| வ்யஜ்யந்தே பதக் ப்ரதீயந்தே| விவிதாகாரா விவிதலக்ஷணாஃ| தே புநரஷ்டதா பித்யந்தே| அந்யே து ‘க்ரஹாதிபதிபிஸ்து தே| வ்யஞ்ஜநைஃ’ இதி படித்வா வ்யாக்யாநயந்தி- தே க்ரஹகணா யத்யப்யஸங்க்யேயாஸ்ததாऽபி க்ரஹாதிபதிபிஃ ஸ்வஸ்வாமிபிஃ கத்வா அஷ்டதா பித்யந்தே அஷ்டபேதபிந்நா பவந்தீத்யர்தஃ; கிஂவிஶிஷ்டாஸ்தே? வ்யஞ்ஜநைர்விவிதாகாரா விலக்ஷணாஃ||௬||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

தேவாஸ்ததா ஶத்ருகணாஶ்ச தேஷாஂ கந்தர்வயக்ஷாஃ பிதரோ புஜங்காஃ | ரக்ஷாஂஸி யா சாபி பிஶாசஜாதிரேஷோऽஷ்டகோ தேவகணோ க்ரஹாக்யஃ ||௭||

தேஷாமஷ்டவிதத்வமாஹ- தேவதாஸ்ததேத்யாதி| தீவ்யந்தீதி தேவாஃ| தேஷாஂ தேவாநாஂ ஶத்ருகணா தைத்யஸமூஹாஃ| கந்தர்வா தேவகாயநா ஹாஹாஹூஹூப்ரபதயஃ| யக்ஷாஃ குபேராதயஃ | பிதரஃ அக்நிஷ்வாத்தாதயஃ| புஜங்கா வாஸுகிப்ரபதயஃ| ரக்ஷாஂஸி மநுஷ்யபக்ஷணகாரீணி ஹேதிப்ரஹேதிகுலஜாதாநி| பிஶாசாஃ பிஶிதாஶாநாஃ, தேஷாஂ ஜாதிஃ||௭||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

ஸந்துஷ்டஃ ஶுசிரபி சேஷ்டகந்தமால்யோ நிஸ்தந்த்ரீ ஹ்யவிததஸஂஸ்கதப்ரபாஷீ | தேஜஸ்வீ ஸ்திரநயநோ வரப்ரதாதா ப்ரஹ்யண்யோ பவதி நரஃ ஸ தேவஜுஷ்டஃ ||௮||

தேவாதிக்ரஹகஹீதாநாஂ ப்ரத்யேகஂ லக்ஷணமாஹ- ஸந்துஷ்ட இத்யாதி| ஶுசிஃ ஶௌசயுக்தஃ| இஷ்டாநி அபிலஷிதாநி கந்தமால்யாநி யஸ்ய ஸஃ; கந்தாஃ குங்குமசந்தநாதிகாஃ, மால்யாநி புஷ்பாணி| ‘ஶுசிரபி சேஷ்டமால்யகந்த’ இத்யத்ராந்யே ‘ஶுசிரஹதேஷ்டகந்தமால்ய’ இதி படந்தி, அநுபஹதகந்தமால்ய இதி வ்யாக்யாநயந்தி| அவிததஸஂஸ்கதப்ரபாஷீ அவிததப்ரபாஷீ ஸஂஸ்கதப்ரபாஷீ ச, அவிததஂ யதார்தம் ஸ்திரநயநோ நிமேஷரஹிதஃ||௮||

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

ஸஂஸ்வேதீ த்விஜகுருதேவதோஷவக்தா ஜிஹ்மாக்ஷோ விகதபயோ விமார்கதஷ்டிஃ | ஸந்துஷ்டோ பவதி ந சாந்நபாநஜாதைர்துஷ்டாத்மா பவதி ச தேவஶத்ருஜுஷ்டஃ ||௯||

ஸஂஸ்வேதீத்யாதி| ஸஂஸ்வேதீ ப்ரஸ்வேதயுக்தஃ| ஜிஹ்மாக்ஷோ வக்ரலோசநஃ| விமார்கதஷ்டிஃ விமார்கதர்ஶநஃ, நாஸ்திக இத்யர்தஃ| அந்நஂ பக்தாதி, பாநஂ ஜலாதி, தேஷாஂ ஜாதைஃ ஸமூஹைஃ| துஷ்டாத்மா துஷ்டஸ்வபாவஃ| தேவஶத்ருஜுஷ்டோ தைத்யக்ரஹஜுஷ்ட இத்யர்தஃ||௯||

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

ஹஷ்டாத்மா புலிநவநாந்தரோபஸேவீ ஸ்வாசாரஃ ப்ரியபரிகீதகந்தமால்யஃ | நத்யந் வை ப்ரஹஸதி சாரு சால்பஶப்தஂ கந்தர்வக்ரஹபரிபீடிதோ மநுஷ்யஃ ||௧௦||

ஹஷ்டாத்மேத்யாதி| ஹஷ்டாத்மா ஹர்ஷயுக்தஃ| புலிநவநாந்தரோபஸேவீ புலிநவநமத்யே க்ரீடநஶீலஃ; புலிநஂ ஜலமத்யோத்திதபூதப்ரதேஶஃ| ஸ்வாசாரஃ ஶோபநாசாரஃ| ப்ரியாணி பரிகீதகந்தமால்யாநி யஸ்ய ஸ ததா| சாரு யதா பவதி ஏவஂ நத்யம் அல்பஶப்தஂ யதா ததா ப்ரஹஸதி ஈஷத்தஸதீத்யர்தஃ| ஏவம்பூதோ மநுஷ்யோ கந்தர்வக்ரஜுஷ்டோ ஜ்ஞேயஃ||௧௦||

Adhikarana 10 (11) · Śloka 11

தாம்ராக்ஷஃ ப்ரியதநுரக்தவஸ்த்ரதாரீ கம்பீரோ த்ருதமதிரல்பவாக் ஸஹிஷ்ணுஃ | தேஜஸ்வீ வததி ச கிஂ ததாமி கஸ்மை யோ யக்ஷக்ரஹபரிபீடிதோ மநுஷ்யஃ ||௧௧||

தாம்ராக்ஷ இத்யாதி| தாம்ராக்ஷோ ரக்தநேத்ரஃ| ப்ரியதநுரக்தவஸ்த்ரதாரீ கமநீயஸூக்ஷ்மரக்தவஸ்த்ரபரிதாநஶீலஃ| கம்பீரோ கம்பீரஶீலஃ, ப்ரசுரஸத்த்வ இத்யர்தஃ த்ருதமதிஃ உத்பாந்தமநாஃ, அல்பவாக் அல்பவக்தா, ஸஹிஷ்ணுஃ க்ஷமாயுக்தஃ||௧௧||

