Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ ദൃഷ്ടിഗതരോഗവിജ്ഞാനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातो दृष्टिगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
സര്വഗതരോഗവിജ്ഞാനീയാനന്തരം ദൃഷ്ടിഗതരോഗാണാം പാരിശേഷ്യാദാരമ്ഭോ യുക്ത ഇത്യത ആഹ- അഥാത ഇത്യാദി||൧-൨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
മസൂരദലമാത്രാം തു പഞ്ചഭൂതപ്രസാദജാമ് | ഖദ്യോതവിസ്ഫുലിങ്ഗാഭാമിദ്ധാം തേജോഭിരവ്യയൈഃ ||൩|| ആവൃതാം പടലേനാക്ഷ്ണോര്ബാഹ്യേന വിവരാകൃതിമ് | ശീതസാത്മ്യാം നൃണാം ദൃഷ്ടിമാഹുര്നയനചിന്തകാഃ ||൪||
मसूरदलमात्रां तु पञ्चभूतप्रसादजाम् | खद्योतविस्फुलिङ्गाभामिद्धां तेजोभिरव्ययैः ||३|| आवृतां पटलेनाक्ष्णोर्बाह्येन विवराकृतिम् | शीतसात्म्यां नृणां दृष्टिमाहुर्नयनचिन्तकाः ||४||
🔊 Audio coming soon
താം ച ദൃഷ്ടിം ചികിത്സാര്ഥം പ്രമാണാകാരസ്വലക്ഷണൈര്നിര്ദിശന്നാഹ- മസൂരേത്യാദി| മസൂരദലമാത്രാമിതി മസൂരദലപ്രമാണാമിത്യര്ഥഃ| പഞ്ചഭൂതപ്രസാദജാമിതി പഞ്ചഭൂതാനാം ധാമഭൂതാത് സാരാജ്ജാതാമിത്യര്ഥഃ| പഞ്ചഭൂതമധ്യേ ഏകസ്യ പ്രാധാന്യമാഹ- ഇദ്ധാം തേജോഭിരവ്യയൈരിതി; ഏതേന തേജോമയീ ദൃഷ്ടിരിത്യുക്തമ്| ഖദ്യോതവിസ്ഫുലിങ്ഗാഭാമിതി ഖദ്യോതോ ജ്യോതിരിങ്ഗണഃ, വിസ്ഫുലിങ്ഗഃ സുക്ഷ്മോऽഗ്നികണഃ; ഖദ്യോതവിസ്ഫുലിങ്ഗൌ തൈജസാവപി യഥാ ന ദഹതസ്തഥാ ദൃഷ്ടിരപി ന ദഹതി| യദി സാ ഖദ്യോതാദിസദൃശീ തര്ഹി ദിവാകരപ്രകാശാദ്രൂപഗ്രഹണേന ന ഭവിതവ്യമിത്യാഹ- അവ്യയൈരിതി|- അവ്യയൈഃ ഉപചയാപചയരഹിതൈസ്തേജോഭിര്വിശിഷ്ടാ| തസ്യ ദൃഷ്ടേഃ കുതോ ഭാസ്വരതാ ന ദൃശ്യത ഇത്യാഹ- ആവൃതാം പടലേനാക്ഷ്ണോര്ബാഹ്യേനേതി; ആവൃതാമ് ആച്ഛാദിതാം, ബാഹ്യേന തേജോ ജലാശ്രിതേന| യദ്യപി ബാഹ്യപടലാവൃതത്വാദ്ദൃഷ്ടേ രൂപഗ്രഹണസാമര്ഥ്യോപഘാതഃ പ്രാപ്തഃ, തഥാऽപി പടലസ്യാത്യന്താച്ഛത്വാദ്ദ്രോമകൂപവിവരാന്തരത്വാച്ച തേജഃപരമാണൂനാം ബഹിശ്ചരത്വേ രൂപഗ്രഹണസാമര്ഥ്യം ദൃഷ്ടേര്നോപഹന്യത ഇത്യാഹ- വിവരാകൃതിമിതി|- വിവരം ഛിദ്രം തസ്യേവാകൃതിര്യസ്യാഃ സാ തഥാ താം, ന തു സാക്ഷാത്തത്ര ഛിദ്രമസ്തി| വിവരാകാരവചനേന പുനര്മൃദുതൈവോക്താ, ന പുനഃ സര്വഥാ ശുഷിരത്വം; തഥാ ച സതി പടലാനാം പ്രതിപാദിതാനാമപ്യനുപപത്തിഃ സ്യാത്| ദൃഷ്ടേഃ പടലചതുഷ്ടയേऽപി രൂപഗ്രഹണസാമര്ഥ്യമനുമാതവ്യം, കാലകാസ്ഥ്യാശ്രിതാഭ്യന്തരപടലമപി ഗതേ ദോഷേ രൂപഗ്രഹണവികൃതിലക്ഷണസ്യ തിമിരസ്യോക്തേഃ| ശീതസാത്മ്യാമിതി| നനു ശീതേന തേജോऽഭിഹന്യതേ തത് കഥം ശീതേന സാത്മ്യം? ഉച്യതേ- പൃഥഗ്വ്യവസ്ഥിതയോര്ജലാഗ്ന്യോര്വിരോധോ, ന പുനഃ സഹോത്പന്നയോരേകകാര്യയോഃ; പ്രഭാവാദ്വാ ജലാന്തര്ഗതമപ്യേതത്തേജോ നോപഹന്യതേ||൩-൪||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
രോഗാംസ്തദാശ്രയാന് ഘോരാന് ഷട് ച ഷട് ച പ്രചക്ഷ്മഹേ | പടലാനുപ്രവിഷ്ടസ്യ തിമിരസ്യ ച ലക്ഷണമ് ||൫||
रोगांस्तदाश्रयान् घोरान् षट् च षट् च प्रचक्ष्महे | पटलानुप्रविष्टस्य तिमिरस्य च लक्षणम् ||५||
🔊 Audio coming soon
പ്രമാണാദിഭിശ്ചികിത്സോപയോഗിഭിര്ദൃഷ്ടിമഭിധായ തദാശ്രയരോഗോപവര്ണനാര്ഥം പടലചതുഷ്ടയപ്രവിഷ്ടതിമിരലക്ഷണോപദേശാര്ഥം ച പ്രതിപാദയന്നാഹ- രോഗാനിത്യാദി| തദാശ്രയാന് ദൃഷ്ട്യാശ്രയാനിത്യര്ഥഃ| ഷട് ച ഷട് ചേതി ദ്വാദശേത്യര്ഥഃ||൫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 7
സിരാഭിരഭിസമ്പ്രാപ്യ വിഗുऽഭ്യന്തരേ ഭൃശമ് | പ്രഥമേ പടലേ ദോഷോ യസ്യ ദൃഷ്ടൌ വ്യവസ്ഥിതഃ ||൬|| അവ്യക്താനി സ രൂപാണി സര്വാണ്യേവ പ്രപശ്യതി |൭|
सिराभिरभिसम्प्राप्य विगुऽभ्यन्तरे भृशम् | प्रथमे पटले दोषो यस्य दृष्टौ व्यवस्थितः ||६|| अव्यक्तानि स रूपाणि सर्वाण्येव प्रपश्यति |७|
