Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātaścikitsitapravibhāgavijñānīyamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ (suśrutāya) ||2||
अथातश्चिकित्सितप्रविभागविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः (सुश्रुताय) ||२||
🔊 Audio coming soon
dr̥ṣṭigatarōgavijñānīyānantaraṁ sarvathā pratipannasakalanayanāmayasya bhiṣajaścikitsā nyāyyēti cikitsāpravibhāgīyārambhaḥ- athāta ityādi| pravibhāgaḥ prakarṣēṇa vibhajanaṁ pr̥thakkaraṇamityarthaḥ||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ṣaṭsaptatiryē'bhihitā vyādhayō nāmalakṣaṇaiḥ | cikitsitamidaṁ tēṣāṁ samāsavyāsataḥ śr̥ṇu ||3||
षट्सप्ततिर्येऽभिहिता व्याधयो नामलक्षणैः | चिकित्सितमिदं तेषां समासव्यासतः शृणु ||३||
🔊 Audio coming soon
cikitsā tu dvividhā samāsād vyāsācca; tatra samāsēnēhādhyāyē vibhāgaṁ darśayannāha- ṣaḍityādi| lakṣaṇaiḥ hētupūrvarūparupōpaśayasamprāptibhiḥ| samāsāt saṅkṣēpādihaivādhyāyē; vistarāt punarvātābhiṣyandādiṣu||3||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
chēdyāstēṣu daśaikaśca nava lēkhyāḥ prakīrtitāḥ | bhēdyāḥ pañca vikārāḥ syurvyadhyāḥ pañcadaśaiva tu ||4|| dvādaśā'śastrakr̥tyāśca yāpyāḥ sapta bhavanti hi | rōgā varjayitavyāḥ syurdaśa pañca ca jānatā | asādhyau vā bhavētāṁ tu yāpyau cāgantusañjñitau ||5||
छेद्यास्तेषु दशैकश्च नव लेख्याः प्रकीर्तिताः | भेद्याः पञ्च विकाराः स्युर्व्यध्याः पञ्चदशैव तु ||४|| द्वादशाऽशस्त्रकृत्याश्च याप्याः सप्त भवन्ति हि | रोगा वर्जयितव्याः स्युर्दश पञ्च च जानता | असाध्यौ वा भवेतां तु याप्यौ चागन्तुसञ्ज्ञितौ ||५||
🔊 Audio coming soon
tatrāṣṭavidhaśastrakarmaṇāṁ madhyē nētrāmayēṣu caturvidhaṁ karma prayōjyam, ataścaturvidhaśastrakarmārhān vyādhīn samāsārthaṁ vargīkr̥tya prāha- chēdyā ityādi| dvādaśā'śastrakr̥tyāścēti cakārād dvau bāhyajāvaśastrakr̥tyau| yāpyā iti snēhādikriyayā yāpyatvaṁ, na tu chēdyādikriyayā| yāpyasādhyatvē ca dvayōravasthāvaśāt| varjayitavyā asādhyā ityarthaḥ||4-5||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
arśō'nvitaṁ bhavati vartma tu yattathā'rśaḥ śuṣkaṁ tathā'rbudamathō piḍakāḥ sirājāḥ | jālaṁ sirājamapi pañcavidhaṁ tathā'rma chēdyā bhavanti saha parvaṇikāmayēna ||6||
अर्शोऽन्वितं भवति वर्त्म तु यत्तथाऽर्शः शुष्कं तथाऽर्बुदमथो पिडकाः सिराजाः | जालं सिराजमपि पञ्चविधं तथाऽर्म छेद्या भवन्ति सह पर्वणिकामयेन ||६||
🔊 Audio coming soon
tānēva chēdyān rōgānnāmabhiḥ prāha- arśō'nvitamityādi| pañcavidhamarmēti prastāryarma, śuṣkārma, raktārma, adhimāṁsārma, snāyvarmētyēvaṁ pañcavidham||6||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
utsāṅginī bahalakardamavartmanī ca śyāvaṁ ca yacca paṭhitaṁ tviha baddhavartma | kliṣṭaṁ ca pōthakiyutaṁ khalu yacca vartma kumbhīkinī ca saha śarkarayā ca lēkhyāḥ ||7||
उत्साङ्गिनी बहलकर्दमवर्त्मनी च श्यावं च यच्च पठितं त्विह बद्धवर्त्म | क्लिष्टं च पोथकियुतं खलु यच्च वर्त्म कुम्भीकिनी च सह शर्करया च लेख्याः ||७||
🔊 Audio coming soon
lēkhyānnāmabhiḥ prāha- utsaṅginītyādi| bahalakardamavartmanītyatra vartmēti padaṁ bahalakardamābhyāṁ pratyēkaṁ sambadhyatē||7||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ślēṣmōpanāhalagaṇau ca bisaṁ ca bhēdyā granthiśca yaḥ kr̥mikr̥tō'ñjananāmikā ca |8|