Adhikarana 11 (12) · Śloka 12

ப்ரேதேப்யோ விஸஜதி ஸஂஸ்தரேஷு பிண்டாந் ஶாந்தாத்மா ஜலமபி சாபஸவ்யவஸ்த்ரஃ | மாஂஸேப்ஸுஸ்திலகுடபாயஸாபிகாமஸ்தத்புக்தோ பவதி பிதக்ரஹாபிபூதஃ ||௧௨||

ப்ரேதேப்ய இத்யாதி| ப்ரேதேப்யோ மதேப்யஃ, விஸஜதி ததாதி, ஸஂஸ்தரேஷு தர்பஸஂஸ்தரேஷு, பிண்டாந் அந்நமயாந், ஶாந்தாத்மா ஶாந்தஸ்வபாவஃ| ஜலமபி சேதி ந பரஂ தர்பஸஂஸ்தரேஷு பிண்டாந் ததாதி அபி து அபஸவ்யஹஸ்தோ தக்ஷிணஹஸ்தோ ஜலமபி ததாதி சேத்யர்தஃ| பாயஸஃ க்ஷீரஸித்தாஃ தண்டுலாஃ| அபிகாமஃ அபிலாஷுகஃ| தத்புக்தஃ திலாதிபோஜநஃ||௧௨||

Adhikarana 12 (13) · Śloka 13

பூமௌ யஃ ப்ரஸரதி ஸர்பவத் கதாசித் ஸக்கிண்யௌ விலிகதி ஜிஹ்வயா ததைவ | நித்ராலுர்கடமதுதுக்தபாயஸேப்ஸுர்விஜ்ஞேயோ பவதி புஜங்கமேந ஜுஷ்டஃ ||௧௩||

ய இத்யாதி| யோ பூமௌ ஸர்பவத் ப்ரஸரதி உரஸா ப்ரமதி ஸ புஜங்கமேந ஜுஷ்ட இதி ஸம்பந்தஃ| ஸக்கிண்யௌ ஓஷ்டப்ராந்தௌ| விலிகதி விலேடி, தாதுநாமநேகார்தகத்வாத்| ததைவேதி ஸர்பவத்| அந்யே து ‘ததைவ’ இத்யத்ர ‘ப்ரஸக்தஂ’ இதி படந்தி, தத்ர ப்ரஸக்தஂ ஸந்ததஂ விலேடீத்யர்தஃ||௧௩||

Adhikarana 13 (14) · Śloka 14

மாஂஸாஸக்விவிதஸுராவிகாரலிப்ஸுர்நிர்லஜ்ஜோ பஶமதிநிஷ்டுரோऽதிஶூரஃ | க்ரோதாலுர்விபுலபலோ நிஶாவிஹாரீ ஶௌசத்விட் பவதி ச ரக்ஷஸா கஹீதஃ ||௧௪||

மாஂஸாஸகித்யாதி| விவிதாஃ ஸுராவிகாரா மாத்வீகாதயஃ| லிப்ஸுஃ ஆஸ்வாதயிதுமிச்சுஃ| ஶௌசத்விட் ஶௌசஂ த்வேஷ்டி அஶுசிரித்யர்தஃ|||௧௪||

Adhikarana 14 (15) · Śloka 15

உத்தஸ்தஃ கஶபருஷஶ்சிரப்ரலாபீ துர்கந்தோ பஶமஶுசிஸ்ததாऽதிலோலஃ | பஹ்வாஶீ விஜநஹிமாம்புராத்ரிஸேவீ வ்யாவிக்நோ ப்ரமதி ருதந் பிஶாசஜுஷ்டஃ ||௧௫||

உத்தஸ்த இத்யாதி| உத்தஸ்தோ விகததர்ஶநஃ| கஶோ துர்பலஃ| பருஷஃ கர்கஶஃ| சிரப்ரலாபீ சிரகாலஂ பஹுக்ஷணஂ வ்யாப்ய ப்ரலாபீ| அதிலோலஃ அதிசபலஃ| அந்யே து ‘அதிலோலுஃ’ இதி படித்வா அஶநலோலுப இதி வ்யாக்யாநயந்தி, யதா- பீமோ பீமஸேந இதி| பஹ்வாஶீ ப்ரசுரபோக்தா| விஜநஂ நிர்ஜநஸ்தாநஂ, ஹிமாம்புஸேவீ ஶீதாம்புஸேவீ, ராத்ரிஸேவீ ராத்ரிவிஹாரீத்யர்தஃ| வ்யாவிக்ந உத்விக்நஃ| அந்யே த்வத்ர ‘வ்யாசேஷ்டஂ’ இதி படந்தி, விருத்தசேஷ்டஂ யதா பவதி ததா ப்ரமதீத்யேவஂ வ்யாக்யாநயந்தி||௧௫||

Adhikarana 15 (16) · Śloka 16

ஸ்தூலாக்ஷஸ்த்வரிதகதிஃ ஸ்வபேநலேஹீ நித்ராலுஃ பததி ச கம்பதே ச யோऽதி | யஶ்சாத்ரித்விரதநகாதிவிச்யுதஃ ஸந் ஸஂஸஷ்டோ ந பவதி வார்தகேந ஜுஷ்டஃ ||௧௬||

அஸாத்யலக்ஷணமாஹ- ஸ்தூலாக்ஷ இத்யாதி| ஸ்வபேநலேஹீதி ஏதேநாஸ்ய முகே பேநாகமநமப்யுக்தம்| யோ க்ரஹேண ஸஂஸஷ்டஃ ஸ்தூலாக்ஷ இத்யாதிலக்ஷணயுக்தஃ ஸ்யாத் ஸ ந பவதி விநஶ்யதீத்யர்தஃ| யஶ்ச அத்ர்யாதேர்விச்யுதஃ பதிதஃ ஸந் க்ரஹேண ஸஂஸஜ்யதே ஸோऽபி விநஶ்யதி| அத்ரிஃ பர்வதஃ, த்விரதோ ஹஸ்தீ, நகோ வக்ஷஃ, ஆதிஶப்தாத் ஶ்வப்ரநதீதடாதயஃ| வார்தகேந ஜுஷ்டஃ வத்தபாவேந கஹீத இத்யர்தஃ; அந்யே ‘வர்தகேந’ இதி படந்தி, வர்தகேந சேதகேந ஹிஂஸார்திநா கேநசித்க்ரஹேண ஜுஷ்டோ கஹீத இதி வ்யாக்யாநயந்தி||௧௬||

Adhikarana 16 (17-18) · Śloka 18

தேவக்ரஹாஃ பௌர்ணமாஸ்யாமஸுராஃ ஸந்த்யயோரபி | கந்தர்வாஃ ப்ராயஶோऽஷ்டம்யாஂ யக்ஷாஶ்ச ப்ரதிபத்யத ||௧௭|| கஷ்ணக்ஷயே ச பிதரஃ பஞ்சம்யாமபி சோரகாஃ | ரக்ஷாஂஸி நிஶி பைஶாசாஶ்சதுர்தஶ்யாஂ விஶந்தி ச ||௧௮||

