17. dr̥ṣṭigatarōgapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோ தஷ்டிகதரோகப்ரதிஷேதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

பக்ஷ்மகோபப்ரதிஷேதாநந்தரஂ தஷ்டிகதாநாமேவ ரோகாணாமவஶிஷ்டத்வாத்தத்ப்ரதிஷேதோ யுக்த இத்யாஹ- அதாத இத்யாதி| தஷ்டிகதரோகேத்யத்ர தஷ்டிஶப்தேந தஷ்ட்யாஶ்ரயஂ மண்டலமபிப்ரேதம்||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

த்ரயஃ ஸாத்யாஸ்த்ரயோऽஸாத்யா யாப்யாஃ ஷட் ச பவந்தி ஹி |௩|

தஷ்டிகதத்வாதஶரோகாணாஂ மத்யே ஸாத்யாநாஂ ஸாதநார்தஂ, யாப்யாநாஂ யாபநார்தமஸாத்யாநாஂ பரிஹாரர்தமாஹ- த்ரய இத்யாதி| தூமதர்ஶிபித்தவிதக்ததஷ்டிஶ்லேஷ்மவிதக்ததஷ்டயஸ்த்ரயஃ ஸாத்யாஃ| த்ரயோऽஸாத்யா இதி ஹ்ரஸ்வஜாட்ய(த்ய)நாகுலாந்த்யகம்பீரிகாக்யாஃ| யாப்யாஃ ஷட் சேதி அருணாதயோ விசித்ரவர்ணாந்தாஃ ஷட் காசாஃ| சகாரோऽத்ர பிந்நக்ரமே; தேந யாப்யஶப்தாநந்தரமுபாத்தேந சஶப்தேந ஸாத்யாஸாத்யத்வஂ ஸமுச்சீயதே; தேந ஷண்ணாஂ ரோகாணாமவஸ்தாவிஶேஷேண ஸாத்யத்வயாப்யத்வாஸாத்யத்வாநி; ததா ச தே ப்ராகவஸ்தாயாஂ ஸாத்யாஃ, உத்தராவஸ்தாயாமஸாத்யாஃ, பரஂ ஶ்லைஷ்மிகஂ லிங்கநாஶஂ விஹாய|௩|-

Adhikarana 3 (3) · Śloka 3

தத்ரைகஸ்ய ப்ரதீகாரஃ கீர்திதோ தூமதர்ஶிநஃ ||௩||

தத்ர ஸாத்யேஷு த்ரிஷு மத்யே தூமதர்ஶிநஃ ப்ராகுக்தமேவ ப்ரதீகாரஂ நிர்திஶந்நாஹ- தத்ரேத்யாதி| ப்ரதீகாரஃ ஹேதுவ்யாதிவிபரீதா க்ரியா| கீர்திதஃ பித்தாபிஷ்யந்தப்ரதிஷேதே||௩||

Adhikarana 4 (4-5) · Śloka 6

தஷ்டௌ பித்தவிதக்தாயாஂ விதக்தாயாஂ கபேந ச | பித்தஶ்லேஷ்மஹரஂ குர்யாத்விதிஂ ஶஸ்த்ரக்ஷதாததே ||௪|| நஸ்யஸேகாஞ்ஜநாலேபபுடபாகைஃ ஸதர்பணைஃ | ஆத்யே து த்ரைபலஂ பேயஂ ஸர்பிஸ்த்ரைவதமுத்தரே ||௫|| தைல்வகஂ சோபயோஃ பத்யஂ கேவலஂ ஜீர்ணமேவ வா |௬|

இதாநீஂ பித்தகபவிதக்ததஶோரபி ஹேதுவ்யாதிவிபரீதஂ சிகித்ஸிதமாஹ- தஷ்டௌ பித்தவிதக்தாயாமித்யாதி| பித்தஶ்லேஷ்மஹரஂ பித்தஶ்லேஷ்மாபிஷ்யந்தஹரஂ; தேந பித்தவிதக்ததஷ்டௌ பித்தாபிஷ்யந்தஹரோவிதிஃ, கபவிதக்ததஷ்டௌ து கபாபிஷ்யந்தஹரோ விதிஃ| ஶஸ்த்ரக்ஷதாததே ஸிராவ்யதஂ வர்ஜயித்வா| தமேவ பித்தஶ்லேஷ்மாபிஷ்யந்தஹரஂ விதிமாஹ- நஸ்யஸேகேத்யாதி| தத்ர கபவிதக்ததஷ்ட்யாஂ கபாபிஷ்யந்தஹரஂ நஸ்யாதி, பித்தவிதக்ததஷ்ட்யாஂ து பித்தாபிஷ்யந்தஹரஂ நஸ்யாதி| பித்தகபவிதக்ததஷ்ட்யாஂ வைஶேஷிகஂ ஸாமாந்யஂ ச ஸ்நேஹோபக்ரமமாஹ- ஆத்யே து த்ரைபலமித்யாதி| ஆத்யே பித்தவிதக்ததஷ்ட்யாக்யே, த்ரைபலஂ த்ரிபலாக்வாதகல்காப்யாஂ ஸஂஸ்கதஂ கதஂ; கேசித் ‘த்ரிபலாயா ரஸப்ரஸ்தஂ’ இத்யாதிகஂ விதேஹோக்தஂ த்ரைபலமாமநந்தி; தந்நேச்சதி கயீ| த்ரைவதஂ த்ரிவதாஸஂஸ்கதஂ, ந புநரபதாநகோக்தம்| உத்தரே ஶ்லேஷ்மவிதக்ததஷ்ட்யாக்யே இதி| தில்வகஃ பட்டிகாரோத்ரஸ்தேந ஸஂஸ்கதஂ தைல்வகம்| கேவலம் அஸஂஸ்கதம்| ஜீர்ணஂ புராணம்| அநுக்தமபி ஸ்நேஹாதநந்தரஂ வமநாதி கர்தவ்யஂ, தந்த்ராந்தரதர்ஶநாத்||௪-௫||-

Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 8

கைரிகஂ ஸைந்தவஂ கஷ்ணா கோதந்தஸ்ய மஷீ ததா ||௬|| கோமாஂஸஂ மரிசஂ பீஜஂ ஶிரீஷஸ்ய மநஃஶிலா | வந்தஂ கபித்தாந்மதுநா ஸ்வயங்குப்தாபலாநி ச ||௭|| சத்வார ஏதே யோகாஃ ஸ்யுருபயோரஞ்ஜநே ஹிதாஃ |௮|

இதாநீஂ பஹிஃபரிமார்ஜநார்தமஞ்ஜநயோகாஂஶ்சதுரோ நிர்திஶந்நாஹ- கைரிகமித்யாதி| தத்ர கைரிகமாதௌ கத்வா கோதந்தமஷீஂ யாவதேகோ யோகஃ, கோமாஂஸாதிகோ மநஃஶிலாஂ யாவத்த்விதீயோ யோகஃ, வந்தஂ கபித்தாந்மதுநேதி ததீயோ யோகஃ, ஸ்வயங்குப்தாபலாநி மதுநேதி சதுர்தோ யோகஃ, இதி யோகசதுஷ்டயஂ ப்ரபாவாத் பித்தகபவிதக்ததஷ்ட்யோர்ஹிதமித்யர்தஃ| கேசிதத்ர பித்தவிதக்ததஷ்டௌ ராத்ராவஞ்ஜநஂ, கபவிதக்ததஷ்டௌ திவேதி காலவிபாகஂ மந்யந்தே||௬-௭||-

Adhikarana 6 (8-9) · Śloka 10

குப்ஜகாஶோகஶாலாம்ரப்ரியங்குநலிநோத்பலைஃ ||௮|| புஷ்பைர்ஹரேணுகஷ்ணாஹ்வாபத்யாமலகஸஂயுதைஃ | ஸர்பிர்மதுயுதைஶ்சூர்ணைர்வேணுநாட்யாமவஸ்திதைஃ ||௯|| அஞ்ஜயேத் த்வாவபி பிஷக் பித்தஶ்லேஷ்மவிபாவிதௌ |௧௦|

அதுநா த்வயோரபி புஷ்பாஞ்ஜநமாஹ- குப்ஜகாஶோகேத்யாதி| குப்ஜகாஶோகௌ ஸ்வநாமப்ரஸித்தௌ, ஶாலஃ ஸர்ஜபேதஃ, நலிநம் ஈஷத்ரக்தஂ பத்மஂ, உத்பலஂ நீலோத்பலஂ, ஹரேணுஃ ரேணுகா, கஷ்ணாஹ்வா பிப்பலீ, வேணுநாட்யாமவஸ்தாநஂ ஶக்த்யுத்கர்ஷார்தம்| பித்தஶ்லேஷ்மவிபாவிதாவிதி பித்தஶ்லேஷ்மவிதக்ததஷ்டீ இத்யர்தஃ||௮-௯||-

Adhikarana 7 (10-11) · Śloka 12

ஆம்ரஜம்பூத்பவஂ புஷ்பஂ தத்ரஸேந ஹரேணுகாம் ||௧௦|| பிஷ்ட்வா க்ஷௌத்ராஜ்யஸஂயுக்தஂ ப்ரயோஜ்யமதவாऽஞ்ஜநம் | நலிநோத்பலகிஞ்ஜல்ககைரிகைர்கோஶகத்ரஸைஃ ||௧௧|| குடிகாஞ்ஜநமேதத்வா திநராத்ர்யந்தயோர்ஹிதம் |௧௨|

இதாநீஂ திநராத்ர்யந்தாஞ்ஜநத்வயமாஹ- ஆம்ரேத்யாதி| ஆம்ரஜம்பூத்பவஂ யத் புஷ்பஂ தத்ரஸேந ரஸசதுர்தாஂஶஂ ஹரேணுகாசூர்ணஂ பிஷ்ட்வா ரஸக்ரியாபாகேந விபாச்ய மதுகதயுக்தஂ திநராத்ர்யந்தயோஃ பித்தகபவிதக்ததஷ்ட்யபரபர்யாயயோர்த்ரவாஞ்ஜநஂ யோஜ்யம்| ததா நலிநாதிபிர்கோஶகத்ரஸபிஷ்டைர்குடிகாஞ்ஜநஂ ஹிதஂ; நலிநம் ஈஷத்ரக்தஂ பத்மஂ, உத்பலஂ நீலோத்பலஂ, கிஞ்ஜல்கஃ கேஶரஃ, ஸ ச நலிநோத்பலயோரேவ| கேசித் ‘கோயகத்ரஸைஃ’ இதி படந்தி; கோஶப்தஸ்ய பஶுவாசித்வாதஜாதயோ கஹ்யந்தே; யகத்ரஸஃ காலகண்டரஸ இதி வ்யாக்யாநயந்தி||௧௦-௧௧||-

