1. aupadravikādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாத ஔபத்ரவிகமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

கல்பஸ்தாநாநந்தரமுத்தரதந்த்ரமாரப்யதே, யேந கல்பஸ்தாநே விஷஜஸ்யாகந்துவ்ரணஸ்ய விஷமுபத்ரவகாரி நிஜவ்ரணஸ்யாபி ரிபுபிரவசாரிதவிஷமுபத்ரவபூதமிதி தச்சிகித்ஸிதபிஹிதம், அத உபத்ரவசிகித்ஸாதிகாரஸாமாந்யாத் ஸர்வோபத்ரவசிகித்ஸார்தமுத்தரதந்த்ராரம்பஃ; அதவா ஸவிஂஶமத்யாயஶதஂ பரிஸமாப்ய பரிஶிஷ்டத்வாதுத்தரதந்த்ரஂ ப்ரதிபாத்யஂ பவதி| தஸ்ய ச தந்த்ரஸ்யோபத்ரவாநதிகத்ய ப்ரவத்தத்வாந்நிருக்த்யா ஔபத்ரவிகத்வஂ ப்ராப்தமப்யத்யாயே வ்யவஸ்திதம்| ததுக்தஂ ஸூத்ரே- ‘அதிகத்ய கதஂ’ இத்யாதி| ஸ ச நிருக்திஸம்பந்நோऽத்யாயஃ ப்ராக் ப்ரதிபாத்யோ பவதீத்யத ஆஹ- அதாத இத்யாதி| உபத்ரவாந் ரோகாநதிகத்ய கதோऽத்யாய ஔபத்ரவிகஃ||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 4

அத்யாயாநாஂ ஶதே விஂஶே யதுக்தமஸகந்மயா | வக்ஷ்யாமி பஹுதா ஸம்யகுத்தரேऽர்தாநிமாநிதி ||௩|| இதாநீஂ தத் ப்ரவக்ஷ்யாமி தந்த்ரமுத்தரமுத்தமம் |௪|

இதாநீமாரப்யமாணஸ்யோத்தரதந்த்ரஸ்ய ஸம்பந்தஂ தர்ஶயந்நாஹ- அத்யாயாநாமித்யாதி| யத்யஸ்மாத் காரணாத்விஂஶத்யதிகேऽத்யாயஶதே புநஃ புநருக்தஂ மயா; கிஂ ததித்யாஹ- ‘இமாநர்தாந் பஹுதோத்தரே வக்ஷ்யாமி’ இதி; தத்தஸ்மாத் காரணாததுநோத்தரதந்த்ரஂ ப்ரவக்ஷ்யாமீதி ஸம்பந்தஃ| கேசித் ‘யத்விஂஶத்யதிகே ப்ரோக்தமத்யாயாநாஂ ஶதே மயா’ இதி படந்தி; அபரே து ‘ஶதே ஸவிஂஶேऽத்யாயாநாஂ’ இதி படந்தி||௩||-

Adhikarana 3 (4-7) · Śloka 8

நிகிலேநோபதிஶ்யந்தே யத்ர ரோகாஃ பதக்விதாஃ ||௪|| ஶாலாக்யதந்த்ராபிஹிதா விதேஹாதிபகீர்திதாஃ | யே ச விஸ்தரதோ தஷ்டாஃ குமாராபாதஹேதவஃ ||௫|| ஷட்ஸு காயசிகித்ஸாஸு யே சோக்தாஃ பரமர்ஷிபிஃ | உபஸர்காதயோ ரோகா யே சாப்யாகந்தவஃ ஸ்மதாஃ ||௬|| த்ரிஷஷ்டீ ரஸஸஂஸர்காஃ ஸ்வஸ்தவத்தஂ ததைவ ச | யுக்தார்தா யுக்தயஶ்சைவ தோஷபேதாஸ்ததைவ ச ||௭|| யத்ரோக்தா விவிதா அர்தா ரோகஸாதநஹேதவஃ |௮|