இதாநீஂ தேவாதிக்ரஹாணாஂ க்ரஹணகாலமாஹ- தேவக்ரஹா இத்யாதி| அஸுரா அஸுரக்ரஹாஃ| ஸந்த்யயோரபீத்யத்ர அபிஶப்தஃ பாதபூரணே| ப்ராயோஶோऽஷ்டம்யாமிதி ப்ராயஃஶப்தாத் ஸந்தயயோரபி கந்தர்வா விஶந்தீதி லப்யதே| பிதரஃ பிதக்ரஹாஃ| கஷ்ணக்ஷயே கஷ்ணபக்ஷக்ஷயே, அமாவஸ்யாயாமித்யர்தஃ| பஞ்சம்யாமபீதி அபிஶப்தாத் கஷ்ணபக்ஷக்ஷயேऽபி| உரகா நாகக்ரஹாஃ||௧௭-௧௮||

Adhikarana 17 (19) · Śloka 19

தர்பணாதீந் யதா சாயா ஶீதோஷ்ணஂ ப்ராணிநோ யதா | ஸ்வமணிஂ பாஸ்கரஸ்யோஸ்ரா யதா தேஹஂ ச தேஹதக் | விஶந்தி ச ந தஶ்யந்தே க்ரஹாஸ்தத்வச்சரீரிணம் ||௧௯||

நநு, தேஹஂ விஶந்தோ க்ராஹாஃ குதோ ந லக்ஷ்யந்த இத்யாஹ- தர்பணாதீநித்யாதி| தர்பண ஆதர்ஶஃ, ஆதிஶப்தாத் ஜலஸ்நேஹகங்காதிக்ரஹணம்| ஸ்வமணிஂ ஸூர்யகாந்தஂ, பாஸ்கரயோஸ்ராஃ ஸூர்யரஶ்மயஃ| தேஹஂ கர்பஶரீரஂ, தேஹதக் ஜீவஃ, அந்யே தேஹதக்ஶப்தேந மநஃ ப்ரதிபாதயந்தி| நநு, பூதைஃ ஶரீரேऽநுப்ரவேஶஃ க்ரியதே ந து ஶரீரிணி, தத் கதஂ ஶரீரிணமிதி? உச்யதே- அத்ர ஶரீரிஶப்தேந ஶரீரமபிப்ரேதஂ, ஸ்தாநிநி ஸ்தாநோபசாராத்| யதா சாயாஶீதோஷ்ணாதயோ தர்பணப்ராணிப்ரபதீந் விஶந்தோ ந தஶ்யந்தே தத்வத்க்ரஹா அபீத்யர்தஃ| அத்ர சாயாதிதஷ்டாந்தசதுஷ்டயேந ஆத்யைர்ஹேதுபிஃ ஶரீரஂ க்ஷோபயித்வைவாநுப்ரவிஶ்ய லிங்கைராத்மாநஂ தர்ஶயந்தீத்யர்தஃ| யதா தேஹஂ ச தேஹதகித்யநேந ஸ்வமூர்திமந்தர்நிதாய விஶந்தீதி ப்ரதர்ஶிதம்||௧௯||

Adhikarana 18 (20) · Śloka 20

தபாஂஸி தீவ்ராணி ததைவ தாநஂ வ்ரதாநி தர்மோ நியமாஶ்ச ஸத்யம் | குணாஸ்ததாऽஷ்டாவபி தேஷு நித்யா வ்யஸ்தாஃ ஸமஸ்தாஶ்ச யதாப்ரபாவம் ||௨௦||

இதாநீஂ க்ரஹாணாஂ தீவ்ரதபோநியமாதியுக்தத்வஂ ப்ரபாவவத்தாஂ ச தர்ஶயிதுமாஹ- தபாஂஸி தீவ்ராணீத்யாதி| தபஃ தபநலக்ஷணம் உபவாஸாதி| வ்ரதாநி ஶாஸ்த்ரோதிதவிதிநா போஜநாதிநியமநாதி| தர்மஃ காயவாங்மநஸாஂ ஸுசரிதம்| குணாஃ ததாऽஷ்டாவிதி அணிமா, லகிமா, மஹிமா, கரிமா, ப்ராப்திஃ, ப்ராகாம்யஂ ஈஶித்வஂ, வஶித்வஂ, இத்யஷ்டௌ; அந்யே து- “ஆவேஶஶ்சேதஸோ ஜ்ஞாநமர்தாநாஂ சந்ததஃ க்ரியா| தஷ்டிஃ ஶ்ரோத்ரஂ ஸ்மதிஃ காந்திரிஷ்டதஶ்சாப்யதர்ஶநம்”- இத்யஷ்டவிதமைஶ்சர்யமாஹுஃ| தேஷு க்ரஹேஷ்வேதே குணா நித்யா ந காதாசித்காஃ| வ்யஸ்தா த்வித்ரிசதுராஃ| ஸமஸ்தாஃ ஸர்வே| யோ யஸ்ய ப்ரபாவ இதி யதாப்ரபாவம்| தத்ர வ்யஸ்தா குணா அஸுராதிக்ரஹாணாஂ, ஸமஸ்தா தேவக்ரஹாணாம்||௨௦||

Adhikarana 19 (21) · Śloka 21

ந தே மநுஷ்யைஃ ஸஹ ஸஂவிஶந்தி ந வா மநுஷ்யாந் க்வசிதாவிஶந்தி | யே த்வாவிஶந்தீதி வதந்தி மோஹாத்தே பூதவித்யாவிஷயாதபோஹ்யாஃ ||௨௧||

தபோநியமாதியுக்தா ஹி தேவாதிக்ரஹாஃ கதஞ்சிதப்யஶுசிஂ தேஹஂ நாவிஶந்தீத்யாஹ- ந தே மநுஷ்யைரித்யாதி| தே தேவயோநயோ மநுஷ்யைஃ ஸஹ ந ஸஂவிஶந்தி ஏகத்ர ந பவந்தீத்யர்தஃ| ந வா மநுஷ்யாந் மாநுஷதேஹாந் க்வசிதாவிஶந்தி அநுப்ரவிஶந்தீத்யர்தஃ| யே புநர்வைத்யா ஆவிஶந்தீதி மோஹாதஜ்ஞாநாத் ப்ரவதந்தி தே வைத்யா பூதவித்யாவிஷயாதபோஹ்யா அபஸாரணீயாஸ்த்யாஜ்யா இத்யர்தஃ| ‘அபோஹ்யா’ இத்யத்ர ‘அபேதா’ இத்யந்யே படந்தி, தத்ர க்ரஹஜ்ஞாநாத்பாஹ்யா இத்யர்தஃ||௨௧||