🔊 Audio coming soon
പ്രഥമപടലഗതസ്യ തിമിരാരമ്ഭകദോഷസ്യ സമ്പ്രാപ്തിലേശപൂര്വകം ലക്ഷണമാഹ- സിരാഭിരിത്യാദി| അഭിസമ്പ്രാപ്യ സമ്യഗ്ഗത്വാ| വിഗുണോ ദുഷ്ടഃ| അഭ്യന്തരേ സര്വാഭ്യന്തരേ കാലകാസ്ഥ്യാശ്രിതേ പ്രഥമപടലേ| സ പുരുഷഃ| ‘സര്വാണ്യേവ പ്രപശ്യതി’ ഇത്യത്ര ‘കദാചിദഥ പശ്യതി’ ഇതി പഞ്ജികാകാരഃ പഠതി വ്യാഖ്യാനയതി ച- കദാചിന്ന സര്വകാലമ്| ഏതേന സ്ഥാനവിശേഷാദ്ദോഷസ്യാല്പബലവത്തോക്താ, തദുത്തരേഷു ക്രമാത് ബലവത്ത്വമിതി| താന്യവ്യക്തരൂപാണ്യപി വക്ഷ്യമാണരൂപഭ്രമണാരുണവര്ണാദിയുക്താനി വാതേന, തഥാ പിത്തേനാദിത്യഖദ്യോതാദീനി നീലപീതവര്ണാനി, ഏവം കഫേന സിതവര്ണാനി, രക്തേന രക്തവര്ണാനി, സന്നിപാതേന വിചിത്രാണി| ഏവം ദ്വിതീയാദിപടലേഷ്വപി വ്യാഖ്യേയമ്||൬||-
Adhikarana 5 (7-10) · Śloka 10
ദൃഷ്ടിര്ഭൃശം വിഹ്വലതി ദ്വിതീയം പടലം ഗതേ ||൭|| മക്ഷികാ മശകാന് കേശാഞ്ജാലകാനി ച പശ്യതി | മണ്ഡലാനി പതാകാംശ്ച മരീചീഃ കുണ്ഡലാനി ച ||൮|| പരിപ്ലവാംശ്ച വിവിധാന് വര്ഷമഭ്രം തമാംസി ച | ദൂരസ്ഥാന്യപി രൂപാണി മന്യതേ ച സമീപതഃ ||൯|| സമീപസ്ഥാനി ദൂരേ ച ദൃഷ്ടേര്ഗോചരവിഭ്രമാത് | യത്നവാനപി ചാത്യര്ഥം സൂചീപാശം ന പശ്യതി ||൧൦||
दृष्टिर्भृशं विह्वलति द्वितीयं पटलं गते ||७|| मक्षिका मशकान् केशाञ्जालकानि च पश्यति | मण्डलानि पताकांश्च मरीचीः कुण्डलानि च ||८|| परिप्लवांश्च विविधान् वर्षमभ्रं तमांसि च | दूरस्थान्यपि रूपाणि मन्यते च समीपतः ||९|| समीपस्थानि दूरे च दृष्टेर्गोचरविभ्रमात् | यत्नवानपि चात्यर्थं सूचीपाशं न पश्यति ||१०||
🔊 Audio coming soon
ദ്വിതീയപടലഗതദോഷലക്ഷണമാഹ- ദൃഷ്ടിരിത്യാദി| ദ്വിതീയം പടലം മേദഃശ്രിതമ്| ഭൃശമിതി യാദൃശീ പ്രഥമേ പടലേ തതോऽധികം വിഹ്വലീഭവതി| വിഹ്വലത്വമാഹ- മക്ഷികാ മശകാനിത്യാദി| മക്ഷികാദീനാമഭാവേऽപി തിമിരാരമ്ഭകദ്വിതീയപടലാശ്രിതദോഷപ്രഭാവേണ മക്ഷികാദീനി യഥാദോഷവര്ണാനി പശ്യതി| ജാലകാനി ജന്തുലാലാവിരചിതജാലകാകാരാണി, മണ്ഡലാനി വര്തുലരൂപാണി| പതാകാഃ ധ്വജാന്| മരീചീഃ മൃഗതൃഷ്ണാഃ| കുണ്ഡലാനി കര്ണകുണ്ഡലാനി| പരിപ്ലവാംശ്ചേതി നക്ഷത്രാദീനാം ഗതീഃ| വിവിധാന് ഊര്ധ്വാധസ്തിര്യഗ്ഗമനേന കൃഷ്ണപീതശുക്ലവര്ണദര്ശനേന വാ നാനാപ്രകാരാന്| വര്ഷം വൃഷ്ടിമ്| അസദ്രൂപഗ്രഹണേ വിഹ്വലത്വം പ്രതിപാദ്യ സദ്രൂപഗ്രഹണേऽപി ദേശാപരിജ്ഞാനേ ദൃശോര്വിഹ്വലത്വം പ്രതിപാദയന്നാഹ- ദൂരസ്ഥാനീത്യാദി| ഗോചരവിഭ്രമാത് ഇന്ദ്രിയാര്ഥവിഭ്രമാത്||൭-൧൦||
Adhikarana 6 (11-14) · Śloka 15
ഊര്ധ്വം പശ്യതി നാധസ്താത്തൃതീയം പടലം ഗതേ | മഹാന്ത്യപി ച രൂപാണി ച്ഛാദിതാനീവ വാസസാ ||൧൧|| കര്ണനാസാക്ഷിയുക്താനി വിപരീതാനി വീക്ഷതേ | യഥാദോഷം ച രജ്യേത ദൃഷ്ടിര്ദോഷേ ബലീയസി ||൧൨|| അധഃസ്ഥിതേ സമീപസ്ഥം ദൂരസ്ഥം ചോപരിസ്ഥിതേ | പാര്ശ്വസ്ഥിതേ തഥാ ദോഷേ പാര്ശ്വസ്ഥാനി ന പശ്യതി ||൧൩|| സമന്തതഃ സ്ഥിതേ ദോഷേ സങ്കുലാനീവ പശ്യതി | ദൃഷ്ടിമധ്യഗതേ ദോഷേ സ ഏകം മന്യതേ ദ്വിധാ ||൧൪|| ദ്വിധാസ്ഥിതേ ത്രിധാ പശ്യേദ്ബഹുധാ ചാനവസ്ഥിതേ | തിമിരാഖ്യഃ സ വൈ ദോഷഃ... |൧൫|
ऊर्ध्वं पश्यति नाधस्तात्तृतीयं पटलं गते | महान्त्यपि च रूपाणि च्छादितानीव वाससा ||११|| कर्णनासाक्षियुक्तानि विपरीतानि वीक्षते | यथादोषं च रज्येत दृष्टिर्दोषे बलीयसि ||१२|| अधःस्थिते समीपस्थं दूरस्थं चोपरिस्थिते | पार्श्वस्थिते तथा दोषे पार्श्वस्थानि न पश्यति ||१३|| समन्ततः स्थिते दोषे सङ्कुलानीव पश्यति | दृष्टिमध्यगते दोषे स एकं मन्यते द्विधा ||१४|| द्विधास्थिते त्रिधा पश्येद्बहुधा चानवस्थिते | तिमिराख्यः स वै दोषः... |१५|
🔊 Audio coming soon
തൃതീയപടലഗതദോഷലക്ഷണമാഹ- ഊര്ധ്വമിത്യാദി| തൃതീയം പടലം മാംസാശ്രിതമ്| ഊര്ധ്വം പശ്യതീതി ആലോകസഹായത്വേന ദൃശ ഊര്ധ്വമുപലമ്ഭോ നാധസ്താത്| വിപരീതാനി കര്ണാദിഹീനാനി| യഥാദോഷം ചേതി സാമര്ഥ്യാന്മാംസസ്ഥിതശോണിതസഹായേന ബലവത്തരദോഷേണ ദൃഷ്ടൌ രാഗ ഉത്പദ്യത ഇത്യര്ഥഃ| അത ഏവ പ്രഥമദ്വിതീയപടലയോഃ ശോണിതാഭാവാദ്രാഗാഭാവഃ| അധഃസ്ഥിതേ ദൃഷ്ടിമണ്ഡലാധോഭാഗസ്ഥിതേ ദോഷേ ഇത്യര്ഥഃ| സങ്കുലാനീവേതി മിശ്രീഭൂതാനീവ വസ്തുരൂപാണി പശ്യതി| ദ്വിധാ സ്ഥിതേ ‘ദോഷേ’ ഇതി ശേഷഃ| അനവസ്ഥിതേ ചഞ്ചലേ ദോഷേ| തിമിരാഖ്യഃ തിമിരസഞ്ജ്ഞഃ, രാഗപ്രാപ്തസ്യ ച തിമിരസ്യ ‘കാച’ ഇതി സഞ്ജ്ഞാ||൧൧-൧൪||-
Adhikarana 7 (15-17) · Śloka 17
... ചതുര്ഥം പടലം ഗതഃ ||൧൫|| രുണദ്ധി സര്വതോ ദൃഷ്ടിം ലിങ്ഗനാശഃ സ ഉച്യതേ | തസ്മിന്നപി തമോഭൂതേ നാതിരൂഢേ മഹാഗദേ ||൧൬|| ചന്ദ്രാദിത്യൌ സനക്ഷത്രാവന്തരീക്ഷേ ച വിദ്യുതഃ | നിര്മലാനി ച തേജാംസി ഭ്രാജിഷ്ണൂനി ച പശ്യതി ||൧൭||
... चतुर्थं पटलं गतः ||१५|| रुणद्धि सर्वतो दृष्टिं लिङ्गनाशः स उच्यते | तस्मिन्नपि तमोभूते नातिरूढे महागदे ||१६|| चन्द्रादित्यौ सनक्षत्रावन्तरीक्षे च विद्युतः | निर्मलानि च तेजांसि भ्राजिष्णूनि च पश्यति ||१७||
🔊 Audio coming soon
ചതുര്ഥപടലഗതദോഷലക്ഷണമാഹ- സ ഇത്യാദി| സ ഏവ തിമിരാഖ്യഃ, ചതുര്ഥം പടലം തേജോജലാശ്രിതം പ്രാപ്തോ യദാ സര്വതോ ദൃഷ്ടിം രുണദ്ധി തദാ ലിങ്ഗനാശ ഉച്യത ഇതി സമ്ബന്ധഃ| ലിങ്ഗനാശ ഇതി ലിങ്ഗം ചക്ഷുരിന്ദ്രിയശക്തിഃ, തസ്യ നാശോ യസ്മിന് സ ലിങ്ഗനാശോ ദോഷഃ| തത്രാപ്യല്പേഷു ദോഷേഷു കേഷാഞ്ചിദ്വസ്തുവിശേഷാണാമുപലമ്ഭോ ഭവതീതി ദര്ശയന്നാഹ- തസ്മിന്നിതി| തസ്മിന് ലിങ്ഗനാശേ| തമോഭൂതേ ഇതി അത്ര ഭൂതശബ്ദ ഉപമാനേ| നാതിരുഢേ നാതിവൃദ്ധേ| മഹാഗദേ പ്രധാനേന്ദ്രിയതിരോഭാവകത്വാത്| നിര്മലാനി ച തേജാംസി അഗ്ന്യാദീനി, ഭ്രാജിഷ്ണൂനി അന്യാന്യപി ദീപ്തിമന്തി യാനി വസ്തൂനി താനി പശ്യതീത്യര്ഥഃ||൧൫-൧൭||
Adhikarana 8 (18) · Śloka 18
സ ഏവ ലിങ്ഗനാശസ്തു നീലികാകാചസഞ്ജ്ഞിതഃ |൧൮|
स एव लिङ्गनाशस्तु नीलिकाकाचसञ्ज्ञितः |१८|
🔊 Audio coming soon
തസ്യൈവ ലിങ്ഗനാശസ്യാപരം സഞ്ജ്ഞാദ്വയം പ്രതിപാദയന്നാഹ- സ ഏവേത്യാദി| നീലികാവിശേഷിതാ കാചസഞ്ജ്ഞാ സഞ്ജാതാ യസ്യ സ തഥാ| കാചസഞ്ജ്ഞാ ച തൃതീയേऽപി പടലേ രാഗിതിമിരസ്യ രാഗോത്പത്തിദ്വാരേണ സൂചിതാ| ഏതേന കാചത്വാത് പടലദ്വയഗതയോരപി ദോഷയോഃ ഷട്ത്വം ന തു ദ്വാദശത്വമ്| അസ്യാഗ്രേ കിചിത് ‘യന്മയസ്തന്മയാനി’ ഇത്യാദിപാഠമാപാതനികാപൂര്വകം പഠന്തി, സ ചാഭാവാന്ന ലിഖിതഃ|൧൮|-
Adhikarana 9 (18) · Śloka 19
തത്ര വാതേന രൂപാണി ഭ്രമന്തീവ സ പശ്യതി ||൧൮|| ആവിലാന്യരുണാഭാനി വ്യാവിദ്ധാനി ച മാനവഃ |൧൯|
तत्र वातेन रूपाणि भ्रमन्तीव स पश्यति ||१८|| आविलान्यरुणाभानि व्याविद्धानि च मानवः |१९|
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം തേഷു പടലേഷു ക്രമേണ വാതാദിദേഷാരബ്ധസ്യ തിമിരസ്യ ലിങ്ഗാനി ദര്ശയന്നാഹ- വാതേനേത്യാദി| ആവിലാനി സമലാനി, അരുണാഭാനി ഈഷദ്രക്താനി| വ്യാവിദ്ധാനി വക്രാണി||൧൮||-
Adhikarana 10 (19) · Śloka 20
പിത്തേനാദിത്യഖദ്യോതശക്രചാപതഡിദ്ഗുണാന് ||൧൯|| ശിഖിബര്ഹവിചിത്രാണി നീലകൃഷ്ണാനി പശ്യതി |൨൦|
पित्तेनादित्यखद्योतशक्रचापतडिद्गुणान् ||१९|| शिखिबर्हविचित्राणि नीलकृष्णानि पश्यति |२०|
🔊 Audio coming soon
പിത്തജതിമിരലക്ഷണമാഹ- പിത്തേനേത്യാദി| ഖദ്യോതോ ജ്യോതിരിങ്ഗണഃ| ശക്രചാപമ് ഇന്ദ്രധനുഃ, തഡിദ്ഗുണോ വിദ്യുല്ലതാ, ശിഖിബര്ഹഃ മയൂരപിച്ഛഃ||൧൯||-