Adhikarana 8 (12) · Śloka 13

ரஸாஞ்ஜநரஸக்ஷௌத்ரதாலீஶஸ்வர்ணகைரிகம் ||௧௨|| கோஶகத்ரஸஸஂயுக்தஂ பித்தோபஹததஷ்டயே |௧௩|

அதுநா திவாந்த்யே வைஶேஷிகஂ சூர்ணாஞ்ஜநமாஹ- ரஸாஞ்ஜநேத்யாதி| ரஸ இதி ஜாதீபத்ரரஸ இத்யர்தஃ, ஆமலகீபத்ரரஸ இத்யந்யே| அத்ர த்ரவத்ரவ்யைஃ கடிநத்ரவ்யபாவநாஂ விதாய சூர்ணாஞ்ஜநஂ கர்தவ்யம்| பித்தோபஹததஷ்டயே பித்தவிதக்ததஷ்டயே||௧௨||-

Adhikarana 9 (13-14) · Śloka 14

ஶீதஂ ஸௌவீரகஂ வாऽபி பிஷ்ட்வாऽத ரஸபாவிதம் ||௧௩|| கூர்மபித்தேந மதிமாந் பாவயேத்ரௌஹிதேந வா | சூர்ணாஞ்ஜநமிதஂ நித்யஂ ப்ரயோஜ்யஂ பித்தஶாந்தயே ||௧௪||

அபரமபி சூர்ணாஞ்ஜநமாஹ- ஶீதேத்யாதி| ஶீதஂ ரஸஞ்ஜநஂ, கர்பூரமந்யே| ஸௌவீரகஂ ஸௌவீராஞ்ஜநம்| ரஸபாவிதமிதி சதுஷ்பதமகபக்ஷிமாஂஸரஸபாவிதமித்யர்தஃ| கேசித்ரஸ இதி ஸாமாந்யோக்த்யா ரஸாஞ்ஜநஸௌவீராஞ்ஜநயோரேவ ரஸஂ ஸங்கஹ்ணந்தி, ததபாவே ச தயோரேவ சூர்ணாடகமுதகாடகே ப்ரக்ஷிப்ய அஹோராத்ரபர்யுஷிதஂ ப்ராதர்மர்திதஂ பூதஂ ஸ்வரஸவத் ப்ரயோஜ்யமித்யர்தஃ| கேசிச்ச ப்ரஸ்துதத்வாத்ரஸஶப்தேந கோஶகத்ரஸஂ கஹ்ணந்தி||௧௩-௧௪||

Adhikarana 10 (15) · Śloka 15

காஶமரீபுஷ்பமதுகதார்வீரோத்ரரஸாஞ்ஜநைஃ | ஸக்ஷௌத்ரமஞ்ஜநஂ தத்வத்திதமத்ராமயே ஸதா ||௧௫||

திவாந்த்யே கல்காஞ்ஜநமாஹ- காஶ்மரீபுஷ்பேத்யாதி| அத்ரேதி பித்தவிதக்ததஷ்டௌ| கேசித் காஶ்மீரபுஷ்பாதிரஸக்ரியாஞ்ஜநமேததித்யாஹுஃ||௧௫||

Adhikarana 11 (16) · Śloka 16

ஸ்ரோதோஜஂ ஸைந்தவஂ கஷ்ணாஂ ரேணுகாஂ சாபி பேஷயேத் | அஜாமூத்ரேண தா வர்த்யஃ க்ஷணதாந்த்யாஞ்ஜநே ஹிதாஃ ||௧௬||

ராத்ர்யாந்த்யே கபவிதக்ததஷ்ட்யபரபர்யாயே வர்த்யஞ்ஜநமாஹ- ஸ்ரோதோஜமித்யாதி||௧௬||

Adhikarana 12 (17) · Śloka 18

காலாநுஸாரிவாஂ கஷ்ணாஂ நாகரஂ மதுகஂ ததா | தாலீஶபத்ரஂ க்ஷணதே காங்கேயஂ ச யகத்ரஸே ||௧௭|| கதாஸ்தா வர்தயஃ பிஷ்டாஶ்சாயாஶுஷ்காஃ ஸுகாவஹாஃ |௧௮|

அபரமபி நக்தந்த்யே வர்த்யஞ்ஜநமாஹ- காலாநுஸாரிவாமித்யாதி| காலாநுஸாரிவா தகரஂ, க்ஷணதே த்வே ஹரித்ரே, காங்கேயஂ முஸ்தா| யகத்ரஸே சாகல்யாதிகாலகண்டரஸே; அந்யே ‘ஶகத்ரஸே’ இதி படந்தி, ஶகத்ரஸே கோமயரஸே இதி வ்யாக்யாநயந்தி||௧௭||-

Adhikarana 13 (18) · Śloka 19

மநஃஶிலாபயாவ்யோஷபலாகாலாநுஸாரிவாஃ ||௧௮|| ஸபேநா வர்தயஃ பிஷ்டாஶ்சாகக்ஷீரஸமந்விதாஃ |௧௯|

அந்யதபி ராத்ர்யாந்த்யே வர்த்யஞ்ஜநமாஹ- மநஃஶிலேத்யாதி||௧௮||-

Adhikarana 14 (19-20) · Śloka 21

கோமூத்ரபித்தமதிராயகத்தாத்ரீரஸே பசேத் ||௧௯|| க்ஷுத்ராஞ்ஜநஂ ரஸேநாந்யத்யகதஸ்த்ரைபலேऽபி வா | கோமூத்ராஜ்யார்ணவமலபிப்பலீக்ஷௌத்ரகட்பலைஃ ||௨௦|| ஸைந்தவோபஹிதஂ யுஞ்ஜ்யாந்நிஹிதஂ வேணுகஹ்வரே |௨௧|

இதாநீஂ ரஸக்ரியாஞ்ஜநத்ரிதயமாஹ- கோமூத்ரேத்யாதி| அத்ர மூத்ரபித்தயகந்த்யஜாதீநாமேவ| மதிரா பிஷ்டஸுரா| கோமூத்ராதிரஸேந க்ஷுத்ராஞ்ஜநஂ விபசேதித்யேகோ யோகஃ, க்ஷுத்ராஞ்ஜநஂ ரஸக்ரியாஞ்ஜநமித்யர்தஃ; ரஸேந யகத இதி த்விதீயோ யோகஃ; த்ரைபலேऽபி வேதி ததீயோ யோகஃ| கோமூத்ராஜ்யார்ணவமலேத்யாதி| ஏதத்ரஸக்ரியாஞ்ஜநத்ரிதயமப்யேகைகஂ கோமூத்ராஜ்யாதிபிஃ ஸஂயுக்தஂ வேணுகஹ்வரே வஂஶநலிகாப்யந்தரே வ்யவஸ்திதமஞ்ஜநஂ ராத்ர்யந்தே யுஞ்ஜ்யாதித்யர்தஃ||௧௯-௨௦||-

Adhikarana 15 (21-22) · Śloka 22

மேதோ யகத்ததஂ சாஜஂ பிப்பல்யஃ ஸைந்தவஂ மது ||௨௧|| ரஸமாமலகாச்சாபி பக்வஂ ஸம்யங்நிதாபயேத் | கோஶே கதிரநிர்மாணே தத்வத் க்ஷுத்ராஞ்ஜநஂ ஹிதம் ||௨௨||

ஶ்லேஷ்மவிதக்ததஷ்ட்யாமபரமபி ரஸக்ரியாஞ்ஜநமாஹ- மேதோ யகத்ததஂ சாஜமித்யாதி| மேதோ யகத்ததஂ சேதி த்ரயமேதச்சகலீநாம்| மேதோயகதி ஸர்வமேகீகத்ய ரஸக்ரியாபாகேந பக்வஂ கதிரதருஸாரநிர்மிதபாஜநே ஸூக்ஷ்மமுகே பஹந்மத்யகுஹரே நிக்ஷிப்தஂ க்ஷுத்ராஞ்ஜநஂ ரஸக்ரியாஞ்ஜநாபரபர்யாயஂ ஹிதமித்யர்தஃ||௨௧-௨௨||

Adhikarana 16 (23) · Śloka 23

ஹரேணுமகதாஜாஸ்திமஜ்ஜைலாயகதந்விதம் | யகத்ரஸேநாஞ்ஜநஂ வா ஶ்லேஷ்மோபஹததஷ்டயே ||௨௩||

அந்யதபி கபவிதக்ததஷ்டாவஞ்ஜநமாஹ- ஹரேண்வித்யாதி| ஹரேணுஃ ஹரேணுகா, மகதாஜாஸ்திமஜ்ஜேதி பிப்பலீவிதுஷபீஜாநி| ஏதத் ஹரேண்வாதி யகத்ரவேண பிஷ்டமஞ்ஜநஂ ஶ்லேஷ்மோபஹததஷ்டயே நக்தாந்தாய ஹிதமித்யர்தஃ| இதமஞ்ஜநமேகீயமதாபிப்ராயேண கயதாஸாசார்யேண படிதஂ வ்யாக்யாதஂ ச||௨௩||

Adhikarana 17 (24) · Śloka 24

விபாச்ய கோதாயகதர்தபாடிதஂ ஸுபூரிதஂ மாகதிகாபிரக்நிநா | நிஷேவிதஂ தத்யகதஞ்ஜநேந நிஹந்தி நக்தாந்த்யமஸஂஶயஂ கலு ||௨௪||

இதாநீஂ நக்தாந்த்யே கபவிதக்ததஷ்ட்யபரபர்யாயே ப்ரயோகமாஹ- விபாச்யேத்யாதி| கோதாயகதர்தபாடிதஂ கத்வா பிப்பலீபிஃ பூரிதஂ ஶுசிமதா லிப்தமக்நிநா விபாச்ய த்ர்யஹஂ பக்ஷிதஂ ஸத், ததா ததந்தஃஸ்விந்நா பிப்பலீ மதுநாऽஞ்ஜநேந நிஃஸந்தேஹஂ நக்தாந்த்யஂ நிஹந்தீத்யர்தஃ||௨௪||

Adhikarana 18 (25) · Śloka 25

ததா யகச்சாகபவஂ ஹுதாஶநே விபாச்ய ஸம்யங்மகதாஸமந்விதம் | ப்ரயோஜிதஂ பூர்வவதாஶ்வஸஂஶயஂ ஜயேத் க்ஷபாந்த்யஂ ஸகதஞ்ஜநாந்நணாம் ||௨௫||

நக்தாந்த்யேऽபரமபி ப்ரயோகமாஹ- ததா யகச்சாகபவமித்யாதி| ப்ரயோஜிதஂ பூர்வவதிதி யகத்பக்ஷணவிதிநா ப்ரயோஜிதஂ, பிப்பலீ புநரஞ்ஜநவிதிநேத்யர்தஃ||௨௫||

Adhikarana 19 (26) · Śloka 26

ப்லீஹா யகச்சாப்யுபபக்ஷிதே உபே ப்ரகல்ப்ய ஶூல்யே கததைலஸஂயுதே | தே ஸார்ஷபஸ்நேஹஸமாயுதேऽஞ்ஜநஂ நக்தாந்த்யமாஶ்வேவ ஹதஃ ப்ரயோஜிதே ||௨௬||