Adhikarana 20 (22) · Śloka 22

தேஷாஂ க்ரஹாணாஂ பரிசாரகா யே கோடீஸஹஸ்ராயுதபஹ்மஸங்க்யாஃ | அஸக்வஸாமாஂஸபுஜஃ ஸுபீமா நிஶாவிஹாராஶ்ச தமாவிஶந்தி ||௨௨||

கே தர்ஹி கஹ்ணந்தீத்யாஹ- தேஷாமித்யாதி| தேஷாஂ தேவாதீநாஂ, பரிசாரகாஃ ப்ரேஷ்யாஃ கர்மகரா இத்யர்தஃ| கோடீ ஶதலக்ஷப்ரமாணஂ, அயுதஂ தஶஸஹஸ்ரஂ, ஏதேந கோட்யாஃ ஶதலக்ஷபரிமிதாயா யத் ஸஹஸ்ரஂ தாதஶைர்தஶபிஃ ஸஹஸ்ரைரத்ராயுதஂ போத்தவ்யஂ, தேஷாஂ பத்மஂ சதுர்தஶப்ரமாணஂ ததேவ ஸங்க்யா யேஷாஂ தே ததா| ப்ராக் ‘அஸங்க்யேயா க்ரஹகணா’ இத்யபிதாய அத்ர கோட்யாதிஸங்க்யாயா அபிதாநஂ க்ரஹகணாநாமந்யோந்யஸாதஶ்யக்யாபநார்தம்| ஸுபீமா அத்யர்தஂ பயங்கராஃ| நிஶாவிஹாரா ராத்ரௌ ப்ரமணஶீலாஃ||௨௨||

Adhikarana 21 (23) · Śloka 23

நிஶாசராணாஂ தேஷாஂ ஹி யே தேவகணமாஶ்ரிதாஃ | தே து தத்ஸத்த்வஸஂஸர்காத்விஜ்ஞேயாஸ்து ததஞ்ஜநாஃ ||௨௩||

தேவாத்யநுசராணாஂ ஸ்வப்ரபூணாமிவாநுகாரோ பவதீத்யாஹ- நிஶாசராணாமித்யாதி| தேஷாஂ நிஶாசராணாமநுசராணாஂ மத்யே ய அநுசரா யஂ தேவகணமாஶ்ரிதாஸ்தே ததஞ்ஜநாஃ தல்ல்க்ஷணா விஜ்ஞேயா இதி ஸம்பந்தஃ| குத இத்யாஹ- தத்ஸத்வஸஂஸர்காத் தேவாதிஸத்த்வஸம்யோகாதித்யர்தஃ||௨௩||

Adhikarana 22 (24) · Śloka 24

தேவக்ரஹா இதி புநஃ ப்ரோச்யந்தேऽஶுசயஶ்ச யே | தேவவச்ச நமஸ்யந்தே ப்ரத்யர்த்யந்தே ச தேவவத் ||௨௪||

தேவக்ரஹா இத்யாதி| யே புநரநுசராஃ ஶுசயஸ்தே தேவக்ரஹா இதி ப்ரோச்யந்தே| குதஃ? யதஃ ஶுசயஃ, ஶுசித்வஂ புநஸ்தத்ஸஂஸர்காதேவ| தேவவச்ச நமஸ்யந்தே தேவவந்நமஸ்க்ரியந்தே| ப்ரத்யர்த்யந்தே தேவவதித்யர்தஃ| அந்யே து வ்யாக்யாநயந்தி- ததஞ்ஜநாஸ்தத்தேவாகாராஸ்ததாவிதா ஏவ பவந்தீத்யாஹ- அஶுசயஸ்து தே; தே புநரஶுசயோ மோஹாந்தத்வாதஶுத்தாஃ, அத ஏவ கஹ்ணந்தி| தேவவந்நமஸ்காரஃ பூஜா ச ததஞ்ஜநத்வாதேவ||௨௪||

Adhikarana 23 (25) · Śloka 25

ஸ்வாமிஶீலக்ரியாசாராஃ க்ரம ஏஷ ஸுராதிஷு | நிரதேர்யா துஹிதரஸ்தாஸாஂ ஸ ப்ரஸவஃ ஸ்மதஃ ||௨௫||

ஸ்வாமிஶீலக்ரியாசாரா இத்யாதி| ஶீலஂ ஸ்வபாவஃ| க்ரமஶ்சாயஂ பூர்வோக்ததேவக்ரஹஶுசித்வாதிகஃ| ஸுராதிஷு, தேவக்ரஹேஷு, யதஸ்தேऽபி ஸ்வாமிஶீலக்ரியாசாராஃ| தேவக்ரஹா இத்யாதிகஂ ச ஶ்லோகஂ கார்திககுண்டோ ந படதி| ததஞ்ஜநத்வேநைவாஸ்யார்தஸ்ய லப்தத்வாத்| நநு, யதி ‘தத்ஸத்த்வஸஂஸர்காச்சுசயஃ’ தத் கதஂ மாஂஸாதிபுஜ இத்யாஹ- நிரதேர்யா துஹிதர இத்யாதி| நிரதீ ரக்ஷஸாஂ பிதாமஹஃ, தஸ்ய யா துஹிதரஃ புத்ர்யஸ்தாஸாஂ ஸ தேவாத்யநுசரகணஃ ப்ரஸவஃ, அதஃ ப்ரஸூதிபாவஂ ந த்யஜதி||௨௫||

Adhikarana 24 (26) · Śloka 26

ஸத்யத்வாதபவத்தேஷு வத்திஸ்தேஷாஂ கணைஃ கதா |௨௬|

தேஷாஂ வத்திவிஷயமாஹ- ஸத்யத்வாதித்யாதி| ஸத்யத்வாத் ஶாஸ்த்ரோக்தாநுஷ்டாநாத்| அபவத்தேஷு விபரிதாநுஷ்டாநபரேஷு| கணைஃ க்ரஹகணைஃ| தேஷாமநுசராணாஂ வத்திஃ கதா| கேசித் ‘கணைஃ’ இத்யத்ர ‘க்ரஹைஃ’ இதி படித்வா க்ரஹைஃ கதா வத்திரிதி ச வ்யாக்யாநயந்தி|௨௬|-

Adhikarana 25 (26) · Śloka 27

ஹிஂஸாவிஹாரா யே கேசித்தேவபாவமுபாஶ்ரிதாஃ ||௨௬|| பூதாநீதி கதா ஸஞ்ஜ்ஞா தேஷாஂ ஸஞ்ஜ்ஞாப்ரவக்தபிஃ |௨௭|

அதோ க்ரஹாணாஂ பூதஸஞ்ஜ்ஞத்வஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஹிஂஸாவிஹாரா இத்யாதி| ஹிஂஸாவிஹாரா வதக்ரீடநாஃ| தேவபாவஂ தேவரூபம்| தேஷாஂ ஹிஂஸாவிஹாராணாஂ பூதாநீதி ஸஞ்ஜ்ஞா கதா||௨௬||-