இதாநீமுத்தரதந்த்ரஸ்ய நிகிலவ்யாதிநிஶ்சயசிகித்ஸாலக்ஷணாஂ ஸ்துதிஂ நிர்திஶந்நாஹ- நிகிலேநேத்யாதி| நிகிலேந ஸாமஸ்த்யேந| யத்ர யஸ்மிந்நுத்தரதந்த்ரே| பதக்விதா நாநாப்ரகாராஃ| கே தே நாநாப்ரகாரா ரோகா நிகிலேநோத்தரேऽபிதாஸ்யந்தே? இத்யாஹ- ஶாலாக்யஶாஸ்த்ராபிஹிதா இத்யாதி| விதேஹாதிபகீர்திதா இதி நிமிப்ரணீதாஃ ஷட்ஸப்ததிர்நேத்ரரோகாஃ, ந கராலபத்ரஶௌநகாதிப்ரணீதாஃ| யே ச விஸ்தரதோ ஹஷ்டா இதி பார்வதகஜீவகபந்தகப்ரபதிபிஃ; குமாராபாதஹேதவஃ ஸ்கந்தக்ரஹப்ரபதயஃ| ஷட்ஸு காயசிகித்ஸாஸு அக்நிவேஶபேடஜாதூகர்ணபராஶரஹாரீதக்ஷாரபாணீப்ரோக்தாஸு| உபஸர்காதயோ ஜ்வராதயஃ| ஆகந்தவஃ அத்ர உந்மாதாதயஃ| நநு பூதநிமித்தத்வாதுந்மாதாதீநாஂ கதமாகந்துகத்வஂ? யதஃ ப்ரஹாராதிகதா ஆகந்தவஃ; ஸத்யஂ, பாஹ்யநிமித்தத்வாதுந்மாதாதீநாமாகந்துகத்வம்| கயீ து, உபஸர்காதயஃ அமாநுஷோபஸர்காதயஃ, தே சாபஸ்மாரோந்மாதா பூதவித்யாபிஹிதாஃ, த ஏவாகந்தவ இதி வ்யாக்யாநயதி| உத்தரதந்த்ரே நிகிலேந ரோகா ஏவ ப்ரோக்தா உதாந்யேऽபி ப்ரோக்தா? இதி பஷ்ட ஆஹ- த்ரிஷஷ்டீ ரஸஸஂஸர்கா இத்யாதி| யுக்தார்தாஃ ப்ரமாணோபபந்நார்தாஃ| யுக்தயஃ தந்த்ரயுக்தயஃ| அஸ்யாக்ரே கேசித் ‘விதேஹாதிபதிஃ ஶ்ரீமாந் ஜநகோ நாம விஶ்ருதஃ| ஆலம்பயஜ்ஞப்ரவணஃ ஸோऽயஜத்ப்ராஹ்மணைர்வதஃ|| தஸ்ய யாகப்ரவத்தஸ்ய குபிதோ பகவாந் ரவிஃ|| தஷ்டிஂ ப்ரணாஶயாமாஸ ஸோऽநுதேபே மஹத்தபஃ|| தீப்தாஂஶுஸ்தபஸா தேந தோஷிதஃ ப்ரததௌ புநஃ|| சக்ஷுர்வேதஂ ப்ரஸந்நாத்மா ஸர்வபூதாநுகம்பயா||’ இதி பாடஂ படந்தி வ்யாக்யாநயந்தி ச| தஂ ச பஹத்பஞ்ஜிகாகாரோ ந படதி, தஸ்மாந்மயாऽபி ந படிதோ ந வ்யாக்யாதஶ்ச||௪-௭||-

Adhikarana 4 (8-9) · Śloka 9

மஹதஸ்தஸ்ய தந்த்ரஸ்ய துர்காதஸ்யாம்புதேரிவ ||௮|| ஆதாவேவோத்தமாங்கஸ்தாந் ரோகாநபிததாம்யஹம் | ஸங்க்யயா லக்ஷணைஶ்சாபி ஸாத்யாஸாத்யக்ரமேண ச ||௯||

இதாநீஂ ஸர்வேந்த்ரியாதிஷ்டாநத்வேந ப்ராணாதிஷ்டாநத்வேந ச ஶிரஃ ப்ரதாநமதஃ ப்ரதமஂ ஶிரஃஸ்தாந் வ்யாதீந் கதயாமீதி நிர்திஶந்நாஹ- மஹத இத்யாதி| தஸ்ய உத்தரதந்த்ரஸ்யாதௌ உத்தமாங்கஸ்தாந் ரோகாநபிததாமீதி ஸம்பந்தஃ| அம்புதேரிவ ஸமுத்ரஸ்யேவ, மஹதஃ அதிவிஸ்தீர்ணஸ்ய, துர்காதஸ்ய அகாதஸ்ய| ஸங்க்யயா ஷட்ஸப்தத்யா விதேஹாதிபப்ரோக்தயா, லக்ஷணைஃ வ்யஞ்ஜநைஃ, சகாரேண ஹேதுசிகித்ஸாப்யாஂ; ஸாத்யாஸாத்யக்ரமேண சேதி ஸாத்யாஸாத்யபரிபாட்யா| அதவா லக்ஷணைஃ ஹேதுபூர்வரூபோபஶயஸம்ப்ராப்திபிஃ; சகாரேண சிகித்ஸிதமேவாநுக்தஂ ஸமுச்சீயதே, கேசிச்ச க்ரமஶப்தேநைவ சிகித்ஸிதஂ கஹ்ணந்தி||௮-௯||

Adhikarana 5 (10) · Śloka 11

வித்யாத்த்வயங்குலபாஹுல்யஂ ஸ்வாங்குஷ்டோதரஸம்மிதம் | த்வ்யங்குலஂ ஸர்வதஃ ஸார்தஂ பிஷங்நயநபுத்புதம் ||௧௦|| ஸுவத்தஂ கோஸ்தநாகாரஂ ஸர்வபூதகுணோத்பவம் |௧௧|

