40. atisārapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோऽதீஸாரப்ரதிஷேதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

ஜ்வரப்ரதிஷேதாநந்தரமக்ந்யுபகாதபூர்வகத்வஸாமாந்யாததீஸாரப்ரதிஷேதாரம்பஃ ப்ராப்தஃ- அதேத்யாதி| அதிஸரணம் அதீஸாரஃ, தஸ்ய ப்ரதிஷேதஃ சிகித்ஸிதஂ; ததா சோக்தஂ- “அதிரத்யர்தவசநே, ஸரதிர்கதிகர்மணி| தஸ்மாத்ததத்யந்தஸரணாததீஸார இதி ஸ்மதஃ” இதி||௧-௨||

Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5

குர்வதிஸ்நிக்தரூக்ஷோஷ்ணத்ரவஸ்தூலாதிஶீதலைஃ | விருத்தாத்யஶநாஜீர்ணைரஸாத்ம்யைஶ்சாபி போஜநைஃ ||௩|| ஸ்நேஹாத்யைரதியுக்தைஶ்ச மித்யாயுக்தைர்விஷாத்பயாத் | ஶோகாத்துஷ்டாம்புமத்யாதிபாநாத் ஸாத்ம்யர்துபர்யயாத் ||௪|| ஜலாதிரமணைர்வேகவிகாதைஃ கமிதோஷதஃ | நணாஂ பவத்யதீஸாரோ லக்ஷணஂ தஸ்ய வக்ஷ்யதே ||௫||

யதோ விஜ்ஞாதேऽதிஸாரே சிகித்ஸிதஂ க்ரியதே, அதஸ்தத்விஜ்ஞாநார்தஂ பூர்வஂ நிதாநமாஹ- குர்வதிஸ்நிக்தேத்யாதி| குரு மாத்ராகுணவிபாகேப்யஃ| அதிஶப்தஃ ஸ்நிக்தாதிபிஃ ஸ்தூலாந்தைஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே| ஸ்தூலஂ ஸ்தூலாவயவஂ பிஷ்டாந்நாதி| யத்யபி குருக்ரஹணேநைவ ஸ்நிக்தஸ்தூலயோஃ ப்ராப்திஃ, ததாऽப்யதிஶயேநாதீஸாரஹேதுத்வாபாதநார்தஂ தயோர்க்ரஹணம்| விருத்தஂ ஹிதாஹிதீயோக்தம், அத்யஶநம் அஜீர்ணபோஜநம், அஜீர்ணாநி ஆமவிதக்தாதீநி| ஸ்நேஹாத்யைரிதி ஸ்நேஹவமநவிரேசநநிரூஹாநுவாஸநைஃ| அதியுக்தைஃ அதியோகயுக்தைஃ| மித்யாப்ரயுக்தைஃ அஸம்யக்யுக்தைஃ, யத்யபி மித்யாப்ரயுக்தைரித்யநேநைவாதியோகஃ ப்ராப்தஸ்ததாऽப்யதிஶயேநாதீஸாரஹேதுத்வாபாதநார்தமதியோகக்ரஹணம்| விஷாத் தூஷீவிஷாத்| துஷ்டாம்புமத்யாதிபாநாத் வீர்யவிபாகஸ்பர்ஶைர்துஷ்டமம்பு, மத்யஂ புநர்துஷ்டஂ நவஂ வ்யாபந்நமகாலஜஂ வா, தயோராதிக்யேந பாநாத்| ஸாத்ம்யர்துபர்யயாத் ஸாத்ம்யவிபர்யயாத் துவிபர்யயாச்சேத்யர்தஃ| யத்யேவஂ தர்ஹி அஸாத்ம்யைஶ்சாபி போஜநைரிதி நிஷ்பலஂ; தந்ந, விஶேஷஹேதுத்வாத்| ஜலாதிரமணைஃ பாநீயாதிக்ரீடநைஃ| வேகவிகாதைஃ மூத்ராதிவேகாவரோதைஃ| கமிதோஷதஃ கமிப்ரகோபாத்| கேசிதாசார்யா குர்வதிஸ்நிக்தரூக்ஷேத்யாதிஸூத்ராத் பூர்வமதீஸாரஸ்ய ப்ராகுத்பத்திஂ படந்தி, தத்யதா,- “தீர்கஸத்ரேண யஜதஃ பஷத்ரஸ்ய மஹாத்மநஃ| ஆலம்ப்யாஃ பஶவஃ க்ஷீணாஸ்ததோ காவஃ ப்ரகல்பிதாஃ|| தாஸாமுபாகதாநாஂ ச கவாமத்யர்தஸேவநாத்| அஸாத்ம்யத்வாததோஷ்ணத்வாத்கௌரவாச்ச விஶேஷதஃ|| அதிஸ்நேஹாச்ச ஸங்க்ஷீணோ ஜாடரோऽக்நிஸ்ததா கில| அதீஸாரஃ புரோத்பந்நோ தோஷதாதுமலாஶ்ரயஃ|| அத தேநைவ கல்பேந ஸம்ப்ரத்யேஷ மஹாகதஃ”- இதி||௩-௫||

Adhikarana 3 (6) · Śloka 6

ஸஂஶம்யாபாந்தாதுரந்தஃ கஶாநுஂ வர்சோமிஶ்ரோ மாருதேந ப்ரணுந்நஃ | வத்தோऽதீவாதஃ ஸரத்யேஷ யஸ்மாத்வ்யாதிஂ கோரஂ தஂ த்வதீஸாரமாஹுஃ ||௬||

லக்ஷணஂ தஸ்ய வக்ஷ்யதே இத்யபிதாய ஸம்ப்ராப்திரபி லக்ஷணஂ பவத்யதோ ஹேதோர்நிருக்தித்வாரேண ஸம்ப்ராப்திமாஹ- ஸஂஶம்யாபாந்தாதுரித்யாதி| யஸ்மாதந்தரக்நிஂ ஸஂஶம்ய அபாந்தாதுரேவம்பூதோऽதீவாதஃ ஸரதி தஸ்மாததீஸாரமாசார்யா ஆஹுரிதி பிண்டார்தஃ| ஸஂஶம்ய மந்தீகத்ய| அபாந்தாதுஃ காயத்ரவஃ ஶ்லேஷ்மபித்தரஸாதிகஃ| அந்யே து கபதுஷ்டஂ ரஸஂ ஸ்வேதஂ சாபாந்தாதுஶப்தேநாஹுஃ| வர்சோமிஶ்ரஃ புரீஷயுக்தஃ| ப்ரணுந்நஃ ப்ரேரிதஃ| வத்தோ வத்திஂ கதஃ||௬||

Adhikarana 4 (7) · Śloka 8

ஏகைகஶஃ ஸர்வஶஶ்சாபி தோஷைஃ ஶோகேநாந்யஃ ஷஷ்ட ஆமேந சோக்தஃ | கேசித் ப்ராஹுர்நைகரூபப்ரகாரஂ நைவேத்யேவஂ காஶிராஜஸ்த்வவோசத் ||௭|| தோஷாவஸ்தாஸ்தஸ்ய நைகப்ரகாராஃ காலே காலே வ்யாதிதஸ்யோத்பவந்தி |௮|

இதாநீமதீஸாராணாஂ ஸங்க்யாமாஹ- ஏகைகஶ இத்யாதி| ஸங்க்யேயநிர்தேஶாதேவ ஸங்க்யாயாஂ லப்தாயாஂ ஷஷ்ட இதி ஸங்க்யாகரணஂ நியமார்தஂ; தேந த்வந்த்வஜா அதீஸாரா ந பவந்தி, வ்யாதிஸ்வபாவாதிதி ஸூசிதம்| யேऽந்யே தந்த்ராந்தரீயா வாதாதிபிர்வ்யஸ்தைஃ ஸமஸ்தைஶ்ச சத்வாரோ, பயஶோகாப்யாஂ ச த்வௌ, இத்யநயா பரிபாட்யா ஷட்த்வஂ மந்யந்தே, தேஷாமீதஶோऽபிப்ராயஃ- ஆமஜோऽதீஸாரஃ ஸந்நிபாதஜேऽவருத்தஃ, ‘ஆமாஜீர்ணாத் ப்ரத்ருதாஃ க்ஷோபயந்தஃ’ இத்யுக்தத்வாத்| கைஶ்சித்தாரீதாதிபிர்த்வந்த்வஜாதிபேதேந பஹவோऽதிஸாராஃ படிதாஃ, தே தந்வந்தரேரநபிமதாஃ, அதஸ்தந்நிஷேதார்தமாஹ- கேசித் ப்ராஹுரித்யாதி| கேசிந்நைகரூபப்ரகாரமதீஸாரமாஹுஃ; குதஃ? த்வந்த்வஜரக்தாதீஸாராதிபேதேந பஹுப்ரகாரத்வாத், காஶிராஜஶ்ச தமதீஸாரமேவ த்வந்த்வஜாதிபேதேந பஹுப்ரகாரமிதி ஹேதோர்நைவாவோசத்; கோऽஸௌ ஹேதுர்யத்வஶாதநந்தப்ரகாரஂ தஂ நாவோசதித்யாஹ- தோஷாவஸ்தா இத்யாதி; தோஷாவஸ்தா ஆமபக்வரக்தாத்யாஃ, தஸ்ய அதீஸாரிணஃ, காலே காலே ஸ்வே ஸ்வே காலே; தத்ர ப்ரதமா ஆமாவஸ்தா, ததஃ பக்வாவஸ்தா, ததா பித்தாதீஸாரே பித்தலஸேவநாத்ரக்தாதீஸாராவஸ்தா பவதி; ஏவமேகதோஷாவஸ்தேऽப்யதீஸாரே தோஷாந்தராநுபந்தேந த்வந்த்வஜாபாஸதா ஜ்ஞேயா| ஏதேநைததுக்தம்- அதீஸாரஃ ஷட்ப்ரகார ஏவ, யாஶ்ச ஆமபக்வரக்தாந்யதோஷாநுபந்தாத்யாஸ்தத்ராநேகப்ரகாரா அவஸ்தாஸ்தா தோஷாணாமேவேத்யர்தஃ||௭||-

Adhikarana 5 (8) · Śloka 9

ஹந்நாபிபாயூதரகுக்ஷிதோதகாத்ராவஸாதாநிலஸந்நிரோதாஃ ||௮|| விட்ஸங்க ஆத்மாநமதாவிபாகோ பவிஷ்யதஸ்தஸ்ய புரஃஸராணி |௯|

இதாநீமதீஸாரஸ்ய பூர்வரூபமாஹ- ஹந்நாபிபாயூதரேத்யாதி| ஹத் ஹதயஂ, பாயு குதஂ, தோதஶப்தோ ஹதாதிபிஃ குக்ஷிபர்யந்தைஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே| யத்யப்யுதரக்ரஹணேநைவ நாபிகுக்ஷீ அபி ப்ராப்யேதே, ததாऽபி நாபிகுக்ஷ்யபிதாநஂ விஶேஷேண தத்ர தோதோ பவதீதி தர்ஶநார்தம்| புரஃஸராணி பூர்வரூபாணீத்யர்தஃ||௮||-

Adhikarana 6 (9) · Śloka 10

ஶூலாவிஷ்டஃ ஸக்தமூத்ரோऽந்த்ரகூஜீ ஸ்ரஸ்தாபாநஃ ஸந்நகட்யூருஜங்கஃ ||௯|| வர்சோ முஞ்சத்யல்பமல்பஂ ஸபேநஂ ரூக்ஷஂ ஶ்யாவஂ ஸாநிலஂ மாருதேந |௧௦|

இதாநீஂ வாதாதீஸாரஸ்ய லக்ஷணமாஹ- ஶூலாவிஷ்ட இத்யாதி| ஶூலாவிஷ்டஃ ஶூலார்திதஃ| ஸக்தமூத்ரோ விபத்தமூத்ரஃ| அந்த்ரகூஜீ குடகுடஶப்தயுக்தஃ| ஸ்ரஸ்தாபாநஃ அதஶ்ச்யுதகுதஃ| ஸந்நகட்யூருஜங்கஃ ஶிதிலகட்யூருஜங்கஃ| அல்பமல்பமிதி சாந்யாதிஸாராபேக்ஷயா| ஸாநிலஂ ஸஶப்தவாதயுதம்| ஶ்யாவஶப்தோऽத்ர வ்ரணாஸ்ராவோக்தாருணபஸ்மகபோதாஸ்திவர்ணாநுபலக்ஷயதி||௯||-

Adhikarana 7 (10) · Śloka 11

துர்கந்த்யுஷ்ணஂ வேகவந்மாஂஸதோயப்ரக்யஂ பிந்நஂ ஸ்விந்நதேஹோऽதிதீக்ஷ்ணம் ||௧௦|| பித்தாத் பீதஂ நீலமாலோஹிதஂ வா தஷ்ணாமூர்ச்சாதாஹபாகஜ்வரார்தஃ |௧௧|

பித்தாதீஸாரலக்ஷணமாஹ- துர்கந்தீத்யாதி| ஏவம்பூதஃ புருஷ ஏவம்பூதஂ வர்சஃ பித்தாததீஸார்யத இதி ஸம்பந்தஃ| வேகவத் அதிஶயேந ஸவேகம்| மாஂஸதோயப்ரக்யஂ மாஂஸதாவநோதகஸதஶம்| பிந்நஂ ஸ்புடிதம், அதிதீக்ஷ்ணம் அதிஶயேந தீக்ஷ்ணஂ, தச்ச மக்ஷிகாணாமபஸர்பணேந ஜ்ஞேயம்| தாஹோ குதே ஜடரே வா, பாகோ குதே ஏவ ஜ்ஞேயஃ||௧௦||-

Adhikarana 8 (11) · Śloka 12

தந்த்ராநித்ராகௌரவோத்க்லேஶஸாதீ வேகாஶங்கீ ஸஷ்டவிட்கோऽபி பூயஃ ||௧௧|| ஶுக்லஂ ஸாந்த்ரஂ ஶ்லேஷ்மணா ஶ்லேஷ்மயுக்தஂ பக்தத்வேஷீ நிஃஸ்வநஂ ஹஷ்டரோமா |௧௨|

ஶ்லேஷ்மாதீஸாரலக்ஷணமாஹ- தந்த்ராநித்ரேத்யாதி| தந்த்ரா ஶாரீரோக்தலக்ஷணநித்ராபேதஃ, உத்க்லேஶஃ தூத்கரணஂ, ஸாதீ அங்கக்லாநியுக்தஃ| ஸஷ்டவிட்க இத்யாதி| ஸஷ்டவிட்கோऽபி புருஷோ பூயஃ புநர்வேகாஶங்கீ பவதீத்யர்தஃ| ஸாந்த்ரஂ கநம்| நிஃஸ்வநஂ நிஃஶப்தம்| ஹஷ்டரோமா உத்தர்ஷிதரோமா||௧௧||-

Adhikarana 9 (12) · Śloka 13

தந்த்ராயுக்தோ மோஹஸாதாஸ்யஶோஷீ வர்சஃ குர்யாந்நைகவர்ணஂ தஷார்தஃ ||௧௨|| ஸர்வோத்பூதே ஸர்வலிங்கோபபத்திஃ கச்ச்ரஶ்சாயஂ பாலவத்தேஷ்வஸாத்யஃ |௧௩|

இதாநீஂ ஸந்நிபாதாதீஸாரலக்ஷணமாஹ- தந்த்ராயுக்த இத்யாதி| நைகவர்ணஂ கிஂ தர்ஹி ஸர்வதோஷவர்ணம்| ஸர்வலிங்கோபபத்திஃ ஸர்வலிங்கப்ராப்திஃ||௧௨||-

Adhikarana 10 (13-14) · Śloka 15

தைஸ்தைர்பாவைஃ ஶோசதோऽல்பாஶநஸ்ய பாஷ்பாவேகஃ பக்திமாவித்ய(ஶ்ய)ஜந்தோஃ ||௧௩|| கோஷ்டஂ கத்வா க்ஷோபயத்யஸ்ய ரக்தஂ தச்சாதஸ்தாத் காகணந்தீப்ரகாஶம் | வர்சோமிஶ்ரஂ நிஃபுரீஷஂ ஸகந்தஂ நிர்கந்தஂ வா ஸார்யதே தேந கச்ச்ராத் ||௧௪|| ஶோகோத்பந்நோ துஶ்சிகித்ஸ்யோऽதிமாத்ரஂ ரோகோ வைத்யைஃ கஷ்ட ஏஷ ப்ரதிஷ்டஃ |௧௫|

ஶோகஜலக்ஷணமாஹ- தைஸ்தைர்பாவைரித்யாதி| ஏவம்பூதஸ்ய புருஷஸ்ய பாஷ்பாவேகஃ கோஷ்டஂ கத்வா, பக்திமாவித்ய, ரக்தமஸ்ய க்ஷோபயதீதி ஸம்பந்தஃ| தைஸ்தைர்பாவைஃ பந்துவியோகாதிபிஃ, ஶோசதஃ ஶோகஂ குர்வதஃ, பாஷ்பாவேகஃ ஶோகோத்ததேஜ உத்ரேகஃ, பக்திமக்நிஂ பக்திஹேதுத்வாத், ஆவித்ய ஆகுலீகத்ய, க்ஷோபயதி| தச்சேதி ரக்தஂ, அதஸ்தாதிதி பதஂ க்ஷோபயதீத்யநேந ஸம்பந்தநீயஂ, அந்யே ஸார்யதே தேந இத்யத்ர ஸம்பத்நந்தி| காகணந்தீ குஞ்ஜா| ஸகந்தஂ நிர்கந்தஂ வேதி ஸபுரீஷாபுரீஷத்வாதித்யர்தஃ| கேசிதத்ர அல்பாஶநஸ்யேத்யஸ்யாநந்தரஂ ஶோகோத்பந்ந இத்யதஃ ப்ராக் அந்யதா படந்தி ‘ஶுஷ்கஂ புக்தஂ தேஜ ஊஷ்மகஹீதஂ கோஷ்டஂ கத்வா ரக்தமத்யர்தமுஷ்ணம்| குஞ்ஜாப்ரக்யஂ ப்ரேரயேச்சாப்யதஸ்தாத்வர்சோயுக்தஂ நிஷ்புரீஷஂ ஸகந்தம்|| நிர்கந்தஂ வா ஸார்யதே ஸோऽதிஸாரஃ’ இதி| வ்யாக்யாநயந்தி ச,- ஶுஷ்கஂ ஶுஷ்கதாஂ கதஂ, அல்பத்வாத்; புக்தஂ போஜநஂ, தேஜஃ ஶோகோத்தஂ தேஜஃ, ஊஷ்மகஹீதம் ஊஷ்மணா கஹீதம்||௧௩-௧௪||-

Adhikarana 11 (15-16) · Śloka 16

ஆமாஜீர்ணோபத்ருதாஃ க்ஷோபயந்தஃ கோஷ்டஂ தோஷாஃ ஸம்ப்ரதுஷ்டாஃ ஸபக்தம் ||௧௫|| நாநாவர்ணஂ நைகஶஃ ஸாரயந்தி கச்ச்ராஜ்ஜந்தோஃ ஷஷ்டமேநஂ வதந்தி ||௧௬||

ஆமாதீஸாரலக்ஷணமாஹ- ஆமாஜீர்ணேத்யாதி| தோஷாஃ ஸம்ப்ரதுஷ்டாஃ கோஷ்டஂ க்ஷோபயந்தஃ ஸந்தோ நாநாவர்ணஂ கச்ச்ராத் ஸருக் ஏகஶோ ந, அபிது பஹுஶஃ ஸாரயந்தீதி பிண்டார்தஃ| ஆமாஜீர்ணோபத்ருதாஃ ஆமாக்யேநாஜீர்ணேநோதீரிதாஃ, க்ஷோபயந்தஃ சாலயந்தஃ, ‘மலஂ’ இதி ஶேஷஃ| ஸபக்தஂ ஸஸிக்தம்| அத்ர புநஃ ஷஷ்டஸங்க்யாவசநஂ நியமார்தஂ, தேந பயஸ்நேஹாஜீர்ணவிஸூசிகார்ஶோऽஜீர்ணாதிநிமித்தா அதீஸாரா ந பதக்கணநீயாஃ, யதஸ்தே தோஷஜேஷ்வேவாந்தர்பூதாஃ| ஏநம் ஆமஜம்| கேசித் ‘ஸம்ப்ரதுஷ்டாஃ ஸபக்தம்’ இத்யத்ர ‘தாதுஸங்காந் மலாஂஶ்ச’ இதி படந்தி; தாதுஸங்காந் ரக்தாதீந், மலாந் புரீஷாதீந், ‘தூஷயித்வா’ இதி ஶேஷஃ, இதி ச வ்யாக்யாநயந்தி| யத்யபி ஸர்வாதீஸாராணாமாதாவாமாதீஸாரத்வஂ, ததாऽபி ப்ரபூதாமஜநிதத்வாதாமஜஸ்ய பதகுபாதாநஂ, ஏவஂ ஸாந்நிபாதிகத்வேऽப்யஸ்ய பதகுபாதாநஂ ஸமாதேயம்||௧௫-௧௬||

