Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātō bhēdyarōgapratiṣēdhaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
अथातो भेद्यरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
lēkhyapratiṣēdhānantaraṁ bhittvā likhēditi vacanādbhēdyarōgapratiṣēdhārambhaḥ- athāta ityādi||1-2||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
svēdayitvā bisagranthiṁ chidrāṇyasya nirāśayam | pakvaṁ bhittvā tu śastrēṇa saindhavēnāvacūrṇayēt ||3|| kāsīsamāgadhīpuṣpanēpālyēlāyutēna tu | tataḥ kṣaudraghr̥taṁ dattvā samyagbandhamathācarēt ||4||
स्वेदयित्वा बिसग्रन्थिं छिद्राण्यस्य निराशयम् | पक्वं भित्त्वा तु शस्त्रेण सैन्धवेनावचूर्णयेत् ||३|| कासीसमागधीपुष्पनेपाल्येलायुतेन तु | ततः क्षौद्रघृतं दत्त्वा सम्यग्बन्धमथाचरेत् ||४||
🔊 Audio coming soon
svēdayitvētyādi| bisagranthiṁ pakvaṁ svēdayitvā, anantaramasya pakvasya bisagranthēḥ svinnasya chidrāṇi nirāśayaṁ bhittvā, saindhavēna kāsīsādiyuktēnāvacūrṇayēt| nirāśayamiti āśayasya utsaṅgasyābhāvō yathā syāttathā bhittvētyarthaḥ| puṣpaṁ puṣpāñjanaṁ, nēpālī manaḥśilā| tataḥ pratisāraṇādanantaraṁ sandhānārthaṁ kṣaudraghr̥tadānam| kēcit ‘samyagbandhamathācarēt’ ityatra ‘bandhēnōktēna yōjayēt’ iti paṭhanti| samyakśabdēna śithilatā bandhasya khyāpyatē||3-4||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 6
rōcanākṣāratutthāni pippalyaḥ kṣaudramēva ca | pratisāraṇamēkaikaṁ bhinnē lagaṇa iṣyatē ||5|| mahatyapi ca yuñjīta kṣārāgnī vidhikōvidaḥ |6|
रोचनाक्षारतुत्थानि पिप्पल्यः क्षौद्रमेव च | प्रतिसारणमेकैकं भिन्ने लगण इष्यते ||५|| महत्यपि च युञ्जीत क्षाराग्नी विधिकोविदः |६|
🔊 Audio coming soon
lagaṇasya cikitsāmāha- rōcanētyādi| rōcanā gōrōcanā, kṣārō yavakṣāraḥ| ētāni pratisāraṇānyalpē lagaṇē bhinnē sati yōjyāni| ēkaikamiti vacanēna gōrōcanādibhirēkaikaśaḥ pratisāraṇaṁ vidhēyamityarthaḥ| alpalagaṇacikitsāmabhidhāya mahālagaṇacikitsāmāha- mahatyapi ca yuñjītētyādi| mahati gurutarē iti| yuñjītēti bhinnē sati lagaṇē kṣārāgnī prayuñjīta; tadanantaraṁ tatkālamēva kṣārāgnidagdhavraṇavaccikitsā, paścāt sāmānyavraṇavat| kōvidaḥ paṇḍitaḥ||5||-
Adhikarana 4 (6) · Śloka 7
svinnāṁ bhinnāṁ viniṣpīḍya bhiṣagañjananāmikām ||6|| śilailānatasindhūtthaiḥ sakṣaudraiḥ pratisārayēt |7|
स्विन्नां भिन्नां विनिष्पीड्य भिषगञ्जननामिकाम् ||६|| शिलैलानतसिन्धूत्थैः सक्षौद्रैः प्रतिसारयेत् |७|
🔊 Audio coming soon
svayaṁ bhinnāyā añjananāmikāyāścikitsāmāha- svinnāmityādi| bhinnāṁ svayambhinnām| viniṣpīḍyēti snēhasvēdapūrvakaṁ niṣpīḍanaṁ kr̥tvā, śilā manaḥśilā, ēlā sūkṣmailā, nataṁ tagaraṁ, sindhūtthaṁ saindhavam| pratisārayēt gharṣayēt||6||-
Adhikarana 5 (7) · Śloka 8