தத்ர ஸர்வேஷூத்தமாங்கஸ்தேஷு ஸங்க்யாதிபிர்வாச்யேஷு நயநகதரோகாபிதாநஂ, ஸர்வேந்த்ரியாணாஂ மத்யே நயநஸ்ய ப்ரதாநத்வாத்; தத்ராபி நயநஸ்ய படலவ்யதநிமித்தமந்தஃப்ரவேஶாயாமவிஸ்தாரைர்மாநமாகாரஂ ச தர்ஶயந்நாஹ- வித்யாதித்யாதி| த்வ்யங்குலபாஹுல்யமிதமந்தஃப்ரவேஶப்ரமாணஂ, த்வ்யங்குலமாநமாஹ - ஸ்வாங்குஷ்டோதரஸம்மிதஂ; ஏதேநைததுக்தஂ பவதி- ஸ்வாங்குஷ்டோதரஸம்மிதஂ யதங்குலஂ ததங்குலத்வயப்ரமாணஂ நேத்ரபுத்புதஸ்யாந்தஃப்ரவேஶஂ வித்யாத்| த்வ்யங்குலஂ ஸார்தமிதி அர்தததீயாங்குலமித்யர்தஃ| ஸர்வத இதி ஆயாமதோ விஸ்தரஶ்சேத்யர்தஃ| நயநபுத்புதம் அக்ஷிகோலகஃ| ஸர்வபூதகுணோத்பவஂ ஸர்வபூதேப்யஸ்தத்குணேப்யஶ்சோத்பவோ யஸ்ய தத்ததாவிதஂ; ஸர்வபூதேப்யஸ்தாவந்நேத்ரபுத்புதஂ ஸிராஸ்நாய்வஸ்திஸஹிதஂ ஸாஶ்ருமார்கஂ சோத்பந்நஂ, தத்குணேப்யஶ்ச ரக்தஸிதகஷ்ணகுணா உத்பந்நாஃ; ஏதேந குணவத்பூதோத்பந்நமித்யர்தஃ| கேசித்குணஶப்தேந பூதப்ரஸாதஂ கதயந்தி; தச்ச வ்யாக்யாநஂ ஜேஜ்ஜடாய ந ரோசதே||௧௦||-

Adhikarana 6 (11) · Śloka 12

பலஂ புவோऽக்நிதோ ரக்தஂ வாதாத் கஷ்ணஂ ஸிதஂ ஜலாத் ||௧௧|| ஆகாஶாதஶ்ருமார்காஶ்ச ஜாயந்தே நேத்ரபுத்புதே |௧௨|

யேந பூதேந நேத்ரபுத்புதமாரப்யதே யேந ச ரக்தாதய இதி தர்ஶயந்நாஹ- பலமித்யாதி| பலஂ மாஂஸஂ, புவஃ பதிவ்யாஃ; அக்நிதோ ரக்தமிதி அக்நிகுணாத்ரக்தஂ பித்தரூபஂ; ஏவஂ ஸிதஂ ஜலாதித்யத்ராபி வ்யாக்யேயஂ; அஶ்ருமார்கா அஶ்ருஸ்ரோதாஂஸி||௧௧||-

Adhikarana 7 (12-13) · Śloka 13

தஷ்டிஂ சாத்ர ததா வக்ஷ்யே யதா ப்ரூயாத்விஶாரதஃ ||௧௨|| நேத்ராயாமத்ரிபாகஂ து கஷ்ணமண்டலமுச்யதே | கஷ்ணாத் ஸப்தமமிச்சந்தி தஷ்டிஂ தஷ்டிவிஶாரதாஃ ||௧௩||

இதாநீஂ தஸ்மிந்நேத்ரபுத்புதே யத்தஷ்டிமண்டலஂ தஸ்ய ப்ரமாணஂ பூர்வாசார்யப்ரதிபாதிதப்ரமாணாநுரூபஂ ப்ரதிபாதயிதுமாஹ- தஷ்டிஂ சேத்யாதி| விஶாரதோ விதேஹஃ| கஷ்ணாத் ஸப்தமமிதி கஷ்ணமண்டலாத் ஸப்தமஂ பாகஂ தஷ்டிமிச்சந்தி| தஷ்டிவிஶாரதாஃ ஶாலாகிநஃ| ஏதத் ப்ரமாணஂ பரமதமப்யப்ரதிஷித்தத்வாதநுமதமேவ| தஸ்ய ஸப்தமாஂஶஸ்ய கிஂ ப்ரமாணஂ ஸ்யாதிதி கதநாய மஸூரதலமாத்ராமித்யக்ரே நிர்தேஶஃ; அதவா ஶாலாகிநாஂ பரமதமபிதாய மஸூரதலமாத்ராமிதி ஸ்வமதமபிதாஸ்யத்யாசார்யஃ| யத்யேவஂ தர்ஹ்யாதுரோபக்ரமணீயே ‘நவமஸ்தாரகாஂஶோ தஷ்டிஃ’ இதி கதமுக்தவாந்? ஸத்யஂ, மஹாபுருஷாணாஂ பூர்ணாயுஷாஂ பிந்நவிஷயமபிதாநமிதி ந தோஷஃ, அதோऽந்யாந்யபி ஸமாதாநாநி பஞ்ஜிகோக்தாநி ஸந்தி, தாநி விஸ்தரபயாந்ந லிகிதாநி| கேசிதிமஂ பாடமந்யதா கத்வாऽऽபாதநிகாபூர்வகஂ படந்தி, ஸ சாபாவாந்ந லிகிதஃ||௧௨-௧௩||