Adhikarana 12 (17) · Śloka 17

ஸஂஸஷ்டமேபிர்தோஷைஸ்து ந்யஸ்தமப்ஸ்வவஸீததி | புரீஷஂ பஶதுர்கந்தி விச்சிந்நஂ சாமஸஞ்ஜ்ஞகம் ||௧௭||

இதாநீமாமாதீஸாரஸ்ய லக்ஷணமாஹ- ஸஂஸஷ்டமேபிர்தோஷைரித்யாதி| ஸஂஸஷ்டமேபிர்தோஷைஃ பூர்வநிர்திஷ்டைர்வாதாதிலிங்கைர்குருதரைர்வ்யாப்தமித்யர்தஃ| அவஸீததி ப்ருடதி| விச்சிந்நம் அல்பால்பப்ரவர்தகஂ; ‘விச்சிந்நம்’ இத்யத்ர ‘பிச்சிலம்’ இதி கேசித் படந்தி||௧௭||

Adhikarana 13 (18) · Śloka 18

ஏதாந்யேவ து லிங்காநி விபரீதாநி யஸ்ய து | லாகவஂ ச மநுஷ்யஸ்ய தஸ்ய பக்வஂ விநிர்திஶேத் ||௧௮||

ஆமலக்ஷணமபிதாய பக்வலக்ஷணமாஹ- ஏதாந்யேவேத்யாதி| ஏதாந்யேவ லிங்காநி அநந்தரோக்தாபக்வலிங்காநி| சகாராத் கபதுஷ்டிரஹிதஂ புரீஷஂ ஸமுச்சீயதே| ‘மநுஷ்யஸ்ய’ இத்யத்ர ‘புரீஷஸ்ய’ இதி கேசித் படந்தி; வ்யாக்யாநயந்தி ச- யத்யபி ந்யஸ்தமப்ஸ்வவஸீததீத்யஸ்ய வைபரீத்யேநைவ புரீஷலாகவஂ ப்ராப்தஂ, ததாऽபி புநர்லாகவோபாதாநஂ கபதுஷ்டிரஹிதத்வபோதநாய| நநு, கபஸஂஸஷ்டஃ பக்வோऽபி மலோ நிமஜ்ஜதி, தத் கதஂ பக்வகபாதீஸாரஜ்ஞாநம்? உச்யதே- ததிதரலக்ஷணைரேவ||௧௮||

Adhikarana 14 (19-21) · Śloka 21

ஸர்பிர்மேதோவேஸவாராம்புதைலமஜ்ஜாக்ஷீரக்ஷௌத்ரரூபஂ ஸ்ரவேத்யத் | மஞ்ஜிஷ்டாபஂ மஸ்துலுங்கோபமஂ வா விஸ்ரஂ ஶீதஂ ப்ரேதகந்த்யஞ்ஜநாபம் ||௧௯|| ராஜீமத்வா சந்த்ரகைஃ ஸந்ததஂ வா பூயப்ரக்யஂ கர்தமாபஂ ததோஷ்ணம் | ஹந்யாதேதத்யத் ப்ரதீபஂ பவேச்ச க்ஷீணஂ ஹந்யுஶ்சோபஸர்காஃ ப்ரபூதாஃ ||௨௦|| அஸஂவதகுதஂ க்ஷீணஂ துராத்மாதமுபத்ருதம் | குதே பக்வே கதோஷ்மாணமதீஸாரகிணஂ த்யஜேத் ||௨௧||

இதாநீமதீஸாராணாஂ பரிஹாரார்தமஸாத்யலக்ஷணமாஹ- ஸர்பிரித்யாதி| வேஸவாரஂ விஶிஷ்டஸஂஸ்காரஸஂஸ்கதஂ மாஂஸஂ காநிஸ்காபரபர்யாயஂ, தேந மிஶ்ரமம்பு வேஸவாராம்பு; ரூபஶப்தஃ ஸர்பிராதிபிஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே| மஸ்துலுங்கோऽர்தவிலீநசதுஃஸ்நேஹாகாரோ மஸ்தகமஜ்ஜா தத்ஸதஶம்| விஸ்ரம் ஆமகந்தி, ஶடிதமதககந்ததுல்யகந்தமித்யர்தஃ| அஞ்ஜநாபஂ ஸௌவீராஞ்ஜநாபம்| ராஜீமத் நீலபீதாதிரேகாயுக்தம்| சந்த்ரகைஃ மயூரபிச்சாபைஃ, ஸந்ததஂ வ்யாப்தம்| யத் ப்ரதீபஂ யதாஸ்வதோஷலிங்கேப்யோ விபரீதலிங்கம், அந்யே து அரிஷ்டலிங்கமாஹுஃ| உபஸர்கா உபத்ரவாஃ, தே ச தந்த்ராந்தரே படிதா ஜ்வரஶோபாதயஃ| உக்தஂ ச,- “ஶோபஂ ஶூலஂ ஜ்வரஂ தஷ்ணாஂ ஶ்வாஸஂ காஸமரோசகம்| சர்திஂ ஹிக்காஂ ச மூர்ச்சாஂ ச தஷ்ட்வாऽதீஸாரிணஂ த்யஜேத்” இதி| ப்ரபூதா பஹவஃ| ஏதே உபத்ரவாஃ க்ஷீணமதீஸாரிணஂ ஹந்யுரிதி யோஜநீயம்| அஸஂவதகுதம் அஸங்குசிதகுதமித்யர்தஃ| க்ஷீணம் உத்ஸாஹோபசயபலரஹிதஂ, துராத்மாநம் அஜிதேந்த்ரியம்| உபத்ருதம் அவாரணீயோக்தைருபத்ரவைர்ஜுஷ்டம்| குதே பக்வே கதோஷ்மாணஂ குதே பக்வே ஸதி யஸ்ய ஊஷ்மா பஹிர்நிர்கதோ விநஷ்டஸ்தாதஶமதிஸாரிணஂ த்யஜேத்| கேசித் ‘துராத்மாநஂ’ இத்யத்ர ‘ஸதாऽऽத்மாதஂ’ இதி படந்தி, ஸதாऽऽத்மாநயுக்தமிதி ச வ்யாக்யாநயந்தி||௧௯-௨௧||

Adhikarana 15 (22-23) · Śloka 23

ஶரீரிணாமதீஸாரஃ ஸம்பூதோ யேந கேநசித் | தோஷாணாமேவ லிங்காநி கதாசிந்நாதிவர்ததே ||௨௨|| ஸ்நேஹாஜீர்ணநிமித்தஸ்து பஹுஶூலப்ரவாஹிகஃ | விஸூசிகாநிமித்தஸ்து சாந்யோऽஜீர்ணநிமித்தஜஃ | விஷார்ஶஃகமிஸம்பூதோ யதாஸ்வஂ தோஷலக்ஷணஃ ||௨௩||

இதாநீஂ ஷட்ஸங்க்யாதிக்யஶங்காநிஷேதார்தமிதராணாமதீஸாராணாஂ தோஷஜேஷ்வேவாந்தர்பாவார்தமாஹ - ஶரீரிணாமித்யாதி| யேந கேநசித் ‘ஹேதுநா’ இதி ஶேஷஃ| யஸ்மாத்பஹுநிமித்தஜோऽப்யதீஸாரோ தோஷலிங்காநி நாதிவர்ததே நாதிக்ராமதி தஸ்மாத்யதாஸ்வதோஷலக்ஷணாததீஸாரோ ஜ்ஞேய இத்யர்தஃ| ஏதேந ந ஷட்ஸங்க்யாதிக்யம்| கேசித் ‘ஶரீரிணாமதீஸாரஃ’ இத்யாதிபாடமாமஜாதிஸாரலக்ஷணாதநந்தரஂ படந்தி, யுக்தஶ்சாயஂ ததைவ பாடஃ; பரஂ ஜேஜ்ஜடாசார்யவசநாநுரோதேநாத்ர படிதஃ; ஜேஜ்ஜடாசார்யஂ விஹாயாந்யே டீகாகாரா அஸ்யாநந்தரஂ பாடஂ ந படந்தி, க்ஷோதக்ஷமத்வாபாவாத்||௨௨-௨௩||

Adhikarana 16 (24) · Śloka 24

ஆமபக்வக்ரமஂ ஹித்வா நாதிஸாரே க்ரியா யதஃ | அதஃ ஸர்வேऽதிஸாராஸ்து ஜ்ஞேயாஃ பக்வாமலக்ஷணைஃ ||௨௪||

இதாநீமாமபக்வலக்ஷணஜ்ஞாநே பிஷஜோ யத்நாதிஶயஂ ப்ரதிபாதயந்நாஹ- ஆமபக்வக்ரமமித்யாதி| பக்வாமலக்ஷணைஃ பூர்வோக்தைரேவ||௨௪||

Adhikarana 17 (25) · Śloka 25

தத்ராதௌ லங்கநஂ கார்யமதிஸாரேஷு தேஹிநாம் | ததஃ பாசநஸஂயுக்தோ யவாக்வாதிக்ரமோ ஹிதஃ ||௨௫||

இதாநீஂ சிகித்ஸாவஸரஃ- தத்ராதௌ லங்கநமித்யாதி| தத்ரேதி வாக்யோபக்ரமே| லங்கநம் உபவாஸஃ| ஆதௌ ப்ரதமதஃ| யஸ்மாத் ஸர்வ ஏவாதீஸாரா ஆதாவாமத்வஂ பஜந்தேऽத ஆமஶமநார்தமாதௌ லங்கநஂ, ததோ லங்கநாதநந்தரம்| ஆதிஶப்தாத் யூஷரஸாதயோ கஹ்யந்தே| ஏதத்யவாகூயூஷரஸாதிகஂ யத்யஸ்ய ஹிதஂ பவதி தத்ததவஸ்தாஂ புத்த்வா தத்யாத்| கேசித் ‘தத்ராதௌ லங்கநஂ கார்யஂ’ இத்யஸ்ய ஸ்தாநே ‘ஹிதஂ லங்கநமேவாதௌ’ இத்யாதிபாடஂ படந்தி, ஸ ச மயா ந தஷ்ட இதி ந தர்ஶிதஃ||௨௫||

Adhikarana 18 (26) · Śloka 26

அதவா வாமயித்வாऽऽமே ஶூலாத்மாநநிபீடிதம் | பிப்பலீஸைந்தவாம்போபிர்லங்கநாத்யைருபாசரேத் ||௨௬||

அவஸ்தாவிஶேஷேண பக்ஷாந்தரமாஹ- அதவா வாமயித்வேத்யாதி| ஆமேऽதீஸாரே ஶூலாதிபீடிதஂ புருஷஂ பிப்பலீஸைந்தவாம்போபிர்வாமயித்வா லங்கநாத்யைருபாசரேதிதி ஸம்பந்தஃ| லங்கநாத்யைரிதி லங்கநஸ்வேதோஷ்ணோதகபாநாதிபிஃ| நநு, அக்நிமாந்த்யாததீஸாரப்ரவத்திஃ, தத் கதமக்நிமாந்த்யஜநகஸ்ய வமநஸ்ய தத்ரோபதேஶஃ? ஸத்யம், அதிப்ரவத்ததோஷப்ரதிபந்தார்தஂ ச வமநஂ ப்ரயுஜ்யதே||௨௬||

Adhikarana 19 (27) · Śloka 27

கார்யஂ வமநஸ்யாந்தே ப்ரத்ரவஂ லகுபோஜநம் | கடயூஷயவாகூஷு பிப்பல்யாத்யஂ ச யோஜயேத் ||௨௭||

வமநாதநந்தரஂ யத் கார்யஂ ததாஹ- கார்யமித்யாதி| ப்ரத்ரவஂ ப்ரகஷ்டத்ரவஂ யவாகூயூஷாதி| நநு, போஜேநாதீஸாரே த்ரவஸ்ய நிஷேதோ தர்ஶிதஸ்தத் கதமத்ர த்ரவாணாஂ யவாக்வாதீநாஂ ப்ரயோகஃ? ஸத்யஂ, போஜே கேவலஸ்யைவ த்ரவஸ்ய நிஷேதோ ந ஸஂஸ்கதஸ்யேத்யதோஷஃ| அந்யே து ப்ரகதத்ரவஂ ப்ரத்ரவஂ கதயந்தி| தந்ந, அதீஸாரே யவாகூபதேஶாத்| கடயூஷயவாகூஷு பிப்பல்யாத்யஂ ச யோஜயேதிதி ஷ(க)டயூஷஃ கபித்ததாடிமமரிசாதிபிஃ ஸுபக்வஂ தக்ரம், அந்யே து ஷடா தாடிமதக்ரஶாகாதிஸஂஸ்கதா த்ரவாஃ, யூஷா முத்கமஸூராதிகதாஃ||௨௭||

Adhikarana 20 (28) · Śloka 28

அநேந விதிநா சாமஂ யஸ்ய வை நோபஶாம்யதி | ஹரித்ராதிஂ வசாதிஂ வா பிபேத் ப்ராதஃ ஸ மாநவஃ ||௨௮||

ஷடயூஷாதிபிரபச்யமாநேऽதீஸாரே பாசநார்தமாஹ- அநேந விதிநா சாமமித்யாதி| ஆமம் ஆமாதீஸாரஃ| ப்ராதஃஶப்தோ நிரந்நதாத்யோதகஃ||௨௮||

Adhikarana 21 (29-30) · Śloka 30

ஆமாதீஸாரிணாஂ கார்யஂ நாதௌ ஸங்க்ரஹணஂ நணாம் | தேஷாஂ தோஷா விபத்தாஃ ப்ராக்ஜநயந்த்யாமயாநிமாந் ||௨௯|| ப்லீஹபாண்ட்வாமயாநாஹமேஹகுஷ்டோதரஜ்வராந் | ஶோபகுல்மக்ரஹண்யர்ஶஃஶூலாலஸகஹத்க்ரஹாந் ||௩௦||

ஆமாதிஸாரே ஆதௌ ஸங்க்ரஹாத்தோஷமாஹ- ஆமாதீஸாரிணாமித்யாதி| தேஷாம் ஆமாதிஸாரிணாம்| விபத்தா விஶேஷேண பத்தா ஸங்கஹீதா இத்யர்தஃ| அந்யே ஆமாதீஸாரிணாமித்யாதிபாடஸ்ய ஸ்தாநே ‘தோஷஸ்தம்பநமாதௌ து ந கர்தவ்யஂ விஜாநதா| தஸ்யாதௌ பத்யமாநஸ்து பலீ குர்யாதுபத்ரவாந்’ இதி படந்தி| அபரே து அந்யதா பாடஂ படந்தி, ஸ சாப்ரஸித்த இதி ந தர்ஶிதஃ||௨௯-௩௦||

Adhikarana 22 (31) · Śloka 31

ஸஶூலஂ பஹுஶஃ கச்ச்ராத்விபத்தஂ யோऽதிஸார்யதே | தோஷாந் ஸந்நிசிதாந் தஸ்ய பத்யாபிஃ ஸம்ப்ரவர்தயேத் ||௩௧||

இதாநீமாவஸ்திகஂ க்ரமமாஹ- ஸஶூலமித்யாதி| விபத்தஂ விபத்தமிவ அல்பால்பப்ரவத்திஃ| ஸந்நிசிதாந் ஸஞ்சயகதாந், ப்ரவத்தாநித்யர்தஃ| ஸம்ப்ரவர்தயேதித்யத்ர பஹுஶ இதி ஸம்பந்தநீயம்| யஸ்மாத் ஸந்நிசிதாஃ ஶூலகாரிணோ தோஷா விரேசநேநாதஃபதந்தி தஸ்மாததீஸாரேऽபி விரேசநஂ ப்ரயுஜ்யதே||௩௧||

Adhikarana 23 (32) · Śloka 32

யோऽதித்ரவஂ ப்ரபூதஂ ச பூரீஷமதிஸார்யதே | தஸ்யாதௌ வமநஂ குர்யாத் பஶ்சால்லங்கநபாசநம் ||௩௨||

அபரமாவஸ்திகமாஹ- யோऽதித்ரவமித்யாதி| யஸ்மாத்வமநமூர்த்வமார்கஹரணத்வாரேணோதகதாதோருச்சேதகாரீ தஸ்மாத் ப்ரயுஜ்யதே||௩௨||

Adhikarana 24 (33) · Śloka 33

ஸ்தோகஂ ஸ்தோகஂ விபத்தஂ வா ஸஶூலஂ யோऽதிஸார்யதே | அபயாபிப்பலீகல்கைஃ ஸுகோஷ்ணைஸ்தஂ விரேசயேத் ||௩௩||

ஸ்தோகமித்யாதி| வாஶப்தோऽபயாபிப்பலீகல்கைரித்யத்ர ஸம்பந்தநீயஃ| யத்யபி ‘ஸஶூலஂ பஹுஶ’ இத்யநேநைவ ஸ்தோகஂ விபத்தமித்யஸ்யார்தஃ ப்ராப்தஃ, ததாऽபி பிப்பலீஸஂயோகஸ்யாதிகஸ்ய தர்ஶநார்தஂ புநரபிதாநம்||௩௩||

Adhikarana 25 (34) · Śloka 34

ஆமே ச லங்கநஂ ஶஸ்தமாதௌ பாசநமேவ வா |௩௪|

தத்ர லங்கநஂ பரஂ யதி தஸ்யைவ விகல்பகார்தமாஹ- ஆமே ச லங்கநமித்யாதி| ஆமாதீஸாரே லங்கநஂ கார்யஂ பரஂ யதி லங்கநே க்ஷமஂ ஶரீரமந்நாநபிலாஷஶ்ச பவதி, அதோ விபர்யயே ஆதௌ பாசநமிதி|௩௪|-

Adhikarana 26 (34) · Śloka 34

யோகாஶ்சாத்ர ப்ரவக்ஷ்யந்தே த்வாமாதீஸாரநாஶநாஃ ||௩௪||

யோகாஶ்சாத்ரேத்யாதி| யோகாஃ பாசநயோகாஃ||௩௪||

Adhikarana 27 (35-46) · Śloka 46

கலிங்காதிவிஷாஹிங்குஸௌவர்சலவசாபயாஃ | தேவதாருவசாமுஸ்தாநாகராதிவிஷாபயாஃ ||௩௫|| அபயா தாந்யகஂ முஸ்தஂ பிப்பலீ நாகரஂ வசா | நாகரஂ தாந்யகஂ முஸ்தஂ வாலகஂ பில்வமேவ ச ||௩௬|| முஸ்தஂ பர்படகஂ ஶுண்டீ வசா ப்ரதிவிஷாऽபயா | அபயாऽதிவிஷா ஹிங்கு வசா ஸௌவர்சலஂ ததா ||௩௭|| சித்ரகஃ பிப்பலீமூலஂ வசா கடுகரோஹிணீ | பாடா வத்ஸகபீஜாநி ஹரீதக்யோ மஹௌஷதம் ||௩௮|| மூர்வா நிர்தஹநீ பாடா த்ர்யூஷணஂ கஜபிப்பலீ | ஸித்தார்தகா பத்ரதாரு ஶதாஹ்வா கடுரோஹிணீ ||௩௯|| ஏலா ஸாவரகஂ குஷ்டஂ ஹரித்ரே கௌடஜா யவாஃ | மேஷஶங்கீ த்வகேலே ச கமிக்நஂ வக்ஷகாணி ச ||௪௦|| வக்ஷாதநீ வீரதருர்பஹத்யௌ த்வே ஸஹே ததா | அரலுத்வக் தைந்துகீ ச தாடிமீ கௌடஜீ ஶமீ ||௪௧|| பாடா தேஜோவதீ முஸ்தஂ பிப்பலீ கௌடஜஂ பலம் | படோலஂ(லீ) தீப்யகோ பில்வஂ ஹரித்ரே தேவதாரு ச ||௪௨|| விடங்கமபயா பாடா ஶங்கவேரஂ கநஂ வசா | வசா வத்ஸகபீஜாநி ஸைந்தவஂ கடுரோஹிணீ ||௪௩|| ஹிங்குர்வத்ஸகபீஜாநி வசா பில்வஶலாடு ச | நாகராதிவிஷே முஸ்தஂ பிப்பல்யோ வாத்ஸகஂ பலம் ||௪௪|| மஹௌஷதஂ ப்ரதிவிஷா முஸ்தஂ சேத்யாமபாசநாஃ | ப்ரயோஜ்யா விஂஶதிர்யோகாஃ ஶ்லோகார்தவிஹிதாஸ்த்விமே ||௪௫|| தாந்யாம்லோஷ்ணாம்புமத்யாநாஂ பிபேதந்யதமேந வா | நிஷ்க்வாதாந் வா பிபேதேஷாஂ ஸுகோஷ்ணாந் ஸாது ஸாதிதாந் ||௪௬||