rasāñjanamadhubhyāṁ tu bhittvā vā śastrakarmavit ||7|| pratisāryāñjanairyuñjyāduṣṇairdīpaśikhōdbhavaiḥ |8|
रसाञ्जनमधुभ्यां तु भित्त्वा वा शस्त्रकर्मवित् ||७|| प्रतिसार्याञ्जनैर्युञ्ज्यादुष्णैर्दीपशिखोद्भवैः |८|
🔊 Audio coming soon
abhinnāñjananāmikācikitsāmāha- rasāñjanētyādi| svayamabhinnāmañjananāmikāṁ pūrvaṁ svinnāṁ śastrakarmavidbhittvā rasāñjanamadhubhyāṁ pratisārya taduttarakālaṁ dīpaśikhōdbhavaiḥ kajjalākhyairañjanairyōjayēditi piṇḍārthaḥ||7||-
Adhikarana 6 (8) · Śloka 9
samyaksvinnē kr̥migranthau bhinnē syāt pratisāraṇam ||8|| triphalātutthakāsīsasaindhavaiśca rasakriyā |9|
सम्यक्स्विन्ने कृमिग्रन्थौ भिन्ने स्यात् प्रतिसारणम् ||८|| त्रिफलातुत्थकासीससैन्धवैश्च रसक्रिया |९|
🔊 Audio coming soon
krimigranthicikitsāmāha- samyagityādi| samyaksvinnē iti lōcanōcitasvēdasvinnē, anantaraṁ bhēditē pratisāraṇamiti; anuktamapyañjananāmikōddiṣṭamañjanamadhubhyāṁ pratisāraṇaṁ, tadanantaraṁ triphalākvāthēna tutthakāsīsasaindhavāvāpēna rasakriyā||8||-
Adhikarana 7 (9) · Śloka 10
bhittvōpanāhaṁ kaphajaṁ pippalīmadhusaindhavaiḥ ||9|| lēkhayēnmaṇḍalāgrēṇa samantāt pracchayēdapi |10|
भित्त्वोपनाहं कफजं पिप्पलीमधुसैन्धवैः ||९|| लेखयेन्मण्डलाग्रेण समन्तात् प्रच्छयेदपि |१०|
🔊 Audio coming soon
ślēṣmōpanāhacikitsāmāha- bhittvētyādi| ślēṣmōpanāhō bhēdyaḥ, mahānnīrujaśca lēkhyaḥ, raktānubandhaśca pracchanīyaḥ; ślēṣmōpanāhē bhinnē likhitē pracchitē'pi ca pippalyādibhirēkamēva pratisāraṇam||9||-
Adhikarana 8 (10-11) · Śloka 11
saṁsnēhya patrabhaṅgaiśca svēdayitvā yathāsukham ||10|| āpākādvidhinōktēna pañcamēdyānupācarēt | sarvēṣvētēṣu vihitaṁ vidhānaṁ snēhapūrvakam | sampakvē prayatō bhūtvā kurvīta vraṇarōpaṇam ||11||
संस्नेह्य पत्रभङ्गैश्च स्वेदयित्वा यथासुखम् ||१०|| आपाकाद्विधिनोक्तेन पञ्चमेद्यानुपाचरेत् | सर्वेष्वेतेषु विहितं विधानं स्नेहपूर्वकम् | सम्पक्वे प्रयतो भूत्वा कुर्वीत व्रणरोपणम् ||११||
🔊 Audio coming soon
ēṣāṁ pañcānāmapi mēdyānāṁ bisagranthyādīnāmāmānāmādau saṁśamanaṁ nirdiśannāha- saṁsnēhyētyādi| patrabhaṅgaiḥ patrakhaṇḍaiḥ; anyē patrabhaṅgaśabdēna pallavamāhuḥ| vidhinā apatarpaṇādinā sāmānyaśōthapratīkārēṇa| snēhapūrvakaṁ vidhānamiti snēhasvēdaraktāsrāvavirēcanādi, nayanabudbudajānyatra vamanaṁ ca||10-11||
Adhikarana puShpikA · Śloka 14
iti suśrutasaṁhitāyāmuttaratantrāntargatē śālākyatantrē bhēdyarōgapratiṣēdhō nāma caturdaśō'dhyāyaḥ ||14||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे भेद्यरोगप्रतिषेधो नाम चतुर्दशोऽध्यायः ||१४||
🔊 Audio coming soon
iti śrīḍalha(hla)ṇaviracitāyāṁ nibandhasaṅgrahākhyāyāṁ suśrutavyākhyāyāmuttaratantrāntargatē śālākyatantrē caturdaśō'dhyāyaḥ||14||