Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਪ੍ਰਵਿਭਾਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ (ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਾਯ) ||੨||
अथातश्चिकित्सितप्रविभागविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः (सुश्रुताय) ||२||
🔊 Audio coming soon
ਦਸ੍ਟਿਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸਰ੍ਵਥਾ ਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਸਕਲਨਯਨਾਮਯਸ੍ਯ ਭਿਸਜਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯੇਤਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਵਿਭਾਗੀਯਾਰਮ੍ਭਃ- ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਃ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਵਿਭਜਨਂ ਪਥਕ੍ਕਰਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਸਟ੍ਸਪ੍ਤਤਿਰ੍ਯੇਭਿਹਿਤਾ ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਨਾਮਲਕ੍ਸਣੈਃ | ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਿਦਂ ਤੇਸਾਂ ਸਮਾਸਵ੍ਯਾਸਤਃ ਸ਼ਣੁ ||੩||
षट्सप्ततिर्येऽभिहिता व्याधयो नामलक्षणैः | चिकित्सितमिदं तेषां समासव्यासतः शृणु ||३||
🔊 Audio coming soon
ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਤੁ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਸਮਾਸਾਦ੍ ਵ੍ਯਾਸਾਚ੍ਚ; ਤਤ੍ਰ ਸਮਾਸੇਨੇਹਾਧ੍ਯਾਯੇ ਵਿਭਾਗਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਡਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਲਕ੍ਸਣੈਃ ਹੇਤੁਪੂਰ੍ਵਰੂਪਰੁਪੋਪਸ਼ਯਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਭਿਃ| ਸਮਾਸਾਤ੍ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਾਦਿਹੈਵਾਧ੍ਯਾਯੇ; ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਵਾਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਾਦਿਸੁ||੩||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ਛੇਦ੍ਯਾਸ੍ਤੇਸੁ ਦਸ਼ੈਕਸ਼੍ਚ ਨਵ ਲੇਖ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ | ਭੇਦ੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚ ਵਿਕਾਰਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵ੍ਯਧ੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੈਵ ਤੁ ||੪|| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਯਾਪ੍ਯਾਃ ਸਪ੍ਤ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ | ਰੋਗਾ ਵਰ੍ਜਯਿਤਵ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ ਜਾਨਤਾ | ਅਸਾਧ੍ਯੌ ਵਾ ਭਵੇਤਾਂ ਤੁ ਯਾਪ੍ਯੌ ਚਾਗਨ੍ਤੁਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤੌ ||੫||
छेद्यास्तेषु दशैकश्च नव लेख्याः प्रकीर्तिताः | भेद्याः पञ्च विकाराः स्युर्व्यध्याः पञ्चदशैव तु ||४|| द्वादशाऽशस्त्रकृत्याश्च याप्याः सप्त भवन्ति हि | रोगा वर्जयितव्याः स्युर्दश पञ्च च जानता | असाध्यौ वा भवेतां तु याप्यौ चागन्तुसञ्ज्ञितौ ||५||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਟਵਿਧਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਨੇਤ੍ਰਾਮਯੇਸੁ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍, ਅਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਾਰ੍ਹਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਸਮਾਸਾਰ੍ਥਂ ਵਰ੍ਗੀਕਤ੍ਯ ਪ੍ਰਾਹ- ਛੇਦ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਦ੍ ਦ੍ਵੌ ਬਾਹ੍ਯਜਾਵਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਤ੍ਯੌ| ਯਾਪ੍ਯਾ ਇਤਿ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਕ੍ਰਿਯਯਾ ਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵਂ, ਨ ਤੁ ਛੇਦ੍ਯਾਦਿਕ੍ਰਿਯਯਾ| ਯਾਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵੇ ਚ ਦ੍ਵਯੋਰਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ਾਤ੍| ਵਰ੍ਜਯਿਤਵ੍ਯਾ ਅਸਾਧ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪-੫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ਅਰ੍ਸ਼ੋਨ੍ਵਿਤਂ ਭਵਤਿ ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਤੁ ਯਤ੍ਤਥਾਰ੍ਸ਼ਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਤਥਾਰ੍ਬੁਦਮਥੋ ਪਿਡਕਾਃ ਸਿਰਾਜਾਃ | ਜਾਲਂ ਸਿਰਾਜਮਪਿ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਤਥਾਰ੍ਮ ਛੇਦ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਹ ਪਰ੍ਵਣਿਕਾਮਯੇਨ ||੬||
अर्शोऽन्वितं भवति वर्त्म तु यत्तथाऽर्शः शुष्कं तथाऽर्बुदमथो पिडकाः सिराजाः | जालं सिराजमपि पञ्चविधं तथाऽर्म छेद्या भवन्ति सह पर्वणिकामयेन ||६||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਨੇਵ ਛੇਦ੍ਯਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ਨਾਮਭਿਃ ਪ੍ਰਾਹ- ਅਰ੍ਸ਼ੋਨ੍ਵਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਞ੍ਚਵਿਧਮਰ੍ਮੇਤਿ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰ੍ਯਰ੍ਮ, ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਰ੍ਮ, ਰਕ੍ਤਾਰ੍ਮ, ਅਧਿਮਾਂਸਾਰ੍ਮ, ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਰ੍ਮੇਤ੍ਯੇਵਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧਮ੍||੬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਉਤ੍ਸਾਙ੍ਗਿਨੀ ਬਹਲਕਰ੍ਦਮਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀ ਚ ਸ਼੍ਯਾਵਂ ਚ ਯਚ੍ਚ ਪਠਿਤਂ ਤ੍ਵਿਹ ਬਦ੍ਧਵਰ੍ਤ੍ਮ | ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਚ ਪੋਥਕਿਯੁਤਂ ਖਲੁ ਯਚ੍ਚ ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਕੁਮ੍ਭੀਕਿਨੀ ਚ ਸਹ ਸ਼ਰ੍ਕਰਯਾ ਚ ਲੇਖ੍ਯਾਃ ||੭||
उत्साङ्गिनी बहलकर्दमवर्त्मनी च श्यावं च यच्च पठितं त्विह बद्धवर्त्म | क्लिष्टं च पोथकियुतं खलु यच्च वर्त्म कुम्भीकिनी च सह शर्करया च लेख्याः ||७||
🔊 Audio coming soon
ਲੇਖ੍ਯਾਨ੍ਨਾਮਭਿਃ ਪ੍ਰਾਹ- ਉਤ੍ਸਙ੍ਗਿਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਹਲਕਰ੍ਦਮਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀਤ੍ਯਤ੍ਰ ਵਰ੍ਤ੍ਮੇਤਿ ਪਦਂ ਬਹਲਕਰ੍ਦਮਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ||੭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਪਨਾਹਲਗਣੌ ਚ ਬਿਸਂ ਚ ਭੇਦ੍ਯਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼੍ਚ ਯਃ ਕਮਿਕਤੋਞ੍ਜਨਨਾਮਿਕਾ ਚ |੮|
श्लेष्मोपनाहलगणौ च बिसं च भेद्या ग्रन्थिश्च यः कृमिकृतोऽञ्जननामिका च |८|
🔊 Audio coming soon
ਭੇਦ੍ਯਾਨ੍ਨਾਮਭਿਃ ਪ੍ਰਾਹ- ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਿਸਂ ਬਿਸਵਰ੍ਤ੍ਮ|੮|-
Adhikarana 7 (8) · Śloka 9
ਆਦੌ ਸਿਰਾ ਨਿਗਦਿਤਾਸ੍ਤੁ ਯਯੋਃ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਪਾਕੌ ਚ ਯੌ ਨਯਨਯੋਃ ਪਵਨੋਨ੍ਯਤਸ਼੍ਚ ||੮|| ਪੂਯਾਲਸਾਨਿਲਵਿਪਰ੍ਯਯਮਨ੍ਥਸਞ੍ਜ੍ਞਾਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਾਸ੍ਤੁ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯੁਪਸ਼ਮਂ ਹਿ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧੇਨ |੯|
आदौ सिरा निगदितास्तु ययोः प्रयोगे पाकौ च यौ नयनयोः पवनोऽन्यतश्च ||८|| पूयालसानिलविपर्ययमन्थसञ्ज्ञाः स्यन्दास्तु यान्त्युपशमं हि सिराव्यधेन |९|