தாநேவ பாசநயோகாநாஹ- கலிங்கேத்யாதி| கலிங்கா இந்த்ரயவாஃ| ப்ரதிவிஷா ஶ்யாமகந்தாऽதிவிஷாபேதஃ| மஹௌஷதஂ ஶுண்டீ| மூர்வா சோரஸ்நாயுஃ, நிர்தஹநீ சித்ரகஃ, த்ர்யூஷணஂ த்ரிகடுகம்| ஸித்தார்தகாஃ ஶ்வேதஸர்ஷபாஃ, கடுரோஹிணீ கடுகா| ஸாவரகஂ ரோத்ரஂ, ஹரித்ரே ஹரித்ராத்வயஂ, கௌடஜா யவா இந்த்ரயவாஃ| மேஷஶங்கீ கர்கடஶங்கீ, த்வக் த்வசா, கமிக்நஂ விடங்கஂ, வக்ஷகஃ குடஜஃ, வக்ஷாதநீ பந்தாகஃ, வீரதருஃ ஶரஃ, பஹத்யௌ க்ஷுத்ரபலா ஸ்தூலபலா ச, த்வே ஸஹே முத்கபர்ணீ மாஷபர்ணீ ச| அரலுஃ ஶ்யோநாகபேதஃ தஸ்ய த்வக், அந்யே ஶ்யோநாகமரலுஶப்தேநாஹுஃ த்வக்ஶப்தோऽர்தவஶாத் திந்துகீ சேத்யாதிஷ்வபி ஸம்பந்தநீயஃ| தேஜோவதீ காகமர்தநிகா| தீப்யகோ யவாநீ, அந்யே அஜமோதாமாஹுஃ| ஶங்கவேரஂ ஶுண்டீ, பில்வஶலாடு கோமலஂ பில்வஂ, வாத்ஸகஂ பலம் இந்த்ரயவாஃ| ஶ்லோகார்தவிஹிதா அர்தஶ்லோகைஃ கதா இத்யர்தஃ| தாந்யாம்லாதீநாஂ மத்யாதந்யதமேந கலிங்ககாதிசூர்ணஂ பிபேத்| ஏதேஷாஂ நிஷ்க்வாதாந் ஸாது ஸாதிதாந் மாத்ரயா ஸாதிதாந் பிபேதிதி| ஏதத்வத்தவைத்யா நேச்சந்தி, பஹுத்ரவ்யஸாதிதாம்புஸஂஸ்கதாஹாரஸ்யாருசிகரத்வாத்||௩௫-௪௬||

Adhikarana 28 (47-59) · Śloka 59

பயஸ்யுத்க்வாத்ய முஸ்தாநாஂ விஂஶதிஂ த்ரிகுணாம்பஸி | க்ஷீராவஶிஷ்டஂ தத்பீதஂ ஹந்த்யாமஂ ஶூலமேவ ச ||௪௭|| நிகிலேநோபதிஷ்டோऽயஂ விதிராமோபஶாந்தயே | ஹரீதகீமதிவிஷாஂ ஹிங்கு ஸௌவர்சலஂ வசாம் ||௪௮|| பிபேத் ஸுகாம்புநா ஜந்துராமாதீஸாரபீடிதஃ | படோலஂ தீப்யகஂ பில்வஂ வசாபிப்பலிநாகரம் ||௪௯|| முஸ்தஂ குஷ்டஂ விடங்கஂ ச பிபேத்வாऽபி ஸுகாம்புநா | ஶங்கவேரஂ குடூசீஂ ச பிபேதுஷ்ணேந வாரிணா ||௫௦|| லவணாந்யத பிப்பல்யோ விடங்காநி ஹரீதகீ | சித்ரகஂ ஶிஂஶபா பாடா ஶார்ங்கேஷ்டா லவணாநி ச ||௫௧|| ஹிங்குர்வக்ஷகபீஜாநி லவணாநி ச பாகஶஃ | ஹஸ்திதந்த்யத பிப்பல்யஃ கல்காவக்ஷஸமௌ ஸ்மதௌ ||௫௨|| வசா குடூசீகாண்டாநி யோகோऽயஂ பரமோ மதஃ | ஏதே ஸுகாம்புநா யோகா தேயாஃ பஞ்ச ஸதாஂ மதாஃ ||௫௩|| நிவத்தேஷ்வாமஶூலேஷு யஸ்ய ந ப்ரகுணோऽநிலஃ | ஸ்தோகஂ ஸ்தோகஂ ருஜாமச்ச ஸஶூலஂ யோऽதிஸார்யதே ||௫௪|| ஸக்ஷாரலவணைர்யுக்தஂ மந்தாக்நிஃ ஸ பிபேத்கதம் | க்ஷீரநாகரசாங்கேரீகோலதத்யம்லஸாதிதம் ||௫௫|| ஸர்பிரச்சஂ பிபேத்வாபி ஶூலாதீஸாரஶாந்தயே | தத்நா தைலகதஂ பக்வஂ ஸவ்யோஷாஜாதிசித்ரகைஃ ||௫௬|| ஸபில்வபிப்பலீமூலதாடிமைர்வா ருகந்விதைஃ | நிகிலோ விதிருக்தோऽயஂ வாதஶ்லேஷ்மோபஶாந்தயே ||௫௭|| தீக்ஷ்ணோஷ்ணவர்ஜ்யமேநஂ து விதத்யாத்பித்தஜே பிஷக் | யதோக்தமுபவாஸாந்தே யவாகூஶ்ச ப்ரஶஸ்யதே ||௫௮|| பலயோரஂஶுமத்யாஂ ச ஶ்வதஂஷ்ட்ரபஹதீஷு ச | ஶதாவர்யாஂ ச ஸஂஸித்தாஃ ஸுஶீதா மதுஸஂயுதாஃ ||௫௯||

ஸஶூலேऽதிஸாரே யோகாநாஹ- பயஸீத்யாதி||௪௭-௫௯||

Adhikarana 29 (60) · Śloka 60

முத்காதிஷு ச யூஷாஃ ஸ்யுர்த்ரவ்யைரேதைஃ ஸுஸஂஸ்கதாஃ |௬௦|

யவாகூவிஷயே யூஷமாஹ- முத்காதிஷு சேத்யாதி| முத்காதிஷ்வித்யாதிஶப்தாத் வநமுத்ககலாயமஸூராதிவர்கக்ரஹணம்| த்ரவ்யைரேதைரிதி பலாதிபிஃ| க்வாதகல்பநா அத்ராபி பூர்வவத்|௬௦|-

Adhikarana 30 (60-62) · Śloka 62

மதுபிர்தீபநைஸ்திக்தைர்த்ரவ்யைஃ ஸ்யாதாமபாசநம் ||௬௦|| ஹரித்ராதிவிஷாபாடாவத்ஸபீஜரஸாஞ்ஜநம் | ரஸாஞ்ஜநஂ ஹரித்ரே த்வே பீஜாநி குடஜஸ்ய ச ||௬௧|| பாடா குடூசீ பூநிம்பஸ்ததைவ கடுரோஹிணீ | ஏதைஃ ஶ்லோகார்தநிர்திஷ்டைஃ க்வாதாஃ ஸ்யுஃ பித்தபாசநாஃ ||௬௨||

பைத்திகே ஆமாதீஸாரே பரஂ பாசநமாஹ- மதுபிர்தீபநைரித்யாதி| ஏவஂவிஶிஷ்டைஸ்திக்தைர்துராலபாகுடூச்யதிவிஷாப்ரபதிபிராமபாசநஂ பித்தாதீஸாரே போத்தவ்யம்| நநு, திக்தாநி ஶீதவீர்யாணி கதமாமாதீஸாரே பாசநாநி? உச்யதே, ஜ்வராதீஸாராதௌ திக்தாந்யபி பாசநாந்யேவாபிமதாநி; உக்தஂ ச,- ‘ஸ்வேதநஂ லங்கநஂ காலோ யவாக்வஸ்திக்தகோ ரஸஃ| பாசநாந்யவிபக்வாநாம்’- இதி| அந்யே து திக்தகாநி அர்காகருப்ரபதீந்யுஷ்ணவீர்யாணி பாசநீயாநி; நாந்யாநி, தேஷாஂ ஶீதவீர்யத்வாத்| அதீஸாரே அர்காதீநாமயௌகிகத்வாத்தாந்யேவ திக்தத்ரவ்யாண்யாஹ- ஹரித்ராதிவிஷாபாடேத்யாதி| ஹரித்ராதிபிஃ பித்தபாசநாஃ க்வாதாஃ ஶ்லோகார்தநிர்திஷ்டாஃ ஸ்யுரிதி ஸம்பந்தஃ||௬௦-௬௨||

Adhikarana 31 (63-65) · Śloka 66

முஸ்தஂ குடஜபீஜாநி பூநிம்பஂ ஸரஸாஞ்ஜநம் | தார்வீ துராலபா பில்வஂ வாலகஂ ரக்தசந்தநம் ||௬௩|| சந்தநஂ வாலகஂ முஸ்தஂ பூநிம்பஂ ஸதுராலபம் | மணாலஂ சந்தநஂ ரோத்ரஂ நாகரஂ நீலமுத்பலம் ||௬௪|| பாடா முஸ்தஂ ஹரித்ரே த்வே பிப்பலீ கௌடஜஂ பலம் | பலத்வசஂ வத்ஸகஸ்ய ஶங்கவேரஂ கநஂ வசா ||௬௫|| ஷடேதேऽபிஹிதா யோகாஃ பித்தாதீஸாரநாஶநாஃ |௬௬|

அபராந் யோகாந் ஸித்ததமாந் ஸாமபித்தபாசநார்தமாஹ- முஸ்தமித்யாதி| பூநிம்பஂ கிராதஂ, ஸரஸாஞ்ஜநஂ ரஸாஞ்ஜநஸஹிதம்| தார்வீ தாருஹரித்ரா, பில்வஂ பில்வபலம்| மணாலஂ பத்மநாலஂ, சந்தநஂ ரக்தசந்தநஂ, ரோத்ரஂ ஶாவரஂ, நாகரஂ ஶுண்டீ| கநஂ முஸ்தம்| அபிஹிதா யோகாஃ ‘ஶ்லோகார்தேந’ இதி ஶேஷஃ| பூர்வேப்யோ விஂஶதியோகேப்யோ ஹரித்ராதிவிஷேத்யாதியோகாஸ்ததா முஸ்தஂ குடஜபீஜாநீத்யாதயோ யோகாஃ ஸித்ததமாஃ, அதஃ பதக் படிதாஃ| வாதகபோத்தயோரதீஸாரயோஃ பாசநேந வாதகபபாகாத் பித்தாநுபந்தஃ ஸ்யாத், அதஸ்தத்ஸஂஶமநார்தஂ முஸ்தஂ குடஜபீஜாநீத்யாதயோ யோகா நிர்திஷ்டா இதி கேசித்வ்யாக்யாநயந்தி| அத ஏவ பக்வாதீஸாரசிகித்ஸிதப்ரகரணாத் ப்ராக் பித்தாரப்தபக்வாதீஸாரஸ்ய சிகித்ஸா தைரபிஹிதா||௬௩-௬௫||

Adhikarana 32 (66) · Śloka 66

பில்வஶக்ரயவாம்போதபாலகாதிவிஷாகதஃ | கஷாயோ ஹந்த்யதீஸாரஂ ஸாமஂ பித்தஸமுத்பவம் ||௬௬||

அதஃ பரமபரஂ ஸித்ததமஂ யோகமாஹ- பில்வேத்யாதி| பில்வஂ பில்வபலஂ கோமலஂ, ஶக்ரயவா இந்த்ரயவாஃ, அம்போதோ முஸ்தா, அதிவிஷாகத இதி கதக்ரஹணஂ ஶீதகஷாயாதிநிவத்த்யர்தம்| அயஂ யோகஶ்சிரப்ரவத்தேऽபி ஸாமே ஸஶோணிதே தஶ்யதே||௬௬||

Adhikarana 33 (67) · Śloka 67

மதுகோத்பலபில்வாப்தஹ்ரீபேரோஶீரநாகரைஃ | கதஃ க்வாதோ மதுயுதஃ பித்தாதீஸாரநாஶநஃ ||௬௭||

மதுகோத்பலபில்வாப்தேத்யாதி| மதுகஂ யஷ்டீமது, உத்பலஂ நீலோத்பலம்| அப்தஂ முஸ்தஂ, ஹ்ரீபேரஂ வாலகஂ; மதுகாதித்ரவ்யைஃ கதஃ க்வாதஃ ஸுஶீதோ மதுயுதஃ பித்தாதீஸாரநாஶநோ பவதீதி ஸம்பந்தஃ||௬௭||

Adhikarana 34 (68) · Śloka 68

யதா பக்வோऽப்யதீஸாரஃ ஸரத்யேவ முஹுர்முஹுஃ | க்ரஹண்யா மார்தவாஜ்ஜந்தோஸ்தத்ர ஸஂஸ்தம்பநஂ ஹிதம் ||௬௮||

பக்வாதீஸாரஸ்ய ஸரணே கிஂ கார்யமித்யாஹ- யதா பக்வோऽப்யதீஸார இத்யாதி| க்ரஹண்யா மார்தவாத் அக்நிஸ்தம்பாத்| ஸஂஸ்தம்பநஂ ஸங்க்ரஹணம்||௬௮||

Adhikarana 35 (69-71) · Śloka 71

ஸமங்கா தாதகீபுஷ்பஂ மஞ்ஜிஷ்டா லோத்ரமுஸ்தகம் | ஶால்மலீவேஷ்டகோ ரோத்ரஂ வக்ஷதாடிமயோஸ்த்வசௌ ||௬௯|| ஆம்ராஸ்திமத்யஂ லோத்ரஂ ச பில்வமத்யஂ ப்ரியங்கவஃ | மதுகஂ ஶங்கவேரஂ ச தீர்கவந்தத்வகேவ ச ||௭௦|| சத்வார ஏதே யோகாஃ ஸ்யுஃ பக்வாதீஸாரநாஶநாஃ | உக்தா ய உபயோஜ்யாஸ்தே ஸக்ஷௌத்ராஸ்தண்டுலாம்புநா ||௭௧||

தாநேவ ஸ்தம்பநயோகாநாஹ- ஸமங்கா தாதகீபுஷ்பமித்யாதி| ஸமங்கா லஜ்ஜாலுகா, அந்யே வராஹக்ராந்தாமாஹுஃ| ஶால்மலீவேஷ்டகஃ ஶால்மலீநிர்யாஸகஃ, அந்யே வேஷ்டகஂ வந்தமாஹுஃ; வக்ஷஃ குடஜஃ| ஆம்ராஸ்திமத்யம் ஆம்ரபலமஜ்ஜா| ஶங்கவேரஂ ஶுண்டீ, தீர்கவந்தத்வக் அரலுத்வக், அந்யே ஶ்யோநாகத்வகித்யாஹுஃ| சத்வார ஏதே யோகாஃ ஶ்லோகார்தோக்தாஃ| அந்யே து- ‘ஸமங்காதாதகீபுஷ்பமஞ்ஜிஷ்டாரோத்ரமுஸ்தகம்| ஶால்மலீவேஷ்டகஂ வாऽபி விதத்யாத்யோகமுத்தமம்’ இத்யேகேநைவ ஶால்மலீவேஷ்டகேநாபரஂ பஞ்சமஂ யோகஂ மந்யந்தே; தத ஏவ ச ‘ஏதே ஹி பஞ்சயோகாஃ ஸ்யுஃ பக்வாதீஸாரநாஶநாஃ’ இதி படந்தி| ஸர்வேऽபி பக்வாதீஸாரநாஶநாஃ ஸ்யுஃ| அந்யே து பித்தாதீஸாரநாஶநா இதி வ்யாக்யாநயந்தி| கதமேதே யோகா உபயோஜ்யா இத்யாஹ- உக்தா இத்யாதி| யே யோகாஃ ஸமங்காதிகா உக்தாஸ்தே ஸக்ஷௌத்ராஸ்தண்டுலாம்புநா உபயோஜ்யா இத்யர்தஃ||௬௯-௭௧||

Adhikarana 36 (72) · Śloka 72

மௌஸ்தஂ கஷாயமேகஂ வா பேயஂ மதுஸமாயுதம் | லோத்ராம்பஷ்டாப்ரியங்க்வாதீந் கணாநேவஂ ப்ரயோஜயேத் ||௭௨||

மௌஸ்தஂ கஷாயமேகமித்யாதி| கஷாயமேகஂ வேதி கதமேததுச்யதே மதுபாநீயயோரபி வித்யமாநத்வாத்? நைவஂ, தயோஃ ஸஂஸ்காரத்வேநாப்ரதாநத்வாத்| அயஂ யோகஃ பக்வபித்தரக்தாதீஸாரே விஶேஷேண போத்தவ்யஃ; ஸாமாந்யே பக்வாதீஸாரே கேசிந்மந்யந்தே, ததா சோக்தஂ ‘பக்வாதீஸாரிணே தேயோ முஸ்தாக்வாதஃ ஸமாக்ஷிகஃ’ இதி| ரோத்ராத்யம்பஷ்டாதிப்ரியங்க்வாதீந் கணாநேவமிதி க்வாதாந் கத்வா மதுப்ரக்ஷேபேண ஸஹோபயோஜயேதித்யர்தஃ||௭௨||

Adhikarana 37 (73) · Śloka 73

பத்மாஂ ஸமங்காஂ மதுகஂ பில்வஜம்பூஶலாடு ச | பிபேத்தண்டுலதோயேந ஸக்ஷௌத்ரமகதங்கரம் ||௭௩||

பத்மாஂ ஸமங்காமித்யாதி| பத்மா பார்கீ, ஸமங்கா லஜ்ஜாலுகா, பில்வஜம்பூஶலாடு சேதி பில்வபலஂ கோமலஂ, ஜம்பூபலஂ ச கோமலம்| அகதங்கரமத்ர அதீஸாரஹரமித்யர்தஃ||௭௩||

Adhikarana 38 (74) · Śloka 75

கச்சுராமூலகல்கஂ வாऽப்யுதும்பரபலோபமம் | பயஸ்யா சந்தநஂ பத்மா ஸிதாமுஸ்தாப்ஜகேஶரம் ||௭௪|| பக்வாதிஸாரஂ யோகோऽயஂ ஜயேத்பீதஃ ஸஶோணிதம் |௭௫|

கச்சுராமூலகல்கஂ வேத்யாதி| கச்சுரா கங்கதிகா, தந்மூலகல்கமுதும்பரபலோபமஂ கர்ஷப்ரமாணஂ ஸக்ஷௌத்ரஂ தண்டுலாம்புநா பிபேதிதி ஸம்பத்யதே| பயஸ்யா சந்தநமித்யாதி| பயஸ்யா அர்கபுஷ்பீ, அந்யே துக்திகாமாஹுஃ, க்ஷீரகாகோலீமபரே; சந்தநஂ ரக்தசந்தநஂ, பத்மா பார்கீ, ஸிதா ஶர்கரா, அப்ஜகேஶரஂ பத்மகேஶரம்| ஸஶோணிதமிதி பித்தாதீஸாரமேவ நது ரக்தாதீஸாரஂ, தச்சிகித்ஸாயா வக்ஷ்யமாணத்வாத்| ‘பக்வாதீஸாரஂ யோகோऽயஂ’ இத்யத்ராந்யே ‘பித்தாதீஸாரஂ யோகோऽயஂ’ இதி படந்தி| பீத இதி க்வதிதகஷாயவிதிநேத்யர்தஃ||௭௪||-

Adhikarana 39 (75) · Śloka 76

நிராமரூபஂ ஶூலார்தஂ லங்கநாத்யைஶ்ச கர்ஷிதம் ||௭௫|| நரஂ ரூக்ஷமவேக்ஷ்யாக்நிஂ ஸக்ஷாரஂ பாயயேத்கதம் |௭௬|

இதாநீஂ கதபாநார்ஹமதீஸாரிணமாஹ- நிராமரூபமித்யாதி| பக்வாதீஸாரப்ரஸ்தாவே நிராமரூபமிதி ப்ராப்தமதஸ்ததபிதாநமதிஶயேந நிராமரூபப்ராபணார்தம்| அவேக்ஷ்யாக்நிஂ ‘தீப்தஂ’ இதி ஶேஷஃ| ஸக்ஷாரஂ யவக்ஷாரஸஹிதஂ, ஸ்வர்ஜிகாக்ஷாரஸஹிதமித்யந்யே| நிராமரூபமித்யாத்யாரப்ய வாதசிகித்ஸிதஂ ஶூலஸ்யாந்யதாऽஸம்பூதேரித்யந்யே வதந்தி||௭௫||-

Adhikarana 40 (76) · Śloka 77

பலாபஹத்யஂஶுமதீகச்சுராமூலஸாதிதம் ||௭௬|| மதூக்ஷிதஂ ஸமதுகஂ பிபேச்சூலைரபித்ருதஃ |௭௭|

பலாபஹத்யஂஶுமதீத்யாதி| ‘கதஂ’ இத்யநுவர்ததே| மதூக்ஷிதம் ஈஷந்மாத்ரமதுயுக்தமித்யர்தஃ| ஸமதுகஂ யஷ்டீமதுஸஹிதஂ, வக்ஷ்யமாணயோகே யஷ்டீமதுகஸ்ய ப்ரக்ஷேபதர்ஶநாதத்ராபி ப்ரக்ஷேபஃ| ஶூலைரபித்ருதஃ ஶூலைரார்தஃ||௭௬||-

