Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਹਿਕ੍ਕਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातो हिक्काप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਛਰ੍ਦਿਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤੁਲ੍ਯਸਙ੍ਖ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਤਿਪਯਨਿਦਾਨਸਾਮ੍ਯਾਚ੍ਚ ਹਿਕ੍ਕਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਂ ਪ੍ਰਤਿਜਾਨੀਤੇ,- ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
ਵਿਦਾਹਿਗੁਰੁਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਰੂਕ੍ਸਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਭੋਜਨੈਃ | ਸ਼ੀਤਪਾਨਾਸਨਸ੍ਥਾਨਰਜੋਧੂਮਾਨਿਲਾਨਲੈਃ ||੩|| ਵ੍ਯਾਯਾਮਕਰ੍ਮਭਾਰਾਧ੍ਵਵੇਗਾਘਾਤਾਪਤਰ੍ਪਣੈਃ | ਆਮਾਦੋਸਾਭਿਘਾਤਸ੍ਤ੍ਰੀਕ੍ਸਯਦੋਸਪ੍ਰਪੀਡਨੈਃ ||੪|| ਵਿਸਮਾਸ਼ਨਾਧ੍ਯਨਸ਼ਨੈਸ੍ਤਥਾ ਸਮਸ਼ਨੈਰਪਿ | ਹਿਕ੍ਕਾ ਸ਼੍ਵਾਸਸ਼੍ਚ ਕਾਸਸ਼੍ਚ ਨਣਾਂ ਸਮੁਪਜਾਯਤੇ ||੫||
विदाहिगुरुविष्टम्भिरूक्षाभिष्यन्दिभोजनैः | शीतपानासनस्थानरजोधूमानिलानलैः ||३|| व्यायामकर्मभाराध्ववेगाघातापतर्पणैः | आमादोषाभिघातस्त्रीक्षयदोषप्रपीडनैः ||४|| विषमाशनाध्यनशनैस्तथा समशनैरपि | हिक्का श्वासश्च कासश्च नृणां समुपजायते ||५||
🔊 Audio coming soon
ਹਿਕ੍ਕਾਯਾ ਨਿਦਾਨਮਾਹ- ਵਿਦਾਹਿਗੁਰੁਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਦਾਹ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਹਿਕ੍ਕਾਦਯਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਇਤ੍ਯਨ੍ਵਯਃ| ਵਿਦਾਹੀਨਿ ਮਰੀਚਸਰ੍ਸਪਮਦ੍ਯਪ੍ਰਭਤੀਨਿ| ਗੁਰੂਣਿ ਗੁਣਤਃ ਪਾਕਤਸ਼੍ਚ| ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੀਨਿ ਕਰੀਰਪ੍ਰਭਤੀਨਿ| ਰੂਕ੍ਸਾਣਿ ਚਣਕਾਦੀਨਿ| ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀਨਿ ਅਭਿਮੁਖੇਨ ਸ੍ਯਨ੍ਦਿਤੁਂ ਸ਼ੀਲਂ ਯੇਸਾਂ ਤਾਨਿ, ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਸ਼ੀਲਾਨਿ ਮਤ੍ਸ੍ਯਮਾਸਫਾਣਿਤਾਦੀਨਿ| ਸ਼ੀਤਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪਾਨਾਦਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਰਜੋ ਧੂਲਿਃ, ਸਾ ਚ ਧੂਮਵਨ੍ਨਾਸਾਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਤ੍ ਕਾਰਣਮ੍| ਵ੍ਯਾਯਾਮਕਰ੍ਮ ਧਨੁਰਾਕਰ੍ਸਣਾਦਿਵ੍ਯਾਪਾਰਃ| ਵੇਗਾਘਾਤੋ ਵੇਗਧਾਰਣਮ੍| ਅਪਤਰ੍ਪਣਮ੍ ਅਨਸ਼ਨਾਦਿ| ਪ੍ਰਪੀਡਨਸ਼ਬ੍ਦ ਆਮਦੋਸਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਅਮਦੋਸਃ “ਊਸ੍ਮਣੋਲ੍ਪਬਲਤ੍ਵੇਨ ਧਾਤੁਮਾਦ੍ਯਮਪਾਚਿਤਮ੍| ਦੁਸ੍ਟਮਾਮਾਸ਼ਯਗਤਂ ਰਸਮਾਮਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ”- ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣਃ| ਕਾਸਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤੋਪਿ ਏਕਨਿਦਾਨਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਪੁਨਰਭਿਹਿਤ ਇਤਿ||੩-੫||
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਵਾਯਰੁਦੇਤਿ ਸਸ੍ਵਨੋ ਯਕਤ੍ਪ੍ਲਿਹਾਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਮੁਖਾਦਿਵਾਕ੍ਸਿਪਨ੍ | ਸ ਘੋਸਵਾਨਾਸ਼ੁ ਹਿਨਸ੍ਤ੍ਯਸੂਨ੍ ਯਤਸ੍ਤਤਸ੍ਤੁ ਹਿਕ੍ਕੇਤਿ ਭਿਸਗ੍ਭਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ||੬||
मुहुर्मुहुर्वायरुदेति सस्वनो यकृत्प्लिहान्त्राणि मुखादिवाक्षिपन् | स घोषवानाशु हिनस्त्यसून् यतस्ततस्तु हिक्केति भिषग्भिरुच्यते ||६||
🔊 Audio coming soon
ਹਿਕ੍ਕਾਨਾਂ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਨਿਰੁਕ੍ਤਿਂ ਚਾਹ- ਮੁਹੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਯੁਰਤ੍ਰ ਸੋਦਾਨਃ ਪ੍ਰਾਣ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰੁਦੇਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੇਤਿ| ਸਸ੍ਵਨਃ ਸ਼ਬ੍ਦਵਾਨ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਤਿਮੇਵ ਵਿਸ਼ਿਨਸ੍ਟਿ- ਯਕਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਪ੍ਲੀਹ੍ਨੋ ਹ੍ਰਸ੍ਵੇਕਾਰਤ੍ਵਂ ਛਨ੍ਦੋਨੁਰੋਧਾਤ੍| ਮੁਖਾਦਿਤਿ ਲ੍ਯਬ੍ਲੋਪੇ ਪਞ੍ਚਮੀ, ਤੇਨ ਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹਾਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਮੁਖਮਾਨੀਯ ਨਿਃਕ੍ਸਿਪਨ੍ ਨਿਃਸਾਰਯਨ੍ਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮੁਖਾਦਿਵੇਤ੍ਯਾਦਿ ਮੁਖਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰਾਣੋਦਕਾਨ੍ਨਵਾਹੀਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਲਭ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ,- ‘ਪ੍ਰਾਣੋਦਕਾਨ੍ਨਵਾਹੀਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਵਿਕਤੋਨਿਲਃ’ ਇਤਿ| ਸ ਘੋਸਵਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਹਿਕ੍ਕਾਨਿਰੁਕ੍ਤਿਃ| ਯਤਃ ਸ ਵਾਯੁਃ ਘੋਸਵਾਨ੍ ਸਨ੍ ਆਸ਼ੁ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਸੂਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਹਿਨਸ੍ਤਿ ਤਤੋ ਬੁਧੈਃ ‘ਹਿਕ੍ਕਾ’ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਸਸ੍ਵਨ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਗਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਘੋਸਵਾਨਿਤ੍ਯਭਿਧਾਨਂ ਨਿਰੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਹਿਕ੍ਕੇਤਿ ਨਿਰੁਕ੍ਤੌ ਪਸੋਦਰਾਦਿਤ੍ਵਾਦ੍ਰੂਪਸਿਦ੍ਧਿਃ| ਹਿਗ੍ ਇਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਕਾਯਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਾਯਤੇ ਇਤਿ ‘ਹਿਕ੍ਕਾ’ ਇਤਿ ਸ਼ਾਬ੍ਦਿਕਾਃ||੬||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
ਅਨ੍ਨਜਾਂ ਯਮਲਾਂ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਂ ਗਮ੍ਭੀਰਾਂ ਮਹਤੀਂ ਤਥਾ | ਵਾਯੁਃ ਕਫੇਨਾਨੁਗਤਃ ਪਞ੍ਚ ਹਿਕ੍ਕਾਃ ਕਰੋਤਿ ਹਿ ||੭||
अन्नजां यमलां क्षुद्रां गम्भीरां महतीं तथा | वायुः कफेनानुगतः पञ्च हिक्काः करोति हि ||७||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਸਾਂ ਭੇਦਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਂ ਚਾਹ- ਅਨ੍ਨਜਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਯੁਃ ਕਫੇਨਾਨੁਗਤਃ ਸਨ੍ ਅਨ੍ਨਜਾਦਿਭੇਦੇਨ ਪਞ੍ਚ ਹਿਕ੍ਕਾਃ ਕਰੋਤਿ| ਯਮਲੈਵ ਚਰਕੇ ਵ੍ਯਪੇਤੇਤਿ ਨਾਮ੍ਨਾ ਪਠ੍ਯਤੇ, ਅਨ੍ਨਪਾਨੇ ਵ੍ਯਪੇਤੇ ਪਰਿਣਤੇ ਜਾਯਤ ਇਤ੍ਯਤੋ ਹੇਤੋਃ| ‘ਕਫੇਨਾਨੁਗਤਃ ਪ੍ਰਾਣਃ’ ਇਤਿ ਵਾ ਪਾਠਃ| ਪ੍ਰਾਣੋਤ੍ਰ ਵਾਯੁਰਿਤਿ||੭||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
ਮੁਖਂ ਕਸਾਯਮਰਤਿਰ੍ਗੌਰਵਂ ਕਣ੍ਠਵਕ੍ਸਸੋਃ | ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਹਿਕ੍ਕਾਨਾਮਾਟੋਪੋ ਜਠਰਸ੍ਯ ਚ ||੮||
मुखं कषायमरतिर्गौरवं कण्ठवक्षसोः | पूर्वरूपाणि हिक्कानामाटोपो जठरस्य च ||८||
🔊 Audio coming soon
ਹਿਕ੍ਕਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮਾਹ- ਮੁਖਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੁਖਂ ਕਸਾਯਂ ਵਾਤਾਤ੍, ਨਤੁ ਕਫਾਨ੍ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ, ਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍| ਅਰਤਿਃ ਨ ਕੁਤ੍ਰਚਿਦਵਸ੍ਥਿਤਿਸ਼੍ਚੇਤਸਃ| ਕੇਚਿਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਂ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਕਫਵਾਤੋਦ੍ਭਵਸ੍ਯ ਗੌਰਵਾਦੇਰਨੁਮਾਨਗ੍ਰਾਹ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍||੮||
Adhikarana 6 (9) · Śloka 10
ਤ੍ਵਰਮਾਣਸ੍ਯ ਚਾਹਾਰਂ ਭੁਞ੍ਜਾਨਸ੍ਯਾਥਵਾ ਘਨਮ੍ | ਵਾਯੁਰਨ੍ਨੈਰਵਸ੍ਤੀਰ੍ਣਃ ਕਟੁਕੈਰਰ੍ਦਿਤੋ ਭਸ਼ਮ੍ ||੯|| ਹਿਕ੍ਕਯਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਗੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਨ੍ਨਜਾਂ ਭਿਸਕ੍ |੧੦|
त्वरमाणस्य चाहारं भुञ्जानस्याथवा घनम् | वायुरन्नैरवस्तीर्णः कटुकैरर्दितो भृशम् ||९|| हिक्कयत्यूर्ध्वगो भूत्वा तां विद्यादन्नजां भिषक् |१०|
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਨਜਾਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਤ੍ਵਰਮਾਣਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਨਜਾਦੀਨਾਂ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਮਭਿਧਾਨਮ੍| ਆਹਾਰਂ ਤ੍ਵਰਮਾਣਸ੍ਯ ਅਥਵਾ ਧਨਂ ਗੁਰੁਮਨ੍ਨਂ ਭੁਞ੍ਜਾਨਸ੍ਯ ਅਨ੍ਨੈਰਵਸ੍ਤੀਰ੍ਣ ਆਚ੍ਛਾਦਿਤੋ ਵਾਯੁਃ ਤਥਾ ਕਟੁਕੈਰ੍ਭਸ਼ਮਰ੍ਦਿਤੋ ਵਾਯੁਰੂਰ੍ਧ੍ਵਗੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਹਿਕ੍ਕਯਤਿ ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਕਰੋਤਿ, ਭਿਸਕ੍ ਤਾਮ੍ ਅਨ੍ਨਜਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਜਾਨੀਯਾਤ੍; ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਨ੍ਨਜਾਯਾਂ ਵਾਯੁਃ ਕਾਰਣਂ, ਤਥਾਪ੍ਯਨ੍ਨੇਨ ਤਤ੍ਪੀਡਨਾਤ੍ਤਦ੍ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਃ||੯||-