அபரமபி நக்தாந்த்யயோகமாஹ- ப்லீஹேத்யாதி| ப்லீஹா உதரவாமபார்ஶ்வஸ்தஂ மாஂஸகண்டஂ, யகத் தக்ஷிணபார்ஶ்வஸ்தஂ காலகண்டாபரபர்யாயஂ, தே உபே அபி ப்ரஸ்துதத்வாத் கோதாச்சாகயோரேவ க்ராஹ்யே| ப்ரகல்ப்ய கண்டஶஃ கல்பயித்வா| ஶூல்யே ஶூலபாகபக்வே||௨௬||

Adhikarana 20 (27) · Śloka 27

நதீஜஶிம்பீத்ரிகடூந்யதாஞ்ஜநஂ மநஃஶிலா த்வே ச நிஶே ய(ஶ)கத்கவாம் | ஸசந்தநேயஂ குடிகாऽதவாऽஞ்ஜநஂ ப்ரஶஸ்யதே வை திவஸேஷ்வபஶ்யதாம் ||௨௭||

இதாநீஂ திவாந்த்யே பித்தவிதக்ததஷ்ட்யபரபர்யாயேऽஞ்ஜநமாஹ- நதீஜேத்யாதி| நதீஜஂ ஸைந்தவஂ; ஶிம்பீஶப்தேநாத்ர ஹரிதமுத்காஃ, சக்ஷுஷ்யத்வாத்; அந்யே ஶிம்பீஸ்தாநே ஶிம்பேதி படந்தி, தத்ராபி ஸ ஏவார்தஃ; அஞ்ஜநஂ ஸௌவீராஞ்ஜநம்| கவாஂ சாகாதீநாம்| சந்தநஂ ரக்தசந்தநம்| குடிகா வடீகத்யாஞ்ஜநஂ; அதவாऽஞ்ஜநமிதி சூர்ணாஞ்ஜநமதவேத்யர்தஃ| விபாச்ய கோதாயகதர்தபாடிதமித்யாதிகஂ ஸசந்தநேயஂ குடிகாऽதவாஞ்ஜநமிதி பர்யந்தஂ யோகசதுஷ்டயஂ நிபந்தகாரைரநார்ஷீகதஂ, தேரைவ ஸுபாஷிதத்வாதுபயோகார்ஹத்வாச்ச வ்யாக்யாதஂ; தஸ்மாந்மயாऽபி படிதஂ வ்யாக்யாதஂ ச||௨௭||

Adhikarana 21 (28) · Śloka 28

பவந்தி யாப்யாஃ கலு யே ஷடாமயா ஹரேதஸக்தேஷு ஸிராவிமோக்ஷணைஃ | விரேசயேச்சாபி புராணஸர்பிஷா விரேசநாங்கோபஹிதேந ஸர்வதா ||௨௮||

இதாநீஂ ஸாத்யாநாஂ சிகித்ஸிதமபிதாய யாப்யாநாஂ சிகித்ஸிதமாஹ- பவந்தீத்யாதி| பவந்தி யாப்யா இதி அத்ர ‘உபேக்ஷ்யமாணா’ இதி ஶேஷஃ, ஏதேந தேஷாஂ ப்ரகவஸ்தாயாஂ ஸாத்யத்வம்| யாப்யாஃ ஷடாமயா இதி| நநு ஶ்லைஷ்மிககாசஸ்ய ஸாத்யத்வாத் கதஂ ஷட் யாப்யாஃ? ஸத்யஂ, யாப்யபாஹுல்யாதேதத்வ்யபதேஶஃ| தேஷ்விதி ப்ரதமத்விதீயபடலப்ராப்தேஷு திமிராவஸ்தேஷு காசேஷ்வித்யர்தஃ, ந து ராகப்ராப்தேஷு, யதஸ்தத்ர ஸிராவ்யதநிஷேதஃ; ததா சோக்தஂ- ‘திமிரே ராகிணி பிஷக் ஸிராமோக்ஷஂ விவர்ஜயேத்’- இதி| ஸிராவிமோக்ஷணைரித்யநேநைவ ஸ்நேஹஸ்வேதௌ பூர்வகர்மஸஞ்ஜ்ஞகாவாக்ஷிப்தௌ மந்தவ்யௌ| விரேசநாங்கோபஹிதேநேதி விரேசநத்ரவ்யஸஂஸ்கதேநேத்யர்தஃ||௨௮||

Adhikarana 22 (29) · Śloka 30

பயோவிமிஶ்ரஂ பவநோத்பவே ஹிதஂ வதந்தி பஞ்சாங்குலதைலமேவ து | பவேத்ததஂ த்ரைபலமேவ ஶோதநஂ விஶேஷதஃ ஶோணிதபித்தரோகயோஃ ||௨௯|| த்ரிவத்விரேகஃ கபஜே ப்ரஶஸ்யதே த்ரிதோஷஜே தைலமுஶந்தி தத்கதம் |௩௦|

ஸர்வதிமிராணாஂ ஸாமாந்யஂ ஶோதநமபிதாய விஶேஷஶோதநமாஹ- பயோவிமிஶ்ரமித்யாதி| பஞ்சாங்குலதைலம் ஏரண்டதைலம்| விஶேஷதஃ ஶோணிதபித்தரோகயோரிதி த்ரைபலஂ கதஂ ஸர்வதிமிரேஷு ஹிதஂ, அநயோர்விஶேஷத இத்யர்தஃ| த்ரிவத்திரேக இதி த்ரிவதா ஸித்தகதேந விரேக இத்யர்தஃ| தத்கதமிதி த்ரிவதா ஸஂஸ்கதமித்யர்தஃ; அந்யே து தைர்வாதபித்தகபக்நைர்த்ரவ்யைஃ ஸஂஸ்கதஂ தத்கதஂ வதந்தி| த்வந்த்வஜேஷு திமிரேஷு த்வநுக்தமபி ஸஂஶோதநஂ வ்யாமிஶ்ரஂ கர்தவ்யம்||௨௯||-

Adhikarana 23 (30) · Śloka 31

புராணஸர்பிஸ்திமிரேஷு ஸர்வஶோ ஹிதஂ பவேதாயஸபாஜநஸ்திதம் ||௩௦|| ஹிதஂ ச வித்யாத்த்ரிபலாகதஂ ஸதா கதஂ ச யந்மேஷவிஷாணநாமபிஃ |௩௧|

ஸஂஶோதநமபிதாய ஸாமாந்யஂ ஸஂஶமநமாஹ- புராணஸர்பிரித்யாதி| ஸர்வத இதி பாநாப்யஞ்ஜநநஸ்யாதிஷு, ஸர்வேஷ்வேவ வாதாதிஜந்யநயநவிகாரேஷ்வித்யந்யே| த்ரிபலாகதஂ த்ரிபலாக்வாதகல்கபக்வஂ கதம்| கதஂ ஸஂஸ்கதஂ ‘கதஂ’ இதி ஶேஷஃ| மேஷவிஷாணநாமபிஃ மேஷஶங்கீபலைரித்யர்தஃ||௩௦||-

Adhikarana 24 (31) · Śloka 32

ஸதாऽவலிஹ்யாத்த்ரிபலஂ ஸுசூர்ணிதாஂ கதப்ரகாடாஂ திமிரேऽத பித்தஜே ||௩௧|| ஸமீரஜே தைலயுதாஂ கபாத்மகே மதுப்ரகாடாஂ விததீத யுக்திதஃ |௩௨|

ஸாமாந்யஂ ஸஂஶமநமபிதாய விஶேஷஸஂஶமநமாஹ- ஸதேத்யாதி| ஸதேதி நித்யகே ஆவஸ்திகே ச காலே இத்யர்தஃ| பித்தஜே இத்யத்ராநுக்தமபி ரக்தஜஂ திமிரஂ போத்தவ்யஂ, தத்ராபி கதேந த்ரிபலாப்ரயோகஃ| கேசித் “ஸதாऽவலிஹ்யாத்த்ரிபலாஂ ஸுசூர்ணிதஂ கதப்ரகாடாஂ திமிராதுரோ நரஃ| கபாபிபூதஃ கலு தைலஸஂயுதாஂ மதுப்ரகாடாமபி வா ப்ரயோஜயேத்” ஈதஶஂ பாடஂ படந்தி; ஸ ச ஜேஜ்ஜடாசார்யேண தூஷிதஃ; தஸ்மாத் பூர்வபாட ஏவ ந்யாய்யஃ||௩௧||-

Adhikarana 25 (32) · Śloka 32

கவாஂ ஶகத்க்வாதவிபக்வமுத்தமஂ ஹிதஂ து தைலஂ திமிரேஷு நாவநம் ||௩௨||

இதாநீஂ ஶ்லேஷ்மதிமிரே நஸ்யமாஹ- கவாஂ ஶகதித்யாதி| ஸாமாந்யஸ்நேஹபாகபரிபாஷயா கோஶகத்க்வாதேந தைலமகல்கஂ பக்தவ்யஂ, ஏதத்தைலஂ தந்த்ராந்தரதர்ஶநாத் கபஜே திமிரே போத்தவ்யஂ; அந்யே து திமிரேஷ்விதி பஹுவசநாத் ஸர்வதிமிரேஷு போத்தவ்யமிதி வதந்தி||௩௨||

Adhikarana 26 (33) · Śloka 33

ஹிதஂ கதஂ கேவல ஏவ பைத்திகே ஹ்யஜாவிகஂ யந்மதுரைர்விபாசிதம் |௩௩|

பித்தஜே திமிரே நஸ்யமாஹ- ஹிதமித்யாதி| கேவல ஏவ பைத்திகே நாந்யதோஷஸம்பக்தே திமிரே இத்யர்தஃ| மதுரைர்விபாசிதமிதி காகோல்யாதிக்வாதகல்கவிபக்வமித்யர்தஃ| ‘கேவல ஏவ’ இத்யத்ர ‘கேவலமேவ’ இதி கேசித் படந்தி, தத்ர கேவலமஸஂஸ்கதமித்யர்தஃ, அஜாவிகஂ கதமிதி ச வ்யாக்யாநயந்தி|௩௩|-

Adhikarana 27 (33) · Śloka 33

தைலஂ ஸ்திராதௌ மதுரே ச யத்கணே ததாऽணுதைலஂ பவநாஸகுத்தயோஃ ||௩௩||

வாதரக்தஜயோஸ்திமிரயோர்நஸ்யமாஹ- தைலமித்யாதி| ஸ்திராதௌ விதாரிகந்தாதௌ, ஸித்தமிதி ஶேஷஃ| ததா மதுரே கணே காகோல்யாதிகே யத் ஸித்தஂ, ததாऽணுதைலஂ வாதவ்யாதிசிகித்ஸிதோக்தம்||௩௩||

Adhikarana 28 (34) · Śloka 34

ஸஹாஶ்வகந்தாதிபலாவரீஶதஂ ஹிதஂ ச நஸ்யே த்ரிவதஂ யதீரிதம் | ஜலோத்பவாநூபஜமாஂஸஸஂஸ்கதாத்ததஂ விதேயஂ பயஸோ யதுத்திதம் ||௩௪||