Adhikarana 11 (20-21) · Śloka 22
കഫേന പശ്യേദ്രൂപാണി സ്നിഗ്ധാനി ച സിതാനി ച ||൨൦|| ഗൌരചാമരഗൌരാണി ശ്വേതാഭ്രപ്രതിമാനി ച | പശ്യേദസൂക്ഷ്മാണ്യത്യര്ഥം വ്യഭ്രേ ചൈവാഭ്രസമ്പ്ലവമ് ||൨൧|| സലിലപ്ലാവിതാനീവ പരിജാഡ്യാനി മാനവഃ |൨൨|
कफेन पश्येद्रूपाणि स्निग्धानि च सितानि च ||२०|| गौरचामरगौराणि श्वेताभ्रप्रतिमानि च | पश्येदसूक्ष्माण्यत्यर्थं व्यभ्रे चैवाभ्रसम्प्लवम् ||२१|| सलिलप्लावितानीव परिजाड्यानि मानवः |२२|
🔊 Audio coming soon
ശ്ലേഷ്മജതിമിരലക്ഷണമാഹ- കഫേനേത്യാദി| ഗൌരചാമരഗൌരാണീതി ശ്വേതചാമരവച്ഛുക്ലാനി| സിതാനി ചേതി സുധൌതശുക്ലവസ്ത്രസദൃശാനി| അസൂക്ഷ്മാണി സ്ഥൂലാനി| വ്യഭ്രേ വിഗതഘനേ | അഭ്രസമ്പ്ലവം മേഘാനാം സര്വതോ ഗമനമ്| സലിലപ്ലാവിതാനീവ പരിജാഡ്യാനീതി സര്വതഃ സലിലപ്ലവനേനേവ ശുക്ലാനി സ്തിമിതാനി ച രൂപാണി പശ്യതി||൨൦-൨൧||-
Adhikarana 12 (22) · Śloka 23
തഥാ രക്തേന രക്താനി തമാംസി വിവിധാനി ച ||൨൨|| ഹരിതശ്യാവകൃഷ്ണാനി ധൂമധൂമ്രാണി ചേക്ഷതേ |൨൩|
तथा रक्तेन रक्तानि तमांसि विविधानि च ||२२|| हरितश्यावकृष्णानि धूमधूम्राणि चेक्षते |२३|
🔊 Audio coming soon
രക്തജതിമിരലക്ഷണമാഹ- തഥേത്യാദി| ധൂമധൂമ്രാണി ധൂമവേഷ്ടിതാനീവ| യദ്യപി തിമിരസ്യ രക്താന്തര്ഗതദോഷജന്യത്വാദ്രക്തജസഞ്ജ്ഞാ ന സ്യാത്, തഥാऽപി രക്തബാഹുല്യാദുപചാരാദ്വാ രക്തജവ്യപദേശഃ||൨൨||-
Adhikarana 13 (23-24) · Śloka 24
സന്നിപാതേന ചിത്രാണി വിപ്ലുതാനി ച പശ്യതി ||൨൩|| ബഹുധാ വാ ദ്വിധാ വാऽപി സര്വാണ്യേവ സമന്തതഃ | ഹീനാധികാങ്ഗാന്യഥവാ ജ്യോതീംഷ്യപി ച പശ്യതി ||൨൪||
सन्निपातेन चित्राणि विप्लुतानि च पश्यति ||२३|| बहुधा वा द्विधा वाऽपि सर्वाण्येव समन्ततः | हीनाधिकाङ्गान्यथवा ज्योतींष्यपि च पश्यति ||२४||
🔊 Audio coming soon
സന്നിപാതജതിമിരലക്ഷണമാഹ- സന്നിപാതേനേത്യാദി| ചിത്രാണി നാനാവര്ണാനി വിപ്ലുതാനി സര്വതോऽവകീര്ണാനി| ബഹുധാ ബഹുത്വം ഗതാനി, ദ്വിധാ ദ്വിത്വം ഗതാനി, സര്വാണ്യേവ യാവദ്ദ്രഷ്ടവ്യാനി രൂപാണി| ഹീനാധികാങ്ഗാനീതി ന കേവലം തൃതീയേ പടലേ ഹീനാധികാങ്ഗാനി പശ്യതി സന്നിപാതേന പുനഃ പടലാന്തരേऽപി ഹീനാധികാങ്ഗാനി പശ്യതി| ജ്യോതീംഷി താരകാണി||൨൩-൨൪||
Adhikarana 14 (25) · Śloka 26
പിത്തം കുര്യാത് പരിമ്ലായി മൂര്ച്ഛിതം രക്തതേജസാ | പീതാ ദിശസ്തഥോദ്യന്തമാദിത്യമിവ പശ്യതി ||൨൫|| വികീര്യമാണാന് ഖദ്യോതൈര്വൃക്ഷാംസ്തേജോഭിരേവ ച |൨൬|
पित्तं कुर्यात् परिम्लायि मूर्च्छितं रक्ततेजसा | पीता दिशस्तथोद्यन्तमादित्यमिव पश्यति ||२५|| विकीर्यमाणान् खद्योतैर्वृक्षांस्तेजोभिरेव च |२६|
🔊 Audio coming soon
നനു വാതപിത്തകഫശോണിതസന്നിപാതൈഃ പഞ്ചഭിഃ പഞ്ചതിമിരാണാം ചോത്തരാവസ്ഥാസു കാചലിങ്ഗനാശസഞ്ജ്ഞേ കൃതേ, കാചാശ്ച ഷട് വ്യാഖ്യേയാ ഇതി തേഷാം ഷട്ത്വോപപത്തിഹേതുഭൂതഷഷ്ഠപരിമ്ലായിതിമിരകഥനായ, തഥാ പരിമ്ലായിതിമിരാക്രാന്തസ്യ പുംസോ യാദൃശം രൂപഗ്രഹണം ഭവതി താദൃഗ്രൂപകഥനായ ച പ്രാഹ- പിത്തമിത്യാദി| മൂര്ച്ഛിതം സംയുക്തം, രക്തതേജസാ രക്തപ്രസാദേന; അന്യേ തു രക്താര്ഥം തേജോ രക്തതേജഃ, തേന മൂര്ച്ഛിതം; ഏതേന രക്താര്ഥം പരിണമ്യമാനരസേന സംയുക്തമിത്യര്ഥഃ| ഈദൃശേ ച വ്യാഖ്യാനേ നാമാന്വയഃ സങ്ഗച്ഛതേ| യഥാ പരിമ്ലായീ ക്ഷയീ കഥ്യതേ തഥാ ച വക്ഷ്യതി,- ‘ദോഷക്ഷയാത് കദാചിത് സ്യാത് സ്വയം തത്ര ച ദര്ശനമ്’ ഇതി, തച്ച ക്ഷയിത്വം ലങ്ഘനാദിഭിരുപബൃംഹകരസക്ഷയാത് പിത്തക്ഷയാച്ചോപപദ്യതേ| രക്തജപക്ഷേ രക്തക്ഷയോപപത്തിര്നാസ്തി| കേചിത് ‘രക്തതേജസാ’ ഇത്യത്ര ‘ഭക്തതേജസാ’ ഇതി പഠന്തി, വ്യാഖ്യാനയന്തി