Adhikarana 8 (14) · Śloka 14

மண்டலாநி ச ஸந்தீஂஶ்ச படலாநி ச லோசநே | யதாக்ரமஂ விஜாநீயாத் பஞ்ச ஷட் ச ஷடேவ ச ||௧௪||

இதாநீஂ நயநஸ்ய ரோகாதிஷ்டாநகதநாய மண்டலாதிஸங்க்யாமாஹ- மண்டலாநீத்யாதி| கேசிதேவஂ படந்தி- ‘லோசநே மண்டலாந்யந்தாந் ஸந்தீஂஶ்ச படலாநி ச| ஜாநீயாத் க்ரமஶஃ பஞ்ச சதுரஃ ஷட் ஷடேவ ச’- இதி| ஏஷ பாடோ நிபந்தகாரைர்தூஷிதஃ||௧௪||

Adhikarana 9 (15) · Śloka 15

பக்ஷ்மவர்த்மஶ்வேதகஷ்ணதஷ்டீநாஂ மண்டலாநி து | அநுபூர்வஂ து தே மத்யாஶ்சத்வாரோऽந்த்யா யதோத்தரம் ||௧௫||

தாந்யேவ பஞ்சமண்டலாந்யாஹ- பக்ஷ்மவர்த்மேத்யாதி| பக்ஷ்மாதீநாஂ பஞ்ச மண்டலாநி| தே து மண்டலா அநுபூர்வஂ மத்யாஃ, யதோத்தரஂ சாந்த்யாஃ||௧௫||

Adhikarana 10 (16) · Śloka 16

பக்ஷ்மவர்த்மகதஃ ஸந்திர்வர்த்மஶுக்லகதோऽபரஃ | ஶுக்லகஷ்ணகதஸ்த்வந்யஃ கஷ்ணதஷ்டிகதோऽபரஃ | ததஃ கநீநககதஃ ஷஷ்டஶ்சாபாங்ககஃ ஸ்மதஃ ||௧௬||

ஸந்தீநாஹ- பக்ஷ்மேத்யாதி| கநீநககதோ நாஸாஸமீபேऽவஸ்திதஃ , அபாங்ககோ ப்ரூபுச்சாந்தஃஸ்திதஃ||௧௬||

Adhikarana 11 (17) · Śloka 17

த்வே வர்த்மபடலே வித்யாச்சத்வார்யந்யாநி சாக்ஷிணி | ஜாயதே திமிரஂ யேஷு வ்யாதிஃ பரமதாருணஃ ||௧௭||

படலாந்யாஹ- த்வே இத்யாதி| சத்வார்யந்யாநி சாக்ஷிணி அபராண்யபி சத்வாரி படலாந்யக்ஷிணி வித்யாத்| யேஷு சதுர்ஷு படலேஷு||௧௭||-

Adhikarana 12 (18) · Śloka 19

தேஜோஜலாஶ்ரிதஂ பாஹ்யஂ தேஷ்வந்யத் பிஶிதாஶ்ரிதம் | மேதஸ்ததீயஂ படலமாஶ்ரிதஂ த்வஸ்தி சாபரம் ||௧௮|| பஞ்சமாஂஶஸமஂ தஷ்டேஸ்தேஷாஂ பாஹுல்யமிஷ்யதே |௧௯|

இதாநீஂ தாந்யேவ திமிரஸ்யாஶ்ரயபூதாநி சத்வாரி படலாநி சிகித்ஸார்தஂ விபஜந்நாஹ- தேஜ இத்யாதி| அத்ர தேஜஃஶப்தேநாலோசகதேஜஃஸமாஶ்ரயஂ ஸிராகதஂ ரக்தஂ போத்தவ்யம்| ஜலஂ த்வக்கதோ ரஸதாதுஃ, பாஹ்யம் அக்ஷிகோலகஸ்ய ப்ரதமஂ படலஂ; அந்யத் த்விதீயஂ, பாஹுல்யஂ ஸ்தூலதா||௧௮||-

Adhikarana 13 (19) · Śloka 20

ஸிராணாஂ கண்டராணாஂ ச மேதஸஃ காலகஸ்ய ச ||௧௯|| குணாஃ காலாத் பரஃ ஶ்லேஷ்மா பந்தநேऽக்ஷ்ணோஃ ஸிராயுதஃ |௨௦|