Adhikarana 26 (27) · Śloka 28

க்ரஹஸஞ்ஜ்ஞாநி பூதாநி யஸ்மத்வேத்த்யநயா பிஷக் ||௨௭|| வித்யயா பூதவித்யாத்வமத ஏவ நிருச்யதே |௨௮|

பூதவித்யாயா நிருக்திமாஹ- க்ரஹஸஞ்ஜ்ஞாநீத்யாதி||௨௭||-

Adhikarana 27 (28) · Śloka 29

தேஷாஂ ஶாந்த்யர்தமந்விச்சந் வைத்யஸ்து ஸுஸமாஹிதஃ ||௨௮|| ஜபைஃ ஸநியமைர்ஹோமைராரபேத சிகித்ஸிதும் |௨௯|

இதாநீஂ சிகித்ஸிதமாஹ- தேஷாமித்யாதி| தேஷாஂ தேவாத்யநுசராணாம்| ஸுஸமாஹிதஃ ஸுஷ்டு ஸாவதாநஃ, ஆத்மாநஂ பரிரக்ஷந்நித்யர்தஃ| ஜபைரித்யாதி| ஜபைஃ ஓங்காரபூர்வககாயத்ர்யாத்யாவர்தநைரயுதலக்ஷகோடிப்ரயுதோபலக்ஷிதைஃ| ஏதேந தைவவ்யபாஶ்ரயஂ சிகித்ஸிதமுக்தம்||௨௮||-

Adhikarana 28 (29) · Śloka 30

ரக்தாநி கந்தமால்யாநி பீஜாநி மதுஸர்பிஷீ ||௨௯|| பக்ஷ்யாஶ்ச ஸர்வே ஸர்வேஷாஂ ஸாமாந்யோ விதிருச்யதே |௩௦|

ஸர்வக்ரஹாணாஂ ஸாமாந்யசிகித்ஸாமாஹ- ரக்தாநீத்யாதி| ரக்தாநிகந்தமால்யாநி குங்குமரக்தகரவீராதீநி| பீஜாநி ஸர்ஷபயவப்ரபதீநி | பக்ஷ்யாஶ்ச ஸர்வே லங்டுகபேநககுடாதயஃ||௨௯||-

Adhikarana 29 (30) · Śloka 30

வஸ்த்ராணி கந்தமால்யாநி மாஂஸாநி ருதிராணி ச யாநி யேஷாஂ யதேஷ்டாநி தாநி தேப்யஃ ப்ரதாபயேத் ||௩௦||

ஸர்வேஷாஂ தேவாதிக்ரஹாணாஂ விஶேஷசிகித்ஸிதமாஹ- வஸ்த்ராணீத்யாதி| யாநி வஸ்த்ராதீநி யேஷாஂ தேவாத்யநுசராணாஂ யதா யாதஶாநி இஷ்டாநி தாநி வஸ்த்ராதீநி தேப்யஃ ப்ரதாபயேதிதி ஸம்பந்தஃ| இஷ்டத்வஂ ச வஸ்த்ராதிவஸ்தூநாஂ விவிதாநாஂ 'ஸந்துஷ்டஃ ஶுசிரபி சேஷ்டகந்தமால்யஃ' இத்யாதிக்ரஹலக்ஷணதோऽபி ஜ்ஞாதவ்யம்| 'வஸ்த்ராணி மத்யமாஂஸாநி க்ஷீராணி' இதி க்வசித் பாடஃ||௩௦||

Adhikarana 30 (31) · Śloka 32

ஹிஂஸந்தி மநுஜாந் யேஷு ப்ராயஶோ திவஸேஷு து ||௩௧|| திநேஷு தேஷு தேயாநி தத்பூதவிநிவத்தயே |௩௨|

வஸ்த்ராதிப்ரதாநகாலமாஹ- ஹிஂஸந்தி மநுஜாநித்யாதி| தேயாநி வஸ்த்ராதீநி||௩௧||-

Adhikarana 31 (32) · Śloka 33

தேவக்ரஹே தேவகஹே ஹுத்வாऽக்நிஂ ப்ரா(தா) பயேத்வலிம் ||௩௨|| குஶஸ்வஸ்திகபூபாஜ்யச்சத்ரபாயஸஸம்பதம் |௩௩|

பலிப்ரதாநாய வ்யாக்யாநமாஹ- தேவேத்யாதி| தேவகஹே தேவாயதநே, குஶா தர்பாஃ, ஸ்வஸ்திகோ யவாதிசூர்ணைஃ கதோऽதோபாகே விஸ்தீர்ண ஊர்த்வபாகே தீக்ஷ்ணோ மத்யே வலித்ரயமுத்ராங்கிதோ பக்ஷ்யவிஶேஷஃ, பூபஃ பூபலிகா, ஆஜ்யஂ கதம்; ஏதைஃ ஸம்பதஂ பலிஂ தாபயேதித்யர்தஃ||௩௨||-

Adhikarana 32 (33) · Śloka 33

அஸுராய யதாகாலஂ விதத்யாச்சத்வராதிஷு ||௩௩||

அஸுராய யதாகாலமித்யாதி| அஸுராய அஸுரக்ரஹாய| யதாகாலமிதி ஸந்த்யாகாலே| விதத்யாத் தத்யாத், பலிமித்யர்தஃ| சத்வராதிஷு சதுஷ்பத்யாதிஷு||௩௩||

Adhikarana 33 (34) · Śloka 34

கந்தர்வஸ்ய கவாஂ மத்யே மத்யமாஂஸாம்புஜாங்கலம் |௩௪|

கந்தர்வஸ்யேத்யாதி| அம்பு பாநீயஂ, ஜாங்கலஂ மாஂஸஂ, தச்ச மாஂஸோபதாநால்லப்தம், அதஃ பதகுபாதாநஂ தஸ்ய விஶேஷபரிக்ரஹார்தம்; அந்யே ‘மத்யமாஂஸாம்புஜாகுலஂ’ இதி படந்தி, மத்யமாஂஸாம்புஜாகுலஂ மத்யாத்யாகுலஂ ஸம்மதஂ பலிமித்யர்தஃ| புஷ்பப்ரியத்வாத் கந்தர்வாணாமம்புஜஂ கமலோத்பலாதி|௩௪|-

Adhikarana 34 (34) · Śloka 35

ஹத்யே வேஶ்மநி யக்ஷஸ்ய குல்மாஷாஸக்ஸுராதிபிஃ ||௩௪|| அதிமுக்தககுந்தாப்ஜைஃ புஷ்பைஶ்ச விதரேத்வலிம் |௩௫|