Adhikarana 7 (10) · Śloka 11
ਚਿਰੇਣ ਯਮਲੈਰ੍ਵੇਗੈਰ੍ਯਾ ਹਿਕ੍ਕਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ||੧੦|| ਕਮ੍ਪਯਨ੍ਤੀ ਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰੀਵਂ ਯਮਲਾਂ ਤਾਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ |੧੧|
चिरेण यमलैर्वेगैर्या हिक्का सम्प्रवर्तते ||१०|| कम्पयन्ती शिरोग्रीवं यमलां तां विनिर्दिशेत् |११|
🔊 Audio coming soon
ਯਮਲਾਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਚਿਰੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਾ ਹਿਕ੍ਕਾ ਚਿਰੇਣ ਯਮਲੈਰ੍ਵੇਗੈਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਸਾ ਯਮਲਾ, ਯਮਲੈਰ੍ਵੇਗੈਰ੍ਯੁਗਪਦ੍ਵਾਰਦ੍ਵਯਂ ਹਿਕ੍ਕਤੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ | ਕਮ੍ਪਯਨ੍ਤੀ ਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰੀਵਮਿਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਂ; ਤੇਨ ਚਰਕੋਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਲਾਪਵਮਿਤਸ੍ਣਾਵੈਚਿਤ੍ਤ੍ਯਜਮ੍ਭਾਵਿਪ੍ਲੁਤਾਕ੍ਸਤ੍ਵਮੁਖਸ਼ੋਸਾਸ਼੍ਚ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾ ਇਤਿ ਗਯਦਾਸਃ| ਇਯਮਸਾਧ੍ਯਾਪਿ ਬਲਵਤਃ ਸ੍ਥਿਰਧਾਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਤਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤਿ||੧੦||-
Adhikarana 8 (11) · Śloka 12
ਵਿਕਸ੍ਟਕਾਲੈਰ੍ਯਾ ਵੇਗੈਰ੍ਮਨ੍ਦੈਃ ਸਮਭਿਵਰ੍ਤਤੇ ||੧੧|| ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਿਕਾ ਨਾਮ ਸਾ ਹਿਕ੍ਕਾ ਜਤ੍ਰੁਮੂਲਾਤ੍ ਪ੍ਰਧਾਵਿਤਾ |੧੨|
विकृष्टकालैर्या वेगैर्मन्दैः समभिवर्तते ||११|| क्षुद्रिका नाम सा हिक्का जत्रुमूलात् प्रधाविता |१२|
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਵਿਕਸ੍ਟਕਾਲੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਕਸ੍ਟਕਾਲੈਰਿਤਿ ਚਿਰੇਣ ਵੇਗੈਰ੍ਜਾਯਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾ? ਜਤ੍ਰੁਮੂਲਾਤ੍ ਪ੍ਰਧਾਵਿਤਾ ਆਗਤਾ, ਸਾ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਿਕਾਖ੍ਯਾ| ਜਤ੍ਰੁਃ ਕਣ੍ਠੋਰਸੋਃ ਸਨ੍ਧਿਰਿਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਃ; ਜਤ੍ਰੁ ਗ੍ਰੀਵਾਮੂਲਂ ਤਦ੍ਗ੍ਰਹਣੇਨ ਹਦਯਕ੍ਲੋਮਕਣ੍ਠਾਨਾਮਪਿ ਗ੍ਰਹਣਮਿਤਿ ਗਯਦਾਸਃ||੧੧||-
Adhikarana 9 (12-13) · Śloka 13
ਨਾਭਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾ ਯਾ ਹਿਕ੍ਕਾ ਘੋਰਾ ਗਮ੍ਭੀਰਨਾਦਿਨੀ ||੧੨|| ਸ਼ੁਸ੍ਕੌਸ੍ਠਕਣ੍ਠਜਿਹ੍ਵਾਸ੍ਯਸ਼੍ਵਾਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਜਾਕਰੀ | ਅਨੇਕੋਪਦ੍ਰਵਯੁਤਾ ਗਮ੍ਭੀਰਾ ਨਾਮ ਸਾ ਸ੍ਮਤਾ ||੧੩||
नाभिप्रवृत्ता या हिक्का घोरा गम्भीरनादिनी ||१२|| शुष्कौष्ठकण्ठजिह्वास्यश्वासपार्श्वरुजाकरी | अनेकोपद्रवयुता गम्भीरा नाम सा स्मृता ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਗਮ੍ਭੀਰਾਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਨਾਭਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਾ ਹਿਕ੍ਕਾ ਨਾਭਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾ ਨਾਭਿਤਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ, ਅਤ ਏਵ ਅਸ੍ਯਾ ਗਮ੍ਭੀਰਾਤ੍ਵਂ; ਘੋਰਾ ਕਸ੍ਟਸਾਧ੍ਯਾ| ਸ਼ੁਸ੍ਕੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਬ੍ਦ ਓਸ੍ਠਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਃ| ਤਥਾ ਅਨੇਕੋਪਦ੍ਰਵਵਤੀ ਅਨੇਕੋਪਦ੍ਰਵੈਰ੍ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਤਸ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ, ਸਾ ਗਮ੍ਭੀਰਾ ਨਾਮ ਸ੍ਮਤਾ; ਇਯਮਸਾਧ੍ਯਾ||੧੨-੧੩||
Adhikarana 10 (14) · Śloka 14
ਮਰ੍ਮਾਣ੍ਯਾਪੀਡਯਨ੍ਤੀਵ ਸਤਤਂ ਯਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ | ਦੇਹਮਾਯਮ੍ਯ ਵੇਗੇਨ ਘੋਸਯਤ੍ਯਤਿਤਸ੍ਯਤਃ | ਮਹਾਹਿਕ੍ਕੇਤਿ ਸਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰਪ੍ਰਕਮ੍ਪਿਨੀ ||੧੪||
मर्माण्यापीडयन्तीव सततं या प्रवर्तते | देहमायम्य वेगेन घोषयत्यतितृष्यतः | महाहिक्केति सा ज्ञेया सर्वगात्रप्रकम्पिनी ||१४||
🔊 Audio coming soon
