Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતશ્ચિકિત્સિતપ્રવિભાગવિજ્ઞાનીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ (સુશ્રુતાય) ||૨||
अथातश्चिकित्सितप्रविभागविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः (सुश्रुताय) ||२||
🔊 Audio coming soon
દૃષ્ટિગતરોગવિજ્ઞાનીયાનન્તરં સર્વથા પ્રતિપન્નસકલનયનામયસ્ય ભિષજશ્ચિકિત્સા ન્યાય્યેતિ ચિકિત્સાપ્રવિભાગીયારમ્ભઃ- અથાત ઇત્યાદિ| પ્રવિભાગઃ પ્રકર્ષેણ વિભજનં પૃથક્કરણમિત્યર્થઃ||૧-૨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ષટ્સપ્તતિર્યેઽભિહિતા વ્યાધયો નામલક્ષણૈઃ | ચિકિત્સિતમિદં તેષાં સમાસવ્યાસતઃ શૃણુ ||૩||
षट्सप्ततिर्येऽभिहिता व्याधयो नामलक्षणैः | चिकित्सितमिदं तेषां समासव्यासतः शृणु ||३||
🔊 Audio coming soon
ચિકિત્સા તુ દ્વિવિધા સમાસાદ્ વ્યાસાચ્ચ; તત્ર સમાસેનેહાધ્યાયે વિભાગં દર્શયન્નાહ- ષડિત્યાદિ| લક્ષણૈઃ હેતુપૂર્વરૂપરુપોપશયસમ્પ્રાપ્તિભિઃ| સમાસાત્ સઙ્ક્ષેપાદિહૈવાધ્યાયે; વિસ્તરાત્ પુનર્વાતાભિષ્યન્દાદિષુ||૩||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
છેદ્યાસ્તેષુ દશૈકશ્ચ નવ લેખ્યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ | ભેદ્યાઃ પઞ્ચ વિકારાઃ સ્યુર્વ્યધ્યાઃ પઞ્ચદશૈવ તુ ||૪|| દ્વાદશાઽશસ્ત્રકૃત્યાશ્ચ યાપ્યાઃ સપ્ત ભવન્તિ હિ | રોગા વર્જયિતવ્યાઃ સ્યુર્દશ પઞ્ચ ચ જાનતા | અસાધ્યૌ વા ભવેતાં તુ યાપ્યૌ ચાગન્તુસઞ્જ્ઞિતૌ ||૫||
छेद्यास्तेषु दशैकश्च नव लेख्याः प्रकीर्तिताः | भेद्याः पञ्च विकाराः स्युर्व्यध्याः पञ्चदशैव तु ||४|| द्वादशाऽशस्त्रकृत्याश्च याप्याः सप्त भवन्ति हि | रोगा वर्जयितव्याः स्युर्दश पञ्च च जानता | असाध्यौ वा भवेतां तु याप्यौ चागन्तुसञ्ज्ञितौ ||५||
🔊 Audio coming soon
તત્રાષ્ટવિધશસ્ત્રકર્મણાં મધ્યે નેત્રામયેષુ ચતુર્વિધં કર્મ પ્રયોજ્યમ્, અતશ્ચતુર્વિધશસ્ત્રકર્માર્હાન્ વ્યાધીન્ સમાસાર્થં વર્ગીકૃત્ય પ્રાહ- છેદ્યા ઇત્યાદિ| દ્વાદશાઽશસ્ત્રકૃત્યાશ્ચેતિ ચકારાદ્ દ્વૌ બાહ્યજાવશસ્ત્રકૃત્યૌ| યાપ્યા ઇતિ સ્નેહાદિક્રિયયા યાપ્યત્વં, ન તુ છેદ્યાદિક્રિયયા| યાપ્યસાધ્યત્વે ચ દ્વયોરવસ્થાવશાત્| વર્જયિતવ્યા અસાધ્યા ઇત્યર્થઃ||૪-૫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