Adhikarana 41 (77-78) · Śloka 79

தார்வீபில்வகணாத்ராக்ஷாகடுகேந்த்ரயவைர்கதம் ||௭௭|| ஸாதிதஂ ஹந்த்யதீஸாரஂ வாதபித்தகபாத்மகம் | தத்நா சாம்லேந ஸம்பக்வஂ ஸவ்யோஷாஜாஜிசித்ரகம் ||௭௮|| ஸசவ்யபிப்பலீமூலஂ தாடிமைர்வா ருகர்திதஃ |௭௯|

தார்வீபில்வகணாத்ராக்ஷேத்யாதி| தார்வீ தாருஹரித்ரா, கணா பிப்பலீ| அதீஸாரஂ வாதபித்தகபாத்மகஂ வ்யஸ்தைஃ ஸமஸ்தைஶ்ச தோஷைராரப்தம்||௭௭-௭௮||-

Adhikarana 42 (79) · Śloka 80

பயோ கதஂ ச மது ச பிபேச்சூலைரபித்ருதஃ ||௭௯|| ஸிதாஜமோதகட்வங்கமதுகைரவசூர்ணிதம் |௮௦|

பயோ கதமித்யாதி| க்ஷீரகதமதூநி ஸமாஂஶாநி ஶர்கராஜமோதாரலுயஷ்டீமதுகைஶ்சூர்ணிதைரவசூர்ண்ய ஶூலைரபித்ருதஃ பிபேதிதி ஸம்பந்தஃ||௭௯||-

Adhikarana 43 (80) · Śloka 81

அவேதநஂ ஸுஸம்பக்வஂ தீப்தாக்நேஃ ஸுசிரோத்திதம் ||௮௦|| நாநாவர்ணமதீஸாரஂ புடபாகைருபாசரேத் |௮௧|

புடபாகஸ்ய விஷயமாஹ- அவேதநஂ ஸுஸம்பக்வமித்யாதி| நாநாவர்ணமித்யநேந ஸாந்நிபாதிகோऽதீஸாரஃ புடபாகஸ்ய விஷய இதி தர்ஶிதம்||௮௦||-

Adhikarana 44 (81-83) · Śloka 84

த்வக்பிண்டஂ தீர்கவந்தஸ்ய பத்மகேஸரஸஂயுதம் ||௮௧|| காஶ்மரீபத்மபத்ரைஶ்சாவேஷ்ட்ய ஸூத்ரேண ஸந்தடம் | மதாऽவலிப்தஂ ஸுகதமங்காரேஷ்வவகூலயேத் ||௮௨|| ஸ்விந்நமுத்தத்ய நிஷ்பீட்ய ரஸமாதாய தஂ ததஃ | ஶீதஂ மதுயுதஂ கத்வா பாயயேதோதராமயே ||௮௩|| ஜீவந்தீமேஷஶங்க்யாதிஷ்வேவஂ த்ரவ்யேஷு ஸாதயேத் |௮௪|

புடபாகவிதிமாஹ- த்வக்பிண்டமித்யாதி| தீர்கவந்தஸ்ய அரலுகஸ்ய| அவகூலயேத் பசேத்| உதராமயோऽத்ர அதீஸாரஃ| அரலுகஸ்ய த்வசஂ பத்மகேஸரஂ ச ஸமபாகஂ கஹீத்வா ஸம்பிஷ்ட்வா தத்பிண்டஂ பத்மகாஶ்மரீபத்ரபுடகே நிக்ஷிப்ய ஸூத்ரேணாவேஷ்ட்ய மத்திகயா நிர்தூமகதிராங்காரேஷு தாவத் பசேத் யாவத்பாஹ்யே ரக்தவர்ணதா பவதி, ததோऽங்காரேப்ய ஆகஷ்ய தத்பிண்டஂ நிஷ்பீட்ய ஸ்வரஸஂ கஹீத்வா ஶீதீபூதஂ ச கர்ஷப்ரமிதமதுஸஹிதமதீஸாரே க்வாதமாத்ரயா பாயயேத்| அநேந விதிநா ஸர்வபுடபாககல்பநா| யே ச ஸுகதமிதி குஶவேஷ்டிதமிதி வ்யாக்யாநயந்தி, தந்மதே ‘ஸூத்ரேணாவேஷ்ட்ய’ இதி பாடோ நாஸ்தி| ஜீவந்தீமேஷஶங்க்யாதிஷ்வேவமித்யாதி| ஜீவந்தீ உத்தராபதே மஹாகந்தா கர்கோடிகாஸதஶபத்ரா, லாடவிஷயே து மூலிநீ மஹாப்ரதாநா| ஆதிஶப்தாத் பாடாஶடீப்ரபதீநாஂ க்ரஹணம்| ஏவமிதி யதா அரலுத்வக்புடபாகவிதிரேவமத்ராபீத்யர்தஃ| அந்யே த்வேவஂ படந்தி- ‘ஜீவந்தீமேஷஶங்கேஷு சைவஂ வந்தேஷு காரயேத்’ இதி||௮௧-௮௩||-

Adhikarana 45 (84-85) · Śloka 86

தித்திரிஂ லுஞ்சிதஂ ஸம்யக் நிஷ்கஷ்டாந்த்ரஂ து பூரயேத் ||௮௪|| ந்யக்ரோதாதித்வசாஂ கல்கைஃ பூர்வவச்சாவகூலயேத் | ரஸமாதாய தஸ்யாத ஸுஸ்விந்நஸ்ய ஸமாக்ஷிகம் ||௮௫|| ஶர்கரோபஹிதஂ ஶீதஂ பாயயேதோதராமயே |௮௬|

தித்திரிஂ லுஞ்சிதமித்யாதி| தித்திரிஂ கஷ்ணதித்திரிஂ; நிஷ்கஷ்டாந்த்ரமித்யுபலக்ஷணஂ, தேந துண்டபாதவர்ஜிதமிதி ச லப்யதே| பூர்வவச்சாவகூலயேதிதி கஷ்ணதித்திரிஂ பாததுண்டாந்த்ரவர்ஜிதஂ கத்வா ந்யக்ரோதாதிவல்கலகல்கேந கோஷ்டஂ பூரயித்வா காஶ்மரீபத்மபத்ரபுடகே நிக்ஷிப்ய குஶைராவேஷ்ட்ய மத்திகயா லிப்த்வா கதிராங்காரேஷு பசேத்; ஸ்வரஸப்ரமாணஂ மதுஶர்கராப்ரக்ஷேபப்ரமாணஂ பூர்வவதிதி| ஶ்ரீப்ரஹ்மதேவஸ்து வ்யாக்யாநயதி- ந்யக்ரோதாதீத்யாதிஶப்தாத் பலாஶநந்தீவக்ஷாதீநாஂ க்ரஹணஂ, குதஃ? தேஷாஂ ஸங்க்ராஹகத்வாத்; நது ஸாமஸ்த்யேந ந்யக்ரோதாதிகணஸ்ய; குதஃ? ஸ்தம்பகத்வாத்; ததா சோக்தஂ- “ஸங்க்ராஹி ஸ்தம்பநாத்பிந்நஂ யதா ததபிதத்மஹே| ஆக்நேயகுணபூயிஷ்டஂ தோயாஂஶஂ பரிஶோஷயேத்|| ஸங்கஹ்ணாதி மலஂ தத்ஸ்யாத்க்ராஹி ஶுண்ட்யாதயோ யதா| ஸமீரகுணபூயிஷ்டஂ ஶீதத்வாத்யந்நபஸ்வதஃ|| விதாய வத்திஂ ஸ்தப்நாதி ஸ்தம்பநஂ தத்யதா வடஃ” இதி| அயஂ ச வாதபித்தாதீஸாரே கர்தவ்யஃ||௮௪-௮௫||-

Adhikarana 46 (86-87) · Śloka 88

லோத்ரசந்தநயஷ்ட்யாஹ்வதார்வீபாடாஸிதோத்பலாந் ||௮௬|| தண்டுலோதகஸம்பிஷ்டாந் தீர்கவந்தத்வகந்விதாந் | பூர்வவத் கூலிதாத்தஸ்மாத்ரஸமாதாய ஶீதலம் ||௮௭|| மத்வாக்தஂ பாயயேச்சைதத் கபபித்தோதராமயே |௮௮|

லோத்ரசந்தநயஷ்ட்யாஹ்வேத்யாதி| லோத்ராதிநீலோத்பலாந்தாநரலுத்வக்ஸஹிதாந் தண்டுலோதகஸம்பிஷ்டாந் பூர்வவத்கூலிதாந் புடபாகவிதிநா பக்வாந், அஸ்மாத் பிஷ்டஸ்விந்நரோத்ராதிகல்காத் ரஸஂ கஹீத்வா ஶீதஂ மதுயுதஂ பாயயேதிதி ஸம்பந்தஃ||௮௬-௮௭||-

Adhikarana 47 (88) · Śloka 89

ஏவஂ ப்ரரோஹைஃ குர்வீத வடாதீநாஂ விதாநவத் ||௮௮|| புடபாகாந் யதாயோகஂ ஜாங்கலோபஹிதாந் ஶுபாந் |௮௯|

ஏவஂ ப்ரரோஹைரித்யாதி| ஏவஂ பூர்வோக்தப்ரகாரேண, வடாதீநாஂ ப்ரரோஹைஃ ஶாகாதோபாகநிஃஸதஜடாபிரித்யர்தஃ| ஆதிஶப்தாத் ப்லக்ஷகர்தபாண்டாதிப்ரரோஹாணாஂ க்ரஹணம்| விதாநவத் யதாயோகமவஸ்தாபேக்ஷமித்யர்தஃ| ஜாங்கலோபஹிதாநிதி அத்ர ஜாங்கலஶப்தேந லாவககபிஞ்ஜலாதீநாஂ க்ரஹணஂ, லகுத்வாத்| வடாத்யவரோஹஜாங்கலமாஂஸபுடபாககல்பநா பூர்வவத்||௮௮||-

Adhikarana 48 (89-90) · Śloka 90

பஹுஶ்லேஷ்ம ஸரக்தஂ ச மந்தவாதஂ சிரோத்திதம் ||௮௯|| கௌடஜஂ பாணிதஂ வாऽபி ஹந்த்யதீஸாரமோஜஸா | அம்பஷ்டாதிமதுயுதஂ பிப்பல்யாதிஸமந்விதம் ||௯௦||

பஹுஶ்லேஷ்ம ஸரக்தமித்யாதி| பாணிதமிவ பாணிதஂ, ஸ்த்யாநமத்வாகதி| ஓஜஸா ஶக்த்யா ஆத்மப்ரபாவேண| அத்ர கல்பநா- பஹத்பலஶுக்லகுஸுமஸ்நிக்தபத்ரஸ்ய புந்நாமதேயஸ்ய குடஜஸ்ய வல்கஂ கஹீத்வா ஷோடஶகுணே அஷ்டகுணே சதுர்குணே வா ஜலே க்வாதயித்வா அர்தாவஶிஷ்டஂ க்வாதமாதாய வஸ்த்ரகாலிதஂ கத்வா புநஸ்தாவத் பசேத் யாவத் பக்வபாணிதாகதிஃ ஸ்யாத், ததஸ்தந்மத்யேऽம்பஷ்டாதிமதுபிப்பல்யாதிசூர்ணஂ சதுர்தாஂஶஂ நிக்ஷிப்ய அவதார்யமிதி| அந்யே து குடஜத்வக்ஸ்வரஸஂ கஹீத்வா தாவத் க்வாதயேத்யாவத் பாணிதாகதிர்பவதீதி வ்யாக்யாநயந்தி||௮௯-௯௦||

Adhikarana 49 (91) · Śloka 91

பஶ்நிபர்ணீபலாபில்வவாலகோத்பலதாந்யகைஃ | ஸநாகரைஃ பிபேத் பேயாஂ ஸாதிதாமுதராமயீ ||௯௧||

பஶ்நிபர்ணீத்யாதி| பில்வஂ பில்வபலஂ கோமலஂ, உத்பலஂ நீலோத்பலஂ, ஸநாகரைஃ ஸஶுண்டீகைஃ| உதராமயீ அதீஸாரீ| பேயார்தஂ க்வாதகல்பநா பூர்வவத்||௯௧||

Adhikarana 50 (92) · Śloka 93

அரலுத்வக் ப்ரியங்குஂ ச மதுகஂ தாடிமாங்குராந் | ஆவாப்ய பிஷ்ட்வா ததநி யவாகூஂ ஸாதயேத்த்ரவாம் ||௯௨|| ஏஷா ஸர்வாநதீஸாராந் ஹந்தி பக்வாநஸஂஶயம் |௯௩|

அரலுத்வகித்யாதி| தாடிமாங்குராந் தாடிமகோமலபத்ராணி| அரலுத்வகாதீந் பிஷ்ட்வா ததநி நிக்ஷிப்ய யவாகூஂ ஸாதயேதித்யர்தஃ| அத்ர பிஷ்ட்வேதி யதுக்தஂ ததரலுத்வகாதிக்வாதேந யவாகூஸாதநநிஷேதார்தம்| ஸாதயேத்த்ரவாமிதி யதா நாதிஸாந்த்ரா பவதீத்யர்தஃ| ஏஷா யவாகூஃ| பக்வாதிஸாரப்ரஸ்தாவாத் பக்வாபிதாநஸ்ய ப்ராப்தஸ்ய புநர்க்ரஹணேந ஏஷா யவாகூஃ பக்வாதீஸாரே அதிஶயேந ஹிதேதி ஜ்ஞாபயதி||௯௨||-

Adhikarana 51 (93-94) · Śloka 94

ரஸாஞ்ஜநஂ ஸாதிவிஷஂ த்வக்பீஜஂ கௌடஜஂ ததா ||௯௩|| தாதகீ நாகரஂ சைவ பாயயேத்தண்டுலாம்புநா | ஸஶூலஂ ரக்தஜஂ க்நந்தி ஏதே மதுஸமாயுதாஃ ||௯௪||

ரஸாஞ்ஜநமித்யாதி| ஏதே யோகாஃ| ஸஶூலஂ ரக்தஜஂ ‘அதீஸாரஂ’ இதி ஶேஷஃ| அந்யே து ‘ஹந்தி யோகோऽயஂ மதுஸஂயுதஃ’ இதி படித்வா ஏக ஏவ யோகோऽயமிதி மந்யந்தே||௯௩-௯௪||

Adhikarana 52 (95) · Śloka 96

மதுகஂ பில்வபேஶீ ச ஶர்கராமதுஸஂயுதா | அதீஸாரஂ நிஹந்யுஶ்ச ஶாலிஷஷ்டிகயோஃ கணாஃ ||௯௫|| தத்வல்லீடஂ மதுயுதஂ பதரீமூலமேவ து |௯௬|

மதுகமித்யாதி| ஶாலிஷஷ்டிகயோஃ கணாஃ இதி அத்ராபி ஶர்கராமதுஸஂயுதா இதி ஸம்பந்தநீயம்| அயமபரோ யோகோ மதுகஂ பில்வபேஶீ சேத்யாதியோகஸ்யாக்ரே கைஶ்சித் பட்யதே| தத்யதா- ‘யோகாந் ஸாங்க்ராஹிகாஂஶ்சாந்யாந் பிபேத் ஸக்ஷௌத்ரஶர்கராந்| ந்யக்ரோதாதிஷு குர்யாச்ச புடபாகாந் யதேரிதாந்’- இதி||௯௫||-

Adhikarana 53 (96) · Śloka 97

பதர்யர்ஜுநஜம்ப்வாம்ரஶல்லகீவேதஸத்வசஃ ||௯௬|| ஶர்கராக்ஷௌத்ரஸஂயுக்தாஃ பீதா க்நந்த்யுதராமயம் |௯௭|

பதர்யர்ஜுநேத்யாதி| அர்ஜுநஃ ககுபஃ; பதர்யாதீநாஂ த்வசஃ ஶர்கராக்ஷௌத்ரயுதாஃ பீதா உதராமயமதீஸாரஂ க்நந்தீத்யர்தஃ||௯௬||-

Adhikarana 54 (97) · Śloka 98

ஏதைரேவ யவாகூஂஶ்ச ஷடாந் யூஷாஂஶ்ச காரயேத் ||௯௭|| பாநீயாநி ச தஷ்ணாஸு த்ரவ்யேஷ்வேதேஷு புத்திமாந் |௯௮|

ஏதைரேவ யவாகூஂஶ்சேத்யாதி| ஏதைரேவ பதர்யாதிபிஃ| ஷடா தாடிமகோரஸாதிநா கநபல்லவபலாதிபிஃ கதாஃ| ‘ரஸாஞ்ஜநஂ ஸாதிவிஷஂ’ இத்யாதிகஂ ‘த்ரவ்யேஷ்வேதேஷு புத்திமாந்’ இத்யந்தஂ ரக்தாதீஸாரசிகித்ஸிதஂ கார்திகாசார்யோ ந படதி, ரக்தாதீஸாரஸ்யாநங்கீகதத்வாத்; பித்தாதீஸாராவஸ்தாயாஂ ச யோ ரக்தாதீஸாரஸ்தஸ்ய சிகித்ஸா ‘பித்தாதிஸாரீ யோ மர்த்ய’ இத்யாதிநா வக்ஷ்யமாணாऽஸ்தி; ஶ்ரீஜேஜ்ஜடாசார்யேணைஷ பாடோ விபஶ்யைவ ஸர்வோऽபி படிதஸ்தந்மதாநுஸாரிணா ஶ்ரீப்ரஹ்மதேவேநாபி||௯௭||-

Adhikarana 55 (98) · Śloka 99

கதஂ ஶால்மலிவந்தேஷு கஷாயஂ ஹிமஸஞ்ஜ்ஞிதம் ||௯௮|| நிஶாபர்யுஷிதஂ பேயஂ ஸக்ஷௌத்ரஂ மதுகாந்விதம் |௯௯|

கதஂ ஶால்மலிவந்தேஷு கஷாயமித்யாதி| கஷாயஂ ஹிமஸஞ்ஜ்ஞிதமிதி ஶீதகஷாயமித்யர்தஃ; நது க்வதிதஂ, ஹிமஶப்தோபாதாநாத்| ஶீதகஷாயவிதிமாஹ- த்ரவ்யசூர்ணமுபாதாய அஹோராத்ரஂ துல்யே ஜலே ஸ்தாபயேத், ததோ மதிதஂ வஸ்த்ரபூதஂ பலசதுஷ்டயப்ரமாணஂ மது யஷ்டீமது ச கர்ஷப்ரமாணஂ ப்ரக்ஷிப்ய பேயமித்யர்தஃ||௯௮||-

Adhikarana 56 (99-102) · Śloka 102

விபத்தவாதவிட் ஶூலபரீதஃ ஸப்ரவாஹிகஃ ||௯௯|| ஸரக்தபித்தஶ்ச பயஃ பிபேத்தஷ்ணாஸமந்விதஃ | யதாऽமதஂ ததா க்ஷீரமதீஸாரேஷு பூஜிதம் ||௧௦௦|| சிரோத்திதேஷு தத் பேயமபாஂ பாகைஸ்த்ரிபிஃ ஶதம் | தோஷஶேஷஂ ஹரேத்தத்தி தஸ்மாத்பத்யதமஂ ஸ்மதம் ||௧௦௧|| ஹிதஃ ஸ்நேஹவிரேகோ வா பஸ்தயஃ பிச்சிலாஶ்ச யே | பிச்சிலஸ்வரஸே ஸித்தஂ ஹிதஂ ச கதமுச்யதே ||௧௦௨||

சூர்ணாதீநபிதாய க்ஷீரபாநஸ்ய விஷயமாஹ- விபத்தவாதவிட் ஶூலபரீத இத்யாதி| விபத்தஃ அவருத்தோ வாதோவிட் ச யஸ்ய ஸஃ, ததா ஶூலபரீதஃ, ததா ப்ரவாஹிகாயுக்தஃ, ததா ரக்தபித்தாந்வித இதி விஷயசதுஷ்டயமஸ்ய க்ஷீரஸ்ய| பயஃ பிபேதித்யுக்தஂ தத் கீதஶஂ பேயமித்யாஹ- அபாஂ பாகைரித்யாதி; அபாஂ பாகைரித்யுபாதாநாத் கேவலஜலேந க்ஷீரஸாதநமத்ரோக்தம்| தோஷஶேஷஹாரித்வஂ க்ஷீரஸ்ய ப்ரபாவாத்| தத் க்ஷீரம்| ஹி யஸ்மாதர்தே| ஸ்நேஹவிரகோऽத்ர விரேசநீயத்ரவ்யஸஂஸ்கதேந ஸ்நேஹேந ஸ்வபாவேந விரேசநஸ்நேஹேந வா| பஸ்தயஃ பிச்சிலாஶ்ச யே பஸ்தயோ பஸ்திவிகாரோக்தவக்ஷ்யமாணாஶ்ச| பிச்சிலா அரலுஶால்மலீப்ரபதயஃ, தேஷாஂ ஸ்வரஸே ஸித்தஂ கதஂ பஸ்தௌ ஹிதமித்யர்தஃ||௯௯-௧௦௨||