ਮਹਾਹਿਕ੍ਕਾਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਮਰ੍ਮਾਣੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਬਸ੍ਤਿਹਦਯਸ਼ਿਰਾਂਸਿ; ਅਨ੍ਯੇ ਨਾਭਿਹਦਯਸ੍ਤਨਮੂਲਾਨ੍ਯਾਹੁਃ| ਆਯਮ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਾਰ੍ਯ, ‘ਆਯਸ੍ਯ’ ਇਤਿ ਪਾਠੇ ਸ ਏਵਾਰ੍ਥਃ| ਘੋਸਵਤੀ ਸਸ਼ਬ੍ਦਾ| ਇਯਮਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯਾ||੧੪||
Adhikarana 11 (15) · Śloka 15
ਆਯਮ੍ਯਤੇ ਹਿਕ੍ਕਾਤੋਙ੍ਗਾਨਿ ਯਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟਿਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤਾਮ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਗਾਢਮ੍ | ਕ੍ਸੀਣੋਨ੍ਨਦ੍ਵਿਟ੍ ਕਾਸਤੇ ਯਸ਼੍ਚ ਹਿਕ੍ਕੀ ਤੌ ਦ੍ਵਾਵਨ੍ਤ੍ਯੌ ਵਰ੍ਜਯੇਦ੍ਧਿਕ੍ਕਮਾਨੌ ||੧੫||
आयम्यते हिक्काऽतोङ्गानि यस्य दृष्टिश्चोर्ध्वं ताम्यते यस्य गाढम् | क्षीणोऽन्नद्विट् कासते यश्च हिक्की तौ द्वावन्त्यौ वर्जयेद्धिक्कमानौ ||१५||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਸਾਧ੍ਯਾਨਾਮਪਿ ਹਿਕ੍ਕਾਨਾਮਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸੇਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮਾਹ- ਆਯਮ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਯ ਪੁਂਸੋ ਹਿਕ੍ਕਤੋ ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਕੁਰ੍ਵਤੋ ਦੇਹ ਆਯਮ੍ਯਤੇ ਦੀਰ੍ਘੋਕ੍ਰਿਯਤ ਇਵ; ਤਥੈਵ ਦਸ੍ਟਿਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ‘ਭਵਤਿ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ, ਦਸ੍ਟਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰ ਦਸ੍ਟ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਂ ਵਿਵਕ੍ਸਿਤਂ, ਨਤੁ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ਼ਕ੍ਤਿਃ| ਗਾਢਮ੍ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ, ਤਾਮ੍ਯਤੇ ਆਕੁਞ੍ਚਤੇ ਦੇਹ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧ ਇਤਿ ਜੇਜ੍ਜਟਗਯਦਾਸੌ; ‘ਤਾਮ੍ਯਤੇ ਯਸ਼੍ਚ’ ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਂ, ਤਾਮ੍ਯਤੇ ਮੁਹ੍ਯਤਿ ਹਿਕ੍ਕੀ| ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਤਥਾ ਅਨ੍ਨਦ੍ਵਿਟ੍ ਤਥਾ ਕ੍ਸੌਤਿ ਕ੍ਸੁਤਂ ਕਰੋਤਿ| ਤੌ ਦ੍ਵਾਵਿਤਿ ਆਯਮ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਨਿਤ੍ਯਮਿਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਏਕਾਵਸ੍ਥੋ ਹਿਕ੍ਕੀ, ਕ੍ਸੀਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਾਨ੍ਤੇਨਾਪਰਃ| ਸਾਧ੍ਯਾਨਾਮਪਿ ਮਧ੍ਯੇ ਏਵਂਵਿਧੌ ਵਰ੍ਜਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਗਮ੍ਭੀਰਾਮਹਤ੍ਯੋਃ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਵਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤਦ੍ਯੁਕ੍ਤੌ ਹਿਕ੍ਕਿਨੌ, ਅਨ੍ਤ੍ਯੌ ਅਨ੍ਤਪਠਿਤੌ, ਅਸਾਧ੍ਯੌ| ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਵਿਸ਼ੇਸਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ੍ਤਰਭਯਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਾਃ||੧੫||
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੋਦ੍ਵੇਜਨਤ੍ਰਾਸਨਾਨਿ ਸੂਚੀਤੋਦੈਃ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਸ਼ਸ੍ਤਃ |੧੬|
प्राणायामोद्वेजनत्रासनानि सूचीतोदैः सम्भ्रमश्चात्र शस्तः |१६|
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਹਿਕ੍ਕਾਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੋਦ੍ਵੇਜਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਹਿਕ੍ਕਾਸੁ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਾਦਿ ਸ਼ਸ੍ਤਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੋ ਵਾਯੋਰ੍ਨਿਰੋਧਃ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਰੇਚਕਪੂਰਕਕੁਮ੍ਭਕਭੇਦਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ, ਤਥਾਪ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਗਤਿਨਿਰੋਧਾਤ੍ ਕੁਮ੍ਭਕ ਏਵਾਤ੍ਰ| ਤ੍ਰਾਸਨਮਲ੍ਪਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਭਯੋਤ੍ਪਾਦਕੈਰ੍ਵਾਕ੍ਯੈਃ| ਉਦ੍ਵੇਜਨਂ ਪਰੁਸਵਚਨੈਃ| ਸੂਚੀਤੋਦੈਃ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਃ ਸੂਚੀਵ੍ਯਥਾਭਿਰ੍ਮਨਸ ਆਕੁਲੀਕਰਣਮ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਪ੍ਰਾਯਃ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਯਾਮਨ੍ਨਜਾਯਾਂ ਚ ਯੋਜਨੀਯਮ੍|੧੬|-
