Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో భేద్యరోగప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
अथातो भेद्यरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
లేఖ్యప్రతిషేధానంతరం భిత్త్వా లిఖేదితి వచనాద్భేద్యరోగప్రతిషేధారంభః- అథాత ఇత్యాది||1-2||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
స్వేదయిత్వా బిసగ్రంథిం ఛిద్రాణ్యస్య నిరాశయం | పక్వం భిత్త్వా తు శస్త్రేణ సైంధవేనావచూర్ణయేత్ ||3|| కాసీసమాగధీపుష్పనేపాల్యేలాయుతేన తు | తతః క్షౌద్రఘృతం దత్త్వా సమ్యగ్బంధమథాచరేత్ ||4||
स्वेदयित्वा बिसग्रन्थिं छिद्राण्यस्य निराशयम् | पक्वं भित्त्वा तु शस्त्रेण सैन्धवेनावचूर्णयेत् ||३|| कासीसमागधीपुष्पनेपाल्येलायुतेन तु | ततः क्षौद्रघृतं दत्त्वा सम्यग्बन्धमथाचरेत् ||४||
🔊 Audio coming soon
స్వేదయిత్వేత్యాది| బిసగ్రంథిం పక్వం స్వేదయిత్వా, అనంతరమస్య పక్వస్య బిసగ్రంథేః స్విన్నస్య ఛిద్రాణి నిరాశయం భిత్త్వా, సైంధవేన కాసీసాదియుక్తేనావచూర్ణయేత్| నిరాశయమితి ఆశయస్య ఉత్సంగస్యాభావో యథా స్యాత్తథా భిత్త్వేత్యర్థః| పుష్పం పుష్పాంజనం, నేపాలీ మనఃశిలా| తతః ప్రతిసారణాదనంతరం సంధానార్థం క్షౌద్రఘృతదానం| కేచిత్ ‘సమ్యగ్బంధమథాచరేత్’ ఇత్యత్ర ‘బంధేనోక్తేన యోజయేత్’ ఇతి పఠంతి| సమ్యక్శబ్దేన శిథిలతా బంధస్య ఖ్యాప్యతే||3-4||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 6
రోచనాక్షారతుత్థాని పిప్పల్యః క్షౌద్రమేవ చ | ప్రతిసారణమేకైకం భిన్నే లగణ ఇష్యతే ||5|| మహత్యపి చ యుంజీత క్షారాగ్నీ విధికోవిదః |6|
रोचनाक्षारतुत्थानि पिप्पल्यः क्षौद्रमेव च | प्रतिसारणमेकैकं भिन्ने लगण इष्यते ||५|| महत्यपि च युञ्जीत क्षाराग्नी विधिकोविदः |६|
🔊 Audio coming soon
లగణస్య చికిత్సామాహ- రోచనేత్యాది| రోచనా గోరోచనా, క్షారో యవక్షారః| ఏతాని ప్రతిసారణాన్యల్పే లగణే భిన్నే సతి యోజ్యాని| ఏకైకమితి వచనేన గోరోచనాదిభిరేకైకశః ప్రతిసారణం విధేయమిత్యర్థః| అల్పలగణచికిత్సామభిధాయ మహాలగణచికిత్సామాహ- మహత్యపి చ యుంజీతేత్యాది| మహతి గురుతరే ఇతి| యుంజీతేతి భిన్నే సతి లగణే క్షారాగ్నీ ప్రయుంజీత; తదనంతరం తత్కాలమేవ క్షారాగ్నిదగ్ధవ్రణవచ్చికిత్సా, పశ్చాత్ సామాన్యవ్రణవత్| కోవిదః పండితః||5||-
Adhikarana 4 (6) · Śloka 7
స్విన్నాం భిన్నాం వినిష్పీడ్య భిషగంజననామికాం ||6|| శిలైలానతసింధూత్థైః సక్షౌద్రైః ప్రతిసారయేత్ |7|
स्विन्नां भिन्नां विनिष्पीड्य भिषगञ्जननामिकाम् ||६|| शिलैलानतसिन्धूत्थैः सक्षौद्रैः प्रतिसारयेत् |७|
🔊 Audio coming soon
స్వయం భిన్నాయా అంజననామికాయాశ్చికిత్సామాహ- స్విన్నామిత్యాది| భిన్నాం స్వయంభిన్నాం| వినిష్పీడ్యేతి స్నేహస్వేదపూర్వకం నిష్పీడనం కృత్వా, శిలా మనఃశిలా, ఏలా సూక్ష్మైలా, నతం తగరం, సింధూత్థం సైంధవం| ప్రతిసారయేత్ ఘర్షయేత్||6||-