Adhikarana 57 (103) · Śloka 104

ஶகதா யஸ்து ஸஂஸஷ்டமதிஸார்யேத ஶோணிதம் | ப்ராக் பஶ்சாத்வா புரீஷஸ்ய ஸருக் ஸபரிகர்திகஃ ||௧௦௩|| க்ஷீரிஶுங்காஶதஂ ஸர்பிஃ பிபேத் ஸக்ஷௌத்ரஶர்கரம் |௧௦௪|

அவஸ்தாவஶேந சிகித்ஸிதமாஹ- ஶகதேத்யாதி| ஶகதா புரீஷேண ஸஂஸஷ்டஂ ஸருக் ஸஶூலஂ, ஸபரிகர்திகஃ பஸ்திகுதமேட்ரேஷு பரிகந்தநமிவ வாதவேதநா பரிகர்திகா தத்ஸஹித இத்யர்தஃ| க்ஷீரிஶுங்கஃ வடாஶ்வத்தாதீநாஂ நூதநபத்ராங்குராஃ| கதபாகப்ரமாணஂ ஸ்நேஹாத்யாயோக்தஂ, க்ஷௌத்ரஶர்கராப்ரக்ஷேபஃ ப்ரத்யேகஂ கர்ஷப்ரமாணஃ||௧௦௩||-

Adhikarana 58 (104-105) · Śloka 105

தார்வீத்வக்பிப்பலீஶுண்டீலாக்ஷாஶக்ரயவைர்கதம் ||௧௦௪|| ஸஂயுக்தஂ பத்ரரோஹிண்யா பக்வஂ பேயாதிமிஶ்ரிதம் | த்ரிதோஷமப்யதீஸாரஂ பீதஂ ஹந்தி ஸுதாருணம் ||௧௦௫||

தஸ்யாமேவாவஸ்தாயாமபரமபி கதமாஹ- தார்வீத்வகித்யாதி| தார்வீத்வக் தாருஹரித்ராத்வக்| அந்யே தார்வீ தாருஹாரித்ரா, த்வக் த்வசமாஹுஃ| பத்ரரோஹிணீ கடுகா| தார்வீத்வகாதிபிர்பத்ரரோஹிணீபர்யந்தைஃ ஸ்நேஹசதுர்தாஂஶைருதகசதுர்குணஂ கதஂ பக்வஂ பேயாயவாகூப்ரபதிபிர்யுக்தஂ பீதஂ த்ரிதோஷமப்யதீஸாரஂ ஹந்தீதி ஸம்பந்தஃ||௧௦௪-௧௦௫||

Adhikarana 59 (106) · Śloka 106

கௌரவே வமநஂ பத்யஂ யஸ்ய ஸ்யாத் ப்ரபலஃ கபஃ | ஜ்வரே தாஹே ஸவிட்பந்தே மாருதாத்ரக்தபித்தவத் ||௧௦௬||

ப்ராகாமாவஸ்தாயாஂ வமநமபிதாயேதாநீஂ பக்வாவஸ்தாயாமபி வமநமாஹ- கௌரவே வமநமித்யாதி| கௌரவே ஜடரகௌரவே, ரக்தபித்தவதிதி யதா ரக்தபித்தேऽதோகதே வமநஂ ததா அதீஸாரேऽபி கௌரவாதியுக்தே யஸ்ய புருஷஸ்ய ப்ரபலஃ கபோ பவேத், மாருதாத் விட்பந்தே ச ஸதி வமநஂ பத்யமிதி ஸம்பந்தஃ| நநு வமநஂ கதமதீஸாரக்நம்? உச்யதே- த்ரவஶ்லேஷ்மணஃ க்ஷயாத்விபரீதமார்கசிகித்ஸாப்ரபாவாத்வா||௧௦௬||

Adhikarana 60 (107) · Śloka 107

ஸம்பக்வே பஹுதோஷே ச விபந்தே மூத்ரஶோதநைஃ | கார்யமாஸ்தாபநஂ க்ஷிப்ரஂ ததா சைவாநுவாஸநம் ||௧௦௭||

ஆஸ்தாபநாநுவாஸநவிஷயமாஹ- ஸம்பக்வேத்யாதி| ஸம்பக்வே ‘அதீஸாரே’ இதி ஶேஷஃ| விபந்தே அதோவாதாதீநாமப்ரவத்தௌ| மூத்ரஶோதநைஃ தணபஞ்சமூலீபாஷாணபேதகோக்ஷுரப்ரபதிபிஃ| ஆஸ்தாபநஂ நிரூஹஃ||௧௦௭||

Adhikarana 61 (108) · Śloka 108

ப்ரவாஹணே குதப்ரஂஶே மூத்ராகாதே கடிக்ரஹே | மதுராம்லைஃ ஶதஂ தைலஂ ஸர்பிர்வாऽப்யநுவாஸநம் ||௧௦௮||

அநுவாஸநஸ்யாபரஂ விஷயமாஹ- ப்ரவாஹணே இத்யாதி| குதப்ரஂஶே குதநிஃஸரணே, மதுரைஃ காகோல்யாதிபிஃ, அம்லைஃ பீஜபூரககபித்தசுக்ரிகாவக்ஷாம்லகாஞ்ஜிகாதிபிஃ||௧௦௮||

Adhikarana 62 (109) · Śloka 109

குதபாகஸ்து பித்தேந யஸ்ய ஸ்யாதஹிதாஶிநஃ | தஸ்ய பித்தஹராஃ ஸேகாஸ்தத்ஸித்தாஶ்சாநுவாஸநாஃ ||௧௦௯||

குதபாக இத்யாதி| யஸ்ய அதீஸாரிணஃ, அஹிதாஶிநஃ அபத்யபோஜிநஃ| தத்ர குதபாகே பித்தஹராஃ ஸேகாஃ க்ஷீரேக்ஷுரஸஶர்கரோதகமதுரௌஷதகஷாயைஃ கதாஃ, தத்ஸித்தாஃ பித்தஹரைஃ ஸித்தா அநுவாஸநாஃ ஸ்நேஹாஃ| யத்யபி குதபாகஃ பித்தேநைவ ஸ்யாத்ததாऽபி ‘குதே பக்வே கதோஷ்மாணமதீஸாரகிணஂ த்யஜேத்’ இதி யோ குதபாகோऽபிஹிதஸ்தத்பரிஹாரார்தமஹிதாஶித்வேந ப்ரகுபிதபித்தஜநிதகுதபாகசிகித்ஸார்தஂ ச ‘குதபாகஸ்து பித்தேந’ இத்யுக்தம்||௧௦௯||

Adhikarana 63 (110) · Śloka 110

ததிமண்டஸுராபில்வஸித்தஂ தைலஂ ஸமாருதே | போஜநே ச ஹிதஂ க்ஷீரஂ கச்சுராமூலஸாதிதம் ||௧௧௦||

தைலாநுவாஸநவிஷயமாஹ- ததீத்யாதி| ததிமண்டோ ததிமஸ்து| ததிமண்டாதிபிஃ ஸித்தஂ தைலமநுவாஸநே தேயமித்யர்தஃ| ஸமாருதே ‘அதீஸாரே’ இதி ஶேஷஃ| கச்சுரா கங்கதிகா, ‘ஶூகஶிம்பா’ இத்யேகே, ‘துராலபா’ இத்யந்யே||௧௧௦||

Adhikarana 64 (111) · Śloka 111

அல்பால்பஂ பஹுஶோ ரக்தஂ ஸருக்ய உபவேஶ்யதே | யதா வாயுர்விபத்தஶ்ச பிச்சாபஸ்திஸ்ததா ஹிதஃ ||௧௧௧||

பிச்சாபஸ்தேர்விஷயமாஹ- அல்பால்பமித்யாதி| பஹுஶோ பஹூந் வாராந், ஸருக் ஸவேதநஂ, ய உபவேஶ்யதே அதிஸார்யதே, தஸ்ய ததா பிச்சாபஸ்திர்ஹித இதி ஸம்பந்தஃ| பிச்சாபஸ்திஃ பிச்சிலத்ரவ்யைஃ கதஃ; ஸ ச ‘பதர்யைராவதீஶேலுஶால்மலீ’ (சி. ௩௮) இத்யாதிநா நிரூஹக்ரமோக்தஃ; ஜேஜ்ஜடாசார்யஸ்து ‘அத்ரைவாத்யாயே வக்ஷ்யமாணாநாஂ ‘கபித்தஶால்மலீபஞ்ஜீ’ இத்யாதித்ரவ்யாணாஂ கல்கபிண்டஂ புடபாகவிதிநா ஸஂஸ்வேத்ய நிஷ்பீட்ய ரஸமாநீய தேந ரஸேந ஸக்ஷீரேண பிச்சாபஸ்திர்தேயஃ, அதவா கபித்தாதித்ரவ்யகல்கஂ க்ஷீரேணாலோட்ய பிச்சாபஸ்திர்தேயஃ’ இதி மந்யதே||௧௧௧||

Adhikarana 65 (112) · Śloka 112

ப்ராயேண குததௌர்பல்யஂ தீர்ககாலாதிஸாரிணாம் | பவேத்தஸ்மாத்திதஂ தேஷாஂ குதே தைலாவசாரணம் ||௧௧௨||

தீர்ககாலாதிஸாரிணாஂ குததௌர்பல்யே சிகித்ஸிதமாஹ- ப்ராயேண குததௌர்பல்யமித்யாதி| தைலாவசாரணஂ பிசுஸேகாநுவாஸநைஃ; ஸதாஹே குததௌர்பல்யே புநர்கதமவசாரணீயம்||௧௧௨||

Adhikarana 66 (113) · Śloka 113

கபித்தஶால்மலீபஞ்ஜீவடகார்பாஸதாடிமாஃ | யூதிகா கச்சுரா ஶேலுஃ ஶணஶ்சுச்சூஶ்ச தாதிகாஃ ||௧௧௩||

அதீஸாரஶூலே சிகித்ஸிதமாஹ- கபித்தஶால்மலீத்யாதி| பஞ்ஜீ பாடாபேதஃ, அந்யே பார்கீமாஹுஃ| கச்சுரா கங்கதிகா, அந்யே துராலபாமாஹுஃ| ஶேலுஃ ஶ்லேஷ்மாதகஃ| தாதிகா தத்நா ஸஂஸ்கதாஃ| ஹிதஶப்தோऽத்ர வக்ஷ்யமாணஃ ஸம்பத்யதே, ஸ சார்தாத்பஹுவசநாந்தோ த்ரஷ்டவ்யஃ| கபித்தாதயஶ்சுச்சூபர்யந்தா தத்நா ஸஂஸ்கதா ஹிதா இத்யர்தஃ||௧௧௩||

Adhikarana 67 (114) · Śloka 115

ஶாலபர்ணீ பஶ்நிபர்ணீ பஹதீ கண்டகாரிகா | பலாஶ்வதஂஷ்ட்ராபில்வாநி பாடாநாகரதாந்யகம் ||௧௧௪|| ஏஷ ஆஹாரஸஂயோகே ஹிதஃ ஸர்வாதிஸாரிணாம் |௧௧௫|

பேயாத்யுபயோகத்ரவ்யாண்யாஹ- ஶாலபர்ணீத்யாதி| ஏஷ ஶாலபர்ண்யாதிஃ| ஆஹாரஸஂயோகே பேயாதிஸஂஸ்காரே; ஸஂஸ்காரஶ்ச ஶாலபர்ண்யாதித்ரவ்யபலசதுஷ்டயஂ ஜலாடகே ஸாதயித்வா அர்தஶதேந தேந பேயாதி ஸாதநீயஂ; வத்தவைத்யாஸ்து பஹுத்ரவ்யஸாதிதாம்புஸஂஸ்கதாஹாரஸ்யாருசிகரத்வாதாடகேऽம்பஸி பலமாத்ரஂ த்ரவ்யஂ ஸாதயந்தி| பக்தாதிஸாதநே த்ரவப்ரமாணஂ தந்த்ராந்தராஜ்ஜ்ஞேயஂ; ததா ஹி- “பக்தஂ பஞ்சகுணே தோயே யவாகூஂ ஷட்குணே பசேத்| சதுர்தஶகுணே பேயாஂ விலேபீஂ ச சதுர்குணே”- இதி| ஏஷ ஶாலபர்ண்யாதிர்தஶாங்கத்வேந ப்ரஸித்தஃ||௧௧௪||-

Adhikarana 68 (115) · Śloka 115

திலகல்கோ ஹிதஶ்சாத்ர மௌத்கோ முத்கரஸஸ்ததா ||௧௧௫||

திலகல்க இத்யாதி| மௌத்கோ முத்கஸ்ய கல்கஃ||௧௧௫||

Adhikarana 69 (116) · Śloka 117

பித்தாதிஸாரீ யோ மர்த்யஃ பித்தலாந்யதிஷேவதே | பித்தஂ ப்ரதுஷ்டஂ தஸ்யாஶு ரக்தாதீஸாரமாவஹேத் ||௧௧௬|| ஜ்வரஂ ஶூலஂ தஷாஂ தாஹஂ குதபாகஂ ச தாருணம் |௧௧௭|

இதாநீஂ பித்தாதீஸாரஸ்யைவாவஸ்தாவிஶேஷஂ ரக்தாதீஸாரமாஹ- பித்தாதிஸாரீ யோ மர்த்ய இத்யாதி| பித்தலாந்யேவேதி அந்நபாநாதீநி| தாருணஂ கஷ்டஸாத்யம்||௧௧௬||-

Adhikarana 70 (117-118) · Śloka 119

யோ ரக்தஂ ஶகதஃ பூர்வஂ பஶ்சாத்வா ப்ரதிஸார்யதே ||௧௧௭|| ஸ பல்லவைர்வடாதீநாஂ ஸஸர்பிஃ ஸாதிதஂ பயஃ | பிபேத் ஸஶர்கராக்ஷௌத்ரமதவாऽப்யபிமத்ய தத் ||௧௧௮|| நவநீதமதோ லிஹ்யாத்தக்ரஂ சாநுபிபேத்ததஃ |௧௧௯|

பித்தாதீஸாரஸ்யைவாவஸ்தாந்தரமபிதாய சிகித்ஸிதமாஹ- யோ ரக்தமித்யாதி| ஸஃ பித்தாதீஸாரயுக்தஃ புருஷஃ| வடாதீநாஂ ந்யக்ரோதாதீநாம்; அத்ர ந்யக்ரோதாதிபல்லவாநாஂ பலார்தஂ, க்ஷீரபலசதுஷ்டயஂ, சதுர்குணஂ ஜலஂ ச தத்த்வா ஸாதயித்வா க்ஷீராவஶேஷஂ க்ராஹ்யஂ, தச்ச கதகர்ஷைகயுதஂ மத்யாக்நிஃ பிபேத்| அபிமத்ய விலோட்ய| தத்க்ஷீரஂ ததுத்பந்நஂ நவநீதஂ ச ஶர்கராமதுயுதஂ லிஹ்யாதித்யர்தஃ| அந்யே து வடாதிபல்லவஶதஂ க்ஷீரஂ மதுகதஶர்கராதியுக்தஂ பிபேதிதி மந்யந்தே; தத ஏவ ச நவநீதஂ கேவலஂ லிஹ்யாத், ததஸ்தக்ரஂ பிபேதிதி வதந்தி||௧௧௭-௧௧௮||-

Adhikarana 71 (119) · Śloka 120

ப்ரியாலஶால்மலீப்லக்ஷஶல்லகீதிநிஶத்வசஃ ||௧௧௯|| க்ஷீரே விமதிதாஃ பீதாஃ ஸக்ஷௌத்ரா ரக்தநாஶநாஃ |௧௨௦|

ப்ரியாலஶால்மலீப்லக்ஷேத்யாதி| ப்ரியாலாதீநாஂ த்வசஃ பதக் பதக் பேயாஃ ஸாமஸ்த்யேந வா| ப்ரியாலஃ சாரஃ, ப்லக்ஷஃ பர்கடீ, திநிஶஃ ஸ்யந்தநஃ| க்ஷீரே அஜாக்ஷீரே, தந்த்ராந்தரோக்தத்வாத்| விமதிதா ஆலோடிதாஃ| ஸக்ஷௌத்ரா மதுஸஹிதாஃ||௧௧௯||-

Adhikarana 72 (120) · Śloka 121

மதுகஂ ஶர்கராஂ லோத்ரஂ பயஸ்யாமத ஸாரிவாம் ||௧௨௦|| பிபேச்சாகேந பயஸா ஸக்ஷௌத்ரஂ ரக்தநாஶநம் |௧௨௧|

மதுகஂ ஶர்கராஂ லோத்ரமித்யாதி| பயஸ்யா அர்கபுஷ்பீ||௧௨௦||-

Adhikarana 73 (121) · Śloka 122

மஞ்ஜிஷ்டாஂ ஸாரிவாஂ லோத்ரஂ பத்மகஂ குமுதோத்பலம் ||௧௨௧|| பிபேத் பத்மாஂ ச துக்தேந சாகேநாஸக்ப்ரஶாந்தயே |௧௨௨|

மஞ்ஜிஷ்டாஂ ஸாரிவாமித்யாதி| பத்மகஂ ப்ரஸித்தஂ, குமுதஂ ஶ்வேதம், உத்பலஂ நீலஂ, பத்மா பார்கீ| மஞ்ஜிஷ்டாதீநி கல்கீகதாநி சூர்ணிதாநி வா சாகதுக்தேந பிபேதித்யர்தஃ||௧௨௧||-

Adhikarana 74 (122-124) · Śloka 124

ஶர்கரோத்பலலோத்ராணி ஸமங்கா மதுகஂ திலாஃ ||௧௨௨|| திலாஃ கஷ்ணாஃ ஸயஷ்ட்யாஹ்வாஃ ஸமங்கா சோத்பலாநி ச | திலா மோசரஸோ லோத்ரஂ ததைவ மதுகோத்பலம் ||௧௨௩|| கச்சுரா திலகல்கஶ்ச யோகாஶ்சத்வார ஏவ ச | ஆஜேந பயஸா பேயாஃ ஸரக்தே மதுஸஂயுதாஃ ||௧௨௪||

ஶர்கரோத்பலலோத்ராணீத்யாதி| ஸமங்கா வராஹக்ராந்தா| திலாஃ கஷ்ணாஃ கஷ்ணதிலாஃ, ஸயஷ்ட்யாஹ்வா யஷ்டீமதுஸஹிதாஃ| மோசரஸஃ ஶால்மலீநிர்யாஸஃ| கச்சுரா கங்கதிகா| ஸரக்தே புரீஷே ‘ஸ்ரவதி ’ இதி ஶேஷஃ| ஶர்கரேத்யாதிசத்வாரோ யோகாஃ ஶ்லோகார்திகா மதுஸஹிதாஃ ஸரக்தே புரீஷே சாகதுக்தேந பேயா இத்யர்தஃ||௧௨௨-௧௨௪||

Adhikarana 75 (125) · Śloka 125

த்ரவே ஸரக்தே ஸ்ரவதி பாலபில்வஂ ஸபாணிதம் | ஸக்ஷௌத்ரதைலஂ ப்ராகேவ லிஹ்யாதாஶு ஹிதஂ ஹி தத் ||௧௨௫||

ஸரக்தே அத்ரவே ச புரீஷே ஸரதி சிகித்ஸிதமபிதாய ஸரக்தத்ரவாதீஸாரிணஶ்சிகித்ஸிதமாஹ- த்ரவே ஸரக்தே இத்யாதி| த்ரவே த்ரவமலே, ‘உதகதாதௌ’ இத்யந்யே| பாணிதஂ காகவீ, ஸக்ஷௌத்ரதைலஂ மதுதைலஸஹிதஂ, ப்ராகேவேதி போஜநாத் பூர்வஂ ஹிதம்| ‘ஆஶு ஹிதம்’ இத்யத்ர ‘ஹிதகரம்’ இத்யந்யே படந்தி||௧௨௫||

Adhikarana 76 (126) · Śloka 126

கோஶகாரஂ கதே பஷ்டஂ லாஜசூர்ணஂ ஸிதா மது | ஸஶூலஂ ரக்தபித்தோத்தஂ லீடஂ ஹந்த்யுதராமயம் ||௧௨௬||

கோஶகாரமித்யாதி| கோஶகார இக்ஷுபேதஃ | அத்ர விதிஃ- நிஸ்த்வசஂ கோஶகாரஸ்ய ஸூக்ஷ்மகண்டஂ கதே பஷ்ட்வா பேஷயித்வா லாஜஶர்கராசூர்ணமிஶ்ரஂ மதுநா லிஹந் ரக்தபித்தோத்தஂ ஸஶூலமுதராமயமதீஸாரஂ ஹந்தீத்யர்தஃ||௧௨௬||