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਂ ਵਾ ਮਾਕ੍ਸਿਕੇਣਾਵਪੀਡੇ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਵਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਚੂਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤਾਃ ||੧੬||
यष्ट्याह्वं वा माक्षिकेणावपीडे पिप्पल्यो वा शर्कराचूर्णयुक्ताः ||१६||
🔊 Audio coming soon
ਨਸ੍ਯਮਾਹ- ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਂ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਭਿਨ੍ਨਕ੍ਰਮੇ| ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਂ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁ, ਮਾਕ੍ਸਿਕੇਣ ਮਧੁਨਾ, ਅਵਪੀਡੇ ਸ਼ਸ੍ਤਂ; ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਵਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਚੂਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤਾ ਅਵਪੀਡੇ ਸ਼ਸ੍ਤਾ ਇਤਿ ਯੋਜਨੀਯਮ੍||੧੬||
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
ਸਰ੍ਪਿਃ ਕੋਸ੍ਣਂ ਕ੍ਸੀਰਮਿਕ੍ਸੋ ਰਸੋ ਵਾ ਨਾਤਿਕ੍ਸੀਣੇ ਛਰ੍ਦਨਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਹੇਤੋਃ |੧੭|
सर्पिः कोष्णं क्षीरमिक्षो रसो वा नातिक्षीणे छर्दनं शान्तिहेतोः |१७|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਪਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਪਿਃਪ੍ਰਭਤਿਕਂ ਪਾਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਛਰ੍ਦਨਂ ਵਮਨਮ੍| ‘ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਹੇਤੋਃ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਨ੍ਯੇ ‘ਸ੍ਰਂਸਨਂ ਚ’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਵਿਰੇਚਨਂ ਚੇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ; ਤਂ ਚ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸ਼੍ਰੀਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯਾਃ, ਸਮਤਨ੍ਤ੍ਰੇਸ੍ਵਪਿ ਹਿਕ੍ਕਾਸੁ ਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯਾਨੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍|੧੭|-
Adhikarana 15 (17) · Śloka 18
ਨਾਰੀਪਯਃਪਿਸ੍ਟਮਸ਼ੁਕ੍ਲਚਨ੍ਦਨਂ ਘਤਂ ਸੁਖੋਸ੍ਣਂ ਚ ਸਸੈਨ੍ਧਵਂ ਤਥਾ ||੧੭|| ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਂ ਸੈਨ੍ਧਵਮਮ੍ਭਸਾਥਵਾ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਚ ਹਿਤਂ ਚ ਨਸ੍ਯਤਃ |੧੮|
नारीपयःपिष्टमशुक्लचन्दनं घृतं सुखोष्णं च ससैन्धवं तथा ||१७|| चूर्णीकृतं सैन्धवमम्भसाऽथवा निहन्ति हिक्कां च हितं च नस्यतः |१८|
🔊 Audio coming soon
ਨਸ੍ਯਤ੍ਰਯਮਾਹ- ਨਾਰੀਪਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਾਰੀਪਯਃਪਿਸ੍ਟਮਸ਼ੁਕ੍ਲਚਨ੍ਦਨਂ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਂ ਨਸ੍ਯਤੋ ਨਸ੍ਯਾਤ੍ ਹਿਤਮਿਤ੍ਯੇਕੋ ਯੋਗਃ| ਅਸ਼ੁਕ੍ਲਚਨ੍ਦਨਂ ਸੁਖੋਸ੍ਣਂ ਘਤਂ ਚੇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ| ਸੁਖੋਸ੍ਣਮ੍ ਈਸਦੁਸ੍ਣਮ੍| ਅਥਵਾਮ੍ਭਸਾ ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਚੇਤਿ ਤਤੀਯਃ| ਏਤਾਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਨਸ੍ਯਾਨਿ ਦੋਸਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਯੋਜ੍ਯਾਨਿ||੧੭||-
Adhikarana 16 (18) · Śloka 19
ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦ੍ਧੂਮਂ ਸ਼ਾਲਨਿਰ੍ਯਾਸਜਾਤਂ ਨੈਪਾਲਂ ਵਾ ਗੋਵਿਸਾਣੋਦ੍ਭਵਂ ਵਾ ||੧੮|| ਸਰ੍ਪਿਃਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਸ਼੍ਚਰ੍ਮਬਾਲੈਃ ਕਤਂ ਵਾ ਹਿਕ੍ਕਾਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਚਾਪਿ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ |੧੯|
युञ्ज्याद्धूमं शालनिर्यासजातं नैपालं वा गोविषाणोद्भवं वा ||१८|| सर्पिःस्निग्धैश्चर्मबालैः कृतं वा हिक्कास्थाने स्वेदनं चापि कार्यम् |१९|
🔊 Audio coming soon
ਨਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਲੀਨਦੋਸਨਿਰ੍ਹਰਣਾਰ੍ਥਂ ਧੂਮਾਨਾਹ- ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਾਲਨਿਰ੍ਯਾਸਃ ਸਰ੍ਜਰਸਃ| ਨੈਪਾਲਂ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਜਾਤਂ ਧੂਮਮ੍| ਗੋਵਿਸਾਣੋਦ੍ਭਵਂ ਗੋਸ਼ਙ੍ਗੋਦ੍ਭਵਧੂਮਂ, ਚਰ੍ਮਬਾਲੈਰ੍ਗੋਰੇਵ| ਸ੍ਵੇਦਨਮਾਹ- ਹਿਕ੍ਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਿਕ੍ਕਾਸ੍ਥਾਨੇ ਕਣ੍ਠਸ੍ਤਨਾਨ੍ਤਰੇ| ਕੇਚਿਚ੍ਚਰ੍ਮਬਾਲੈਃ ਸ੍ਵੇਦਨਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ||੧੮||-
Adhikarana 17 (19-20) · Śloka 21
ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੋਪੇਤਂ ਗੈਰਿਕਂ ਕਾਞ੍ਚਨਾਹ੍ਵਂ ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਭਸ੍ਮ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਸਤ੍ਤ੍ਵਾਸ੍ਥਿਜਂ ਵਾ ||੧੯|| ਤਦ੍ਵਚ੍ਛ੍ਵਾਵਿਨ੍ਮੇਸਗੋਸ਼ਲ੍ਯ(ਲ੍ਲ)ਕਾਨਾਂ ਰੋਮਾਣ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਧੂਮਦਗ੍ਧਾਨਿ ਚਾਤ੍ਰ | ਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯਾਕ੍ਤਂ ਬਰ੍ਹਿਪਤ੍ਰਪ੍ਰਸੂਤਮੇਵਂ ਭਸ੍ਮੌਦੁਮ੍ਬਰਂ ਤੈਲ੍ਵਕਂ ਵਾ ||੨੦|| ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕ੍ਸਾਰਂ ਬੀਜਪੂਰਾਦ੍ਰਸੇਨ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੋਪੇਤਂ ਹਨ੍ਤਿ ਲੀਢ੍ਵਾਸ਼ੁ ਹਿਕ੍ਕਾਮ੍ |੨੧|
क्षौद्रोपेतं गैरिकं काञ्चनाह्वं लिह्याद्भस्म ग्राम्यसत्त्वास्थिजं वा ||१९|| तद्वच्छ्वाविन्मेषगोशल्य(ल्ल)कानां रोमाण्यन्तर्धूमदग्धानि चात्र | मध्वाज्याक्तं बर्हिपत्रप्रसूतमेवं भस्मौदुम्बरं तैल्वकं वा ||२०|| स्वर्जिक्षारं बीजपूराद्रसेन क्षौद्रोपेतं हन्ति लीढ्वाऽऽशु हिक्काम् |२१|
🔊 Audio coming soon
ਲੇਹਾਨਾਹ- ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੋਪੇਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਞ੍ਚਨਾਹ੍ਵਂ ਗੈਰਿਕਂ ਸੁਵਰ੍ਣਗੈਰਿਕਂ ਦਾਕ੍ਸਿਣਾਤ੍ਯਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੋਪੇਤਂ ਲਿਹ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਗਵਾਦਯਸ੍ਤੇਸਾਮਸ੍ਥਿਜਂ ਭਸ੍ਮ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੋਪੇਤਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੋਪੇਤਂ ਸ਼੍ਵਾਵਿਧਾਦੀਨਾਂ ਰੋਮਜਂ ਭਸ੍ਮ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼੍ਵਾਵਿਤ੍ ਸੇਢਿਕਾ, ਤਸ੍ਯਾਃ ਸੂਚਯ ਏਵ ਲੋਮਾਨਿ| ਅਨ੍ਤਰ੍ਧੂਮਦਗ੍ਧਾਨੀਤਿ ਏਤੇਸਾਂ ਰੋਮਾਣਿ ਘਟਮਧ੍ਯੇ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਮੁਖਂ ਪਿਧਾਯ ਦਗ੍ਧਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਹਿਕ੍ਕਾਸੁ| ‘ਅਤ੍ਰ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਆਰ੍ਤ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਕਿਮੇਤਾਵਦੇਵ ਲੀਢ੍ਵਾ ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਹਨ੍ਤ੍ਯੁਤਾਨ੍ਯਦਪੀਤ੍ਯਾਹ- ਮਧ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਰ੍ਹਿਪਤ੍ਰਪ੍ਰਸੂਤਂ ਮਯੂਰਪਿਚ੍ਛਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਭਸ੍ਮ ਮਧੁਘਤੋਪੇਤਂ, ਏਵਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਗੁਣਮ੍| ਮਧੁਘਤੇ ਅਤ੍ਰ ਨ ਤੁਲ੍ਯਭਾਗੇ; ਉਕ੍ਤਂ ਚ,- “ਭਜਤੋ ਵਿਸਰੂਪਤ੍ਵਂ ਤੁਲ੍ਯਾਂਸ਼ੇ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸੀ”- ਇਤਿ| ਔਦੁਮ੍ਬਰਂ ਤੈਲ੍ਵਕਂ ਵਾ ਭਸ੍ਮ ਏਵਂ ਮਯੂਰਪਤ੍ਰਵਨ੍ਮਧੁਘਤੋਪੇਤਂ ਹਿਕ੍ਕਾਘ੍ਨਮ੍| ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕ੍ਸਾਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਹਿਕ੍ਕਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਵਰੁਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗਵਾਤਜਾ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਰ੍ਗਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮੇਤੇ ਲੇਹਾ ਦੇਯਾਃ||੧੯-੨੦||-
Adhikarana 18 (21) · Śloka 21
ਸਰ੍ਪਿਃਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਯਵਾਗ੍ਵਃ ਕੋਸ੍ਣਗ੍ਰਾਸਾਃ ਪਾਯਸੋ ਵਾ ਸੁਖੋਸ੍ਣਃ ||੨੧||
सर्पिःस्निग्धा घ्नन्ति हिक्कां यवाग्वः कोष्णग्रासाः पायसो वा सुखोष्णः ||२१||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮਾਹਾਰਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਹਿਕ੍ਕਾਨਾਮੌਸਧਾਮਾਹ - ਸਰ੍ਪਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੋਸ੍ਣਗ੍ਰਾਸਾਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣਕਵਲਾਃ| ਪਾਯਸਮਾਹ- ਪਾਯਸੋ ਵਾ ਸੁਖੋਸ੍ਣ ਇਤਿ ਹਨ੍ਤੀਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ||੨੧||