ஹத்யே இத்யாதி| குல்மாஷாஸக்ஸுராதிபிஃ குல்மாஷா யவபிஷ்டகதாஃ ஶங்காடகாதயஃ, அஸக் ரக்தம், ஆதிஶப்தாத் பக்ஷ்யாதயஃ| அதிமுக்தககுந்தாப்ஜைரிதி அதிமுக்தகோ மாதவீலதா ‘அவேதக’ இதி லோகே, அம்புஜாநி உத்பலாதீநி| குல்மாஷாதிபிரதிமுக்தகாதிபுஷ்பைஶ்ச மநோஜ்ஞே கஹே யக்ஷஸ்ய பலிஂ தத்யாதித்யர்தஃ||௩௪||

Adhikarana 35 (35) · Śloka 35

நத்யாஂ பிதக்ரஹாயேஷ்டஂ குஶாஸ்தரணபூஷிதம் ||௩௫||

நத்யாமித்யாதி| இஷ்டஂ பலிஂ திலகுடபாயஸாதிகம்||௩௫||

Adhikarana 36 (36) · Śloka 36

தத்ரைவோபஹரேச்சாபி நாகாய விவிதஂ பலிம் |௩௬|

தத்ரைவத்யாதி| தத்ரைவ நத்யாம்| விவிதஂ குடமத்வாஸவபாயஸைர்நாநாப்ரகாரம்|௩௬|-

Adhikarana 37 (36) · Śloka 36

சதுஷ்பதே ராக்ஷஸஸ்ய பீமேஷு கஹநேஷு வா ||௩௬||

சதுஷ்பத இத்யாதி| அத்ராபி ‘விதரேத்வலிஂ’ இதி ஸம்பத்யதே| விவிதஂ மாஂஸாஸக்ஸுராவிகாரைரநேகப்ரகாரம்| கிஂ சதுஷ்பதே ஏவ பலிஂ தத்யாதித்யாஹ- பீமேஷு கஹநேஷு வா; ‘ஸ்தாநேஷு’ இத்யத்யாஹார்யம்||௩௬||

Adhikarana 38 (37) · Śloka 37

ஶூந்யாகாரே பிஶாசஸ்ய தீவ்ரஂ பலிமுபாஹரேத் |௩௭|

ஶூந்யாகார இத்யாதி| தீவ்ரஂ பலிஂ ஆமமாஂஸபஶூபஹாரமத்யோத்கடம்|௩௭|-

Adhikarana 39 (37) · Śloka 38

பூர்வமாசரிதைர்மந்த்ரைர்பூதவித்யாநிதர்ஶிதைஃ ||௩௭|| ந ஶக்யா பலிபிர்ஜேதுஂ யோகைஸ்தாந் ஸமுபாசரேத் |௩௮|

பூர்வோக்தவிதாநேந ஜேதுமஶக்யாநாஂ விஶேஷவிதாநமாஹ- பூர்வமித்யாதி||௩௭||-

Adhikarana 40 (38-39) · Śloka 39

அஜர்க்ஷசர்மரோமாணி ஶல்யகோலூகயோஸ்ததா ||௩௮|| ஹிங்கு மூத்ரஂ ச பஸ்தஸ்ய தூமமஸ்ய ப்ரயோஜயேத் | ஏதேந ஶாம்யதி க்ஷிப்ரஂ பலவாநபி யோ க்ரஹஃ ||௩௯||

ப்ராக்யோகைரித்யுக்தமதஸ்தாநேவ யோகாநாஹ- அஜேத்யாதி| அஜஃ சகலஃ||௩௮-௩௯||

Adhikarana 41 (40) · Śloka 41

கஜாஹ்வபிப்பலீமூலவ்யோஷாமலகஸர்ஷபாந் | கோதாநகுலமார்ஜாரஷ்யபித்தப்ரபேஷிதாந் ||௪௦|| நஸ்யாப்யஞ்ஜநஸேகேஷு விதத்யாத்யோகதத்த்வவித் |௪௧|

கஜாஹ்வேத்யாதி| கஜாஹ்வா கஜபிப்பலீ| மார்ஜாரோ பிடாலஃ, ஷ்யோ நீலாண்டோ மகபேதஃ, பித்தஶப்தோ கோதாதிபிஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே| தேந கஜாஹ்வாதீந் கோதாதிபித்தபேஷிதாந்நஸ்யாதிஷு தத்யாதிதி ஸம்பந்தஃ| அந்யே ஷ்யஸ்தாநே மத்ஸ்யேதி படந்தி; தந்ந, ஆத்யபுஸ்தகே ஷ்யஸ்ய பாடோ தஶ்யதே ந மத்ஸ்யஸ்ய| நஸ்யாதிஷு பித்தபிஷ்டேந கதஂ ஸேகஃ கர்துஂ பார்யத இத்யதஃ கிஞ்சித்தோயமாலோடநார்தஂ தேயம்| அத ஏவ யோகதத்த்வவிதித்யுக்தம்| அந்யே து ‘நஸ்யாப்யஞ்ஜநயோகேஷு’ இதி படந்தி, அப்யஞ்ஜநமத்ர அஞ்ஜநமபிப்ரேதஂ நஸ்யஸாஹசர்யாதிதி ச வ்யாக்யாநயந்தி| மார்ஜாரஷ்ய(க்ஷ)பித்தப்ரபேஷிதாநித்யத்ராஸஂஹிதாநிர்தேஶஶ்சந்தோபங்கபீதேஃ||௪௦||-

Adhikarana 42 (41-42) · Śloka 42

கராஶ்வாஶ்வதரோலூககரபஶ்வஶகாலஜம் ||௪௧|| புரீஷஂ கத்ரகாகாநாஂ வராஹஸ்ய ச பேஷயேத் | பஸ்தமூத்ரேண தத்ஸித்தஂ தைலஂ ஸ்யாத் பூர்வவத்திதம் ||௪௨||

கராஶ்வேத்யாதி| கராஶ்வாதீநாஂ புரீஷஂ பஸ்தமூத்ரேண பேஷயேத், ததஸ்தேந கல்கேந சாகமூத்ரேண தத்ஸித்தஂ தைலஂ பூர்வவத்திதஂ ஸ்யாதிதி ஸம்பந்தஃ| கரோ கர்தபஃ, அஶ்வதரோ வேஸரஃ, கரப உஷ்ட்ரஃ, ஶ்வா குக்குரோ மாஂஸவர்கே ப்ரோக்தலக்ஷணஃ| வராஹஸ்ய சேதி சகாரேண புரீஷஂ ஸமுச்சீயதே| தத் தைலஂ பூர்வவந்நஸ்யாப்யஞ்ஜஸேகேஷு விதத்யாதித்யர்தஃ||௪௧-௪௨||