Adhikarana 77 (127) · Śloka 127

பில்வமத்யஂ ஸமதுகஂ ஶர்கராக்ஷௌத்ரஸஂயுதம் | தண்டுலாம்புயுதோ யோகஃ பித்தரக்தோத்திதஂ ஜயேத் ||௧௨௭||

பில்வமத்யமித்யாதி| அவஸ்தாவஶேந பித்தாத்ரக்தாத்வா உத்திதஂ, ந து ரக்தபித்தாப்யாமேவோத்திதஂ, ஏவஂ ஸத்யதீஸாராணாஂ ஸப்தத்வஂ ஸ்யாத்||௧௨௭||

Adhikarana 78 (128) · Śloka 128

யோகாந் ஸாங்க்ராஹிகாஂஶ்சாந்யாந் பிபேத்ஸக்ஷௌத்ரஶர்கராந் | ந்யக்ரோதாதிஷு குர்யாச்ச புடபாகாந் யதேரிதாந் ||௧௨௮||

அத்ர ஸாங்க்ராஹிகாநிதி ஸாமாந்யோக்தாவபி பித்தாதிஸாரோக்தாநிதி ப்ரத்யேதவ்யம், ஔபயிகத்வாத்| நநு, ந்யக்ரோதாதிஷு புடபாகா தர்ஶிதாஃ, தத்கதஂ புநரபிதீயந்தே? உச்யதே- ந்யக்ரோதாதிஷு குர்யாச்சேதி யதேரிதாந் புடபாகாந் குர்யாதிதி யோஜநாத்||௧௨௮||

Adhikarana 79 (129) · Śloka 129

குதபாகே ச யே உக்தாஸ்தேऽத்ராபி விதயஃ ஸ்மதாஃ |௧௨௯|

குதபாகே சேத்யாதி| யே உக்தாஃ ஸேகாதயஸ்தே பித்தரக்தோத்திதேऽதீஸாரே ஹிதாஃ|௧௨௯|-

Adhikarana 80 (129) · Śloka 129

ருஜாயாஂ சாப்ரஶாம்யந்த்யாஂ பிச்சாபஸ்திர்ஹிதோ பவேத் ||௧௨௯||

அவஸ்தாவஶேந புநஃ பிச்சாபஸ்திமாஹ- ருஜாயாமித்யாதி||௧௨௯||

Adhikarana 81 (130-131) · Śloka 131

ஸக்தவிட் தோஷபஹுலஂ தீப்தாக்நிர்யோऽதிஸார்யதே | விடங்கத்ரிபலாகஷ்ணாகஷாயைஸ்தஂ விரேசயேத் ||௧௩௦|| அதவைரண்டஸித்தேந பயஸா கேவலேந வா | யவாகூர்விதரேச்சாஸ்ய வாதக்நைர்தீபநைஃ கதாஃ ||௧௩௧||

இதாநீமவஸ்தாபேக்ஷமதீஸாரே விரேசநமாஹ- ஸக்தவிடித்யாதி| ஸக்தவிட் விபத்தபுரீஷஃ| தோஷபஹுலமிதி தோஷஶப்தோऽத்ர புரீஷவசநஃ, தேந புரீஷபஹுலமித்யர்தஃ| தம் அதீஸாரிணஂ, விடங்காதிகஷாயைர்விரேசயேதித்யர்தஃ| அதவேத்யாதி| ஏரண்டமூலஸித்தேந கேவலேந க்ஷீரேண விரேசயேதிதி ஸம்பந்தஃ| விரேசிதஸ்ய கிஂ கார்யமித்யாஹ- யவாகூரித்யாதி| வாதக்நைர்தீபநைரிதி ஶாலிபர்ண்யாதிபிஃ| நநு, ‘ஸ்தோகஂ ஸ்தோகஂ விபத்தம்’ இத்யாதாவஸம்யக்ப்ரவர்தமாநே புரீஷே விரேசநமுக்தம், அத்ராதிப்ரவர்தமாநே கதஂ விரேகஃ? உச்யதே- அத்ராதீஸாராதிப்ரவர்தகஸ்ய ப்ரகுபிதபித்தஸ்ய விரேசநேந நிராகரணாதித்யதோஷஃ||௧௩௦-௧௩௧||

Adhikarana 82 (132) · Śloka 132

தீப்தாக்நிர்நிஷ்புரீஷோ யஃ ஸார்யதே பேநிலஂ ஶகத் | ஸ பிபேத் பாணிதஂ ஶுண்டீததிதைலபயோகதம் ||௧௩௨||

அதோऽதீஸாரஸ்யைவாவஸ்தாந்தராந்விதஸ்ய நிஃஸாரகஸஞ்ஜ்ஞகஸ்ய லக்ஷணஂ சிகித்ஸிதஂ சாஹ- தீப்தாக்நிர்நிஷ்புரீஷோ ய இத்யாதி| நிஷ்புரீஷஃ க்ஷீணவர்சாஃ, பேநிலஂ ஶகத் பேநவத் புரீஷமித்யர்தஃ| பாணிதஂ காகவீ, தைலஂ திலதைலஂ, பயோ துக்தஂ, பாணிதமித்யாதிகஂ கதாந்தமேகீகத்ய பிபேதித்யர்தஃ||௧௩௨||

Adhikarana 83 (133) · Śloka 133

ஸ்விந்நாநி குடதைலாப்யாஂ பக்ஷயேத்பதராணி ச |௧௩௩|

அத்ரைவ த்விதீயஂ யோகமாஹ- ஸ்விந்நாநீத்யாதி|௧௩௩|-

Adhikarana 84 (133) · Śloka 133

ஸ்விந்நாநி பிஷ்டவத்வாऽபி ஸமஂ பில்வஶலாடுபிஃ ||௧௩௩||

ததீயயோகமாஹ- ஸ்விந்நாநீத்யாதி| ஸ்விந்நாநி ‘பதராணி’ இதி ஶேஷஃ| பிஷ்டவதிதி பிஷ்டஸ்வேதநவிதிநேத்யர்தஃ| ஸமஂ பில்வஶலாடுபிஃ பாலபில்வபலைஃ ஸஹேத்யர்தஃ| ஏதேந பில்வஶலாடுபிஃ ஸஹ பதராணி பிஷ்டஸ்வேதநவிதிநா ஸ்விந்நாநி ஶீதீபூதாநி குடதைலாப்யாமஶ்நீயாதித்யர்தஃ| அந்யே த்வந்யதா படந்தி- ‘ஸுஸ்விந்நாந் பிஷ்டவத்வாऽபி மாஷாந் பில்வஶலாடுபிஃ’ இதி| மாஷாநிதி க்ஷீணபுரீஷஸ்ய புரீஷஜநநார்தஂ மாஷோபதேஶஃ||௧௩௩||

Adhikarana 85 (134) · Śloka 134

தத்நோபயுஜ்ய குல்மாஷாந் ஶ்வேதாமநுபிபேத் ஸுராம் |௧௩௪|

சதுர்தஂ யோகமாஹ- தத்நோபயுஜ்யேத்யாதி| குல்மாஷாந் ஆஸ்தரஸ்விந்நாந் யவபிஷ்டமயாந்| ஶ்வேதாஂ ஸுராஂ பைஷ்டீம்| குல்மாஷாந் தத்நா ஸஹோபயுஜ்ய பைஷ்டீஂ ஸுராஂ பிபேதித்யர்தஃ|௧௩௪|-

Adhikarana 86 (134) · Śloka 135

ஶஶமாஂஸஂ ஸருதிரஂ ஸமங்காஂ ஸகதஂ ததி ||௧௩௪|| காதேத்விபாச்ய ஸேவேத மத்வந்நஂ ஶகதஃ க்ஷயே |௧௩௫|

பஞ்சமஂ யோகமாஹ- ஶஶமாஂஸமித்யாதி| ஸமங்கா லஜ்ஜாலுகா, ததிஸஂயுதஂ கல்கஂ ஶஶருதிரேணைவ ப்ராஶ்நீயாந்மலஸங்க்ஷயே இதி| அந்யே ‘ஸமங்காஂ’ இத்யத்ர ‘ஸமாஂஶஂ’ இதி படந்தி, வ்யாக்யாநயந்தி ச- ஶஶமாஂஸருதிரேண ஸமாஂஶஂ துல்யஂ கத்வா ஸகதஂ ஸததி விபாச்ய காதேதித்யர்தஃ| ஸேவேத மத்வந்நமிதி மத்வந்நமத்ர புரீஷஜநகஂ மாஷாதிகஂ ஸஂஸ்கதம்| ஶகதஃ க்ஷயே புரீஷக்ஷயே||௧௩௪||-

Adhikarana 87 (135) · Śloka 136

ஸஂஸ்கதோ யமகே மாஷயவகோலரஸஃ ஶுபஃ ||௧௩௫|| போஜநார்தஂ ப்ரதாதவ்யோ ததிதாடிமஸாதிதஃ |௧௩௬|

வர்சஃக்ஷயே யூஷப்ரயோகமாஹ- ஸஂஸ்கத இத்யாதி| யமகே கததைலே, ரஸோऽத்ர க்வாதஃ; மாஷாதியூஷோ கததைலஸஂஸ்கதோ ததிதாடிமாப்யாஂ ஸஹ ஸாதிதஶ்ச க்ஷீணபுரீஷஸ்ய போஜநார்தஂ ப்ரதாதவ்ய இத்யர்தஃ||௧௩௫||-

Adhikarana 88 (136) · Śloka 137

விடஂ பில்வஶலாடூநி நாகரஂ சாம்லபேஷிதம் ||௧௩௬|| தத்நஃ ஸரஶ்ச யமகே பஷ்டோ வர்சஃக்ஷயே ஹிதஃ |௧௩௭|

க்ஷீணவர்சஸஃ அபரஂ யோகமாஹ- விடமித்யாதி| விடஂ லவணபேதஃ, தத்நஃ ஸரோ தத்ந உபரிதநோ பாகஃ| யமகே கததைலே||௧௩௬||-

Adhikarana 89 (137) · Śloka 137

ஸஶூலஂ க்ஷீணவர்சா யோ தீப்தாக்நிரதிஸார்யதே | ஸ பிபேத்தீபநைர்யுக்தஂ ஸர்பிஃ ஸங்க்ராஹகைஃ ஸஹ ||௧௩௭||

விஶிஷ்டாவஸ்தாஹிதமஷ்டமயோகமாஹ- ஸஶூலமித்யாதி| தீபநைஃ சித்ரகாதிபிஃ, ஸங்க்ராஹகைஃ தாதகீபில்வஶலாடுப்ரபதிபிஃ| யஃ க்ஷீணபுரீஷோ தீப்தாக்நிரதிஸார்யதே ஸ சித்ரகாதிதாதக்யாதித்ரவ்யசூர்ணயுக்தமபக்வமேவ ஸர்பிஃ பிபேதித்யர்தஃ||௧௩௭||

Adhikarana 90 (138) · Śloka 138

வாயுஃ ப்ரவத்தோ நிசிதஂ பலாஸஂ நுதத்யதஸ்தாதஹிதாஶநஸ்ய | ப்ரவாஹமாணஸ்ய முஹுர்மலாக்தஂ ப்ரவாஹிகாஂ தாஂ ப்ரவதந்தி தஜ்ஜ்ஞாஃ ||௧௩௮||

இதாநீஂ ப்ரவாஹிகாஸஞ்ஜ்ஞமதீஸாரபேதமாஹ- வாயுரித்யாதி| நிசிதஂ ஸஞ்சயப்ராப்தஂ, பலாஸஂ ஶ்லேஷ்மாணஂ, நுததி ப்ரேரயதி, அதஸ்தாத் குதமார்கே, ப்ரவாஹமாணஸ்ய ப்ரேர்யமாணஸ்ய, முஹுஃ வாரஂவாரஂ, மலாக்தம் ஈஷத்புரீஷமிஶ்ரஂ, ‘ஶ்லேஷ்மாணஂ’ இதி ஶேஷஃ; ஏதேநைததுக்தஂ பவதி- யத்ர ரோகே வாதப்ரேரிதஂ கபஂ புருஷஃ ப்ரேரயதி, தாஂ ப்ரவாஹிகாஂ கபஂ ப்ரவாஹமாணஸ்ய ப்ரேர்யமாணஸ்ய தஜ்ஜ்ஞாஃ ப்ரவதந்தீதி ஸம்பந்தஃ| பலாஸமித்யுபலக்ஷணஂ, தேந பித்தஂ ரக்தஂ வா நிசிதமிதி ஜ்ஞேயம்||௧௩௮||

Adhikarana 91 (139) · Śloka 140

ப்ரவாஹிகா வாதகதா ஸஶூலா பித்தாத் ஸதாஹா ஸகபா கபாச்ச | ஸஶோணிதா ஶோணிதஸம்பவா து தாஃ ஸ்நேஹரூக்ஷப்ரபவா மதாஸ்து ||௧௩௯|| தாஸாமதீஸாரவதாதிஶேச்ச லிங்கஂ க்ரமஂ சாமவிபக்வதாஂ ச |௧௪௦|

வாதாதிபேதேந ப்ரவாஹிகாமாஹ- ப்ரவாஹிகா வாதகதேத்யாதி| ஸ்நேஹரூக்ஷப்ரபவா இதி ஸ்நேஹரூக்ஷாப்யாஂ ப்ரபவோ யாஸாஂ தாஸ்ததா; ஏதச்ச ப்ராயிகம்| தாஃ ப்ரவாஹிகாஃ| தாஸாமித்யாதி| தாஸாஂ ப்ரவாஹிகாணாஂ; யத்யபி வாதாதிபேதேந ப்ராகேவ ப்ரவாஹிகாணாஂ லக்ஷணமுக்தஂ ததாऽப்யதீஸாரவதாதிஶேச்ச லிங்கமித்யபிதாநமதிகலிங்கஜ்ஞாபநார்தம்| க்ரமஂ க்ரியாக்ரமம்| ஆமவிபக்வதாம் ஆமதாஂ விபக்வதாஂ சேத்யர்தஃ||௧௩௯||-

Adhikarana 92 (140) · Śloka 141

ந ஶாந்திமாயாதி விலங்கநைர்யா யோகைருதீர்ணா யதி பாசநைர்வா ||௧௪௦|| தாஂ க்ஷீரமேவாஶு ஶதஂ நிஹந்தி தைலஂ திலாஃ பிச்சிலபஸ்தயஶ்ச |௧௪௧|

லங்கநாத்யுபக்ரமைர்யா ப்ரவாஹிகா ந ப்ரஶாம்யதி தாஂ கதஂ சிகித்ஸேதித்யாஹ- ந ஶாந்திமித்யாதி| உதீர்ணா உத்கடா யா ப்ரவாஹிகா லங்கநைஃ பாசநயோகைர்வா ஶாந்திஂ ந யாதி தாஂ க்ஷீராதிகஂ ஹந்தீதி ஸம்பந்தஃ||௧௪௦||-

Adhikarana 93 (141-142) · Śloka 143

ஆர்த்ரைஃ குஶைஃ ஸம்பரிவேஷ்டிதாநி வந்தாந்யதார்த்ராணி ஹி ஶால்மலீநாம் ||௧௪௧|| பக்வாநி ஸம்யக் புடபாகயோகேநாபோத்ய தேப்யோ ரஸமாததீத | க்ஷீரஂ ஶதஂ தைலஹவிர்விமிஶ்ரஂ கல்கேந யஷ்டீமதுகஸ்ய வாऽபி ||௧௪௨|| பஸ்திஂ விதத்யாத்பிஷகப்ரமத்தஃ ப்ரவாஹிகாமூத்ரபுரீஷஸங்கே |௧௪௩|

பிச்சாபஸ்திமாஹ- ஆர்த்ரைஃ குஶைரித்யாதி| பஸ்திஂ பிச்சாபஸ்திம்; அஸ்ய ப்ரமாணஂ நிரூஹோக்தவிதிநோக்தஂ (சி. ௩௮) ஜ்ஞாதவ்யம்| அப்ரமத்தஃ ஸாவதாநஃ||௧௪௧-௧௪௨||-

Adhikarana 94 (143) · Śloka 144

த்விபஞ்சமூலீக்வதிதேந ஶூலே ப்ரவாஹமாணஸ்ய ஸமாக்ஷிகேண ||௧௪௩|| க்ஷீரேண சாஸ்தாபநமக்ர்யமுக்தஂ... |௧௪௪|

அவஸ்தாவிஶேஷே ஆஸ்தாபநோபதேஶமாஹ- த்விபஞ்சமூலீத்யாதி| த்விபஞ்சமூலீக்வதிதேந தஶமூலீக்வதிதேந| ஆஸ்தாபநஂ நிரூஹஃ| அக்ர்யஂ ஶ்ரேஷ்டம்| க்ஷீரபாககல்பேந தஶமூலீஸாதிதேந க்ஷீரேண மதுஸஹிதேநாஸ்தாபநஂ ஶ்ரேஷ்டமுக்தஂ, ப்ரவாஹமாணஸ்ய ஶூலே பவதீதி ஸம்பந்தஃ||௧௪௩||-

Adhikarana 95 (144) · Śloka 144

...தைலேந யுஞ்ஜ்யாதநுவாஸநஂ ச |௧௪௪|

அநுவாஸநமாஹ- தைலேநேத்யாதி| த்விபஞ்சமூலீஸாதிதக்ஷீரஸித்தேந தைலேநாநுவாஸநஂ யுஞ்ஜ்யாதித்யர்தஃ; ந புநரபக்வதைலேந, தஸ்ய வ்யாபத்கரத்வாத்|௧௪௪|-

Adhikarana 96 (144) · Śloka 144

வாதக்நவர்கே லவணேஷு சைவ தைலஂ ச ஸித்தஂ ஹிதமந்நபாநே ||௧௪௪||

அந்நஸஂஸ்காரார்தஂ பாநார்தஂ ச தைலமாஹ- வாதக்நவர்கே இத்யாதி| வாதக்நவர்கே விதாரிகந்தாதௌ, லவணேஷு ஸைந்தவஸௌவர்சலாதிஷு; அத்ர விதாரிகந்தாதிக்வாதேந ஸைந்தவாத்யாவாபேந ஸித்தஂ தைலமந்நஸஂஸ்காரே பாநே ச ஹிதமித்யர்தஃ| அந்யே து ‘லவணேஷு ச’ இத்யத்ர ‘மதுரேஷு’ இதி படந்தி, ஏவமந்யத்ர தஷ்டத்வாத்||௧௪௪||

Adhikarana 97 (145) · Śloka 145

லோத்ரஂ விடஂ பில்வஶலாடு சைவ லிஹ்யாச்ச தைலேந கடுத்ரிகாட்யம் |௧௪௫|

லேஹப்ரயோகமாஹ- லோத்ரஂ விடமித்யாதி| கடுத்ரிகாட்யமிதி த்ரிகடுப்ரதாநஂ ஸ்பஷ்டத்ரிகடுகமித்யர்தஃ|௧௪௫|-

Adhikarana 98 (145-149) · Śloka 149

தத்நா ஸஸாரேண ஸமாக்ஷிகேண புஞ்ஜீத நிஶ்சா(ஸ்ஸா)ரகபீடிதஸ்து ||௧௪௫|| ஸுதப்தகுப்யக்வதிதேந வாऽபி க்ஷீரேண ஶீதேந மதுப்லுதேந | ஶூலார்திதோ வ்யோஷவிதாரிகந்தாஸித்தேந துக்தேந ஹிதாய போஜ்யஃ ||௧௪௬|| வாதக்நஸாங்க்ராஹிகதீபநீயைஃ கதாந் ஷடாஂஶ்சாப்யுபபோஜயேச்ச | காதேச்ச மத்ஸ்யாந் ரஸமாப்நுயாச்ச வாதக்நஸித்தஂ ஸகதஂ ஸதைலம் ||௧௪௭|| ஏணாவ்யஜாநாஂ து வடப்ரவாலைஃ ஸித்தாநி ஸார்தஂ பிஶிதாநி காதேத் | மேத்ய(த்ய)ஸ்ய ஸித்தஂ த்வத வாऽபி ரக்தஂ பஸ்தஸ்ய தத்நா கததைலயுக்தம் ||௧௪௮|| காதேத் ப்ரதேஹைஃ ஶிகிலாவஜைர்வா புஞ்ஜீத யூஷைர்ததிபிஶ்ச முக்யைஃ | மாஷாந் ஸுஸித்தாந் கதமண்டயுக்தாந் காதேச்ச தத்நா மரிசோபதஂஶாந் ||௧௪௯||