ച- ഭക്തതേജസാ ആഹാരപ്രസാദേന രസാഖ്യേനേത്യര്ഥഃ| അത്ര സാത്യകിപ്രഭൃതീനാം മതാനുലോമേന രക്തമൂര്ച്ഛിതം പിത്തം ഹ്യപീത്യവഗന്തവ്യമ്| തഥാ ച രാഗകഥനപ്രസ്താവേ സാത്യകിഃ- “പിത്തരക്തോത്ഥിതാ പീതാശ്ചിത്രിതാഃ സന്നിപാതജാഃ”- ഇതി| ഏക ഏവാസൌ പരിമ്ലായീ രോഗോऽരാഗപ്രാപ്തഃ സന് തിമിരാഖ്യഃ, രാഗപ്രാപ്തസ്തു കാചാഖ്യഃ, സ ഏവ കിഞ്ചിദ്ദര്ശനനാശകാരീ ലിങ്ഗനാശഃ| സര്വാണ്യേവ തിമിരാണി പ്രഥമദ്വിതീയപടലഗതാനി സാധ്യാനി; തൃതീയപടലഗതാനി രാഗപ്രാപ്ത്യാ കാചാഖ്യാനി ഭവന്തി, തദാ യാപ്യാനി||൨൫||-
Adhikarana 15 (26) · Śloka 26
വക്ഷ്യാമി ഷഡ്വിധം രാഗൈര്ലിങ്ഗനാശമതഃ പരമ് ||൨൬||
वक्ष्यामि षड्विधं रागैर्लिङ्गनाशमतः परम् ||२६||
🔊 Audio coming soon
തൃതീയരാഗിതിമിരസ്യ കാചാഖ്യാം പ്രാപ്തസ്യ ലിങ്ഗനാശസ്യ ച രാഗേണൈവ സങ്ഖ്യാഷട്ത്വം നിര്ദിശന്നാഹ- വക്ഷ്യാമീത്യാദി| ഷഡ്വിധം ഷഡ്ഭേദഭിന്നമ്| തൃതീയപടലഗതം കാചാഖ്യാം പ്രാപ്തം തിമിരമിതി ശേഷഃ| രാഗൈഃ വക്ഷ്യമണൈഃ അരുണാദിഭിഃ| ലിങ്ഗനാശമതഃ പരമിതി കാചാഖ്യതിമിരകഥനാനന്തരം ലിങ്ഗനാശമപി ഷഡ്വിധം വക്ഷ്യാമി||൨൬||
Adhikarana 16 (27) · Śloka 27
രാഗോऽരുണോ മാരുതജഃ പ്രദിഷ്ടഃ പിത്താത് പരിമ്ലായ്യഥവാऽപി നീലഃ | കഫാത് സിതഃ ശോണിതജസ്തു രക്തഃ സമസ്തദോഷോऽഥ വിചിത്രരൂപഃ ||൨൭||
रागोऽरुणो मारुतजः प्रदिष्टः पित्तात् परिम्लाय्यथवाऽपि नीलः | कफात् सितः शोणितजस्तु रक्तः समस्तदोषोऽथ विचित्ररूपः ||२७||
🔊 Audio coming soon
താനേവാരുണാദികാന് രാഗാനാഹ- രാഗ ഇത്യാദി| പരിമ്ലായീ പീത ഇത്യര്ഥഃ| അരുണാദിരാഗൈഃ പഞ്ചഭിസ്താവത് പഞ്ച കാചാ ജ്ഞേയാഃ, ഷഷ്ഠഃ കാചശ്ച പരിമ്ലായീ രോഗഃ പരം രാഗപ്രാപ്തഃ| അസ്യ ച പീതവര്ണതാ സാത്യകിവചനാദവഗന്തവ്യാ| ഏവം ഷട് കാചാഃ കഥിതാഃ||൨൭||
Adhikarana 17 (28) · Śloka 29
രക്തജം മണ്ഡലം ദൃഷ്ടൌ സ്ഥൂലകാചാനലപ്രഭമ് | പരിമ്ലായിനി രോഗേ സ്യാന്മ്ലായ്യാനീലം ച മണ്ഡലമ് ||൨൮|| ദോഷക്ഷയാത് കദാചിത് സ്യാത്സ്വയം തത്ര ച ദര്ശനമ് |൨൯|
रक्तजं मण्डलं दृष्टौ स्थूलकाचानलप्रभम् | परिम्लायिनि रोगे स्यान्म्लाय्यानीलं च मण्डलम् ||२८|| दोषक्षयात् कदाचित् स्यात्स्वयं तत्र च दर्शनम् |२९|
🔊 Audio coming soon
അത്ര പിത്താത് പരിമ്ലായീത്യുക്തം തസ്യ ച ലക്ഷണമനുക്തം വക്തുമാഹ- രക്തജമിത്യാദി| രക്തജം രക്തപ്രസാദാജ്ജാതം രക്തതേജസാ ജാതം വാ| സ്ഥൂലകാചാനലപ്രഭമിതി ബാഹുല്യേന സ്ഥൂലകാചാഭം, വര്ണേനാനലപ്രഭമ്| അന്യേ തു ‘അരുണം മണ്ഡലം ദൃഷ്ടൌ സ്ഥൂലകാചാരുണപ്രഭം’ ഇതി പഠന്തി വ്യാഖ്യാനയന്തി ച- അരുണമ് അരുണവര്ണം| കീദൃശമരുണമിത്യാഹ- സ്ഥൂലകാചാരുണപ്രഭമിതി|- സ്ഥൂലകാചസ്യേവാരുണാ പ്രഭാ യസ്യ തത്തഥാ| ഏഷ പാഠഃ പഞ്ജികയാ ദൂഷിതഃ| മ്ലായി ക്ഷയി| ആനീലമിതി ഈഷന്നീലമ്| അനലപ്രഭത്വേന ച പീതത്വമുക്തമേവ, തസ്മാത് കിഞ്ചിന്നീലപീതമിത്യര്ഥഃ| അന്യേ തു ‘മ്ലായീനീലമ്’ ഇതി പഠന്തി, വ്യാഖ്യാനയന്തി ച- മ്ലായീനീലം പീതനീലമിത്യര്ഥഃ| തത്ര പീതം രസമൂര്ച്ഛിതപിത്തജനിതം, നീലം പുനഃ രക്തമൂര്ച്ഛിതപിത്തജമ്| അത്ര തൃതീയപടലസ്ഥേ രാഗേ ദോഷവ്യാധി(പ്തി)വശാദ്രാഗസ്യ മണ്ഡലാകാരതൈവ, ന തു ലേ(രേ)ഖാദിപ്രകാരത്വമിതി നിയമാര്ഥം പുനര്മണ്ഡലഗ്രഹണമിതി| ദോഷക്ഷയാദിത്യാദി കര്മക്ഷയാദ്ദോഷക്ഷയേ സഞ്ജാതേ കദാചിദാകസ്മികം തത്ര പരിമ്ലായിനി രോഗേ ദര്ശനം സ്യാദിത്യേകേ; അന്യേ തു പിത്തസമ്മൂര്ച്ഛാകരരസസങ്ക്ഷയാത് ക്ഷീണേ ദോഷേ തത്ര കദാചിദ്ദര്ശനം സ്യാദിതി വ്യാഖ്യാം കുര്വന്തീതി| അയം യാപ്യഃ||൨൮||-
Adhikarana 18 (29-33) · Śloka 33