Adhikarana 19 (22) · Śloka 22
ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਤੋਯੇ ਸਾਧਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰਮਾਜਂ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪੀਤਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸਂਯੁਤਂ ਵਾ | ਆਤਪ੍ਤੇਰ੍ਵਾ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਂ ਨਿਹਨ੍ਯਾਦ੍ ਘ੍ਰਾਤਂ ਹਿਕ੍ਕਾਮਾਸ਼ੁ ਮੂਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਜਾਵ੍ਯੋਃ ||੨੨||
शुण्ठीतोये साधितं क्षीरमाजं तद्वत् पीतं शर्करासंयुतं वा | आतृप्तेर्वा सेव्यमानं निहन्याद् घ्रातं हिक्कामाशु मूत्रं त्वजाव्योः ||२२||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸੀਰਮਾਹ- ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਤੋਯੇ ਸਾਧਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਤੋਯੇ ਕ੍ਸੀਰਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਸਾਧਿਤਮਜਾਦੁਗ੍ਧਂ ਪੀਤਂ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਹਿਕ੍ਕਾਹਰਂ ਭਵਤਿ; ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸਂਯੁਤਂ ਵਾ ਸਾਧਿਤਂ ਦੁਗ੍ਧਮਾਤਪ੍ਤੇਃ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਂ ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਨਿਹਨ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੨||
Adhikarana 20 (23) · Śloka 23
ਸਪੂਤਿਕੀਟਂ ਲਸ਼ੁਨੋਗ੍ਰਗਨ੍ਧਾਹਿਙ੍ਗ੍ਵਬ੍ਜਮਾਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਸੁਭਾਵਿਤਂ ਤਤ੍ |੨੩|
सपूतिकीटं लशुनोग्रगन्धाहिङ्ग्वब्जमाचूर्ण्य सुभावितं तत् |२३|
🔊 Audio coming soon
ਘ੍ਰੇਯਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਘ੍ਰੇਯਯੋਗਮਾਹ- ਸਪੂਤਿਕੀਟਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਲਸ਼ੁਨਾਦਿਕਮਬ੍ਜਾਨ੍ਤਮਾਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣ ਸਪੂਤਿਕੀਟਂ ਪੂਤਿਕੀਟਚੂਰ੍ਣਸਹਿਤਂ, ਪੂਤਿਕੀਟੋ ‘ਭੋਨ੍ਦੁਲਿਕਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਸੁਭਾਵਿਤਮਜਾਵ੍ਯੋਰੇਵ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਬਹੂਨ੍ ਵਾਰਾਨ੍ ਭਾਵਿਤਂ, ਘ੍ਰਾਤਂ ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਨਿਹਨ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੨੩|-
Adhikarana 21 (23) · Śloka 23
ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਸਿਤਾਂ ਵਾਰਣਕੇਸ਼ਰਂ ਚ ਪਿਬੇਦ੍ਰਸੇਨੇਕ੍ਸੁਮਧੂਕਜੇਨ ||੨੩||
क्षौद्रं सितां वारणकेशरं च पिबेद्रसेनेक्षुमधूकजेन ||२३||
🔊 Audio coming soon
ਹਿਕ੍ਕਾਘ੍ਨਂ ਪਾਨਮਾਹ- ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਰਣਕੇਸ਼ਰਂ ਨਾਗਕੇਸ਼ਰਂ, ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਦਿਕਮਿਕ੍ਸੁਮਧੂਕਜੇਨ ਰਸੇਨ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ; ਅਤ੍ਰ ਮਧੁਨੋ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਚ੍ਚੂਰ੍ਣਾਭਾਵਃ, ਤੇਨ ਮਧੁਨਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਃ| ਮਧੁਮਾਤ੍ਰਾ ਤੁ “ਸੋਡਸ਼ਾਸ੍ਟਚਤੁਰ੍ਭਾਗਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਰ੍ਤਿਸੁ| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਕਸਾਯੇ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਵਿਪਰੀਤਾ ਤੁ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ” ਇਤਿ ਇਕ੍ਸੁਰਸਮਧੂਕਸ੍ਵਰਸੌ ਤੁ ਲੇਹਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੌ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ- “ਕਰ੍ਸਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਗੁਟਿਕਾਨਾਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ| ਦ੍ਰਵਸ਼ੁਕ੍ਤ੍ਯਾਵਲੇਢਵ੍ਯਃ ਪਾਤਵ੍ਯਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ”||੨੩||
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
ਪਿਬੇਤ੍ ਪਲਂ ਵਾ ਲਵਣੋਤ੍ਤਮਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਪਲਾਭ੍ਯਾਂ ਹਵਿਸਃ ਸਮਗ੍ਰਮ੍ |੨੪|