Adhikarana 5 (7) · Śloka 8
రసాంజనమధుభ్యాం తు భిత్త్వా వా శస్త్రకర్మవిత్ ||7|| ప్రతిసార్యాంజనైర్యుంజ్యాదుష్ణైర్దీపశిఖోద్భవైః |8|
रसाञ्जनमधुभ्यां तु भित्त्वा वा शस्त्रकर्मवित् ||७|| प्रतिसार्याञ्जनैर्युञ्ज्यादुष्णैर्दीपशिखोद्भवैः |८|
🔊 Audio coming soon
అభిన్నాంజననామికాచికిత్సామాహ- రసాంజనేత్యాది| స్వయమభిన్నామంజననామికాం పూర్వం స్విన్నాం శస్త్రకర్మవిద్భిత్త్వా రసాంజనమధుభ్యాం ప్రతిసార్య తదుత్తరకాలం దీపశిఖోద్భవైః కజ్జలాఖ్యైరంజనైర్యోజయేదితి పిండార్థః||7||-
Adhikarana 6 (8) · Śloka 9
సమ్యక్స్విన్నే కృమిగ్రంథౌ భిన్నే స్యాత్ ప్రతిసారణం ||8|| త్రిఫలాతుత్థకాసీససైంధవైశ్చ రసక్రియా |9|
सम्यक्स्विन्ने कृमिग्रन्थौ भिन्ने स्यात् प्रतिसारणम् ||८|| त्रिफलातुत्थकासीससैन्धवैश्च रसक्रिया |९|
🔊 Audio coming soon
క్రిమిగ్రంథిచికిత్సామాహ- సమ్యగిత్యాది| సమ్యక్స్విన్నే ఇతి లోచనోచితస్వేదస్విన్నే, అనంతరం భేదితే ప్రతిసారణమితి; అనుక్తమప్యంజననామికోద్దిష్టమంజనమధుభ్యాం ప్రతిసారణం, తదనంతరం త్రిఫలాక్వాథేన తుత్థకాసీససైంధవావాపేన రసక్రియా||8||-
Adhikarana 7 (9) · Śloka 10
భిత్త్వోపనాహం కఫజం పిప్పలీమధుసైంధవైః ||9|| లేఖయేన్మండలాగ్రేణ సమంతాత్ ప్రచ్ఛయేదపి |10|
भित्त्वोपनाहं कफजं पिप्पलीमधुसैन्धवैः ||९|| लेखयेन्मण्डलाग्रेण समन्तात् प्रच्छयेदपि |१०|
🔊 Audio coming soon
శ్లేష్మోపనాహచికిత్సామాహ- భిత్త్వేత్యాది| శ్లేష్మోపనాహో భేద్యః, మహాన్నీరుజశ్చ లేఖ్యః, రక్తానుబంధశ్చ ప్రచ్ఛనీయః; శ్లేష్మోపనాహే భిన్నే లిఖితే ప్రచ్ఛితేఽపి చ పిప్పల్యాదిభిరేకమేవ ప్రతిసారణం||9||-
Adhikarana 8 (10-11) · Śloka 11
సంస్నేహ్య పత్రభంగైశ్చ స్వేదయిత్వా యథాసుఖం ||10|| ఆపాకాద్విధినోక్తేన పంచమేద్యానుపాచరేత్ | సర్వేష్వేతేషు విహితం విధానం స్నేహపూర్వకం | సంపక్వే ప్రయతో భూత్వా కుర్వీత వ్రణరోపణం ||11||
संस्नेह्य पत्रभङ्गैश्च स्वेदयित्वा यथासुखम् ||१०|| आपाकाद्विधिनोक्तेन पञ्चमेद्यानुपाचरेत् | सर्वेष्वेतेषु विहितं विधानं स्नेहपूर्वकम् | सम्पक्वे प्रयतो भूत्वा कुर्वीत व्रणरोपणम् ||११||
🔊 Audio coming soon
ఏషాం పంచానామపి మేద్యానాం బిసగ్రంథ్యాదీనామామానామాదౌ సంశమనం నిర్దిశన్నాహ- సంస్నేహ్యేత్యాది| పత్రభంగైః పత్రఖండైః; అన్యే పత్రభంగశబ్దేన పల్లవమాహుః| విధినా అపతర్పణాదినా సామాన్యశోథప్రతీకారేణ| స్నేహపూర్వకం విధానమితి స్నేహస్వేదరక్తాస్రావవిరేచనాది, నయనబుద్బుదజాన్యత్ర వమనం చ||10-11||
Adhikarana puShpikA · Śloka 14
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతంత్రే భేద్యరోగప్రతిషేధో నామ చతుర్దశోఽధ్యాయః ||14||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे भेद्यरोगप्रतिषेधो नाम चतुर्दशोऽध्यायः ||१४||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతంత్రే చతుర్దశోఽధ్యాయః||14||