അരുണം മണ്ഡലം വാതാച്ചഞ്ചലം പരുഷം തഥാ ||൨൯|| പിത്താന്മണ്ഡലമാനീലം കാംസ്യാഭം പീതമേവ വാ | ശ്ലേഷ്മണാ ബഹലം സ്നിഗ്ധം ശങ്ഖകുന്ദേന്ദുപാണ്ഡുരമ് ||൩൦|| ചലത്പദ്മപലാശസ്ഥഃ ശുക്ലോ ബിന്ദുരിവാമ്ഭസഃ | സങ്കുചത്യാതപേऽത്യര്ഥം ഛായായാം വിസ്തൃതോ ഭവേത് ||൩൧|| മൃദ്യമാനേ ച നയനേ മണ്ഡലം തദ്വിസര്പതി | പ്രവാലപദ്മപത്രാഭം മണ്ഡലം ശോണിതാത്മകമ് ||൩൨|| ദൃഷ്ടിരാഗോ ഭവേച്ചിത്രോ ലിങ്ഗനാശേ ത്രിദോഷജേ | യഥാസ്വം ദോഷലിങ്ഗാനി സര്വേഷ്വേവ ഭവന്തി ഹി ||൩൩||
अरुणं मण्डलं वाताच्चञ्चलं परुषं तथा ||२९|| पित्तान्मण्डलमानीलं कांस्याभं पीतमेव वा | श्लेष्मणा बहलं स्निग्धं शङ्खकुन्देन्दुपाण्डुरम् ||३०|| चलत्पद्मपलाशस्थः शुक्लो बिन्दुरिवाम्भसः | सङ्कुचत्यातपेऽत्यर्थं छायायां विस्तृतो भवेत् ||३१|| मृद्यमाने च नयने मण्डलं तद्विसर्पति | प्रवालपद्मपत्राभं मण्डलं शोणितात्मकम् ||३२|| दृष्टिरागो भवेच्चित्रो लिङ्गनाशे त्रिदोषजे | यथास्वं दोषलिङ्गानि सर्वेष्वेव भवन्ति हि ||३३||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം കാചാഖ്യാം പ്രാപ്തസ്യ തിമിരസ്യ രാഗേണ ഷട്ത്വം പ്രതിപാദ്യ, ഷഡ്വിധം ലിങ്ഗനാശമതഃ പരം വക്ഷ്യാമീതി യദുക്തം തദേവ ഷഡ്വിധത്വം മണ്ഡലരാഗഭേദേന വിവൃണ്വന്നാഹ- അരുണമിത്യാദി| പരുഷം ഖരസ്പര്ശമ്| ആനീലമ് ഈഷന്നീലം, കാംസ്യാഭമ് ആപാണ്ഡുപീതമ്| ബഹലം സ്ഥൂലമ്| ശുക്ലോ ബിന്ദുരിവാമ്ഭസ ഇത്യസ്യാഗ്രേ കേചിത് ‘സങ്കുചത്യാതപേऽത്യര്ഥം ഛായായാം വിസ്തൃതോ ഭവേത്’ ഇതി പഠന്തി| ലിങ്ഗനാശേऽപി പൂര്വോക്തവാതാദിരൂപഭ്രമണാരുണവര്ണാദിദോഷലിങ്ഗം ജ്ഞേയമിതി ദര്ശയിതുമാഹ- യഥാസ്വമിത്യാദി| യഥാസ്വം ദോഷലിങ്ഗാനീതി പൂര്വോക്തവാതാദിതിമിരാണാം രൂപഭ്രണാദിലക്ഷണാനീത്യര്ഥഃ| ഏഷു ലിങ്ഗനാശേഷു കേവലശ്ലേഷ്മജലിങ്ഗനാശം വിഹായാന്യേ ലിങ്ഗനാശാ അസാധ്യാഃ| അത്ര കിഞ്ചിദ്ദര്ശനാവസ്ഥാം പ്രാപ്തഃ പരിമ്ലായ്യേവ രോഗഃ ഷഷ്ഠോ ലിങ്ഗനാശോ ജ്ഞേയഃ| ഏവം ഷഡ് ലിങ്ഗനാശാ ഉക്താഃ||൨൯-൩൩||
Adhikarana 19 (34) · Śloka 35
ഷഡ് ലിങ്ഗനാശാഃ ഷഡിമേ ച രോഗാ ദൃഷ്ട്യാശ്രയാഃ ഷട് ച ഷഡേവ ച സ്യുഃ | തഥാ നരഃ പിത്തവിദഗ്ധദൃഷ്ടിഃ കഫേന ചാന്യസ്ത്വഥ ധൂമദര്ശീ ||൩൪|| യോ ഹ്രസ്വജാഡ്യോ(ത്യോ) നകുലാന്ധതാ ച ഗമ്ഭീരസഞ്ജ്ഞാ ച തഥൈവ ദൃഷ്ടിഃ |൩൫|
षड् लिङ्गनाशाः षडिमे च रोगा दृष्ट्याश्रयाः षट् च षडेव च स्युः | तथा नरः पित्तविदग्धदृष्टिः कफेन चान्यस्त्वथ धूमदर्शी ||३४|| यो ह्रस्वजाड्यो(त्यो) नकुलान्धता च गम्भीरसञ्ज्ञा च तथैव दृष्टिः |३५|
🔊 Audio coming soon
രാഗൈരരുണാദികൈഃ ഷഡ്വിധം ലിങ്ഗനാശമഭിധായാപരാന് പിത്തവിദഗ്ധദൃഷ്ട്യാദികാന് ഷഡേവ നിര്ദിശന്നാഹ- ഷഡിത്യാദി| ഷഡ്ലിങ്ഗനാശാ ഇതി ‘വക്ഷ്യാമി ഷഡ്വിധം രാഗൈര്ലിങ്ഗനാശമതഃ പരം’ ഇത്യനൈനേവ ലിങ്ഗനാശാനാം ഷട്ത്വേ പ്രാപ്തേ പുനഃ ഷഡിതി യത്സങ്ഖ്യാകരണം തന്നിയമാര്ഥം, തേന തിമിരകാചലിങ്ഗനാശാനാം പൃഥക് സങ്ഖ്യാകരണം ന ഗണനീയം; ഏതേനൈതദുക്തം ഭവതി- ഷഡ് ലിങ്ഗനാശാഃ, ഷഡിമേ ച രോഗാ വക്ഷ്യമാണാഃ പിത്തവിദഗ്ധദൃഷ്ട്യാദയഃ, ഏവം ദൃഷ്ട്യാശ്രയാ ദ്വാദശ| ഷഡിമേ ച രോഗാ ഇതി വക്ഷ്യമാണാഃ പിത്തവിദഗ്ധദൃഷ്ട്യാദയഃ| ദൃഷ്ട്യാശ്രയാഃ ഷട് ച ഷഡേവ സ്യുരിതി അത്രാപി പൂര്വശങ്കയാ ഷഡേവേതി പരസ്മാന്നിയമയതി; ദ്വാദശൈവ ദൃഷ്ട്യാശ്രയാ രോഗാ ഭവേയുരിത്യര്ഥഃ| കേ തേ പിത്തവിദഗ്ധദൃഷ്ട്യാദയഃ ഷഡിത്യാഹ- തഥേത്യാദി| തഥാശബ്ദോ ഭിന്നക്രമേ, കഫേന ചാന്യ ഇത്യത്ര സമ്ബധ്യതേ; തേന കഫേനാപി വിദഗ്ധദൃഷ്ടിരന്യ ഇത്യര്ഥഃ||൩൪||-
Adhikarana 20 (35-36) · Śloka 37
പിത്തേന ദുഷ്ടേന ഗതേന ദൃഷ്ടിം പീതാ ഭവേദ്യസ്യ നരസ്യ ദൃഷ്ടിഃ ||൩൫|| പീതാനി രൂപാണി ച മന്യതേ യഃ സ മാനവഃ പിത്തവിദഗ്ധദൃഷ്ടിഃ | പ്രാപ്തേ തൃതീയം പടലം തു ദോഷേ ദിവാ ന പശ്യേന്നിശി വീക്ഷതേ ച ||൩൬|| (രാത്രൌ സ ശീതാനുഗൃഹീതദൃഷ്ടിഃ പിത്താല്പഭാവാദപി താനി പശ്യേത്) |൩൭|