Adhikarana 43 (43) · Śloka 44

ஶிரீஷபீஜஂ லஶுநஂ ஶுண்டீஂ ஸித்தார்தகஂ வசாம் | மஞ்ஜிஷ்டாஂ ரஜநீஂ கஷ்ணாஂ பஸ்தமூத்ரேண பேஷயேத் ||௪௩|| வர்த்யஶ்சாயாவிஶுஷ்காஸ்தாஃ ஸபித்தா நயநாஞ்ஜநம் |௪௪|

ஶிரீஷபீஜமித்யாதி| ஸித்தார்தகஃ ஶ்வேதஸர்ஷபஃ| கஷ்ணா பிப்பலீ| ஸபித்தா கோபித்தாந்விதா, ப்ரதாநகல்பநயா; அந்யே ஶ்ருதத்வாத்கோதாத்யந்யதமபித்தஂ கஹ்ணந்தி| ஶிரீஷபீஜாதீநி பஸ்தமூத்ரேண பேஷயேத், ததோ வர்த்யஃ, ஸகோபித்தா சாயாஶுஷ்காஃ, தாபிர்நயநாஞ்ஜநஂ கார்யமித்யர்தஃ||௪௩||

Adhikarana 44 (44) · Śloka 45

நக்தமாலபலஂ வ்யோஷஂ மூலஂ ஶ்யோநாகபில்வயோஃ ||௪௪|| ஹரித்ரே ச கதா வர்த்யஃ பூர்வவந்நயநாஞஜநம் |௪௫|

நக்தமாலபலமித்யாதி| கதா வர்த்யஃ பூர்வவதிதி பஸ்தமூத்ரநிஷ்பிஷ்டாஃ சாயாவிஶுஷ்காஶ்ச ஸபித்தாஃ கார்யாஃ||௪௪||-

Adhikarana 45 (45) · Śloka 46

ஸைந்தவஂ கடுகாஂ ஹிங்கஂ வயஃஸ்தாஂ ச வசாமபி | பஸ்தமூத்ரேண ஸம்பிஷ்டஂ மத்ஸ்யபித்தேந பூர்வவத் ||௪௫|| யே யே க்ரஹா ந ஸித்யந்தி ஸர்வேஷாஂ நயநாஞ்ஜநம் |௪௬|

யே யே க்ரஹா இத்யாதி| வயஃஸ்தா குடுசீ| பஸ்தமூத்ரேணேத்யத்ர வாஶப்தோ லுப்தோ த்ரஷ்டவ்யஃ; தேந பஸ்தமூத்ரேண வா பிஷ்டஂ மத்ஸ்யபித்தேந வேதி லப்யதே| பூர்வவத் சாயாஶுஷ்கமஞ்ஜநஂ கார்யமித்யர்தஃ||௪௫||-

Adhikarana 46 (46-53) · Śloka 54

புராணஸர்பிர்லஶுநஂ ஹிங்க ஸித்தார்தகஂ வசா ||௪௬|| கோலோமீ சாஜலோமீ ச பூதகேஶீ ஜடா ததா | குக்குடா ஸர்பகந்தா ச ததா காணவிகாணிகே ||௪௭|| வஜ்ரப்ரோக்தா வயஃஸ்தா ச ஶங்கீ மோஹநவல்லிகா | அர்கமூலஂ த்ரிகடுகஂ லதா ஸ்ரோதோஜமஞ்ஜநம் ||௪௮|| நைபாலீ ஹரிதாலஂ ச ரக்ஷோக்நா யே ச கீர்திதாஃ | ஸிஂஹவ்யாக்ரர்க்ஷமார்ஜாரத்வீபிவாஜிகவாஂ ததா ||௪௯|| ஶ்வாவிச்சல்யககோதாநாமுஷ்ட்ரஸ்ய நகுலஸ்ய ச | விட்த்வக்ரோமவஸாமூத்ரரக்தபித்தநகாதயஃ ||௫௦|| அஸ்மிந் வர்கே பிஷக் குர்யாத்தைலாநி ச கதாநி ச | பாநாப்யஞ்ஜநநஸ்யேஷு தாநி யோஜ்யாநி ஜாநதா ||௫௧|| அவபீடேऽஞ்ஜநே சைவ விதத்யாத்குடிகீகதம் | விததீத பரீஷேகே க்வதிதஂ, சூர்ணிதஂ ததா ||௫௨|| உத்தூலநே, ஶ்லக்ஷ்ணபிஷ்டஂ ப்ரதேஹே சாவசாரயேத் | ஏஷ ஸர்வவிகாராஂஸ்து மாநஸாநபராஜிதஃ ||௫௩|| ஹந்யாதல்பேந காலேந ஸ்நேஹாதிரபி ச க்ரமஃ |௫௪|