தேஷாமேவ தாதூநாஂ படலாஶ்ரயாணாமுபதாதூநாஂ ச கர்மதோ நயநேऽஸ்திவஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஸிராணாமித்யாதி| ஸிராதீநாஂ காலகாஸ்திபர்யந்தாநாஂ பரா குணா யதோத்தரமுத்கஷ்டாஃ ப்ரஸாதா, அக்ஷ்ணோர்பந்தநேऽந்யோந்யஸஂஹநநேऽதிகதாஃ|| ததா காலகாத் பரஃ காலகாஸ்த்நஃ ஸகாஶாச்ச்லேஷ்மா ஸிராயுதோऽக்ஷ்ணோர்பந்தநே பர உத்கஷ்டோऽதிகத இதி பிண்டார்தஃ| ஸிராணாமித்யத்ர பஹுவசநஸ்யாத்யர்தவாசித்வாத்தமநீநாமபி க்ரஹணம்| கண்டராணாமித்யத்ர கண்டராஶப்தஃ ஸ்நாயுவாசகஃ| அந்யே து ஸிராதீநாஂ மேதஃபர்யந்தாநாஂ குணாஃ ப்ரஸாதாஃ காலகஸ்யாக்ஷ்ணோஃ கஷ்ணபாகஸ்ய பந்தநேऽதிகதாஃ| ததா காலாத் பரஃ கஷ்ணபாகாத்யஃ பரஃ ஶுக்லோ பாகஸ்தஸ்ய பந்தநே ஸிராயுதஃ ஶ்லேஷ்மா| கேசிதேததர்தாநுகூலேநைவாத்ர பாடஂ படந்தி,- ‘ஸிராணாஂ கண்டராணாஂ ச மேதஸஃ கஷ்ணபந்தநே| குணாஃ காலாத் பரஃ ஶ்லேஷ்மா பந்தநேऽக்ஷ்ணோஃ ஸிராயுதஃ’- இதி||௧௯||-

Adhikarana 14 (20) · Śloka 21

ஸிராநுஸாரிபிர்தோஷைர்விகுணைரூர்த்வமாகதைஃ ||௨௦|| ஜாயந்தே நேத்ரபாகேஷு ரோகாஃ பரமதாருணாஃ |௨௧|

இதாநீஂ நேத்ரரோகாணாஂ ஸாமாந்யாஂ ஸம்ப்ராப்திமாஹ- ஸிராநுஸாரிபிரித்யாதி| ஸிரா அத்ர நேத்ரகதாஃ| விகுணைஃ ப்ரகுபிதைஃ| நேத்ரபாகேஷு நேத்ராவயவேஷு| நேத்ரராஜிஷ்விதி கேசித் படந்தி; தத்ர நேத்ராண்யேவ ராஜயோ நேத்ரராஜயஃ| ஏதேந ஸர்வநேத்ராஶ்ரயா அபி லப்தா பவந்தி||௨௦||-

Adhikarana 15 (21-23) · Śloka 23

தத்ராவிலஂ ஸஸஂரம்பமஶ்ருகண்டூபதேஹவத் ||௨௧|| குரூஷாதோதராகாத்யைர்ஜுஷ்டஂ சாவ்யக்தலக்ஷணைஃ | ஸஶூலஂ வர்த்மகோஷேஷு ஶூகபூர்ணாபமேவ ச ||௨௨|| விஹந்யமாநஂ ரூபே வா க்ரியாஸ்வக்ஷி யதா புரா | தஷ்ட்வைவ தீமாந் புத்யேத தோஷேணாதிஷ்டிதஂ து தத் ||௨௩||

பூர்வரூபமாஹ- தத்ரேத்யாதி| ஆவிலம் ஆகுலமஶ்ருபூர்ணமித்யர்தஃ | ஸஸஂரம்பம் ஈஷச்சோபயுக்தம்| உபதேஹோ மலவத்திஃ| குரூஷாதோதராகாத்யைர்ஜுஷ்டமிதி அத்ராதிஶப்தஃ ப்ரத்யேகஂ யோஜ்யஃ; தேந குருத்வாதிபிஃ ஶ்லேஷ்மலிங்கைஃ, ஊஷாதிபிஃ பித்தலிங்கைஃ, தோதாதிபிஃ வாதாலிங்கைஃ, ராகாதிபிஃ ஶோணிதலிங்கைஃ, ஜுஷ்டஂ ஸேவிதம்| நநு யதி குருத்வாதீநி தோஷலிங்காநி ஸந்தி தத் கதஂ பூர்வரூபஂ? யதோ தோஷவிஶேஷேணாவ்யக்தஂ லக்ஷணஂ பூர்வரூபஂ; அத ஆஹ- அவ்யக்தலக்ஷணைரிதி|- குருத்வாதீநாமபி தத்ர வ்யக்ததா நாஸ்த்யேவேத்யர்தஃ| ஸஶூலம் ஈஷச்சூலமித்யர்தஃ| விஹந்யமாநமித்யாதி| ரூபே நீலபீதாதௌ யேந ப்ரகாரேண பூர்வமாஸீத்ததஃ ஸ்வயமேவ விஹந்யமாநஂ க்ரியமாணவிகாதம்| க்ரியாஸு நிமேஷோந்மேஷாதிஷு சேதி| அந்யே து ‘க்ரியாஸ்வக்ஷி யதா புரா’ இத்யத்ர ‘க்ரியாஸ்வக்ஷ்யாகதக்லமம்’ இதி படந்தி| தத்ராகதக்லமம் ஆப்தக்லமஂ, நிர்வ்யாபாரமித்யர்தஃ||௨௧-௨௩||