லோத்ராதிகஂ லீட்வா போஜநமாஹ- தத்நா ஸஸாரேணேத்யாதி| தத்நா ஸஸாரேண உபரிதநஸ்நிக்தபாகஸராக்யஸஹிதேந, ஸமாக்ஷிகேண மதுஸஹிதேந, ஏவஂவிதேந தத்நா ஸஹ போஜநஂ குர்வீதேத்யர்தஃ| நிஶ்சாரகஃ ப்ரவாஹிகாபேதஃ புரீஷக்ஷயாபரபர்யாயஃ, தேந பீடிதஃ;- அந்யே து நிஶ்சாரகாபிதாநேந அதிஸாரஃ ப்ரவாஹிகா சோச்யதே இதி மந்யந்தே, அத்ரோக்தயோகாநாமுபயஹிதத்வாபாதநார்தம்| நந்வயமர்தஃ ‘தாஸாமதீஸாரவதாதிஶேச்ச’ இத்யநேந ப்ராப்தஃ, புநரத்ராபிதாநேந கிஂ ப்ரயோஜநம்? உச்யதே- அத்ரோக்தயோகாஃ ப்ரவாஹிகாயாஂ விஶேஷேண ஹிதா இதி ஜ்ஞாபநார்தம்| ஸுதப்தேத்யாதி|- ஸுதப்தஸுவர்ணரூப்யேதரலோஹப்ரக்ஷேபக்வதிதேந க்ஷீரேண; அந்யே த்வகடிதஂ ரூப்யாதிகஂ குப்யமாசக்ஷதே; கேசித் குப்யஸ்தாநே கூர்பமிதி படந்தி வ்யாக்யாநயந்தி ச- கூர்போ தக்ஷிணாபதே பாஷாணவிஶேஷஃ ஶங்கமுண்டாகதிஃ ரஸாயநவாதேஷு ப்ரயுஜ்யதே| ஏவஂவிதேந க்ஷீரேண வா புஞ்ஜீதேதி ஸம்பத்யதே| வ்யோஷஂ த்ரிகடு| விதாரிகந்தேத்யத்ர ஆதிஶப்தோ லுப்தோ ஜ்ஞேயஃ, தேந விதாரிகந்தாதிகணோ கஹ்யதே| த்ரிகடுவிதாரிகந்தாதிகணஸித்தேந க்ஷீரேண ஶூலார்திதோ நிஶ்சாரகீ ஹிதாய போஜ்ய இதி ஸம்பந்தஃ| வாதக்நேத்யாதி|- வாதக்நாநி ஶாலபர்ண்யாதீநி, பத்ரதார்வாதீநீத்யந்யே; ஸாங்க்ராஹிகாணி பில்வபாடாசாங்கேரீப்ரபதீநி; தீபநீயாநி சித்ரகஶுண்ட்யாதீநி| ஷடா ஸதாடிமா கோரஸாதாநா கநாஃ| கதாஃ ஸஂஸ்கதாஃ| மத்ஸ்யாந் ஸாங்க்ராஹிகாந் ரோஹிதஶகுலாதீந்| ரஸஂ லாவாதிமாஂஸரஸம்| ஆப்நுயாத் பிபேத், தாதூநாமநேகார்தத்வாத்| வாதக்நாநி ஶாலபர்ணீபஶ்நிபர்ணீபஹத்யாதீநி, தைஃ ஸித்தஂ; பதராதிஸஂஸ்கதமித்யந்யே வ்யாக்யாநயந்தி| ஸகதஂ ஸதைலமிதி கததைலேந பஷ்டஂ, வாதக்நஸித்தஂ கததைலபஷ்டஂ மாஂஸரஸமாப்நுயாதிதி ஸம்பந்தஃ| ஏணாவ்யஜாநாமித்யாதி|- ஏணஃ கஷ்ணஸாரஃ, அவிஃ பேடஃ, அஜா சாகீ, வடப்ரவாலைஃ வடகோமலபல்லவைஃ, பிஶிதாநி மாஂஸாநி; ஏணாதீநாஂ பிஶிதாநி வடப்ரவாலைஃ ஸஹ ஸித்தாநி காதேதிதி ஸம்பந்தஃ| மேத்யஸ்யேத்யாதி|- மேதோ யஜ்ஞஸ்ததர்ஹோ மேத்யஃ தஸ்ய; ஏதேந மேதுரஸ்யேத்யுக்தஂ, யஜ்ஞே தஸ்யார்ஹத்வாத்| ரக்தஂ ஸ்த்யாநஂ ரக்தம், அத ஏவ காதேதித்யுபபந்நம்| பஸ்தஸ்ய சாகஸ்ய| தத்நேதி தத்நா ஸஹிதமித்யர்தஃ| ‘மேத்யஸ்ய’ இத்யத்ராந்யே ‘மேத்யஂ ச’ இதி படந்தி; தத்ர மேத்யமிதி ரக்தஸ்ய விஶேஷணம்; மேத்யஸ்ய பஸ்தஸ்ய ரக்தஂ, கததைலமஷ்டஂ தத்நா ஸஂஸ்கதஂ காதேதிதி ஸம்பந்தஃ| காதேத் ப்ரதேஹைரித்யாதி| பாகேந கநீபூதா ரஸாஃ ப்ரதேஹாஃ, தைஃ| ஶிகீ மயூரஃ, குக்குட இத்யந்யே| ப்ரலேபைரித்யந்யே படந்தி| (தத்ராபி ஸ ஏவார்தஃ| ஶிகிலாவஜைஃ ப்ரதேஹைஶ்ச ஸஹ ஸஂஸ்கதஂ தத்ரக்தஂ காதேதிதி ஸம்பத்நீயாத்; அந்யே ப்ரதேஹைரிதி புஞ்ஜீதேத்யத்ர ஸம்பத்நந்தி|) யூஷைஃ மாஷாதியூஷைஃ | மாஷாநித்யாதி|- ஸுஸித்தாந் ஸுஸ்விந்நாந், கதமண்டஸ்து கதஸ்ய ஸ்த்யாநஸ்ய உபரிஸ்தோ பாகஸ்தேந யுக்தாந், மரிசோபதஂஶாந் மரிசாவசூர்ணிதாந்; ஸுஸ்விந்நாந் மாஷாந் கதமண்டமிஶ்ராந் மரிசாவசூர்ணிதாந் காதேதிதி ஸம்பந்தஃ||௧௪௫-௧௪௯||

Adhikarana 99 (150) · Śloka 151

மஹாருஜே மூத்ரகச்ச்ரே பிஷக் பஸ்திஂ ப்ரதாபயேத் | பயோமதுகதோந்மிஶ்ரஂ மதுகோத்பலஸாதிதம் ||௧௫௦|| ஸ பஸ்திஃ ஶமயேத்தஸ்ய ரக்தஂ தாஹமதோ ஜ்வரம் |௧௫௧|

ஆஹாரமுபதிஶ்ய பஸ்திமாஹ- மஹாருஜே இத்யாதி| பஸ்திஂ நிரூஹம்| மதுகஂ யஷ்டீமது, உத்பலஂ நீலோத்பலம்| மதுகநீலோத்பலஸாதிதேந க்வாதேந க்ஷீரமதுகதோந்மிஶ்ரிதேந பஸ்திஂ பிஷக் ப்ரதாபயேத், ஸ ச தத்தஃ ஸந் ரக்தமித்யாதிகஂ ஶமயேதிதி ஸம்பந்தஃ| யத்யபி ப்ரவாஹிகாயாஂ ப்ராகேவ பஸ்திரபிஹிதஸ்தத்ப்ரஸங்கேநைதாவபி பஸ்தீ அபிதேயௌ பவதஃ, ததாऽப்யத்ர விஶிஷ்டாவஸ்தாயாஂ நிஶ்சாரகஸஞ்ஜ்ஞாயாஂ மஹாருஜாத்யநுபந்தே விஶிஷ்டௌ பஸ்தீ ப்ரதிபாதிதௌ||௧௫௦||-

Adhikarana 100 (151) · Śloka 152

மதுரௌஷதஸித்தஂ ச ஹிதஂ தஸ்யாநுவாஸநம் ||௧௫௧|| ராத்ராவஹநி வா நித்யஂ ருஜார்தோ யோ பவேந்நரஃ |௧௫௨|

நிரூஹபஸ்திமபிதாயாநுவாஸநமாஹ- மதுரௌஷதஸித்தமித்யாதி| மதுரௌஷதாநி காகோல்யாதீநி தைஃ ஸித்தஂ; ருஜார்தோ யோ நரோ பவேத் தஸ்ய மதுரௌஷதஸித்தமநுவாஸநஂ ராத்ரௌ திநே வா ஹிதமிதி ஸம்பந்தஃ| யத்யபி ராத்ராவநுவாஸநஂ நிஷித்தஂ ததாऽபி நித்யஂ ஶூலார்தே ருக்தாஹஜ்வரஸத்பாவே ஸதி ராத்ராவபி தேயம்||௧௫௧||-

Adhikarana 101 (152-153) · Śloka 153

யதா யதா ஸதைலஃ ஸ்யாத்வாதஶாந்திஸ்ததா ததா ||௧௫௨|| ப்ரஶாந்தே மாருதே சாபி ஶாந்திஂ யாதி ப்ரவாஹிகா | தஸ்மாத் ப்ரவாஹிகாரோகே மாருதஂ ஶமயேத்பிஷக் ||௧௫௩||

ப்ரவாஹிகாரோகேऽநுவாஸநஸாபல்யமாஹ- யதேத்யாதி| யாதி உபஶாந்திஂ கச்சதீத்யர்தஃ||௧௫௨-௧௫௩||

Adhikarana 102 (154) · Śloka 154

பாடாஜமோதாகுடஜோத்பலஂ ச ஶுண்டீ ஸமா மாகதிகாஶ்ச பிஷ்டாஃ | ஸுகாம்புபீதாஃ ஶமயந்தி ரோகஂ... |௧௫௪|

ப்ரவாஹிகாரோகே தீபநீயௌஷதமாஹ- பாடாஜமோதேத்யாதி| ஸுகாம்பு ஈஷதுஷ்ணாம்பு| பாடாதயஃ பிப்பல்யந்தாஃ ஸமாஸ்துல்யாஃ பிஷ்டாஃ ஸுகாம்புநா பீதா ரோகஂ ப்ரவாஹிகாக்யஂ ஶமயந்தீதி ஸம்பந்தஃ|௧௫௪|-

Adhikarana 103 (154) · Śloka 154

... மேத்யாண்டஸித்தஂ ஸகதஂ பயோ வா ||௧௫௪||

மேத்யாண்டஸித்தமித்யாதி| மேத்யாண்டஂ சாகலாண்டஂ, தத்ஸித்தஂ பயஃ க்ஷீரஂ ஸகதஂ ப்ரவாஹிகாஂ ஶமயேதித்யத்ராபி ஸம்பத்யதே| க்ஷீரபாகவிதிஃ ப்ராகுக்தஃ||௧௫௪||

Adhikarana 104 (155) · Śloka 155

ஶுண்டீஂ கதஂ ஸக்ஷவகஂ ஸதைலஂ விபாச்ய லீட்வாऽऽமயமாஶு ஹந்யாத் |௧௫௫|

ஶுண்டீமித்யாதி| க்ஷவகஃ சிக்காகரஃ பணிஜ்ஜகாகாரோ லோகே ‘சிங்கிநீ’ இதி ப்ரஸித்தஃ| அத்ர விதிஃ- ஶுண்டீக்ஷவககல்கஂ ஸகததைலமவலேஹவிதிநா விபாச்ய லீட்வா ஆமயஂ ப்ரவஹிகாக்யமாஶு ஹந்யாதிதி ஸம்பந்தஃ|௧௫௫|-

Adhikarana 105 (155) · Śloka 156

கஜாஶநாகும்பிகதாடிமாநாஂ ரஸைஃ கதா தைலகதே ஸதத்நி ||௧௫௫|| பில்வாந்விதா பத்யதமா யவாகூ... |௧௫௬|

கஜாஶநேத்யாதி| கஜாஶநா ஶல்லகீ, கும்பிகா பாநீயகும்பிகா, ரஸைஃ க்வாதைஃ, கதா ஸஂஸ்கதா| பில்வாந்விதா பில்வகர்பாந்விதா| ஶல்லக்யாதிக்வாதைர்பில்வகர்பாந்விதா தைலகதே ஸஂஸ்கதா தத்நி ஸித்தா யவாகூஃ பத்யதமேதி ஸம்பந்தஃ||௧௫௫||-

Adhikarana 106 (156) · Śloka 156

...ர்தாரோஷ்ணதுக்தஸ்ய ததா ச பாநம் |௧௫௬|

ப்ரவாஹிகாயாஂ க்ஷீரபாநஸ்ய பத்யதமத்வமாஹ- தாரோஷ்ணதுக்தஸ்யேத்யாதி| ததேதி பத்யதமமித்யர்தஃ|௧௫௬|-

Adhikarana 107 (156-157) · Śloka 157

லகூநி பத்யாந்யத தீபநாநி ஸ்நிக்தாநி போஜ்யாந்யுதராமயேஷு ||௧௫௬|| ஹிதாய நித்யஂ விதரேத்விபஜ்ய யோகாஂஶ்ச தாஂஸ்தாந் பிஷகப்ரமத்தஃ ||௧௫௭||

இதாநீமுபஸஂஹாரமாஹ- லகூநீத்யாதி| போஜ்யாநி போஜநப்ரகாராந்| உதராமயேஷு அதீஸாரப்ரவாஹிகாக்யேஷு| விதரேத் தத்யாத்| விபஜ்யேதி தோஷவிஶேஷமவஸ்தாஂ ச| அந்யே து ‘பத்யாநி யோகாஂஶ்ச விபஜ்ய’ இதி ஸம்பத்நந்தி| யோகாஂஶ்ச தாஂஸ்தாநிதி லகுதீபநஸ்நிக்தாந்| அப்ரமத்தஃ ஸாவதாநஃ||௧௫௬-௧௫௭||

Adhikarana 108 (158) · Śloka 158

தஷ்ணாபநயநீ லக்வீ தீபநீ பஸ்திஶோதநீ | ஜ்வரே சைவாதிஸாரே ச யவாகூஃ ஸர்வதா ஹிதா ||௧௫௮||

ஏகாந்தஹிதத்வார்தஂ யவாக்வா குணகீர்தநமாஹ- தஷ்ணாபநயநீத்யாதி| தஷ்ணாபநயநீ பிபாஸாஹரீ| ஸர்வதா ஸர்வாஸ்வவஸ்தாஸு, யதோ ஜ்வராதிஸாரயோரக்நிமாந்த்யஂ பவதி, யவாகூஶ்சாக்நிதீப்திகரீ, அதஃ ஸர்வதா ஹிதா||௧௫௮||

Adhikarana 109 (159) · Śloka 160

ரூக்ஷாஜ்ஜாதே க்ரியா ஸ்நிக்தா ரூக்ஷா ஸ்நேஹநிமித்தஜே | பயஜே ஸாந்த்வநாபூர்வா ஶோகஜே ஶோகநாஶிநீ ||௧௫௯|| விஷார்ஶஃகமிஸம்பூதே ஹிதா சோபயஶர்மதா |௧௬௦|

ரோகப்ரத்யநீகஂ சிகித்ஸிதமபிதாய ஹேதுவிபரீதமாஹ- ரௌக்ஷ்யாதித்யாதி| ரூக்ஷாஜ்ஜாதே ‘அதீஸாரே’ இதி ஶேஷஃ; ஸ்நிக்தா க்ரியா ‘ஹிதா’ இதி ஶேஷஃ| பயஜே அதீஸாரே ஸாந்த்வநாபூர்வா ஶா(ஸா)மப்ரயோகபூர்வா| ஶோகஜே புத்ரமித்ரகலத்ராதிவியோகஜே| விஷாதிஸம்பூதேऽதீஸாரே உபயஶர்மதா விஷார்ஶஃகமிஹிதா தஜ்ஜநிதாதிஸாரே ஹிதா சேத்யர்தஃ; ஏதேந ஹேதுவ்யாதிப்ரத்யநீகா க்ரியோக்தா||௧௫௯||-

Adhikarana 110 (160) · Śloka 160

சர்திமூர்ச்சாதடாத்யாஂஶ்ச ஸாதயேதவிரோததஃ ||௧௬௦||

அதீஸாரோபத்ரவசிகித்ஸிதமாஹ- சர்தீத்யாதி| அவிரோததஃ இதி ‘மூலவ்யாதேஃ’ இதி ஶேஷஃ||௧௬௦||

Adhikarana 111 (161) · Śloka 161

ஸமவாயே து தோஷாணாஂ பூர்வஂ பித்தமுபாசரேத் | ஜ்வரே சைவாதிஸாரே ச ஸர்வத்ராந்யத்ர மாருதம் ||௧௬௧||

நந்வதீஸாரே த்ரயாணாஂ தோஷாணாஂ த்வயோர்வா ஸஂயோகே பூர்வஂ கோ தோஷ உபசர்யத இத்யாஹ- ஸமவாயே து தோஷாணாமித்யாதி| ஸமவாயோऽத்ர ஸஂயோகஃ| தோஷாணாமிதி த்ரயாணாஂ த்வயோர்வா| கிஂ தோஷாணாஂ ஸஂயோகே ஸர்வத்ராபி பூர்வஂ பித்தமுபசரணீயமித்யாஹ- ஜ்வரே சைவேத்யாதி| ஸர்வத்ராந்யத்ர மாருதமிதி ஜ்வராதீஸாரௌ விஹாயாந்யேஷு ரோகேஷு ஸர்வத்ர வாதமுபாசரேதித்யர்தஃ| யத்யபி ஜ்வரசிகித்ஸிதே ‘ஶமயேத்’ பித்தமேவாதௌ இத்யாதிநா ஜ்வரே தோஷாணாஂ ஸமவாயே பூர்வஂ பித்தமுபாசரேதிதி ப்ரோக்தஂ, ததாऽப்யத்ர ‘ஜ்வரே சைவ’ இதி புநர்யதுக்தஂ தஜ்ஜ்வரேऽதிஶயேந பூர்வஂ பித்தமுபாசரேதிதி ப்ரதிபாதநார்தம்| யே ச தந்த்ராந்தரீயா அதீஸாரே பூர்வஂ வாதோபக்ரமமிச்சந்தி தேஷாமயமபிப்ராயஃ- யத்ராதீஸாரே கபவாதஸமவாயஃ ஸ்யாத்தத்ர பூர்வஂ வாதமுபாசரேத், யஸ்மாத் பாசநேந ஆமகபக்ஷயாத்வாயோர்வத்திஃ||௧௬௧||

Adhikarana 112 (162) · Śloka 162

யஸ்யோச்சாரஂ விநா மூத்ரஂ ஸம்யக்வாயுஶ்ச கச்சதி | தீப்தாக்நேர்லகுகோஷ்டஸ்ய ஸ்திதஸ்தஸ்யோதராமயஃ ||௧௬௨||

இதாநீமதீஸாரநிவத்திலக்ஷணமாஹ- யஸ்யோச்சாரமித்யாதி| உச்சாரஂ புரீஷம்| ஸம்யகிதி ப்ரவத்திஶங்காரஹிதம்| வாதோऽத்ர அதோவாதஃ| தீப்தாக்நேரிதி ப்ரதமாவஸ்தாபேக்ஷயா; தேந அதீஸாரே நிவத்தேऽபி மந்தாக்நேரிதி வக்ஷ்யமாணஂ ந விருத்யதே| லகுகோஷ்டஸ்ய உதரகௌரவரஹிதஸ்ய| ஸ்திதோ நிவத்தஃ| உதராமயஃ அதீஸாரஃ||௧௬௨||

Adhikarana 113 (163) · Śloka 163

கர்மஜா வ்யாதயஃ கேசித்தோஷஜாஃ ஸந்தி சாபரே | கர்மதோஷோத்பவாஶ்சாந்யே... |௧௬௩|

அவஶ்யஂ வக்தவ்யத்வாதஸ்ய வஸ்துந ஏஷ ப்ரதேஶ இத்யதோऽத்ர வ்யாதீநாஂ கர்மஜாதிபேதேந த்ரைவித்யமாஹ- கர்மஜா வ்யாதய இத்யாதி| தத்ர பத்யரதாநாஂ ஸத்வத்தரதாநாஂ ஶாஸ்த்ரோக்தாஹாரவிஹாரஸேவிநாஂ ஹேமந்தஶிஶிரே ரக்தபித்தாத்யுத்பத்யதே, வஸந்தே வாதவ்யாத்யுத்பத்திஃ, ப்ராவஷி ஶ்லேஷ்மவ்யாத்யுத்பத்திரித்யாதயோ நிமித்தமந்தரேண யே சோத்பத்யந்தே தே கர்மஜாஃ; யாந் புநரஸாத்ம்யேந்த்ரியார்தஸஂயோகப்ரஜ்ஞாபராதபரிணாமலக்ஷணைஃ மித்யாஹாரவிஹாரைஃ ஶாஸ்த்ரவிருத்தைராஸேவ்யமாநைர்தோஷாஃ குபிதா வ்யாதீந் ஜநயந்தி தே தோஷஜாஃ; உபயஹேதுஜாஃ கர்மதோஷஜாஃ|௧௬௩|-