புராணஸர்பிரித்யாதி| லஶதி பிநத்தி ரோகாநிதி லஶுநம்| ஸித்தார்தகஃ ஸித்தப்ரயோகாரம்பகத்வாத் ஶ்வேதஸர்ஷபஃ| கோலோமீ தூர்வா| அஜலோமீ ஶ்வேததூர்வா| பூதகேஶீ மாஂஸீ| ஜடா கந்தமாஂஸீ| குக்குடா குக்குடஶிம்பீ, வர்தமாநப்ரதிஷு குக்கடீதி தஶ்யதே, குக்கடீ குக்கடஸதஶகந்தா மஹௌஷதிஃ| ஸர்பகந்தா வர்ஷாஸு சத்ராகாரா| காணவிகாணிகே காகோலீக்ஷீரகாகோல்யௌ| ததைத்யத்ர திக்தேதி, ‘விகாணிகே’ இத்யத்ர ‘விஷாணிகே’ இதி ச கேசித் படந்தி| திக்தா கடுதும்பீ, விஷாணிகா மேஷஶங்கீ| வஜ்ரப்ரோக்தா வஜ்ரகந்தஃ, ஸ்நுஹீத்யந்யே; ‘வஜ்ரப்ரோக்தா’ இத்யத்ராந்யே ‘ஷ்யப்ரோக்தா’ இதி படந்தி; வயஃஸ்தா குடூசீ| ஶங்கீ கர்கடஶங்கீ| மோஹநவல்லிகா வடபத்ரிகா| லதா ப்ரியங்குஃ| ஸ்ரோதோஞ்ஜநஂ பர்ணஸாநத்யாஂ ஸிந்துநதே வா பவதி| தல்லக்ஷணம்,- “வல்மீகஶிகராகாரஂ ரூபே நீலோத்பலத்யுதி| ஸ்ரோதோஞ்ஜநஂ ப்ரஶஂஸந்தி தச்ச ப்ரத்யஞ்ஜநே ஹிதம்”- இதி| நைபாலீ மநஃஶிலா| ரக்ஷோக்நா யே ப்ரகீர்திதா இதி ஶ்வதேஸர்ஷபாஃ| ‘ரக்ஷோக்நஂ யச்ச கீர்திதஂ’ இத்யந்யே, தத்ர ருத்ராக்ஷஂ; அபரே து ‘யத்யத்ரக்ஷோக்நமீரிதஂ’ இதி படந்தி, குக்குலுப்ரபதீநிதி ச வ்யாக்யாநயந்தி| க்ஷோ பல்லூகஃ| த்வீபீ சித்ரகஃ| மார்ஜாரோ பிடாலஃ| வாஜீ கோடகஃ| ஶ்வாவித் ஸேஹி(டி)கேதி லோகே| ஶல்யகோ கோதாநுகாரீ வஜ்ரஶல்யகஃ| விட் புரீஷம்| நகத்வசஃ ஶஸ்த்ரேண தநூக்ரதநகஸ்ய தநூநி கண்டாநி| அஸ்மிந் வர்கே புராணஸர்பிரித்யாதிகே யாவத்ரக்தமூத்ரத்வகந்தே, தைலாநி கதாநி ச பிஷக் குர்யாத்; தாநி ச பாநாதிஷு ஜாநதா வைத்யேந யோஜ்யாநீதி ஸம்பந்தஃ| ‘அஸ்மிந் வர்கே’ இதி வர்கக்ரஹணாத் அஸமஸ்தேநாப்யநேந தைலாதிகஂ கர்தவ்யமித்யர்தஃ| அவபீடோ நஸ்யபேதஃ| குடிகீகதஂ வர்தீகதம்| அஸ்மிந் வர்க இதி அவபீட இத்யாதிஷ்வநுவர்த்ய ஸம்பத்யதே| தேநாஸ்மிந் வர்கே யத் க்வதிதஂ க்வாதஸ்தத் பரிஷேகே விததீத, ததா சுர்ணிதமுத்தூலநே விததீத, ஶ்லக்ஷ்ணபிஷ்டஂ ப்ரதேஹே அவசாரயேதித்யர்தஃ| ஏஷ கணோऽபராஜிதோ நாம ஸர்வவிகாராந் மாநஸாந் க்ரஹகதாஂஶ்சோந்மாதாதீநல்பேந காலேந நிஹந்யாதிதி ஸம்பந்தஃ; அந்யே அபராஜிதாநிதி படந்தி, தத்ர அபரைஃ ப்ரயோகைரஜிதாந் மாநஸாந் விகாராநிதி வ்யாக்யேயம்| கிமேஷ ஏவ கணஃ பரமேதாந் விகாராந் ஹந்யாதித்யாஹ- ஸ்நேஹாதிரபி ச க்ரமஃ| ஆதிஶப்தாத் ஸ்வேதவமநவிரேகாதி||௪௬-௫௩||-

Adhikarana 47 (54) · Śloka 54

ந சாசௌக்ஷஂ ப்ரயுஞ்ஜீத ப்ரயோகஂ தேவதாக்ரஹே ||௫௪||

ந சாசௌக்ஷமித்யாதி| அசௌக்ஷமபவித்ரஂ ப்ரயோகஂ தேவதாக்ரஹே தேவாதிக்ரஹே ந ப்ரயுஞ்ஜீதேத்யர்தஃ| அந்யே ந சாயுக்தமிதி படந்தி||௫௪||

Adhikarana 48 (55) · Śloka 55

தே பிஶாசாதந்யத்ர ப்ரதிகூலஂ ந சாசரேத் |௫௫|

தேவதாக்ரஹ இத்யத்ர ஸாமாந்யவசநாத் ஸர்வேஷ்வபி க்ரஹேஷு நிஷேதஃ ப்ராப்த இத்யத ஆஹ- தே பிஶாசாதித்யாதி| தே பிஶாசாத் பிஶாசக்ரஹஂ விஹாய, அந்யேஷு க்ரஹேஷு, ப்ரதிகூலஂ நிஷித்தம்; அந்யத்ரேத்யத்ராபி தே பிஶாசாதிதி ஸம்பத்யதே; தேந பிஶாசாதந்யத்ர ப்ரதிகூலஂ ந ச ஆசரேத்; ஏதேந பிஶாசக்ரஹே அசௌக்ஷஂ ப்ரதிகூலஂ சோசிதமித்யுக்தம்|௫௫|-

Adhikarana 49 (55) · Śloka 55

வைத்யாதுரௌ நிஹந்யுஸ்தே த்ருவஂ க்ருத்தா மஹௌஜஸஃ ||௫௫||

பிஶாசாதந்யத்ர ப்ரதிகூலாசரணே கிஂ ஸ்யாதித்யாஹ- வைத்யாதுரௌ நிஹந்யுரித்யாதி| தே தேவாதிக்ரஹா த்ருவமவஶ்யமநுசிதாசரணாத் க்ருத்தாஃ ஸந்தோ வைத்யாதுரௌ நிஹந்யுரித்யர்தஃ| மஹௌஜஸஃ மஹாப்ரபாவாஃ||௫௫||

Adhikarana 50 (56) · Śloka 56

ஹிதாஹிதீயே யச்சோக்தஂ நித்யமேவ ஸமாசரேத் |௫௬|

ஹிதாஹாராதிகஂ நிர்திஶந்நாஹ- ஹிதாஹிதீயே யதித்யாதி| யச்சோக்தஂ ரக்தஶால்யாதிகஂ தந்நித்யமேவ ஆசரேதித்யர்தஃ| ‘ஹிதாஹிதீயே’ இத்யத்ர ‘ஹிதாஹிதஂ ச’ இத்யந்யே படத்வா வ்யாக்யாநயந்தி- வ்ரணிதோபாஸநீயோக்தஂ ஹிதாஹிதீயோக்தஂ ச ஹிதவிதாநஂ நித்யஂ ஸமாசரேதஹிதஂ ச பரிஹரேதித்யர்தஃ|௫௬|-

Adhikarana 51 (56) · Śloka 56

ததஃ ப்ராப்ஸ்யதி ஸித்திஂ ச யஶஶ்ச விபுலஂ பிஷக் ||௫௬||

ஹிதாசரணபலமாஹ- தத இத்யாதி| ததோ ஹிதாஹிதப்ரதிபாதிதக்ரியாசரணாத் க்ரஹமுக்திலக்ஷணஂ ஸித்திமாதுரஃ ப்ராப்ஸ்யதி, பிஷக் விபுலஂ யஶஶ்ச ப்ராப்ஸ்யதீதி| கார்திககுண்டஸ்த்வமுஂ பாடஂ ந படதி||௫௬||

Adhikarana puShpikA · Śloka 60

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ராந்தர்கதே பூதவித்யாதந்த்ரேऽமாநுஷோபஸர்கப்ரதிஷேதோ நாம (ப்ரதமோऽத்யாயஃ, ஆதிதஃ) ஷஷ்டிதமோऽத்யாயஃ ||௬௦||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாமுத்தரதந்த்ரேऽமாநுஷோபஸர்கப்ரதிஷேதோ நாம ஷஷ்டிதமோऽத்யாயஃ||௬௦||