Adhikarana 16 (24) · Śloka 24

தத்ர ஸம்பவமாஸாத்ய யதாதோஷஂ பிஷக்ஜிதம் | விதத்யாந்நேத்ரஜா ரோகா பலவந்தஃ ஸ்யுரந்யதா ||௨௪||

பூர்வரூபே க்ரியாஂ நிர்திஶந்நாஹ- தத்ரேத்யாதி| தத்ர நயநே, ஸம்பவஂ ரோகாணாஂ ப்ராகுத்பத்திஂ, ஆஸாத்ய ஜ்ஞாத்வா, பிஷக்ஜிதம் ஔஷதஂ, விதத்யாத்| ‘தத்ர ஸஞ்சயமாஸாத்ய’ இதி கேசித் படந்தி; தத்ர ஸஞ்சயஶப்தஶ்சயப்ரகோபப்ரஸராதிஷு வர்ததே||௨௪||

Adhikarana 17 (25) · Śloka 25

ஸங்க்ஷேபதஃ க்ரியாயோகோ நிதாநபரிவர்ஜநம் | வாதாதீநாஂ ப்ரதீகாதஃ ப்ரோக்தோ விஸ்தரதஃ புநஃ ||௨௫||

கிஂ தத்பிஷக்ஜிதஂ பூர்வரூபே குர்யாதித்யாஶங்க்ய ஸங்க்ஷேபவிஸ்தராப்யாஂ தத்ர பிஷக்ஜிதமாஹ- ஸங்க்ஷேபத இத்யாதி| க்ரியாணாஂ ஸஂஶமநஸஂஶோதநாதீநாமயமேவ ஸம்யக்யோகஃ| கிஂ ததித்யாஹ- நிதாநபரிவர்ஜநமிதி|- நிதாநாநாஂ தோஷகாரகஹேதூநாஂ ரோககாரகஹேதூநாஂ ச ஸர்வதோ வர்ஜநம்| விஸ்தரேண புநர்வாதாதீநாஂ ப்ரதீகாதஃ க்ரியாயோகஃ ப்ரோக்தஃ| யேநௌஷதப்ரயோகேண வாதாதீநாஂ கோபஃ ப்ரதிஹந்யதே ஸ உபக்ரம உக்த இத்யர்தஃ||௨௫||

Adhikarana 18 (26-27) · Śloka 27

உஷ்ணாபிதப்தஸ்ய ஜலப்ரவேஶாத்தூரேக்ஷணாத் ஸ்வப்நவிபர்யயாச்ச | ப்ரஸக்தஸஂரோதநகோபஶோகக்லேஶாபிகாதாததிமைதுநாச்ச ||௨௬|| ஶுக்தாரநாலாம்லகுலத்தமாஷநிஷேவணாத்வேகவிநிக்ரஹாச்ச | ஸ்வேதாததோ தூமநிஷேவணாச்ச சர்தேர்விகாதாத்வமநாதியோகாத் | பாஷ்பக்ரஹாத் ஸூக்ஷ்மநிரீக்ஷணாச்ச நேத்ரே விகாராந் ஜநயந்தி தோஷாஃ ||௨௭||

காநி தாநி நிதாநாநி யாநி பரிஹர்தவ்யாநீத்யாஹ- உஷ்ணேத்யாதி| அத்ர கேசித் ‘ஏவஂ விதாஹ்யாப்ரதிகாரிணோऽந்நஂ’ இத்யாதி யாவத் ‘அவாக்ஶிரோத்யுச்ச்ரிதஶாயிதஸ்ய ஜ்வரோபதாபாததுபர்யயாச்ச’ இத்யந்தஂ படந்தி , ஸ ச பாடஃ புநருக்திதூஷணபயாந்நாங்கீகதஃ||௨௬-௨௭||

Adhikarana 19 (28) · Śloka 29

வாதாத்தஶ ததா பித்தாத் கபாச்சைவ த்ரயோதஶ | ரக்தாத் ஷோடஶ விஜ்ஞேயாஃ ஸர்வஜாஃ பஞ்சவிஂஶதிஃ ||௨௮|| ததா பாஹ்யௌ புநர்த்வௌ ச ரோகாஃ ஷட்ஸப்ததிஃ ஸ்மதாஃ |௨௯|