கேவலவாதஜே திமிரே நஸ்யமாஹ- ஸஹேத்யாதி| ஸஹா முத்கபர்ணீ, மாஷபர்ணீத்யந்யே| வரீ ஶதாவரீ| ஏதைர்விபக்வஂ தைலஂ வாதாரப்தே திமிரே நஸ்யே ஹிதம்| த்ரிவதஂ யதீரிதமிதி மஹாவாதவ்யாதிசிகித்ஸிதே த்ரிபிஃ ஸர்பிர்வஸாமஜ்ஜபிர்வதஂ த்ரிவதஂ தைலஂ யதீரிதஂ ததத்ர ஹிதஂ; கேசிதேதைரேவ முத்கபர்ண்யாதிபிர்த்ரவ்யைஸ்த்ரிவதஂ தைலஂ ஸித்தஂ வாதாரப்ததிமிரே நஸ்யே ஹிதமிதி வதந்தி| வாதாரப்ததிமிரே த்விதீயஂ நஸ்யமாஹ - ஜலோத்பவேத்யாதி| ஜலோத்பவா மத்ஸாதயஃ, ஆநூபாஃ கூலசராஃ, தேஷாஂ மாஂஸேந க்ஷீரபாககல்பேந ஸஂஸ்கதாத்துக்தாந்மத்யமாநாத் யத்ததமுத்ததஂ தத் ஸஹாஶ்வகந்தாதிபிரநந்தரோக்தைர்விபக்வஂ வாதாரப்ததிமிரே நஸ்யஂ விதேயம்| கேசிஜ்ஜலோத்பவஶப்தேந பத்மாதீநி கஹ்ணந்தி, தந்நேச்சந்தி நிபந்தகாராஃ||௩௪||

Adhikarana 29 (35) · Śloka 35

ஸஸைந்தவஃ க்ரவ்யபுகேணமாஂஸயோர்ஹிதஃ ஸஸர்பிஃ ஸமதுஃ புடாஹ்வயஃ |௩௫|

நஸ்யமபிதாய புடபாகமாஹ- ஸஸைந்தவ இத்யாதி| க்ரவ்யபுஜோ கத்ராதயஃ, ஏணஃ கஷ்ணஸாரஃ| புடாஹ்வயஃ புடபாகஃ| தஸ்ய விதாநஂ க்ரியாகல்பே வக்ஷ்யதி|௩௫|-

Adhikarana 30 (35) · Śloka 35

வஸாऽத கத்ரோரகதாம்ரசூடஜா ஸதா ப்ரஶஸ்தா மதுகாந்விதாऽஞ்ஜநே ||௩௫||

வாதஜதிமிரே புடபாகமபிதாயாஞ்ஜநம்ராஹ- வஸேத்யாதி| உரகஃ கஷ்ணஸர்பஃ, தாம்ரசூடஃ குக்குடஃ, மதுகாந்விதா யஷ்டீமதுகஸஂயுதா; ஏதா கத்ராதிஜாஸ்திஸ்ரோ வஸா யஷ்டீமதுகசூர்ணாந்விதா ஏகஶோ த்விஶஃ ஸமஸ்தா வாऽஞ்ஜநே ஹிதாஃ||௩௫||

Adhikarana 31 (36) · Śloka 36

ப்ரத்யஞ்ஜநஂ ஸ்ரோதஸி யத்ஸமுத்திதஂ க்ரமாத்ரஸக்ஷீரகதேஷு பாவிதம் |௩௬|

இதாநீஂ வாதஜதிமிரே ஸ்நேஹாஞ்ஜநேந ஜடீபூதஸ்ய சக்ஷுஷ உபகாரார்தஂ ப்ரத்யஞ்ஜநமாஹ- ப்ரத்யஞ்ஜநமித்யாதி| யத் அஞ்ஜநஸ்யாநு ப்ரயுஜ்யதே தத் ப்ரத்யஞ்ஜநம்| தத்ர தீக்ஷ்ணாஞ்ஜநஸ்ய மத்வஞ்ஜநமநு ப்ரயுஜ்யதே, மத்வஞ்ஜநஸ்ய தீக்ஷ்ணாஞ்ஜநம்| ஸ்ரோதஸி யத் ஸமுத்திதஂ ஸிந்துஸ்ரோதஸி வர்ணஸார்பணஸயோஃ ஸ்ரோதஸி வா யத் ஸமுத்திதஂ ஸ்ரோதோஞ்ஜநஂ, ஸௌவீராஞ்ஜநமித்யந்யே| ரஸஶ்ச சக்ஷுஷ்யமகபக்ஷிமாஂஸரஸஃ| பதக் பதக் ஸப்தாஹஂ ரஸக்ஷீரகதேஷு பாவிதஂ சூர்ணாஞ்ஜநஂ ப்ரயோஜ்யம்|௩௬|-

Adhikarana 32 (36-37) · Śloka 37

ஸ்திதஂ தஶாஹத்ரயமேததஞ்ஜநஂ கஷ்ணோரகாஸ்யே குஶஸம்ப்ரவேஷ்டிதே ||௩௬|| தந்மாலதீகோரகஸைந்தவாயுதஂ ஸதாऽஞ்ஜநஂ ஸ்யாத்திமிரேऽத ராகிணி | ஸுபாவிதஂ வா பயஸா திநத்ரயஂ காசாபஹஂ ஶாஸ்த்ரவிதஃ ப்ரசக்ஷதே ||௩௭||

அராகிதிமிரசிகித்ஸிதஂ ப்ரதிபாத்ய வாதஜராகிதிமிராசிகித்ஸிதஂ ப்ரதிபாதயந்நாஹ- ஸ்திதமித்யாதி| தஶாஹத்ரயஂ மாஸமேகமித்யர்தஃ| ஏததஞ்ஜநஂ ஸ்ரோதோஞ்ஜநஂ, ஸௌவீரஞ்ஜநமித்யந்யே| ததஃ ஸ்ரோதோஞ்ஜநஂ கஷ்ணஸர்பமுகே யதோதிதப்ரகாரேண நிவாஸிதஂ பஶ்சாந்மாலதீகோரகஸைந்தவேந ஸமுதாயஸமபாகேந யுதமஞ்ஜநஂ கார்யஂ; மாலதீகோரகாஃ ஜாதீகுஸுமாநி| திமிரேऽத ராகிணி வாதகாசே இத்யர்தஃ| வாதகாசேऽபரமப்யஞ்ஜநமாஹ- ஸுபாவிதமித்யாதி| அந்யே து ஜாதீகோரகயுக்தத்வாத் வாதபித்தகாசாபஹஂ வதந்தி, தந்நேச்சதி கயீ||௩௬-௩௭||

Adhikarana 33 (38) · Śloka 38

ஹவிர்ஹிதஂ க்ஷீரபவஂ து பைத்திகே வதந்தி நஸ்யே மதுரௌஷதைஃ கதம் | தத்தர்பணே சைவ ஹிதஂ ப்ரயோஜிதஂ ஸஜாங்கலஸ்தேஷு ச யஃ புடாஹ்வயஃ ||௩௮||

பித்ததிமிரரோகசிகித்ஸிதமாஹ- ஹவிரித்யாதி| ஹவிஃ கதஂ, க்ஷீரபவஂ க்ஷீரமதநோத்பூதஂ, பைத்திகே ‘திமிரே’ இதி ஶேஷஃ| மதுரௌஷதைஃ காகோல்யாதிபிஃ, கதஂ ஸஂஸ்கதஂ; அந்யே து க்ஷீரமபி காகோல்யதிபிஃ ஸாதிதஂ மந்யந்தே, தேந காகோல்யாதிஸாதிதாத் க்ஷீராந்மத்யமாநாதுத்திதஂ கதஂ காகோல்யாதிபிரேவ ஸாதிதஂ பித்தஜதிமிரே ஹிதமிதி வதந்தி| கேசிதிஹ கதமித்யஸ்ய ஸ்தாநே ஶதமிதி படந்தி, தத்ர ஶதஂ பக்வம்| தத்தர்பண இத்யாதி| ந கேவலஂ தத்கதஂ நஸ்யே ஹிதஂ, கிஂ தர்ஹி தர்பணேऽக்ஷிபூரணபர்யாயே ப்ரயோஜிதஂ ஹிதம்| ததா தேஷு மதுரௌஷதேஷு யோ ஜாங்கலமாஂஸயுக்தஃ புடபாகஃ ஸ பித்ததிமிரே ஸ்நேஹார்தஂ ஹிதஃ||௩௮||

Adhikarana 34 (39) · Śloka 39

ரஸாஞ்ஜநக்ஷௌத்ரஸிதாமநஃஶிலாஃ க்ஷுத்ராஞ்ஜநஂ தந்மதுகேந ஸஂயுதம் |௩௯|

பித்ததிமிரே ரஸக்ரியாஞ்ஜநமாஹ- ரஸாஞ்ஜநமித்யாதி| ரஸாஞ்ஜநாதிகதஂ க்ஷுத்ராஞ்ஜநஂ பாணிதாகதி பித்ததிமிரே ஹிதம்| க்ஷுத்ராஞ்ஜநமித்யத்ர கேசித்ரஸாஞ்ஜநமிதி படந்தி, தத்ராபி ஸ ஏவார்தஃ|௩௯|-

Adhikarana 35 (39) · Śloka 39

ஸமாஞ்ஜநஂ வா கநகாரோத்பவஂ ஸுசூர்ணிதஂ ஶ்ரேஷ்டமுஶந்தி தத்விதஃ ||௩௯||

இதாநீஂ பித்ததிமிரே ப்ரத்யஞ்ஜநமாஹ- ஸமாஞ்ஜநமித்யாதி| ஸமாஞ்ஜநஂ துல்யஸௌவீராஞ்ஜநஂ, கநகாகரோத்பவஂ துத்தகஂ, ஶ்ரேஷ்டம் உத்தமஂ, உஶந்தி இச்சந்தி, ப்ரத்யஞ்ஜநமித்யத்யாஹார்யம்| தத்விதஃ ஶாலாகிநஃ| கேசித் ஸமாஞ்ஜநமித்யத்ர ரஸாஞ்ஜநமிதிபடந்தி||௩௯||

Adhikarana 36 (40) · Śloka 40

பில்லோடகந்தோதகஸேகஸேசிதஂ ப்ரத்யஞ்ஜநே சாத்ர ஹிதஂ து துத்தகம் |௪௦|

பித்தமிரேऽபரமபி ப்ரத்யஞ்ஜநமாஹ- பில்லோடேத்யாதி பில்லோடகோ ஹிமவதாஸந்நபூமிஜஃ ககுபாநுகாரிபலோ வக்ஷவிஶேஷஃ, கந்தா ஏலாதிகணோக்தாஃ, உதகமத்ர கஷாயஃ, தத்ஸேகஸேசிதஂ துத்தகஂ ப்ரத்யஞ்ஜநே ஹிதம்| அந்யே பில்லோடகஸ்வாபாவிககந்தோதகஸேகஸேசிதமாஹுஃ| கேசிதமுஂ ப்ரத்யஞ்ஜநஂ ந படந்தி|௪௦|-