श्लेष्मोपनाहलगणौ च बिसं च भेद्या ग्रन्थिश्च यः कृमिकृतोऽञ्जननामिका च |८|
🔊 Audio coming soon
bhēdyānnāmabhiḥ prāha- ślēṣmētyādi| bisaṁ bisavartma|8|-
Adhikarana 7 (8) · Śloka 9
ādau sirā nigaditāstu yayōḥ prayōgē pākau ca yau nayanayōḥ pavanō'nyataśca ||8|| pūyālasānilaviparyayamanthasañjñāḥ syandāstu yāntyupaśamaṁ hi sirāvyadhēna |9|
आदौ सिरा निगदितास्तु ययोः प्रयोगे पाकौ च यौ नयनयोः पवनोऽन्यतश्च ||८|| पूयालसानिलविपर्ययमन्थसञ्ज्ञाः स्यन्दास्तु यान्त्युपशमं हि सिराव्यधेन |९|
🔊 Audio coming soon
vyadhyānnāmabhiḥ prāha- ādāvityādi| ādau sirā nigaditāḥ ityādi yayōrvikārayōḥ prayōgē ādau sirā nigaditāstau vyadhyau, kau tau? sirōtpātasirāharṣau| pavanō'nyataḥ anyatōvātaḥ| manthasañjñā adhimanthāścatvāraḥ; syandā abhiṣyandāstāvanta ēva||8||-
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
śuṣkākṣipākakaphapittavidagdhadr̥ṣṭiṣvamlākhyaśukrasahitārjunapiṣṭakēṣu ||9|| aklinnavartmahutabhugdhvajadarśiśuktipraklinnavartmasu tathaiva balāsasañjñē | āgantunā''mayayugēna ca dūṣitāyāṁ dr̥ṣṭau na śastrapatanaṁ pravadanti tajjñāḥ ||10||
शुष्काक्षिपाककफपित्तविदग्धदृष्टिष्वम्लाख्यशुक्रसहितार्जुनपिष्टकेषु ||९|| अक्लिन्नवर्त्महुतभुग्ध्वजदर्शिशुक्तिप्रक्लिन्नवर्त्मसु तथैव बलाससञ्ज्ञे | आगन्तुनाऽऽमययुगेन च दूषितायां दृष्टौ न शस्त्रपतनं प्रवदन्ति तज्ज्ञाः ||१०||
🔊 Audio coming soon
aśastrakr̥tyānāha- śuṣkētyādi| hutabhuk dhvajadarśī, dhūmadarśītyarthaḥ||9-10||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
sampaśyataḥ ṣaḍapi yē'bhihitāstu kācāstē pakṣmakōpasahitāstu bhavanti yāpyāḥ |11|
सम्पश्यतः षडपि येऽभिहितास्तु काचास्ते पक्ष्मकोपसहितास्तु भवन्ति याप्याः |११|
🔊 Audio coming soon
yāpyānāha- sampaśyata ityādi| ṣaḍapi yē kācā abhihitāstē sampaśyataḥ puruṣasya yāpyā bhavantīti sambandhaḥ|11|-
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
catvāra ēva pavanaprabhavāstvasādhyā dvau pittajau kaphanimittaja ēka ēva | aṣṭārdhakā rudhirajāśca gadāstridōṣāstāvanta ēva gaditāvapi bāhyajau dvau ||11||
चत्वार एव पवनप्रभवास्त्वसाध्या द्वौ पित्तजौ कफनिमित्तज एक एव | अष्टार्धका रुधिरजाश्च गदास्त्रिदोषास्तावन्त एव गदितावपि बाह्यजौ द्वौ ||११||
🔊 Audio coming soon
asādhyānāha- catvāra ityādi| catvāra ēvēti hatādhimanthanimiṣagambhīradr̥ṣṭivātahatavartmākhyāścatvāraḥ| dvāviti hrasvajāḍya(tya)jaladhisrāvākhyau| ēka ēva kaphasrāvākhyaḥ| aṣṭārdhakā iti catvāra ityarthaḥ| kē tē catvāraḥ? raktasrāvājakājātaśōṇitārśōvraṇānvitaśukrākhyāḥ| tāvanta ēvēti catvāra ēvētyarthaḥ| kē tē catvāraḥ? pūyāsrāvanakulāndhyākṣipākātyālajyākhyāḥ| bāhyajau āgantujau||11||
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
iti suśrutasaṁhitāyāmuttaratantrāntargatē śālākyatantrē cikitsitapravibhāgavijñānīyō nāmāṣṭamō'dhyāyaḥ ||8||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे चिकित्सितप्रविभागविज्ञानीयो नामाष्टमोऽध्यायः ||८||
🔊 Audio coming soon
iti śrīḍalha(hla)ṇaviracitāyāṁ nibandhasaṅgrahākhyāyāṁ suśrutavyākhyāyāmuttaratantrāntargatē śālākyatantrē'ṣṭamō'dhyāyaḥ||8||