இதாநீஂ தாநேவ விகாராந் வாதாதிஸங்க்யயா நிர்திஶந்நாஹ- வாதாதித்யாதி| ததா பித்தாத் பித்தாதபி தஶைவ ச| பாஹ்யௌ பஹிர்நிமித்தபவௌ| தௌ கௌ? ஏகோऽபிகாதோத்பந்நஃ ஸநிமித்தஃ, அந்யஃ ஸுரர்ஷிகந்தர்வாதிதர்ஶநாபிஹதஶக்திரநிமித்தஃ||௨௮||-

Adhikarana 20 (29-30) · Śloka 31

ஹதாதிமந்தோ நிமிஷோ தஷ்டிர்கம்பீரிகா ச யா ||௨௯|| யச்ச வாதஹதஂ வர்த்ம ந தே ஸித்யந்தி வாதஜாஃ | யாப்யோऽத தந்மயஃ காசஃ ஸாத்யாஃ ஸ்யுஃஸாந்யமாருதாஃ ||௩௦|| ஶுஷ்காக்ஷிபாகாதீமந்தஸ்யந்தமாருதபர்யயாஃ |௩௧|

இதாநீஂ தேஷாமேவ விகாராணாஂ வாதாதிபேதேந ஸாத்யாஸாத்யயாப்யத்வஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஹதேத்யாதி| தந்மயஃ வாதமயஃ| ஸாத்யாஃ ஸ்யுஃ ஸாந்யமாருதா இதி ஹதாதிமந்தாதயஶ்சத்வாரோ வாதஜா அஸாத்யாஃ, ஏகஶ்ச யாப்யஃ, ஶுஷ்காக்ஷிபாகாதயோ ரோகாஃ ஸாந்யமாருதா அந்யதோவாதரோகேண ஸஹிதாஃ பஞ்ச ஸாத்யாஃ||௨௯-௩௦||-

Adhikarana 21 (31-32) · Śloka 33

அஸாத்யோ ஹ்ரஸ்வஜாட்யோ யோ ஜலஸ்ராவஶ்ச பைத்திகஃ ||௩௧|| பரிம்லாயீ ச நீலஶ்ச யாப்யஃ காசோऽத தந்மயஃ | அபிஷ்யந்தோऽதிமந்தோऽம்லாத்யுஷிதஂ ஶுக்திகா ச யா ||௩௨|| தஷ்டிஃ பித்தவிதக்தா ச தூமதர்ஶீ ச ஸித்யதி |௩௩|

அஸாத்ய இத்யாதி| பித்தஸம்பவௌ த்வௌ ஹ்ரஸ்வஜாட்யஜலஸ்ராவௌ ஸாதயிதுமஶக்யௌ, ததா பைத்திகௌ பரிம்லாயீநீலாக்யௌ காசௌ யாபநார்ஹௌ, அபிஷ்யந்தாதயஃ ஷட் ஸாத்யாஃ||௩௧-௩௨||-

Adhikarana 22 (33-35) · Śloka 35

அஸாத்யஃ கபஜஃ ஸ்ராவோ யாப்யஃ காசஶ்ச தந்மயஃ ||௩௩|| அபிஷ்யந்தோऽதிமந்தஶ்ச பலாஸக்ரதிதஂ ச யத் | தஷ்டிஃ ஶ்லேஷ்மவிதக்தா ச போதக்யோ லகண்ஶ்ச யஃ ||௩௪|| க்ரிமிக்ரந்திபரிக்லிந்நவர்த்மஶுக்லார்மபிஷ்டகாஃ | ஶ்லேஷ்மோபநாஹஃ ஸாத்யாஸ்து கதிதாஃ ஶ்லேஷ்மஜேஷு து ||௩௫||

அஸாத்ய இத்யாதி| தந்மயஃ ஶ்லேஷ்மஜ இத்யர்தஃ| கபஜேஷ்வேக ஏவாஸாத்யஃ, யாப்யோऽப்யேக ஏவ, அபிஷ்யந்தாதயஶ்சைகாதஶ ஸாத்யாஃ||௩௩-௩௫||

Adhikarana 23 (36-38) · Śloka 38

ரக்தஸ்ராவோऽஜகாஜாதஂ ஶோணிதார்ஶோவ்ரணாந்விதம் | ஶுக்ரஂ ந ஸாத்யஂ காசஶ்ச யாப்யஸ்தஜ்ஜஃ ப்ரகீர்திதஃ ||௩௬|| மந்தஸ்யந்தௌ க்லிஷ்டவர்த்ம ஹர்ஷோத்பாதௌ ததைவ ச | ஸிராஜாதாऽஞ்ஜநாக்யா ச ஸிராஜாலஂ ச யத் ஸ்மதம் ||௩௭|| பர்வண்யதாவ்ரணஂ ஶுக்ரஂ ஶோணிதார்மார்ஜுநஶ்ச யஃ | ஏதே ஸாத்யா விகாரேஷு ரக்தஜேஷு பவந்தி ஹி ||௩௮||