Adhikarana 37 (40) · Śloka 40

ஸமேஷஶங்காஞ்ஜநபாகஸம்மிதஂ ஜலோத்பவஂ காசமலஂ வ்யபோஹதி ||௪௦||

பித்தஜே திமிரே ராகப்ராப்தே சிகித்ஸாமாஹ- ஸமேஷேத்யாதி| மேஷஶங்கஃ புத்ரஜீவாநுகாரீ வக்ஷஃ, அஞ்ஜநஂ ஸௌவீராஞ்ஜநஂ, ஏதயோர்பாகேந அஂஶேந ஸம்மிதஂ துல்யபாகஂ ஜலோத்பவஂ ஸ்ரோதோஞ்ஜநஂ, அஞ்ஜநேந காசமலஂ பித்தகாசஂ வ்யபோஹதி| அந்யே ஜலோத்பவஂ ஶங்கஂ வதந்தி||௪௦||

Adhikarana 38 (41) · Śloka 41

பலாஶரோஹீதமதூகஜா ரஸாஃ க்ஷௌத்ரேண யுக்தா மதிராக்ரமிஶ்ரிதாஃ |௪௧|

பைத்திகே காசே ரஸக்ரியாஞ்ஜநமாஹ- பலாஶரோஹீதேத்யாதி| பலாஶஃ கிஂஶுகஃ, ரோஹிதோ தாடிமபுஷ்பதுல்யபுஷ்பஃ, மதூகஃ ஸ்வநாமப்ரஸித்தோ வக்ஷவிஶேஷஃ, ஏதேஷாஂ ரஸாஃ; மதிராக்ரஂ மதிராயா உபர்யச்சோ பாகஃ| கிஂஶுகாதிரஸக்ஷௌத்ரமதிராக்ராணி ஸமபாகாநி ஆஹத்ய ரஸக்ரியா கார்யா, ஸா சாஞ்ஜநாத்பித்தகாசமலஂ வ்யபோஹதி|௪௧|-

Adhikarana 39 (41) · Śloka 41

உஶீரலோத்ரத்ரிபலாப்ரியங்குபிஃ பசேத்து நஸ்யஂ கபரோகஶாந்தயே ||௪௧||

இதாநீஂ கபதிமிரே நஸ்யமாஹ- உஶீரலோத்ரேத்யாதி| உஶீராதிபிர்த்ரவ்யைஃ கல்கீகதைஃ ஸாமாந்யஸ்நேஹபாகபரிபாஷயாऽநுக்தமபி திலதைலஂ பாசநீயஂ, விதேஹதர்ஶநாத்||௪௧||

Adhikarana 40 (42) · Śloka 42

விடங்கபாடாகிணிஹீங்குதீத்வசஃ ப்ரயோஜயேத்தூமமுஶீரஸஂயுதாஃ |௪௨|

கபதிமிரே தூமமாஹ- விடங்கேத்யாதி| கிணிஹீ அபாமார்கஃ| நநு திமிரே தூமோ நிஷித்தஃ, கதமத்ரோச்யதே? ஸத்யஂ, பித்ததிமிரே ஏவ தூமோ நிஷித்தோ ந கபஜே, அதோ ந தோஷஃ|௪௨|-

Adhikarana 41 (42) · Śloka 42

வநஸ்பதிக்வாதவிபாசிதஂ கதஂ ஹிதஂ ஹரித்ராநலதே ச தர்பணம் ||௪௨||

கபதிமிரே தர்பணமாஹ- வநஸ்பதிக்வாதேத்யாதி| வநஸ்பதயஃ க்ஷீரவக்ஷாஃ, தத்கதக்வாதே சதுர்குணே ஹரித்ராநலதகல்கசதுர்தாஂஶஂ கதஂ பக்வஂ கபதிமிரே தர்பணே அக்ஷிபூரணாபரபர்யாயே ஹிதம்| நலதம் உஶீரம்||௪௨||

Adhikarana 42 (43) · Śloka 43

ஸமாகதோ மாக்ஷிகஸைந்தவாட்யஃ ஸஜாங்கலஃ ஸ்யாத் புடபாக ஏவ ச |௪௩|

கபதிமிரே புடபாகமாஹ- ஸமாகத இத்யாதி| மாகதீ பிப்பலீ| ஆட்ய உத்கடஃ| ஸஜாங்கலஃ ஜாங்கலமகபக்ஷிமாஂஸகதஃ| கேசித் ‘ஆட்யஃ’ இத்யத்ர ‘ஆஜ்ய’ இதி படந்தி| தத்ராஜ்யஂ கதம்| கேசிதமுஂ புடபாகஂ ராகிணி கபதிமிரே வதந்தி, தந்நேச்சதி கயீ|௪௩|-

Adhikarana 43 (43) · Śloka 43

மநஃஶிலாத்ர்யூஷணஶங்கமாக்ஷிகைஃ ஸஸிந்துகாஸீஸரஸாஞ்ஜநைஃ க்ரியாஃ ||௪௩||

கபதிமிரே ரஸக்ரியாஞ்ஜநமாஹ- மநஃஶிலேத்யாதி| மநஃஶிலாதிபிஃ காஸீஸரஸாஞ்ஜநாந்தைஶ்சூர்ணீகதைஃ ஸலிலசதுர்தாஂஶநிக்ஷிப்தைரக்நிபாகாத் பாணிதாகதீகதை ரஸக்ரியா| மாக்ஷிகஂ மது||௪௩||

Adhikarana 44 (44) · Śloka 44

ஹிதே ச காஸீஸரஸாஞ்ஜநே ததா வதந்தி பத்யே குடநாகரைர்யுதே |௪௪|

கபதிமிரேऽபரமபி ரஸக்ரியாஞ்ஜநமாஹ- ஹிதே இத்யாதி| ததேதி ரஸக்ரியாஞ்ஜநப்ரகாரேணேத்யர்தஃ| பத்யே இதி பதோऽநபேதே இத்யர்தஃ| கபகாசஸ்ய ஶலாகாகர்மஸாத்யத்வாத்தத்ராஞ்ஜநாதிகஂ ந நிர்திஷ்டம்|௪௪|-

Adhikarana 45 (44-45) · Śloka 45

யதஞ்ஜநஂ வா பஹுஶோ நிஷேசிதஂ ஸமூத்ரவர்கே த்ரிபலோதகே ஶதே ||௪௪|| நிஶாசராஸ்திஸ்திதமேததஞ்ஜநஂ க்ஷிபேச்ச மாஸஂ ஸலிலேऽஸ்திரே புநஃ | மேஷஸ்ய புஷ்பைர்மதுகேந ஸஂயுதஂ ததஞ்ஜநஂ ஸர்வகதே ப்ரயோஜயேத் ||௪௫||

ஸர்வஜகாசசிகித்ஸாமாஹ- யதஞ்ஜநமித்யாதி| அஞ்ஜநஂ ஸ்ரோதோஞ்ஜநம்| பஹுஶோ பஹூந வாராந் நிஷேசிதமித்யத்ர ‘த்மாதஂ ஸத்’ இத்யத்யாஹார்யம்| மூத்ரவர்கே அஷ்டஸ்வபி மூத்ரேஷு| ஶதே க்வாதீகதே| நிஶாசராஸ்திஸ்திதமித்யாதி| நிஶாசராணாஂ கத்ராதீநாஂ நலகே விகதமஜ்ஜநி மூத்ரவர்காதிஸேசிதஂ ததஞ்ஜநஂ நிக்ஷிப்ய பஶ்சாந்நலகமுகஂ பிதாய வஹதி ஸரிஜ்ஜலே நிகாதகீலகோபரி ஸூத்ரேண பத்த்வா மாஸஂ யாவத் ஸ்தாபயேத், ததஸ்ததுத்தத்ய ஶோஷயித்வா மேஷஶங்கபுஷ்பயஷ்டீமதுகசூர்ணஸமாஂஶஂ ததஞ்ஜநஂ ஸர்வகதே ராகிதிமிரே ப்ரயோஜயேத்| ‘மேஷஸ்ய புஷ்பைர்மதுகேந ஸஂயுதஂ’ இத்யத்ர கேசித் ‘யுதஂ து புஷ்பைர்மதுஶிக்ருகோத்பவைஃ’ இதி படந்தி| தத்ர மதுர்மதூகஃ தஸ்ய ஸாரஃ, ஶிக்ருஃ ஶோபாஞ்ஜநகஸ்தஸ்ய புஷ்பாணி||௪௪-௪௫||

Adhikarana 46 (46) · Śloka 46

க்ரியாஶ்ச ஸர்வாஃ, க்ஷதஜோத்பவே ஹிதஃ க்ரமஃ பரிம்லாயிநி சாபி பித்தஹத் |௪௬|

ஸாந்நிபாதிகராகிதிமிரஸ்ய சிகித்ஸாமாஹ- க்ரியாஶ்சேத்யாதி| க்ரியா அத்ர தர்பணபுடபாகாதிகாஃ, ஸர்வா வாதபித்தகபமிரோக்தாஃ, அந்யே து க்ரியாஶ்ச ஸர்வா வாதபித்தகபதிமிரோக்தா ரஸக்ரியா இத்யாஹுஃ| ரக்ததிமிரே ததா பரிம்லாயிநி திமிரே ச கஃ க்ரம இத்யாஹ- க்ஷதஜோத்பவ இத்யாதி| பித்தஹத் க்ரமஃ பித்ததிமிராபஹநஸ்யதர்பணாதிக்ரம இத்யர்தஃ| ஏஷ ஏவ க்ரமோऽராகிணி ரக்ததிமிரே, ராகிணி புநஃ பித்தகாசாபஹோ விதிஃ|௪௬|-

Adhikarana 47 (46) · Śloka 46

க்ரமோ ஹிதஃ ஸ்யந்தஹரஃ ப்ரயோஜிதஃ ஸமீக்ஷ்ய தோஷேஷு யதாஸ்வமேவ ச ||௪௬||

இதாநீஂ வாதாதிஜேஷு திமிரேஷு ராகாராகப்ராப்தேஷு வாதாதிஜநிதாபிஷ்யந்தசிகித்ஸிதமதிதிஶந்நாஹ- க்ரம இத்யாதி| யதாஸ்வமிதி யோ யஸ்யாத்மீய இத்யர்தஃ| தேந வாததிமிரே வாதாபிஷ்யந்தக்ரமஃ, பித்ததிமிரே பித்தாபிஷ்யந்தோக்தஃ, ஏவஂ ஶேஷேஷு||௪௬||