पित्तेन दुष्टेन गतेन दृष्टिं पीता भवेद्यस्य नरस्य दृष्टिः ||३५|| पीतानि रूपाणि च मन्यते यः स मानवः पित्तविदग्धदृष्टिः | प्राप्ते तृतीयं पटलं तु दोषे दिवा न पश्येन्निशि वीक्षते च ||३६|| (रात्रौ स शीतानुगृहीतदृष्टिः पित्ताल्पभावादपि तानि पश्येत्) |३७|
🔊 Audio coming soon
പിത്തവിദഗ്ധദൃഷ്ടേര്ലക്ഷണമാഹ- പിത്തേനേത്യാദി| ദൃഷ്ടേന വൃദ്ധേന| നിശി വീക്ഷതേ ചേതി രാത്രൌ ശീതോപകൃതദൃഷ്ടിത്വാത് പിത്താഭാവഃ, അതോ രാത്രൌ രൂപദര്ശനമ്| സാധ്യോऽയമ്||൩൫-൩൬||-
Adhikarana 21 (38) · Śloka 38
തഥാ നരഃ ശ്ലേഷ്മവിദഗ്ധദൃഷ്ടിസ്താന്യേവ ശുക്ലാനി ഹി മന്യതേ തു ||൩൭|| ത്രിഷു സ്ഥിതോല്പഃ പടലേഷു ദോഷോ നക്താന്ധ്യമാപാദയതി പ്രസഹ്യ | ദിവാ സ സൂര്യാനുഗൃഹീതചക്ഷുരിക്ഷേത രൂപാണി കഫാല്പഭാവാത് ||൩൮||
तथा नरः श्लेष्मविदग्धदृष्टिस्तान्येव शुक्लानि हि मन्यते तु ||३७|| त्रिषु स्थितोल्पः पटलेषु दोषो नक्तान्ध्यमापादयति प्रसह्य | दिवा स सूर्यानुगृहीतचक्षुरिक्षेत रूपाणि कफाल्पभावात् ||३८||
🔊 Audio coming soon
കഫവിദഗ്ധദൃഷ്ടേര്ലക്ഷണമാഹ- നര ഇത്യാദി| കഫേന ദുഷ്ടേന ഗതേന ദൃഷ്ടിം സിതാ ഭവേദ്യസ്യ നരസ്യ ദൃഷ്ടിരിതി തഥാശബ്ദാര്ഥഃ| താന്യേവ രൂപാണി| അയമപി സാധ്യഃ||൩൮||
Adhikarana 22 (39) · Śloka 39
ശോകജ്വരായാസശിരോഭിതാപൈരഭ്യാഹതാ യസ്യ നരസ്യ ദൃഷ്ടിഃ | സധൂമകാന് പശ്യതി സര്വഭാവാംസ്തം ധൂമദര്ശീതി വദന്തി രോഗമ് ||൩൯||
शोकज्वरायासशिरोभितापैरभ्याहता यस्य नरस्य दृष्टिः | सधूमकान् पश्यति सर्वभावांस्तं धूमदर्शीति वदन्ति रोगम् ||३९||
🔊 Audio coming soon
ധൂമദര്ശിനോ ലക്ഷണമാഹ- ശോകേത്യാദി| ശിരോഭിതാപഃ ശിരോവ്യഥാ| അയം പിത്തജഃ സാധ്യശ്ച||൩൯||
Adhikarana 23 (40) · Śloka 40
സ ഹ്രസ്വജാഡ്യോ ദിവസേഷു കൃച്ഛ്രാദ്ധ്രസ്വാനി രൂപാണി ച യേന പശ്യേത് |൪൦|
स ह्रस्वजाड्यो दिवसेषु कृच्छ्राद्ध्रस्वानि रूपाणि च येन पश्येत् |४०|
🔊 Audio coming soon
ഹ്രസ്വജാഡ്യലക്ഷണമാഹ - സ ഇത്യാദി| സ പുരുഷഃ| യേന വികാരേണ| അത്ര ദിവസേഷു പശ്യേദിതി വചനാദ്രാത്രൌ ന പശ്യതീത്യവഗമ്യതേ| കേചിത്തു ‘രാത്രൌ ച ശീതാനുഗൃഹീതദൃഷ്ടിഃ പിത്താല്പഭാവാദപി താനി പശ്യേത്’ ഇതി പഠന്തി; തച്ചാസങ്ഗതം, അസ്യ നക്താന്ധതാജനകത്വാത്| തഥാ ച വിദേഹഃ,- “നക്തമന്ധാസ്തു ചത്വാരോ യേ പുരസ്താത് പ്രകീര്തിതാഃ| തേഷാമസാധ്യോ നകുലോ ഹ്രസ്വജാഡ്യ(ത്യ)സ്തഥൈവ ച”- ഇതി| അത്ര ച ദൃഷ്ടിമധ്യഗതഃ പീതോ രാഗോ ജ്ഞേയഃ| അസ്യ പടലചതുഷ്ടയാശ്രിതപിത്തപ്രഭവത്വാദസാധ്യത്വമ്|൪൦|-
Adhikarana 24 (40) · Śloka 41
വിദ്യോതതേ യേന നരസ്യ ദൃഷ്ടിര്ദോഷാഭിപന്നാ നകുലസ്യ യദ്വത് ||൪൦|| ചിത്രാണി രൂപാണി ദിവാ സ പശ്യേത് സ വൈ വികാരോ നകുലാന്ധ്യസഞ്ജ്ഞഃ |൪൧|
विद्योतते येन नरस्य दृष्टिर्दोषाभिपन्ना नकुलस्य यद्वत् ||४०|| चित्राणि रूपाणि दिवा स पश्येत् स वै विकारो नकुलान्ध्यसञ्ज्ञः |४१|
🔊 Audio coming soon
നകുലാന്ധ്യലക്ഷണമാഹ- വിദ്യോതത ഇത്യാദി| ദോഷാഭിപന്നാ ദോഷൈര്വ്യാപ്താ| ചിത്രാണി സര്വദോഷവര്ണാനി| ദിവാ സ പശ്യേദിതി വചനാദ്രാത്രൌ ന പശ്യതീത്യവഗമ്യതേ| സര്വജോऽസാധ്യശ്ച||൪൦||-
Adhikarana 25 (41) · Śloka 42
ദൃഷ്ടിര്വിരൂപാ ശ്വസനോപസൃഷ്ടാ സങ്കുച്യതേऽഭ്യന്തരതശ്ച യാതി ||൪൧|| രുജാവഗാഢാ ച തമക്ഷിരോഗം ഗമ്ഭീരികേതി പ്രവദന്തി തജ്ജ്ഞാഃ |൪൨|
दृष्टिर्विरूपा श्वसनोपसृष्टा सङ्कुच्यतेऽभ्यन्तरतश्च याति ||४१|| रुजावगाढा च तमक्षिरोगं गम्भीरिकेति प्रवदन्ति तज्ज्ञाः |४२|