ரக்தஸ்ராவ இத்யாதி| ரக்தஸ்ராவஸ்ததாऽஜகா ஶோணிதார்ஶஃ க்ஷதஶுக்ரகஂ ச ரக்தாஜ்ஜாதஂ சதுஷ்டயமப்யஸாத்யஂ, தஜ்ஜோ ரக்தஜஃ காசோ யாப்யஃ, மந்தஸ்யந்தாதய ஏகாதஶ ஸாத்யாஃ||௩௬-௩௮||

Adhikarana 24 (39-42) · Śloka 42

பூயாஸ்ராவோ நாகுலாந்த்யமக்ஷிபாகாத்யயோऽலஜீ | அஸாத்யாஃ ஸர்வஜா யாப்யஃ காசஃ கோபஶ்ச பக்ஷ்மணஃ ||௩௯|| வர்த்மாவபந்தோ யோ வ்யாதிஃ ஸிராஸு பிடகா ச யா | ப்ரஸ்தார்யர்மாதிமாஂஸார்ம ஸ்நாய்வர்மோத்ஸங்கிநீ ச யா ||௪௦|| பூயாலஸஶ்சார்புதஂ ச ஶ்யாவகர்தமவர்த்மநீ | ததாऽர்ஶோவர்த்ம ஶுஷ்கார்ஶஃ ஶர்கராவர்த்ம யச்ச வை ||௪௧|| ஸஶோபஶ்சாப்யஶோபஶ்ச பாகோ பஹலவர்த்ம ச | அக்லிந்நவர்த்ம கும்பீகா பிஸவர்த்ம ச ஸித்யதி ||௪௨||

பூயேத்யாதி| பூயாஸ்ராவாதயஶ்சத்வாரோऽஸாத்யாஃ, காசபக்ஷ்மகோபௌ யாப்யௌ, வர்த்மாவபந்தாதய ஏகோநவிஂஶதிஃ ஸாத்யாஃ| கேசித்து ‘காசஃ கோபஶ்ச பக்ஷ்மண’ இத்யத்ர ‘யாப்யோ வர்த்மாவபந்தஶ்ச காசஃ கோபஶ்ச பக்ஷ்மணஃ| பில்லாக்யஶ்சாபி யோ வ்யாதிஃ ஸிராஸு பிடகா ச யா’ இதி படந்தி| ஸ ச பாடஃ பஞ்ஜிகயா நிரஸ்தஃ, தஸ்மாதஸ்மாபிரபி பரித்யக்தஃ||௩௯-௪௨||

Adhikarana 25 (43) · Śloka 43

ஸநிமித்தோऽநிமித்தஶ்ச த்வாவஸாத்யௌ து பாஹ்யஜௌ |௪௩|

ஸநிமித்த இத்யாதி| தௌ த்வாவபி ஸந்நிபாதநிமித்தௌ விவதௌ|௪௩|-

Adhikarana 26 (43) · Śloka 43

ஷட்ஸப்ததிர்விகாராணாமேஷா ஸங்க்ரஹகீர்திதா ||௪௩||

ஷடித்யாதி| ஸங்க்ஷேபேண கதிதா, அதவா ஸங்க்ரஹேண ஸம்யக் தோஷக்ரஹேண கதிதா||௪௩||

Adhikarana 27 (44-45) · Śloka 45

நவ ஸந்த்யாஶ்ரயாஸ்தேஷு வர்த்மஜாஸ்த்வேகவிஂஶதிஃ | ஶுக்லபாகே தஶைகஶ்ச சத்வாரஃ கஷ்ணபாகஜாஃ ||௪௪|| ஸர்வாஶ்ரயாஃ ஸப்ததஶ தஷ்டிஜா த்வாதஶைவ து | பாஹ்யஜௌ த்வௌ ஸமாக்யாதௌ ரோகௌ பரமதாருணௌ | பூய ஏதாந் ப்ரவக்ஷ்யாமி ஸங்க்யாரூபசிகித்ஸிதைஃ ||௪௫||

இதாநீஂ தேஷாஂ தோஷவிஶேஷேண ஸங்க்ரஹஂ ப்ரதிபாத்ய ஸந்த்யாத்யாஶ்ரயமேதேநாபி ஸங்க்ரஹஂ ப்ரதிபாதயந்நாஹ- நவேத்யாதி| த்வௌ பாஹ்யஜௌ ஸர்வாஶ்ரயத்வேऽபி தஷ்ட்யாஶ்ரிதௌ மந்தவ்யௌ, தஷ்டேஃ ப்ரதாநதமத்வாத்||௪௪-௪௫||

Adhikarana puShpikA · Śloka 1

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ராந்தர்கதே ஶாலக்யதந்த்ரே ஔபத்ரவிகோ நாம ப்ரதமோऽத்யாயஃ ||௧||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாமுத்தரதந்த்ராந்தர்கதே ஶாலாக்யதந்த்ரே ப்ரதமோऽத்யாயஃ||௧||