Adhikarana 48 (47) · Śloka 47

தோஷோதயே நைவ ச விப்லதிங்கதே த்ரவ்யாணி நஸ்யாதிஷு யோஜயேத்புதஃ |௪௭|

ஸ ஏவ வாதாபிஷ்யந்தாதிக்ரமோ வாதாதிதிமிரேஷு கதா கர்தவ்ய இதி தர்ஶயந்நாஹ- தோஷோதய இத்யாதி| தோஷோதய இதி தோஷோதயமாத்ரே தாவத்வாதஸ்யந்தாத்யுக்தக்ரமோ ந கர்தவ்யஃ| ததா விப்லுதிங்கதே; கோऽர்தஃ? ஸமஸ்தநயநவ்யாப்திபரே ஸ்யந்தோக்தக்ரமோ ந கர்தவ்யஃ| ஏதேந லங்கநவிரேசநநிஂரூஹாநுவாஸநஶிரோவிரேசநாதிநா த்ர்யஹமதிக்ரம்ய பஶ்சாத்வாதஸ்யந்தாத்யுக்தநஸ்யாதித்ரவ்யாணி வாதாதிஜநிததிமிரேஷு (நஸ்யதர்பணாதிஷு) யோஜயேதித்யர்தஃ| அந்யே ‘விப்லுதிங்கதே’ இத்யத்ர ‘விப்லுதே கதே’ இதி படந்தி; தத்ர விஶப்தோ விவிதார்தஃ, தேந விவிததாஂ கதே கத இத்யர்தஃ|௪௭|-

Adhikarana 49 (47) · Śloka 47

புநஶ்ச கல்பேऽஞ்ஜநவிஸ்தரஃ ஶுபஃ ப்ரவக்ஷ்யதேऽந்யஸ்தமபீஹ யோஜயேத் ||௪௭||

இதாநீஂ க்ரியாகல்பே வக்ஷ்யமாணமஞ்ஜநவிஸ்தரமத்ரோபதிஶந்நாஹ- புநஶ்சேத்யாதி| கல்பே க்ரியாகல்பே இத்யர்தஃ| அந்யஃ அபரஃ| தமிதி அஞ்ஜநவிஸ்தரமித்யர்தஃ||௪௭||

Adhikarana 50 (48) · Śloka 48

கதஂ புராணஂ த்ரிபலாஂ ஶதாவரீஂ படோலமுத்காமலகஂ யவாநபி | நிஷேவமாணஸ்ய நரஸ்ய யத்நதோ பயஂ ஸுகோராத்திமிராந்ந வித்யதே ||௪௮||

இதாநீஂ பஹிராஶ்ரயஂ சிகித்ஸிதஂ ப்ரதிபாத்யாந்தராஶ்ரயஂ ப்ரதிபாதயந்நாஹ- கதமித்யாதி||௪௮||

Adhikarana 51 (49) · Śloka 49

ஶதாவரீபாயஸ ஏவ கேவலஸ்ததா கதோ வாऽऽமலகேஷு பாயஸஃ | ப்ரபூதஸர்பிஸ்த்ரிபலோதகோத்தரோ யவௌதநோ வா திமிரஂ வ்யபோஹதி ||௪௯||

ஆஹாரவிஶேஷமாஹ- ஶதாவரீத்யாதி| ஶதாவரீபாயஸ இதி ஶதாவரீமூலஶதேந பயஸா கதஃ ஶதாவரீபாயஸஃ, ஆமலகேஷு பாயஸ இதி ஆமலகஶதபயஸா கதஃ பாயஸ இத்யர்தஃ| அந்யே து ஶதாவரீஸ்வரஸஸித்தா யவாகூஃ ஶதாவரீபாயஸஃ, ஆமலகஸ்வரஸஸித்தா யவாகூஶ்சாமலகபாயஸஃ| ப்ரபூதஸர்பிரித்யாதி ப்ரசுரகதோ யவௌதநோ வாட்யஸஞ்ஜ்ஞகஃ கஞ்ஜாஸஞ்ஜ்ஞகோ வா, த்ரிபலோதகே ப்ரசுரே ஸாதித இத்யர்தஃ||௪௯||

Adhikarana 52 (50-51) · Śloka 51

ஜீவந்திஶாகஂ ஸுநிஷண்ணகஂ ச ஸதண்டுலீயஂ வரவாஸ்துகஂ ச | சில்லீ ததா மூலகபோதிகா ச தஷ்டேர்ஹிதஂ ஶாகுநஜாங்கலஂ ச ||௫௦|| படோலகர்கோடககாரவேல்லவார்தாகுதர்காரிகரீரஜாநி | ஶாகாநி ஶிக்ர்வார்தகலாநி சைவ ஹிதாநீ தஷ்டேர்கதஸாதிதாநி ||௫௧||

ஆஹாரோபயோகிசக்ஷுஷ்யஶாகாநாஹ- ஜீவந்திஶாகமித்யாதி| ஜீவந்தீ டோடிகா, ஸுநிஷண்ணகஂ சதுஷ்பத்ரீ, அந்யே ஶிரவாலிகாமாஹுஃ, வரவாஸ்துகஂ, டங்கவாஸ்துகஂ, சில்லீ க்ஷேத்ரவாஸ்துகஃ, மூலகபோதிகா பாலமூலகஂ, ஶாகுநஂ லாவாதிகஂ, ஜாங்கலம் ஏணாதிஜாதஂ, தர்காரீ அரணிகா, கரீரோ கூடபத்ரஃ, ஶிக்ருஃ ஶோபாஞ்ஜநகஃ, ஆர்தகலோ நீலஸஹசரஃ||௫௦-௫௧||

Adhikarana 53 (52) · Śloka 52

விவர்ஜயேத்ஸிராமோக்ஷஂ திமிரே ராகமாகதே | யந்த்ரேணோத்பீடிதோ தோஷோ நிஹந்யாதாஶு தர்ஶநம் ||௫௨||

ஸேவ்யமுத்திஶ்ய பரிஹார்யமாஹ- விவர்ஜயேதித்யாதி||௫௨||

Adhikarana 54 (53) · Śloka 53

அராகி திமிரஂ ஸாத்யமாத்யஂ படலமாஶ்ரிதம் | கச்ச்ரஂ த்விதீயே ராகி ஸ்யாத்ததீயே யாப்யமுச்யதே ||௫௩||

இதாநீஂ மந்ததியாஂ ஸுகஸ்மரணாய ஸாத்யாதிபேதமாஹ- அராகீத்யாதி||௫௩||

Adhikarana 55 (54) · Śloka 54

ராகப்ராப்தேஷ்வபி ஹிதாஸ்திமிரேஷு ததா க்ரியாஃ | யாபநார்தஂ யதோத்திஷ்டாஃ ஸேவ்யாஶ்சாபி ஜலௌகஸஃ ||௫௪||

ராகப்ராப்தேஷு வித்யந்தரஂ யாபநார்தஂ பூர்வமுக்தமப்யநுவதந்நாஹ- ராகப்ராப்தேஷ்வித்யாதி| ததீயபடலப்ராப்தராகிதிமிரேஷு யாபநார்தஂ ததா க்ரியா ஹிதா யதோத்திஷ்டா இத்யர்தஃ| தத்ர ஸிராமோக்ஷஸ்ய நிஷித்தத்வாதவஶ்யாகர்ஷணீயஶோணிதே உபாயாந்தரமாஹ- ஸேவ்யா இத்யாதி||௫௪||

Adhikarana 56 (55-56) · Śloka 56

ஶ்லைஷ்மிகே லிங்கநாஶே து கர்ம வக்ஷ்யாமி ஸித்தயே | ந சேதர்தேந்துகர்மாம்புபிந்துமுக்தாகதிஃ ஸ்திரஃ ||௫௫|| விஷமோ வா தநுர்மத்யே ராஜிமாந் வா பஹுப்ரபஃ | தஷ்டிஸ்தோ லக்ஷ்யதே தோஷஃ ஸருஜோ வா ஸலோஹிதஃ ||௫௬||

அநௌஷதஸாத்யே ஶ்லைஷ்மிகே லிங்கநாஶேऽர்தேந்த்வாத்யாகதிவிஶிஷ்டோ தஷ்டிஸ்தோ தோஷோ ந சேல்லக்ஷ்யதே ததா ஸாதநார்தஂ ஶஸ்த்ரகர்ம வக்ஷ்யாமீதி நிர்திஶந்நாஹ- ஶ்லைஷ்மிக இத்யாதி| லிங்கநாஶோ தஷ்டிநாஶஃ| கர்ம ஶஸ்த்ரகர்ம| கர்மாம்புபிந்துஃ ப்ரஸ்வேதபிந்துஃ| ஆகதிஶப்தோऽர்தேந்த்வாதிபிஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பந்தநீயஃ| ஸ்திரஃ கடிநஃ| விஷமோ வா தநுர்மத்யே இதி யதோ மத்யே தநுரத ஏவ விஷமோ நிம்நோந்நத இத்யர்தஃ||௫௫-௫௬||

Adhikarana 57 (57-60) · Śloka 61

ஸ்நிக்தஸ்விந்நஸ்ய தஸ்யாத காலே நாத்யுஷ்ணஶீதலே | யந்த்ரிதஸ்யோபவிஷ்டஸ்ய ஸ்வாஂ நாஸாஂ பஶ்யதஃ ஸமம் ||௫௭|| மதிமாந் ஶுக்லபாகௌ த்வௌ கஷ்ணாந்முக்த்வா ஹ்யபாங்கதஃ | உந்மீல்ய நயநே ஸம்யக் ஸிராஜாலவிவர்ஜிதே ||௫௮|| நாதோ நோர்த்வஂ ந பார்ஶ்வாப்யாஂ சித்ரே தைவகதே ததஃ | ஶலாகயா ப்ரயத்நேந விஶ்வஸ்தஂ யவவக்ரயா ||௫௯|| மத்யப்ரதேஶிந்யங்குஷ்டஸ்திரஹஸ்தகஹீதயா | தக்ஷிணேந பிஷக் ஸவ்யஂ வித்யேத் ஸவ்யேந சேதரத் ||௬௦|| வாரிபிந்த்வாகமஃ ஸம்யக் பவேச்சப்தஸ்ததா வ்யதே |௬௧|

ததேவ ஶஸ்த்ரகர்ம நிர்திஶந்நாஹ- ஸ்நிக்தஸ்விந்நஸ்யேத்யாதி| நாத்யுஷ்ணஶீதே ஸாதாரணே மார்கஶீர்ஷே சைத்ரே வா| ஶுக்லபாகௌ த்வாவபி த்வௌ ஶுக்லதாரகாஂஶாவித்யர்தஃ| கஷ்ணாத் கஷ்ணதாரகாந்தாத், முக்த்வா பரித்யஜ்ய, அபாங்கதஃ அபாங்கஸமீபே, வித்யேதித்யர்தஃ| ஸம்யகிதி நாதிப்ரஸாரிதஂ நாதிஸங்குசிதஂ யதா ஸ்யாதித்யர்தஃ| தைவகதே சித்ரே இதி சித்ரமிவ சித்ரஂ ந பரமார்ததஶ்சித்ரமஸ்தி| விஶ்வஸ்தஂ அஸந்த்ரஸ்தஂ யதா ஸ்யாத்| ஸவ்யஂ வாமநேத்ரஂ, ஸவ்யேந வாமஹஸ்தேந, இதரத் தக்ஷிணநயநம்| ஸம்யக்வித்தலக்ஷணமாஹ- வாரிபிந்த்வாகம இத்யாதி| ஸம்யகிதி பதஂ வ்யத இத்யத்ர ஸம்பத்யதே| அஸம்யக்வ்யதே ச ரக்தநிர்கமநமஶப்ததா ச||௫௭-௬௦||-