🔊 Audio coming soon
ഗമ്ഭീരികായാ ലക്ഷണമാഹ- ദൃഷ്ടിരിത്യാദി| വിരൂപാ വികൃതരൂപാ| ശ്വസനോപസൃഷ്ടാ വാതോപദ്രുതാ| രുജാവഗാഢാ തീവ്രവേദനാ| ഇയമപ്യസാധ്യാ||൪൧||-
Adhikarana 26 (42) · Śloka 43
ബാഹ്യൌ പുനര്ദ്വാവിഹ സമ്പ്രദിഷ്ടൌ നിമിത്തതശ്ചാപ്യനിമിത്തതശ്ച ||൪൨|| നിമിത്തതസ്തത്ര ശിരോഭിതാപാജ്ജ്ഞേയസ്ത്വഭിഷ്യന്ദനിദര്ശനൈശ്ച |൪൩|
बाह्यौ पुनर्द्वाविह सम्प्रदिष्टौ निमित्ततश्चाप्यनिमित्ततश्च ||४२|| निमित्ततस्तत्र शिरोभितापाज्ज्ञेयस्त्वभिष्यन्दनिदर्शनैश्च |४३|
🔊 Audio coming soon
ഹേതുഭേദേന ബാഹ്യൌ നിര്ദിശന്നാഹ- ബാഹ്യാവിത്യാദി| ബഹിര്ഭവൌ ബാഹ്യൌ; യദ്യപി പ്രാക്സൂത്രേ സങ്ക്ഷേപേണോപദിഷ്ടൌ തഥാऽപി പുനരിഹ നിമിത്താനിമിത്തഭേദദ്വയേന സമ്യക് പ്രകര്ഷാന്നിര്ദിഷ്ടാവിത്യര്ഥഃ| തത്ര സനിമിത്തം ദര്ശയന്നാഹ- നിമിത്തത ഇത്യാദി| തത്ര തയോര്മധ്യേ, ശിരോഭിതാപാദ് വിഷപുഷ്പഗന്ധസ്പൃഷ്ടപവനസമ്പര്കജാതാത്, അഭിഷ്യന്ദനിദര്ശനൈരിതി അഭിഷ്യന്ദലക്ഷണൈരിത്യര്ഥഃ| അയമസാധ്യഃ||൪൨||-
Adhikarana 27 (43-44) · Śloka 44
സുരര്ഷിഗന്ധര്വമഹോരഗാണാം സന്ദര്ശനേനാപി ച ഭാസ്വരാണാമ് ||൪൩|| ഹന്യേത ദൃഷ്ടിര്മനുജസ്യ യസ്യ സ ലിങ്ഗനാശസ്ത്വനിമിത്തസഞ്ജ്ഞഃ | തത്രാക്ഷി വിസ്പഷ്ടമിവാവഭാതി വൈദൂര്യവര്ണാ വിമലാ ച ദൃഷ്ടിഃ ||൪൪||
सुरर्षिगन्धर्वमहोरगाणां सन्दर्शनेनापि च भास्वराणाम् ||४३|| हन्येत दृष्टिर्मनुजस्य यस्य स लिङ्गनाशस्त्वनिमित्तसञ्ज्ञः | तत्राक्षि विस्पष्टमिवावभाति वैदूर्यवर्णा विमला च दृष्टिः ||४४||
🔊 Audio coming soon
അനിമിത്തം ദര്ശയന്നാഹ- സുരര്ഷീത്യാദി| അനിമിത്ത ഇതി അനുപലഭ്യമാനവിശിഷ്ടസുരാദിദര്ശനനിമിത്തഃ| ദൃഷ്ടിഃ ദര്ശനമ്| ലിങ്ഗനാശ ഇതി ദര്ശനനാശ ഇത്യര്ഥഃ| അയമപ്യസാധ്യഃ| തസ്യൈവാനിമിത്തസ്യ ലക്ഷണമാഹ- തത്രേത്യാദി| തത്ര അനിമിത്തസഞ്ജ്ഞകേ| വിസ്പഷ്ടമിവ വിശേഷേണ പ്രസന്നമിവ| വൈദൂര്യവര്ണാ പ്രകൃതിവര്ണേത്യര്ഥഃ| വിമലേതി വിഗതാസ്തിമിരകാചാദയോ മലാ യസ്യാം സാ തഥാ| ഏതൌ സനിമിത്താനിമിത്തൌ സര്വഗതാവപി ദര്ശനനാശകരത്വാദനുക്താവപി ദൃഷ്ട്യാശ്രിതൌ കഥിതൌ, അതോ ന സങ്ഖ്യാതിരേകഃ||൪൩-൪൪||
Adhikarana 28 (45) · Śloka 45
വിദീര്യതേ സീദതി ഹീയതേ വാ നൃണാമഭീഘാതഹതാ തു ദൃഷ്ടിഃ ||൪൫||
विदीर्यते सीदति हीयते वा नृणामभीघातहता तु दृष्टिः ||४५||
🔊 Audio coming soon
ആഗന്തുപ്രസ്താവാദപരമഭിഘാതജമാഹ- വിദീര്യത ഇത്യാദി| സീദതി അവസാദം യാതി| ഏഷ ബാഹ്യനിമിത്തത്വാത് സന്നിപാതാന്തര്ഭൂതഃ||൪൫||
Adhikarana 29 (46) · Śloka 46
ഇത്യേതേ നയനഗതാ മയാ വികാരാഃ സങ്ഖ്യാതാഃ പൃഥഗിഹ ഷട് ച സപ്തതിശ്ച | ഏതേഷാം പൃഥഗിഹ വിസ്തരേണ സര്വം വക്ഷ്യേऽഹം തദനു ചികിത്സിതം യഥാവത് ||൪൬||
इत्येते नयनगता मया विकाराः सङ्ख्याताः पृथगिह षट् च सप्ततिश्च | एतेषां पृथगिह विस्तरेण सर्वं वक्ष्येऽहं तदनु चिकित्सितं यथावत् ||४६||
🔊 Audio coming soon
സമുദായസങ്ഖ്യാമാഹ- ഇത്യേത ഇത്യാദി| സങ്ഖ്യാതാഃ സമ്യഗാഖ്യാതാഃ, സമ്യഗ്ഗണിതാ വാ| ഇഹ ശാലാക്യേ| പുനഃ ഷട്സപ്തതിസങ്ഖ്യാകാരണം നിയമാര്ഥം; തേന ഷട്സപ്തതിരേവ| ഏതേന കരാലാദിപ്രോക്താ സങ്ഖ്യാ നിരാകൃതാ||൪൬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലാക്യതന്ത്രേ ദൃഷ്ടിഗതരോഗവിജ്ഞാനീയോ നാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ ||൭||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे दृष्टिगतरोगविज्ञानीयो नाम सप्तमोऽध्यायः ||७||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലാക്യതന്ത്രേ സപ്തമോऽധ്യായഃ||൭||