Adhikarana 114 (163) · Śloka 164

... கர்மஜாஸ்தேஷ்வஹேதுகாஃ ||௧௬௩|| நஶ்யந்தி த்வக்ரியாபிஸ்தே க்ரியாபிஃ கர்மஸங்க்ஷயே |௧௬௪|

தேஷாஂ மத்யே கர்மஜாநாஂ தத்ர லக்ஷணமாஹ- கர்மஜாஸ்தேஷ்வஹேதுகாஃ; தேஷு கர்மஜாதிஷு த்ரிஷு கர்மஜா அஹேதுகா தோஷாகந்துஹேதுரஹிதாஃ| நஶ்யந்தீத்யாதி தே கர்மஜாஃ, து புநஃ, அக்ரியாபிஃ அசிகித்ஸாபிஃ, க்ரியாபிஃ ப்ராயஶ்சித்தஜபஹோமோபஹாராதிரூபாபிஃ| கர்மஸங்க்ஷயே வ்யாதிஜநககர்மக்ஷயே| யே வ்யாதயோऽஹேதுகா உத்பத்யந்தே அக்ரியாபிஶ்ச கர்மக்ஷயே ஸதி நஶ்யந்தி தே கர்மஜா இதி ஸம்பந்தஃ||௧௬௩||-

Adhikarana 115 (164) · Śloka 164

ஶாம்யந்தி தோஷஸம்பூதா தோஷஸங்க்ஷயஹேதுபிஃ ||௧௬௪||

தோஷஜாநாஂ லக்ஷணமாஹ- ஶாம்யந்தீத்யாதி| யே தோஷஸங்க்ஷயஹேதுபிஃ ஶாம்யந்தி தே தோஷஜா இத்யர்தஃ||௧௬௪||

Adhikarana 116 (165) · Śloka 165

தேஷாமல்பநிதாநா யே ப்ரதிகஷ்டா பவந்தி ச | மதவோ பஹுதோஷா வா கர்மதோஷோத்பவாஸ்து தே ||௧௬௫||

கர்மதோஷஜாநாஂ லக்ஷணமாஹ- தேஷாமித்யாதி| தேஷாஂ கர்மாதிஜாநாம்| அல்பநிதாநா அல்பகாரணா அல்போத்பாதகதோஷாஃ| ப்ரதிகஷ்டா இதி ப்ரதிஶப்த இத்தம்பூதார்தே; தேநேத்தம்பூதா அபி யே கஷ்டா பவந்தி, பஹுதோஷாரப்தாஶ்ச யே மதவோ பவந்தி, தே கர்மதோஷோத்பவா வ்யாதய இதி ஸம்பந்தஃ||௧௬௫||

Adhikarana 117 (166) · Śloka 166

கர்மதோஷக்ஷயகதா தேஷாஂ ஸித்திர்விதீயதே |௧௬௬|

கர்மதோஷோத்பவாநாஂ சிகித்ஸிதமாஹ- கர்மேத்யாதி| தேஷாம் உபயஜாநாம்| கர்மதோஷக்ஷயகதா இதி கர்மக்ஷயகதா யாகதாநமந்த்ரபல்யுபஹாரதேவதாராதநகுருபூஜநாதிநா, தோஷக்ஷயகதா ஸ்நேஹஸ்வேதநவமநாதிநா| ஸித்திஃ ஸாதநஂ, விதீயதே க்ரியதே|௧௬௬|-

Adhikarana 118 (166) · Śloka 166

துஷ்யதி க்ரஹணீ ஜந்தோரக்நிஸாதநஹேதுபிஃ ||௧௬௬||

ப்ரகதமிதாநீஂ ப்ரஸ்தூயதே- தத்ராநுத்பந்நாதீஸாரஸ்யாபி க்ரஹணீரோகஸம்பவமாஹ- துஷ்யதீத்யாதி| துஷ்யதி விகதிஂ யாதி| க்ரஹணீ பித்ததரா கலா வஹ்ந்யதிஷ்டாநத்வேந ஸஞ்ஜாதா | ஜந்தோஃ ப்ராணிநஃ, அக்நிஸாதநஹேதுபிஃ அக்நிநிர்வாபணகாரணைஃ, ஏதேநாதீஸாரஂ விநாऽபி க்ரஹணீரோகஸம்பவ உக்தஃ||௧௬௬||

Adhikarana 119 (167-168) · Śloka 168

அதிஸாரே நிவத்தேऽபி மந்தாக்நேரஹிதாஶிநஃ | பூயஃ ஸந்தூஷிதோ வஹ்நிர்க்ரஹணீமபிதூஷயேத் ||௧௬௭|| தஸ்மாத்கார்யஃ பரீஹாரஸ்த்வதீஸாரே விரிக்தவத் | யாவந்ந ப்ரகதிஸ்தஃ ஸ்யாத்தோஷதஃ ப்ராணதஸ்ததா ||௧௬௮||

உத்பந்நாதீஸாரஸ்ய யதா க்ரஹணீரோகோத்பத்திஸ்ததா தர்ஶயந்நாஹ- அதீஸாரே இத்யாதி| நிவத்தேऽபீதி அபிஶப்தாதநிவத்தேऽபி| பூயஃ புநரபி| க்ரஹணீமிதி அக்ந்யதிஷ்டாநம்| தஸ்மாதித்யாதி யஸ்மாத் புநர்தூஷிதோ வஹ்நிர்க்ரஹண்யாக்யமதிஷ்டாநஂ தூஷயதி தஸ்மாததீஸாரே விரிக்தவத் பரீஹாரஃ கார்ய இதி ஸம்பந்தஃ| பரீஹாரகாலாவதிமாஹ- யாவதித்யாதி||௧௬௭-௧௬௮||

Adhikarana 120 (169) · Śloka 169

ஷஷ்டீ பித்ததரா நாம யா கலா பரிகீர்திதா | பக்வாமாஶயமத்யஸ்தா க்ரஹணீ ஸா ப்ரகீர்திதா ||௧௬௯||

அத கேயஂ க்ரஹணீ யாஂ தூஷிதோ வஹ்நிர்தூஷயதீத்யாஹ- ஷஷ்டீ பித்ததரேத்யாதி| யா கலா பரிகீர்திதா கர்பவ்யாகரணே ஶாரீரே ப்ரோக்தா||௧௬௯||

Adhikarana 121 (170) · Śloka 170

க்ரஹண்யா பலமக்நிர்ஹி ஸ சாபி க்ரஹணீஂ ஶ்ரிதஃ | தஸ்மாத் ஸந்தூஷிதே வஹ்நௌ க்ரஹணீ ஸம்ப்ரதுஷ்யதி ||௧௭௦||

யதாऽக்நௌ தூஷிதே ஸதி க்ரஹணீ ப்ரதுஷ்யதி ததா தர்ஶயதி- க்ரஹண்யா இத்யாதி| ஹி யஸ்மாதர்தே, யஸ்மாத்க்ரஹண்யா அக்ந்யதிஷ்டாநபூதாயா பலமக்நிஃ ஸ, சாப்யக்நிர்க்ரஹணீஂ ஶ்ரிதோ க்ரஹணீமாஶ்ரிதஃ, தஸ்மாதக்நௌ ப்ரதூஷிதே க்ரஹணீ ஸம்ப்ரதுஷ்யதீதி||௧௭௦||

Adhikarana 122 (171-172) · Śloka 172

ஏகஶஃ ஸர்வஶஶ்சைவ தோஷைரத்யர்தமுச்ச்ரிதைஃ | ஸா துஷ்டா பஹுஶோ புக்தமாமமேவ விமுஞ்சதி ||௧௭௧|| பக்வஂ வா ஸருஜஂ பூதி முஹுர்பத்தஂ முஹுர்த்ரவம் | க்ரஹணீரோகமாஹுஸ்தமாயுர்வேதவிதோ ஜநாஃ ||௧௭௨||

கைஃ ப்ரதுஷ்யதீத்யாஹ- ஏகஶ இத்யாதி| அத்யர்தமுச்ச்ரிதைஃ அத்யந்தவத்தைஃ, ஏகஶோ வாதாதிபிஃ, ஸர்வஶஃ ஸர்வைர்தோஷைஃ, ஸா க்ரஹணீ துஷ்டா ஸதீ புக்தமந்நஂ, பஹுஶோ பஹூந் வாராந், ஆமமபக்வமேவ விமுஞ்சதி| கிஂ ஸா துஷ்டா ஸதீ ஆமமேவ பரஂ விமுஞ்சதீத்யாஹ- பக்வஂ வேத்யாதி| ஆயுர்வேதவிதஃ அஷ்டாங்கஜ்ஞாஃ||௧௭௧-௧௭௨||

Adhikarana 123 (173) · Śloka 173

தஸ்யோத்பத்தௌ விதாஹோऽந்நே ஸதநாலஸ்யதட்க்லமாஃ | பலக்ஷயோऽருசிஃ காஸஃ கர்ணக்ஷ்வேடோऽந்த்ரகூஜநம் ||௧௭௩||

அதோ க்ரஹணீரோகஸ்ய பூர்வரூபமாஹ- தஸ்யோத்பத்தாவித்யாதி| தஸ்ய க்ரஹணீரோகஸ்ய| விதாஹோऽந்நே அந்நஂ புக்தஂ விதஹ்யதீத்யர்தஃ| ஸதநம் அங்கஸாதஃ, ஆலஸ்யம் அநுத்ஸாஹஃ, தட் பிபாஸா, க்லமோ விநாऽபி வ்யாயாமஂ ஶ்ரமஃ| கர்ணக்ஷ்வேடஃ அநேகவிதஹுங்காராதிஶப்தஶ்ரவணம்| ‘விதாஹோऽந்நே’ இத்யத்ராந்யே ‘விதாஹோऽந்தஃ’ இதி படந்தி, அந்தஃகோஷ்டேऽந்நஂ விதாஹமாபாதயதீதி வ்யாக்யாநயந்தி ச||௧௭௩||

Adhikarana 124 (174-175) · Śloka 175

அத ஜாதே பவேஜ்ஜந்துஃ ஶூநபாதகரஃ கஶஃ | பர்வருக்லௌல்யதட்சர்திஜ்வராரோசகதாஹவாந் ||௧௭௪|| உத்கிரேச்சுக்ததிக்தாம்லலோஹதூமாமகந்திகம் | ப்ரஸேகமுகவைரஸ்யதமகாருசிபீடிதஃ ||௧௭௫||

பூர்வரூபாநந்தரஂ ரூபமாஹ- அதேத்யாதி| பர்வருக் ஸந்திபீடா, லௌல்யஂ ஸர்வரஸேஷு லோலுபத்வம்| உத்கிரேத் வமேத்| ஶுக்தஂ சுக்ரம்| கந்தஶப்தோ லோஹாதிபிஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே| ப்ரஸேகோ லாலாஸ்ராவஃ| தமகஃ ஶ்வாஸவிஶேஷஃ, அந்யே து தமகஂ மோஹமாசக்ஷதே| பீடிதஶப்தஃ ப்ரஸேகாதிபிஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே| அத்ர பாடே ‘நிர்மாஸோ வா கஶஃ’ இத்யந்யே படந்தி, தத்ர நிர்மாஂஸஃஅத்யந்தக்ஷீணமாஂஸஃ, கஶஃ அல்பமாஂஸஃ| அத்ராரோசகஶப்தோபாதாநாதேவாருசிஃ ப்ராப்தா, புநரருச்யபிதாநமஸ்மிந் ரோகேऽருசேரவஶ்யம்பாவஸூசநார்தம்||௧௭௪-௧௭௫||

Adhikarana 125 (176) · Śloka 176

வாதாச்சூலாதிகைஃ பாயுஹத்பார்ஶ்வோதரமஸ்தகைஃ | பித்தாத் ஸதாஹைர்குருபிஃ கபாத்த்ரிப்யஸ்த்ரிலக்ஷணைஃ ||௧௭௬||

அத ஊர்த்வஂ வாதாதிபேதேந க்ரஹணீலக்ஷணாந்யாஹ- வாதாதித்யாதி| பாயுஃ குதஃ, ஹத் ஹதயஂ, பார்ஶ்வே த்வே; பாய்வாதிமஸ்தகாந்தைஃ ஶூலாதிகைர்வாதாத்க்ரஹணீரோகோ ஜ்ஞாதவ்ய இதி; ஏவஂ ஸர்வத்ர ஸம்பந்தநீயம்| ஏபிரேவ பாய்வாதிபிஃ ஸதாஹைஃ பித்தாத்க்ரஹணீ, குருபிஃ பாய்வாதிபிஃ கபாத், த்ரிலக்ஷணைரிதி ஶூலாதிகைஃ ஸதாஹைர்குருபிஃ பாய்வாதிபிஃ; த்ரிப்யோ தோஷேப்யஃ, ‘க்ரஹணீ’ இதி ஶேஷஃ||௧௭௬||

Adhikarana 126 (177) · Śloka 177

தோஷவர்ணைர்நகைஸ்தத்வத்விண்மூத்ரநயநாநநைஃ | ஹத்பாண்டூதரகுல்மார்ஶஃப்லீஹாஶங்கீ ச மாநவஃ ||௧௭௭||

கிமேதைரேவ லக்ஷணைர்க்ரஹணீரோகோ ஜ்ஞேயோऽதவாऽந்யைரபீத்யாஹ- தோஷவர்ணைரித்யாதி| தோஷவர்ணைரிதி கஷ்ணாருணநீலபீதரக்தாஸிதபாண்டுபிர்நகைஃ, தத்வதிதி கஷ்ணாதிவர்ணைர்விடாதிபிஶ்ச ‘க்ரஹணீரோகோ ஜ்ஞேய’ இதி ஶேஷஃ| ஹத்பாண்டூதராதிரோகாஶங்கீ ச மாநவோ பவதி, ‘ப்ரவர்தமாநே க்ரஹணீரோகே’ இதி வாக்யஶேஷஃ||௧௭௭||

Adhikarana 127 (178-180) · Śloka 181

யதாதோஷோச்ச்ரயஂ தஸ்ய விஶுத்தஸ்ய யதாக்ரமம் | பேயாதிஂ விதரேத் ஸம்யக்தீபநீயோபஸம்பதம் ||௧௭௮|| ததஃ பாசநஸங்க்ராஹிதீபநீயகணத்ரயம் | பிபேத் ப்ராதஃ ஸுராரிஷ்டஸ்நேஹமூத்ரஸுகாம்புபிஃ ||௧௭௯|| தக்ரேண வாऽத தக்ரஂ வா கேவலஂ ஹிதமுச்யதே | கமிகுல்மோதரார்ஶோக்நீஃ க்ரியாஶ்சாத்ராவசாரயேத் ||௧௮௦|| சூர்ணஂ ஹிங்க்வாதிகஂ சாத்ர கதஂ வா ப்லீஹநாஶநம் |௧௮௧|

அத ஊர்த்வஂ க்ரஹணீரோகசிகித்ஸிதமாஹ- யதேத்யாதி| தோஷோச்ச்ரயோ தோஷோத்ரேகஃ| தஸ்யேதி க்ரஹணீரோகிணஃ| தத்ர யதாதோஷோச்ச்ரயஂ விஶுத்தஸ்யேதி வாதோத்ரேகே நிரூஹேண, பித்தோத்ரேகே விரேகேண, கபோத்ரேகே வமநேந| யதாக்ரமமிதி யதாஸ்வஂ ஶுத்திப்ரகரணோக்தக்ரமேணேத்யர்தஃ| பேயாதிமித்யாதிஶப்தாத் விலேபீயூஷமத்வோதநாதிகம்| விதரேத் தத்யாத்| ஸம்யக் யதோக்தம்| தீபநீயோபஸம்பதமிதி பஞ்சகோலாத்யக்நிதீபநத்ரவ்யயுக்தம்| ‘யதாதோஷோச்ச்ரயஂ’ இத்யத்ராந்யே ‘யதாதோஷபலஂ’ இதி படந்தி, தத்ர தோஷபலாநதிக்ரமேண விஶுத்தஸ்யேத்யர்தஃ| தத இத்யாதி| தத இதி பேயாதிக்ரமாநந்தரம்| பாசநஸங்க்ராஹிதீபநீயகணத்ரயமிதி கணஶப்தஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே; தேந பாசநத்ரவ்யகணோ ஹரித்ராதிஃ, ஸங்க்ராஹீகணஃ அம்பஷ்டாதிஃ, தீபநீயகணஃ பிப்பல்யாதிஃ; ஏதத்கணத்ரயஂ தோஷகாலஸாத்ம்யாத்யபேக்ஷயா ஸுராரிஷ்டாதிபிஸ்தக்ராந்தைஃ ப்ராதஃ பிபேதித்யர்தஃ| தக்ரஂ வேத்யாதி ஸங்க்ராஹிதீபநீயலகுத்வாத் “ஏகா ஶாந்திரநேகஸ்ய” இதி வசநாத்| க்ரிம்யாதிக்நீ க்ரியாऽத்ராபி கரணீயேத்யாஹ- க்ரிமீத்யாதி| அத்ரேதி க்ரஹணீரோகே| அவசாரயேத் ப்ரயோஜயேத்| நநு, க்ரஹணீரோகோ வாதாதிபேதேந சதுர்விதஃ ப்ரோக்தஃ, தத்கதஂ சிகித்ஸிதஂ ததா நோக்தஂ? உச்யதே- யதாதோஷோச்ச்ரயமித்யத்ராப்யநுவர்தநீயம்; தேந க்ரிம்யாதிக்நீ க்ரியா யதாதோஷோச்ச்ரயமவசாரயேதிதி ந தோஷஃ| ஹிங்க்வாதிசூர்ணாதிகஂ க்ரஹண்யாமப்யதிதிஶந்நாஹ- சூர்ணமித்யாதி| ஹிங்க்வாதிசூர்ணஂ மஹாவாதவ்யாத்யுக்தஂ, கதஂ வா ப்லீஹநாஶநமிதி ஷட்பலாதிகஂ, அவசாரயேதித்யத்ராபி ஸம்பத்யதே||௧௭௮-௧௮௦||-

Adhikarana 128 (181) · Śloka 182

கல்கேந மகதாதேஶ்ச சாங்கேரீஸ்வரஸேந ச ||௧௮௧|| சதுர்குணேந தத்நா ச கதஂ ஸித்தஂ ஹிதஂ பவேத் |௧௮௨|

சாங்கேரீகதமாஹ- கல்கேநேத்யாதி| மகதாதேஃ பிப்பல்யாதேஃ| சாங்கேரீ அம்லபத்ரிகா, தஸ்யாஃ ஸ்வரஸேந ஸ்நேஹசதுர்குணேந, பிப்பல்யாதிகல்கேந ஸ்நேஹசதுர்தாஂஶேந, தத்நா ச சதுர்குணேந, ஸித்தஂ கதஂ ஹிதஂ பவேதித்யர்தஃ||௧௮௧||

Adhikarana 129 (182) · Śloka 182

ஸர்வதா தீபநஂ ஸர்வஂ க்ரஹணீரோகிணாஂ ஹிதம் ||௧௮௨||

இதாநீஂ க்ரஹணீரோகேऽஶேஷஸங்க்ரஹார்தமாஹ- ஸர்வதேத்யாதி| ஸர்வதா ஸர்வப்ரகாரேண| தீபநம் அக்நிதீபநம்; யத் அக்நிதீபநஂ தத்ஸர்வஂ க்ரஹணீரோகிணாஂ ஸர்வதா ஹிதமிதி ஸம்பந்தஃ||௧௮௨||

Adhikarana 130 (183) · Śloka 183

ஜ்வராதீநவிரோதாச்ச ஸாதயேத் ஸ்வைஶ்சிகித்ஸிதைஃ ||௧௮௩||

அதோऽநந்தரஂ க்ரஹணீரோகோபத்ரவாணாஂ ஜ்வராரோசகாதீநாஂ ப்ரதிகாரமாஹ- ஜ்வராதீநித்யாதி| ஜ்வராதீநித்யாதிஶப்தாதரோசகஶூலகரபாதஶோபாதீநாஂ க்ரஹணம்| அவிரோதாச்சேதி ‘மூலவ்யாதேஃ’ இதி ஶேஷஃ| யத்யபி நிபந்தகாரைரயமத்யாயோ வ்யஸ்தபாடேந படிதஸ்ததாऽபி மயா மத்குருணா யேந க்ரமேணோபதிஷ்டஸ்ததாऽயஂ படிதோ வ்யாக்யாதஶ்ச||௧௮௩||

Adhikarana puShpikA · Śloka 40

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ராந்தர்கதே காயசிகித்ஸாதந்த்ரேऽதிஸாரப்ரதிஷேதோ நாம (த்விதீயோऽத்யாயஃ, ஆதிதஃ) சத்வாரிஂஶோऽத்யாயஃ ||௪௦||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாமுத்தரதந்த்ராந்தர்கதகாயசிகித்ஸாயாமதிஸாரப்ரதிஷேதாத்யாயஶ்சத்வாரிஂஶத்தமஃ||௪௦||