Adhikarana 58 (61-63) · Śloka 64

ஸஂஸிச்ய வித்தமாத்ரஂ து யோஷித்ஸ்தந்யேந கோவிதஃ ||௬௧|| ஸ்திரே தோஷே சலே வாऽபி ஸ்வேதயேதக்ஷி பாஹ்யதஃ | ஸம்யக் ஶலாகாஂ ஸஂஸ்தாப்ய பங்கைரநிலநாஶநைஃ ||௬௨|| ஶலாகாக்ரேண து ததோ நிர்லிகேத்தஷ்டிமண்டலம் | வித்யதோ யோऽந்யபார்ஶ்வேऽக்ஷ்ணஸ்தஂ ருத்த்வா நாஸிகாபுடம் ||௬௩|| உச்சிங்கநேந ஹர்தவ்யோ தஷ்டிமண்டலகஃ கபஃ |௬௪|

ஸம்யக்வித்தே நேத்ரே ஸதி கிஂ கார்யமித்யாஹ- ஸஂஸிச்யேத்யாதி| யோஷித்ஸ்தந்யேந நாரீக்ஷீரேண| கோவிதோ தீமாந் வைத்யஃ| ஸ்திரே அசலே| ஶலாகாஂ ஸஂஸ்தாப்ய நிஶ்சலீகத்ய| பங்கைஃ பல்லவைஃ| ஸ்வேதாநந்தரஂ கிஂ கர்தவ்யமித்யாஹ- ஶலாகாக்ரேணேத்யாதி| ததஃ ஸ்வேதாநந்தரஂ; தஷ்டிமண்டலஂ நிர்லிகேத் ஶ்லேஷ்மஸஂஹதிவிஶ்லேஷார்தம்| ஶலாகாக்ரவிநிர்லேகநாத்விஶ்லிஷ்டகபஸ்ய நிர்ஹரணோபாயமாஹ- வித்யத இத்யாதி| வித்யதோऽக்ஷ்ணோऽந்யபார்ஶ்வே யோ நாஸாபுடஸ்தஂ நாஸாபுடஂ ருத்த்வா தஷ்டிமண்டலகஃ கப உச்சிங்கநேந ஹர்தவ்ய இதி பிண்டார்தஃ||௬௧-௬௩||-

Adhikarana 59 (64-68) · Śloka 68

நிரப்ர இவ கர்மாஂஶுர்யதா தஷ்டிஃ ப்ரகாஶதே ||௬௪|| ததாऽஸௌ லிகிதா ஸம்யக் ஜ்ஞேயா யா சாபி நிர்வ்யதா | (ஏவஂ த்வஶக்யே நிர்ஹர்துஂ தோஷே ப்ரத்யாகதேऽபி வா ||௬௫|| ஸ்நேஹாத்யைருபபந்நஸ்ய வ்யதோ பூயோ விதீயதே) | ததோ தஷ்டேஷு ரூபேஷு ஶலாகாமாஹரேச்சநைஃ ||௬௬|| கதேநாப்யஜ்ய நயநஂ வஸ்த்ரபட்டேந வேஷ்டயேத் | ததோ கஹே நிராபாதே ஶயீதோத்தாந ஏவ ச ||௬௭|| உத்காரகாஸக்ஷவதுஷ்டீவநோத்கம்பநாநி ச | தத்காலஂ நாசரேதூர்த்வஂ யந்த்ரணா ஸ்நேஹபீதவத் ||௬௮||

ஸம்யக்லிகிதலக்ஷணமாஹ- நிரப்ர இத்யாதி| நிரப்ரோ நிர்மேகஃ, கர்மாஂஶுஃ ஆதித்யஃ| ததோ தஷ்டேஷ்வித்யாதி| ஶலாகாமாஹத்ய கிஂ குர்யாதித்யாஹ- கதேநாப்யஜ்யேத்யாதி| நிராபாதே தூலிதூமவாதாதபாதிரஹிதே| உத்தாநஶயநமஜூகரணார்தஂ| உத்காரேத்யாதி| க்ஷவதுஃ சிக்கா| தத்காலமிதி யாவச்சலாகா நேத்ரே திஷ்டதி| தத ஊர்த்வஂ யந்த்ரணா ஆஹாராதீநாஂ நியமஃ, ஸ்நேஹபீதவத் ஸ்நேஹபாநோக்தஃ கார்யஃ||௬௪-௬௮||

Adhikarana 60 (69) · Śloka 69

த்ர்யஹாத் த்ர்யஹாச்ச தாவேத கஷாயைரநிலாபஹைஃ | வாயோர்பயாத் த்ர்யஹாதூர்த்வஂ ஸ்வேதயேதக்ஷி பூர்வவத் ||௬௯||

த்ர்யஹாதித்யாதி| தாவேத ப்ரக்ஷாலயேத்| அநிலாபஹைஃ ஏரண்டமூலாதிவாதாபஹசக்ஷுஷ்யத்ரவ்யைஃ க்ஷீராம்புஸாதிதைஃ| ப்ரக்ஷாலநாநந்தரஂ கிஂ கர்தவ்யமித்யாஹ- வாயோர்பயாதித்யாதி| பூர்வவதிதி பாஹ்யதோ மது ஸ்வேதயேதித்யர்தஃ||௬௯||

Adhikarana 61 (70) · Śloka 70

தஶாஹமேவஂ ஸஂயம்ய ஹிதஂ தஷ்டிப்ரஸாதநம் | பஶ்சாத்கர்ம ச ஸேவேத லக்வந்நஂ சாபி மாத்ரயா ||௭௦||

தஶாஹமேவமித்யாதி| ஏவமுத்தாநஶயநாதிநா தஶாஹஂ நியம்ய ததநந்தரஂ பஶ்சாத்கர்ம நஸ்யதர்பணஶிரோபஸ்த்யாதிகஂ யத்தஷ்டிப்ரஸாதநஂ தஷ்டேர்நைர்மல்யஜநநஂ தத் ஸேவேதேதி பிண்டார்தஃ||௭௦||

Adhikarana 62 (71) · Śloka 71

ஸிராவ்யதவிதௌ பூர்வஂ நரா யே ச விவார்ஜிதாஃ | ந தேஷாஂ நீலிகாஂ வித்யேதந்யத்ராபிஹிதாத்பிஷக் ||௭௧||

இதாநீஂ ஶ்லைஷ்மிகேऽபி லிங்கநாஶே கேஷாஞ்சித் புருஷாணாஂ ஶஸ்த்ரநிஷேதஂ தர்ஶயந்நாஹ- ஸிராவ்யதவிதௌ பூர்வமித்யாதி| நரா யே ச விவர்ஜிதா இதி ஸிராவ்யதவிதௌ யே நரா பாலஸ்தவிராதயோ விவர்ஜிதாஸ்தேஷாஂ நீலிகாஂ லிங்கநாஶாபரபர்யாயாஂ ந வித்யேத்| அந்யத்ராபிஹிதாதிதி ததாऽபிஹிதாத் கதிதாத்தைவகதாச்சித்ராதந்யத்ர ந வித்யேத்| சகாரஸ்து ஸிராவித்தைஃ புருஷைர்யே க்ரோதாதயோ விவர்ஜநீயாஸ்தேऽபி நீலிகாயாஂ வர்ஜநீயா இதி ஜ்ஞாபயதி||௭௧||

Adhikarana 63 (72) · Śloka 72

பூர்யதே ஶோணிதேநாக்ஷி ஸிராவேதாத்விஸர்பதா | தத்ர ஸ்த்ரீஸ்தந்யயஷ்ட்யாஹ்வபக்வஂ ஸேகே ஹிதஂ கதம் ||௭௨||

தைவகதச்சித்ராதந்யத்ர கஸ்மாந்ந நீலிகாஂ வித்யேதித்யாஹ- பூர்யத இத்யாதி| விஸர்பதா ஶோணிதேநாக்ஷி பூர்யத இத்யர்தஃ| ப்ரமாதாத்தைவகதச்சித்ராதந்யத்ராபி வித்தே ஸதி வ்யாபதுபஶமநார்தஂ சிகித்ஸிதமாஹ- தத்ரேத்யாதி||௭௨||

Adhikarana 64 (73-79) · Śloka 79

அபாங்காஸந்நவித்தே து ஶோபஶூலாஶ்ருரக்ததாஃ | தத்ரோபநாஹஂ ப்ரூமத்யே குர்யாச்சோஷ்ணாஜ்யஸேசநம் ||௭௩|| வ்யதேநாஸந்நகஷ்ணேந ராகஃ கஷ்ணஂ ச பீட்யதே | தத்ராதஃஶோதநஂ ஸேகஃ ஸர்பிஷா ரக்தமோக்ஷணம் ||௭௪|| அதாப்யுபரி வித்தே து கஷ்டா ருக் ஸம்ப்ரவர்ததே | தத்ர கோஷ்ணேந ஹவிஷா பரிஷேகஃ ப்ரஶஸ்யதே ||௭௫|| ஶூலாஶ்ருராகாஸ்த்வத்யர்தமதோவேதேந பிச்சிலஃ | ஶலாகாமநு சாஸ்ராவஸ்தத்ர பூர்வசிகித்ஸிதம் ||௭௬|| ராகாஶ்ருவேதநாஸ்தம்பஹர்ஷாஶ்சாதிவிகட்டிதே | ஸ்நேஹஸ்வேதௌ ஹிதௌ தத்ர ஹிதஂ சாப்யநுவாஸநம் ||௭௭|| தோஷஸ்த்வதோऽபகஷ்டோऽபி தருணஃ புநரூர்த்வகஃ | குர்யாச்சுக்லாருணஂ நேத்ரஂ தீவ்ரருங்நஷ்டதர்ஶநம் ||௭௮|| மதுரைஸ்தத்ர ஸித்தேந கதேநாக்ஷ்ணஃ ப்ரஸேசநம் | ஶிரோபஸ்திஂ ச தேநைவ தத்யாந்மாஂஸைஶ்ச போஜநம் ||௭௯||

இதாநீமஸ்தாநவேதாத் ஸங்க்ஷேபேண வ்யாபதமபிதாய விஸ்தரேணாபி வ்யாபதோ நிர்திஶந்நாஹ- அபாங்கேத்யாதி| தத்ர சிகித்ஸாமாஹ- தத்ரோபநாஹமித்யாதி| சிகித்ஸாமாஹ- தத்ராத இத்யாதி| அதஃஶோதநஂ விரேகஃ, ரக்தமோக்ஷணமத்ர ஜலௌகோபிஃ| அதேத்யாதி| கஷ்டா தீவ்ரா| சிகித்ஸாமாஹ- தத்ர கோஷ்ணேநேத்யாதி| ஶூலேத்யாதி| அநு ஶலாகாஂ ஶலாகாயா அநந்தரமேவேத்யர்தஃ| சிகித்ஸாமாஹ- தத்ரேத்யாதி| பூர்வசிகித்ஸிதஂ ஸ்த்ரீஸ்தந்யயஷ்ட்யாஹ்வேத்யாதிகம்| ஹர்ஷோ ரோமாஞ்சப்ராயோ வேதநாவிஶேஷஃ, அதிவிகட்டிதே அதிசாலிதே| சிகித்ஸாமாஹ- ஸ்நேஹஸ்வேதாவித்யாதி| தருணோ லிங்கநாஶமப்ராப்தஃ| சிகித்ஸாமாஹ- மதுரைரித்யாதி| மதுரைஃ யஷ்டீமதுகாதிபிஃ தேநைவ யஷ்டீமதுகாதிஸித்தேநைவ||௭௩-௭௯||