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਯਧ੍ਯਾਨ੍ਨਾਮਭਿਃ ਪ੍ਰਾਹ- ਆਦਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਦੌ ਸਿਰਾ ਨਿਗਦਿਤਾਃ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਯਯੋਰ੍ਵਿਕਾਰਯੋਃ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਆਦੌ ਸਿਰਾ ਨਿਗਦਿਤਾਸ੍ਤੌ ਵ੍ਯਧ੍ਯੌ, ਕੌ ਤੌ? ਸਿਰੋਤ੍ਪਾਤਸਿਰਾਹਰ੍ਸੌ| ਪਵਨੋਨ੍ਯਤਃ ਅਨ੍ਯਤੋਵਾਤਃ| ਮਨ੍ਥਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਅਧਿਮਨ੍ਥਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ; ਸ੍ਯਨ੍ਦਾ ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਾਸ੍ਤਾਵਨ੍ਤ ਏਵ||੮||-
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਕ੍ਸਿਪਾਕਕਫਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਦਸ੍ਟਿਸ੍ਵਮ੍ਲਾਖ੍ਯਸ਼ੁਕ੍ਰਸਹਿਤਾਰ੍ਜੁਨਪਿਸ੍ਟਕੇਸੁ ||੯|| ਅਕ੍ਲਿਨ੍ਨਵਰ੍ਤ੍ਮਹੁਤਭੁਗ੍ਧ੍ਵਜਦਰ੍ਸ਼ਿਸ਼ੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਵਰ੍ਤ੍ਮਸੁ ਤਥੈਵ ਬਲਾਸਸਞ੍ਜ੍ਞੇ | ਆਗਨ੍ਤੁਨਾਮਯਯੁਗੇਨ ਚ ਦੂਸਿਤਾਯਾਂ ਦਸ੍ਟੌ ਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਤਨਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਃ ||੧੦||
शुष्काक्षिपाककफपित्तविदग्धदृष्टिष्वम्लाख्यशुक्रसहितार्जुनपिष्टकेषु ||९|| अक्लिन्नवर्त्महुतभुग्ध्वजदर्शिशुक्तिप्रक्लिन्नवर्त्मसु तथैव बलाससञ्ज्ञे | आगन्तुनाऽऽमययुगेन च दूषितायां दृष्टौ न शस्त्रपतनं प्रवदन्ति तज्ज्ञाः ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਤ੍ਯਾਨਾਹ- ਸ਼ੁਸ੍ਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹੁਤਭੁਕ੍ ਧ੍ਵਜਦਰ੍ਸ਼ੀ, ਧੂਮਦਰ੍ਸ਼ੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੯-੧੦||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ਸਮ੍ਪਸ਼੍ਯਤਃ ਸਡਪਿ ਯੇਭਿਹਿਤਾਸ੍ਤੁ ਕਾਚਾਸ੍ਤੇ ਪਕ੍ਸ੍ਮਕੋਪਸਹਿਤਾਸ੍ਤੁ ਭਵਨ੍ਤਿ ਯਾਪ੍ਯਾਃ |੧੧|
सम्पश्यतः षडपि येऽभिहितास्तु काचास्ते पक्ष्मकोपसहितास्तु भवन्ति याप्याः |११|
🔊 Audio coming soon
ਯਾਪ੍ਯਾਨਾਹ- ਸਮ੍ਪਸ਼੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਡਪਿ ਯੇ ਕਾਚਾ ਅਭਿਹਿਤਾਸ੍ਤੇ ਸਮ੍ਪਸ਼੍ਯਤਃ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਯਾਪ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ|੧੧|-
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਵ ਪਵਨਪ੍ਰਭਵਾਸ੍ਤ੍ਵਸਾਧ੍ਯਾ ਦ੍ਵੌ ਪਿਤ੍ਤਜੌ ਕਫਨਿਮਿਤ੍ਤਜ ਏਕ ਏਵ | ਅਸ੍ਟਾਰ੍ਧਕਾ ਰੁਧਿਰਜਾਸ਼੍ਚ ਗਦਾਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਾਸ੍ਤਾਵਨ੍ਤ ਏਵ ਗਦਿਤਾਵਪਿ ਬਾਹ੍ਯਜੌ ਦ੍ਵੌ ||੧੧||
चत्वार एव पवनप्रभवास्त्वसाध्या द्वौ पित्तजौ कफनिमित्तज एक एव | अष्टार्धका रुधिरजाश्च गदास्त्रिदोषास्तावन्त एव गदितावपि बाह्यजौ द्वौ ||११||
🔊 Audio coming soon
ਅਸਾਧ੍ਯਾਨਾਹ- ਚਤ੍ਵਾਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਵੇਤਿ ਹਤਾਧਿਮਨ੍ਥਨਿਮਿਸਗਮ੍ਭੀਰਦਸ੍ਟਿਵਾਤਹਤਵਰ੍ਤ੍ਮਾਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ| ਦ੍ਵਾਵਿਤਿ ਹ੍ਰਸ੍ਵਜਾਡ੍ਯ(ਤ੍ਯ)ਜਲਧਿਸ੍ਰਾਵਾਖ੍ਯੌ| ਏਕ ਏਵ ਕਫਸ੍ਰਾਵਾਖ੍ਯਃ| ਅਸ੍ਟਾਰ੍ਧਕਾ ਇਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇ ਤੇ ਚਤ੍ਵਾਰਃ? ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਾਜਕਾਜਾਤਸ਼ੋਣਿਤਾਰ੍ਸ਼ੋਵ੍ਰਣਾਨ੍ਵਿਤਸ਼ੁਕ੍ਰਾਖ੍ਯਾਃ| ਤਾਵਨ੍ਤ ਏਵੇਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇ ਤੇ ਚਤ੍ਵਾਰਃ? ਪੂਯਾਸ੍ਰਾਵਨਕੁਲਾਨ੍ਧ੍ਯਾਕ੍ਸਿਪਾਕਾਤ੍ਯਾਲਜ੍ਯਾਖ੍ਯਾਃ| ਬਾਹ੍ਯਜੌ ਆਗਨ੍ਤੁਜੌ||੧੧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਪ੍ਰਵਿਭਾਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮਾਸ੍ਟਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੮||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे चिकित्सितप्रविभागविज्ञानीयो नामाष्टमोऽध्यायः ||८||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇਸ੍ਟਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੮||