અર્શોઽન્વિતં ભવતિ વર્ત્મ તુ યત્તથાઽર્શઃ શુષ્કં તથાઽર્બુદમથો પિડકાઃ સિરાજાઃ | જાલં સિરાજમપિ પઞ્ચવિધં તથાઽર્મ છેદ્યા ભવન્તિ સહ પર્વણિકામયેન ||૬||
अर्शोऽन्वितं भवति वर्त्म तु यत्तथाऽर्शः शुष्कं तथाऽर्बुदमथो पिडकाः सिराजाः | जालं सिराजमपि पञ्चविधं तथाऽर्म छेद्या भवन्ति सह पर्वणिकामयेन ||६||
🔊 Audio coming soon
તાનેવ છેદ્યાન્ રોગાન્નામભિઃ પ્રાહ- અર્શોઽન્વિતમિત્યાદિ| પઞ્ચવિધમર્મેતિ પ્રસ્તાર્યર્મ, શુષ્કાર્મ, રક્તાર્મ, અધિમાંસાર્મ, સ્નાય્વર્મેત્યેવં પઞ્ચવિધમ્||૬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ઉત્સાઙ્ગિની બહલકર્દમવર્ત્મની ચ શ્યાવં ચ યચ્ચ પઠિતં ત્વિહ બદ્ધવર્ત્મ | ક્લિષ્ટં ચ પોથકિયુતં ખલુ યચ્ચ વર્ત્મ કુમ્ભીકિની ચ સહ શર્કરયા ચ લેખ્યાઃ ||૭||
उत्साङ्गिनी बहलकर्दमवर्त्मनी च श्यावं च यच्च पठितं त्विह बद्धवर्त्म | क्लिष्टं च पोथकियुतं खलु यच्च वर्त्म कुम्भीकिनी च सह शर्करया च लेख्याः ||७||
🔊 Audio coming soon
લેખ્યાન્નામભિઃ પ્રાહ- ઉત્સઙ્ગિનીત્યાદિ| બહલકર્દમવર્ત્મનીત્યત્ર વર્ત્મેતિ પદં બહલકર્દમાભ્યાં પ્રત્યેકં સમ્બધ્યતે||૭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
શ્લેષ્મોપનાહલગણૌ ચ બિસં ચ ભેદ્યા ગ્રન્થિશ્ચ યઃ કૃમિકૃતોઽઞ્જનનામિકા ચ |૮|
श्लेष्मोपनाहलगणौ च बिसं च भेद्या ग्रन्थिश्च यः कृमिकृतोऽञ्जननामिका च |८|
🔊 Audio coming soon
ભેદ્યાન્નામભિઃ પ્રાહ- શ્લેષ્મેત્યાદિ| બિસં બિસવર્ત્મ|૮|-
Adhikarana 7 (8) · Śloka 9
આદૌ સિરા નિગદિતાસ્તુ યયોઃ પ્રયોગે પાકૌ ચ યૌ નયનયોઃ પવનોઽન્યતશ્ચ ||૮|| પૂયાલસાનિલવિપર્યયમન્થસઞ્જ્ઞાઃ સ્યન્દાસ્તુ યાન્ત્યુપશમં હિ સિરાવ્યધેન |૯|
आदौ सिरा निगदितास्तु ययोः प्रयोगे पाकौ च यौ नयनयोः पवनोऽन्यतश्च ||८|| पूयालसानिलविपर्ययमन्थसञ्ज्ञाः स्यन्दास्तु यान्त्युपशमं हि सिराव्यधेन |९|
🔊 Audio coming soon
વ્યધ્યાન્નામભિઃ પ્રાહ- આદાવિત્યાદિ| આદૌ સિરા નિગદિતાઃ ઇત્યાદિ યયોર્વિકારયોઃ પ્રયોગે આદૌ સિરા નિગદિતાસ્તૌ વ્યધ્યૌ, કૌ તૌ? સિરોત્પાતસિરાહર્ષૌ| પવનોઽન્યતઃ અન્યતોવાતઃ| મન્થસઞ્જ્ઞા અધિમન્થાશ્ચત્વારઃ; સ્યન્દા અભિષ્યન્દાસ્તાવન્ત એવ||૮||-
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