Adhikarana 65 (80) · Śloka 80

தோஷஸ்து ஸஞ்ஜாதபலோ கநஃ ஸம்பூர்ணமண்டலஃ | ப்ராப்ய நஶ்யேச்சலாகாக்ரஂ தந்வப்ரமிவ மாருதம் ||௮௦||

தோஷஸ்து ஸஞ்ஜாதேத்யாதி||௮௦||

Adhikarana 66 (81) · Śloka 81

மூர்தாபிகாதவ்யாயாமவ்யவாயவமிமூர்ச்சநைஃ | தோஷஃ ப்ரத்யேதி கோபாச்ச வித்தோऽதிதருணஶ்ச யஃ ||௮௧||

நிர்லிகிதஸ்யாபி தோஷஸ்ய புநராவத்திகாரணாந்யாஹ- மூர்தாபிகாதேத்யாதி| ப்ரத்யேதி ஆகச்சதி| தருணோ லிங்கநாஶமப்ராப்தஃ||௮௧||

Adhikarana 67 (82) · Śloka 83

ஶலாகா கர்கஶா ஶூலஂ, கரா தோஷபரிப்லுதிம் | வ்ரணஂ விஶாலஂ ஸ்தூலாக்ரா, தீக்ஷ்ணா ஹிஂஸ்யாதநேகதா ||௮௨|| ஜலாஸ்ராவஂ து விஷமா, க்ரியாஸங்கமதாஸ்திரா | கரோதி ... |௮௩|

துஷ்டஶலாகாஜநிதவ்யாபதமாஹ- ஶலாகேத்யாதி| தோஷபரிப்லுதிஃ தோஷஸ்ய ஸமந்தாதாகமநம்| ஹிஂஸ்யாதநேகதேதி அநேகப்ரகாரஂ க்ஷதஂ கரோதீத்யர்தஃ| விஷமா கஶஸ்தூலா| அஸ்திரா வத்தா முக்தா | ‘கரோதி’ இதி பதமந்தே நிர்திஷ்டத்வாத் ஸர்வத்ர ஸம்பத்யதே||௮௨||-

Adhikarana 68 (83-84) · Śloka 85

... வர்ஜிதா தோஷைஸ்தஸ்மாதேபிர்ஹிதா பவேத் ||௮௩|| அஷ்டாங்குலாயதா மத்யே ஸூத்ரேண பரிவேஷ்டிதா | அங்குஷ்டபர்வஸமிதா வக்த்ரயோர்முகுலாகதிஃ ||௮௪|| தாம்ராயஸீ ஶாதகும்பீ ஶலாகா ஸ்யாதநிந்திதா |௮௫|

வர்ஜிதேத்யாதி| ஏபிர்தோஷைரநந்தரோக்தைஃ கர்கஶாதிபிர்விரஹிதா| ஹிதா கார்யகாரிணீ| ஶாதகும்பீ ஸுவர்ணமயீ||௮௩-௮௪||-

Adhikarana 69 (85-86) · Śloka 86

ராகஃ ஶோபோऽர்புதஂ சோஷோ புத்புதஂ ஶூகராக்ஷிதா ||௮௫|| அதிமந்தாதயஶ்சாந்யே ரோகாஃ ஸ்யுர்வ்யததோஷஜாஃ | அஹிதாசாரதோ வாऽபி யதாஸ்வஂ தாநுபாசரேத் ||௮௬||

இதாநீஂ துஷ்டவ்யதாஹாராசாரஜாந் ரோகாநாஹ- ராக இத்யாதி| சோஷ ஆசூஷ்யத இவ வேதநாவிஶேஷஃ| புத்புதஂ புத்புதாகாரோ மாஂஸநிர்கமஃ| ஶூகராக்ஷிதா அதோதஷ்டித்வம்| தத்ர சிகித்ஸிதமாஹ- யதாஸ்வமித்யாதி| யதாஸ்வஂ யதாத்மீயஂ, யதாதோஷமித்யர்தஃ||௮௫-௮௬||

Adhikarana 70 (87-94) · Śloka 94

ருஜாயாமக்ஷிராகே வா யோகாந் பூயோ நிபோத மே | கைரிகஂ ஸாரிவா தூர்வா யவபிஷ்டஂ கதஂ பயஃ ||௮௭|| ஸுகாலேபஃ ப்ரயோஜ்யோऽயஂ வேதநாராகஶாந்தயே | மதுபஷ்டைஸ்திலைர்வாऽபி ஸித்தார்தகஸமாயுதைஃ ||௮௮|| மாதுலுங்கரஸோபேதைஃ ஸுகாலேபஸ்ததர்தகத் | பயஸ்யாஸாரிவாபத்ரமஞ்ஜிஷ்டாமதுகைரபி ||௮௯|| அஜாக்ஷீராந்விதைர்லேபஃ ஸுகோஷ்ணஃ பத்ய உச்யதே | தாருபத்மகஶுண்டீபிரேவமேவ கதோऽபி வா ||௯௦|| த்ராக்ஷாமதுககுஷ்டைர்வா தத்வத் ஸைந்தவஸஂயுதைஃ | ரோத்ரஸைந்தவமத்வீகாமதுகைர்வாऽப்யஜாபயஃ ||௯௧|| ஶதஂ ஸேகே ப்ரயோக்தவ்யஂ ருஜாராகநிவாரணம் | மதுகோத்பலகுஷ்டைர்வா த்ராக்ஷாலாக்ஷாஸிதாயுதைஃ | ஸஸைந்தவைஃ ஶதஂ க்ஷீரஂ ருஜாராகநிபர்ஹணம் ||௯௨|| ஶதாவரீபதக்பர்ணீமுஸ்தாமலகபத்மகைஃ | ஸாஜக்ஷீரைஃ ஶதஂ ஸர்பிர்தாஹஶூலநிபர்ஹணம் ||௯௩|| வாதக்நஸித்தே பயஸி ஸித்தஂ ஸர்பிஶ்சதுர்குணே | காகோல்யாதிப்ரதீவாபஂ தத்யுஞ்ஜ்யாத் ஸர்வகர்மஸு ||௯௪||

இதாநீஂ கர்கஶஶலாகாஜநிதே ஶூலே ததா துஷ்டவ்யதஜே ச ரோகே சிகித்ஸாமுத்திஶந்நாஹ- ருஜாயாமித்யாதி| நிபோத ஜாநீஹி| ஸாரிவா உத்பலஸாரிவா| மதுபஷ்டைரித்யாதி| ஸித்தார்தகஃ ஸர்ஷபஃ| ததர்தகத் வேதநாராகநாஶகத்| பயஸ்யேத்யாதி| பயஸ்யா அர்கபுஷ்பீ, க்ஷீரகாகோலீத்யந்யே| பத்ரஂ பத்ரகம்| தாருபத்மகேத்யாதி| ஏவமேவேதி அஜாக்ஷீராந்விதைஃ தாருபத்மகாதிபிஃ லேபஃ கார்யஃ; தத்வத்த்ராக்ஷாதிபிரபி| ரோத்ரஸைந்தவேத்யாதி| வாதக்நாநி பத்ரதார்வாதீநி| ஸர்வகர்மஸு நஸ்யாலேபநாதிஷு||௮௭-௯௪||

Adhikarana 71 (95) · Śloka 95

ஶாம்யத்யேவஂ ந சேச்சூலஂ ஸ்நிக்தஸ்விந்நஸ்ய மோக்ஷயேத் | ததஃ ஸிராஂ தஹேத்வாऽபி மதிமாந் கீர்திதஂ யதா ||௯௫||

ஏவமப்யஶாம்யதி ஶூலே கிஂ குர்யாதித்யாஹ- ஶாம்யத்யேவமித்யாதி| ஸிராऽத்ர ஔபநாஸிகா ஆபாங்க்யா லாலாட்யா வா| ந கேவலஂ ஸிராஂ மோக்ஷயேத் தஹேத்வா| கீர்திதஂ யதேதி ‘ப்ரூலலாடஶங்கப்ரதேஶேஷு தஹேத்’ இத்யாதிவாக்யேந||௯௫||

Adhikarana 72 (96-99) · Śloka 99

தஷ்டேரதஃ ப்ரஸாதார்தமஞ்ஜநே ஶணு மே ஶுபே | மேஷஶங்கஸ்ய புஷ்பாணி ஶிரீஷதவயோரபி ||௯௬|| ஸுமநாயாஶ்ச புஷ்பாணி முக்தா வைதூர்யமேவ ச | அஜாக்ஷீரேண ஸம்பிஷ்ய தாம்ரே ஸப்தாஹமாவபேத் ||௯௭|| ப்ரவிதாய ச தத்வர்தீர்யோஜயேச்சாஞ்ஜநே பிஷக் | ஸ்ரோதோஜஂ வித்ருமஂ பேநஂ ஸாகரஸ்ய மநஃஶிலாம் ||௯௮|| மரிசாநி ச தத்வர்தீஃ காரயேச்சாபி பூர்வவத் | தஷ்டிஸ்தைர்யார்தமேதத்து விதத்யாதஞ்ஜநே ஹிதம் ||௯௯||

ஸிராவ்யதேநாப்யவஶிஷ்டதோஷகலுஷிதாயா தஷ்டேஃ ப்ரஸாதநார்தமஞ்ஜநே ஆஹ- தஷ்டேரத இத்யாதி| ஸுமநா ஜாதீ| ஆவபேத் ப்ரதிக்ஷிபேத்| ஸ்ரோதோஜஂ ஸௌவீராஞ்ஜநஂ வித்ருமஂ ப்ரவாலம்| மேஷஶங்கஸ்யேத்யாத்யேகஂ, ஸ்ரோதோஜமித்யாதி த்விதீயம்||௯௬-௯௯||

Adhikarana 73 (100) · Śloka 100

பூயோ வக்ஷ்யாமி முக்யாநி விஸ்தரேணாஞ்ஜநாநி ச | கல்பே நாநாப்ரகாராணி தாந்யபீஹ ப்ரயோஜயேத் ||௧௦௦||

பூய இத்யாதி| கல்பே க்ரியாகல்பே||௧௦௦||

Adhikarana puShpikA · Śloka 17

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ராந்தர்கதே ஶாலாக்யதந்த்ரே தஷ்டிகதரோகவிஜ்ஞாநீயோ நாம ஸப்ததஶோऽத்யாயஃ ||௧௭||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாமுத்தரதந்த்ராந்தர்கதே ஶாலாக்யதந்த்ரே ஸப்ததஶோऽத்யாயஃ||௧௭||