શુષ્કાક્ષિપાકકફપિત્તવિદગ્ધદૃષ્ટિષ્વમ્લાખ્યશુક્રસહિતાર્જુનપિષ્ટકેષુ ||૯|| અક્લિન્નવર્ત્મહુતભુગ્ધ્વજદર્શિશુક્તિપ્રક્લિન્નવર્ત્મસુ તથૈવ બલાસસઞ્જ્ઞે | આગન્તુનાઽઽમયયુગેન ચ દૂષિતાયાં દૃષ્ટૌ ન શસ્ત્રપતનં પ્રવદન્તિ તજ્જ્ઞાઃ ||૧૦||
शुष्काक्षिपाककफपित्तविदग्धदृष्टिष्वम्लाख्यशुक्रसहितार्जुनपिष्टकेषु ||९|| अक्लिन्नवर्त्महुतभुग्ध्वजदर्शिशुक्तिप्रक्लिन्नवर्त्मसु तथैव बलाससञ्ज्ञे | आगन्तुनाऽऽमययुगेन च दूषितायां दृष्टौ न शस्त्रपतनं प्रवदन्ति तज्ज्ञाः ||१०||
🔊 Audio coming soon
અશસ્ત્રકૃત્યાનાહ- શુષ્કેત્યાદિ| હુતભુક્ ધ્વજદર્શી, ધૂમદર્શીત્યર્થઃ||૯-૧૦||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
સમ્પશ્યતઃ ષડપિ યેઽભિહિતાસ્તુ કાચાસ્તે પક્ષ્મકોપસહિતાસ્તુ ભવન્તિ યાપ્યાઃ |૧૧|
सम्पश्यतः षडपि येऽभिहितास्तु काचास्ते पक्ष्मकोपसहितास्तु भवन्ति याप्याः |११|
🔊 Audio coming soon
યાપ્યાનાહ- સમ્પશ્યત ઇત્યાદિ| ષડપિ યે કાચા અભિહિતાસ્તે સમ્પશ્યતઃ પુરુષસ્ય યાપ્યા ભવન્તીતિ સમ્બન્ધઃ|૧૧|-
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ચત્વાર એવ પવનપ્રભવાસ્ત્વસાધ્યા દ્વૌ પિત્તજૌ કફનિમિત્તજ એક એવ | અષ્ટાર્ધકા રુધિરજાશ્ચ ગદાસ્ત્રિદોષાસ્તાવન્ત એવ ગદિતાવપિ બાહ્યજૌ દ્વૌ ||૧૧||
चत्वार एव पवनप्रभवास्त्वसाध्या द्वौ पित्तजौ कफनिमित्तज एक एव | अष्टार्धका रुधिरजाश्च गदास्त्रिदोषास्तावन्त एव गदितावपि बाह्यजौ द्वौ ||११||
🔊 Audio coming soon
અસાધ્યાનાહ- ચત્વાર ઇત્યાદિ| ચત્વાર એવેતિ હતાધિમન્થનિમિષગમ્ભીરદૃષ્ટિવાતહતવર્ત્માખ્યાશ્ચત્વારઃ| દ્વાવિતિ હ્રસ્વજાડ્ય(ત્ય)જલધિસ્રાવાખ્યૌ| એક એવ કફસ્રાવાખ્યઃ| અષ્ટાર્ધકા ઇતિ ચત્વાર ઇત્યર્થઃ| કે તે ચત્વારઃ? રક્તસ્રાવાજકાજાતશોણિતાર્શોવ્રણાન્વિતશુક્રાખ્યાઃ| તાવન્ત એવેતિ ચત્વાર એવેત્યર્થઃ| કે તે ચત્વારઃ? પૂયાસ્રાવનકુલાન્ધ્યાક્ષિપાકાત્યાલજ્યાખ્યાઃ| બાહ્યજૌ આગન્તુજૌ||૧૧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે શાલાક્યતન્ત્રે ચિકિત્સિતપ્રવિભાગવિજ્ઞાનીયો નામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ ||૮||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे चिकित्सितप्रविभागविज्ञानीयो नामाष्टमोऽध्यायः ||८||
🔊 Audio coming soon
ઇતિ શ્રીડલ્હ(હ્લ)ણવિરચિતાયાં નિબન્ધસઙ્ગ્રહાખ્યાયાં સુશ્રુતવ્યાખ્યાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે શાલાક્યતન્ત્રેઽષ્ટમોઽધ્યાયઃ||૮||