पिबेत् पलं वा लवणोत्तमस्य द्वाभ्यां पलाभ्यां हविषः समग्रम् |२४|
🔊 Audio coming soon
ਯੋਗਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਪਿਬੇਤ੍ ਪਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਲਵਣੋਤ੍ਤਮਸ੍ਯ ਸੈਨ੍ਧਵਸ੍ਯ| ਸਮਗ੍ਰਮਿਤਿ ਇਯਮੁਤ੍ਤਮਮਾਤ੍ਰੇਤਿ ਬੋਧਾਰ੍ਥਂ, ਤੇਨ ਹੀਨਬਲਾਦਿਕਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਹੀਨਮਾਤ੍ਰਮਪਿ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੨੪|-
Adhikarana 23 (24-25) · Śloka 25
ਹਰੀਤਕੀਂ ਕੋਸ੍ਣਜਲਾਨੁਪਾਨਾਂ ਪਿਬੇਦ੍ਘਤਂ ਕ੍ਸਾਰਮਧੂਪਪਨ੍ਨਮ੍ ||੨੪|| ਰਸਂ ਕਪਿਤ੍ਥਾਨ੍ਮਧੁਪਿਪ੍ਪਲੀਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪ੍ਰਪਿਬੇਤ੍ ਸੁਖਾਯ ||੨੫||
हरीतकीं कोष्णजलानुपानां पिबेद्घृतं क्षारमधूपपन्नम् ||२४|| रसं कपित्थान्मधुपिप्पलीभ्यां शुक्तिप्रमाणं प्रपिबेत् सुखाय ||२५||
🔊 Audio coming soon
ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਦਿਯੋਗਤ੍ਰਯਮਾਹ- ਹਰੀਤਕੀਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਘਤਂ ਕੋਸ੍ਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਮਧੁਭ੍ਯਾਮੁਪਪਨ੍ਨਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਮਾਣਮਿਤਿ ਅਰ੍ਧਪਲ ਪ੍ਰਮਾਣਮ੍| ਪ੍ਰਸਤਪ੍ਰਮਾਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਰ੍ਧਪਲਮਿਤਂ ਮਧੁ, ਪਿਪ੍ਪਲੀਪ੍ਰਮਾਣਂ ਕਰ੍ਸਮਾਤ੍ਰਮ੍| ਕਪਿਤ੍ਥਾਦ੍ਰਸਂ ਸ੍ਵਰਸਂ, ਸੁਖਾਯ ਆਰੋਗ੍ਯਾਯ ਪਿਬੇਤ੍| ਹਰੀਤਕੀਮਿਤ੍ਯਾਦ੍ਯੇਕੋ ਯੋਗਃ, ਪਿਬੇਦ੍ਘਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿਰ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ, ਰਸਂ ਕਪਿਤ੍ਥਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਸ੍ਤਤੀਯਃ||੨੪-੨੫||
Adhikarana 24 (26) · Śloka 26
ਕਸ੍ਣਾਂ ਸਿਤਾਂ ਚਾਮਲਕਂ ਚ ਲੀਢਂ ਸਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਂ ਮਧੁਨਾਥਵਾਪਿ | ਕੋਲਾਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਾਞ੍ਜਨਲਾਜਚੂਰ੍ਣਂ ਹਿਕ੍ਕਾ ਨਿਹਨ੍ਯਾਨ੍ਮਧੁਨਾਵਲੀਢਮ੍ ||੨੬||
कृष्णां सितां चामलकं च लीढं सशृङ्गवेरं मधुनाऽथवाऽपि | कोलास्थिमज्जाञ्जनलाजचूर्णं हिक्का निहन्यान्मधुनाऽवलीढम् ||२६||
🔊 Audio coming soon
ਕਸ੍ਣਾਦਿਯੋਗਮਾਹ- ਕਸ੍ਣਾਂ ਸਿਤਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਥਵੇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਯੋਗਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਪਰਯੋਗਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਵਾ| ਕਸ੍ਣਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ, ਸਿਤਾਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ, ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਂ; ਕਸ੍ਣਾਂ ਸਿਤਾਂ ਚ ਮਧੁਨਾ ਲਿਹ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯੇਕੋ ਯੋਗਃ, ਸਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਮਾਮਲਕਂ ਮਧੁਨੇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ| ਕਾਰ੍ਤਿਕਕੁਣ੍ਡਸ੍ਤੁ ਕਸ੍ਣਾ ਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕਮੇਕਮੇਵ ਯੋਗਮਿਚ੍ਛਤਿ, ਵਿਕਲ੍ਪਂ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਯੋਗਾਪੇਕ੍ਸਯਾ| ਕੋਲਮਜ੍ਜਾਦਿਯੋਗਮਾਹ- ਕੋਲਾਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੋਲਾਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਾ ਬਦਰਾਸ੍ਥਿਜਾਤਂ ਬੀਜਂ, ਅਞ੍ਜਨਂ ਸੌਵੀਰਾਞ੍ਜਨਂ, ਲਾਜਾਃ ਪੁਸ੍ਪਿਤਂ ਧਾਨ੍ਯਮ੍| ਮਧੁ ਚੂਰ੍ਣਾਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਿਤਂ ਪਾਤਵ੍ਯਮ੍||੨੬||
Adhikarana 25 (27-28) · Śloka 28
ਪਾਟਲਾਯਾਃ ਫਲਂ ਪੁਸ੍ਪਂ ਗੈਰਿਕਂ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ | ਖਰ੍ਜੂਰਮਧ੍ਯਂ ਮਾਗਧ੍ਯਃ ਕਾਸ਼ੀਸ਼ਂ ਦਧਿਨਾਮ ਚ ||੨੭|| ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਤੇ ਯੋਗਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ | ਮਧੁਦ੍ਵਿਤੀਯਾਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਹਿਕ੍ਕਾਸੁ ਵਿਜਾਨਤਾ ||੨੮||
पाटलायाः फलं पुष्पं गैरिकं कटुरोहिणी | खर्जूरमध्यं मागध्यः काशीशं दधिनाम च ||२७|| चत्वार एते योगाः स्युः प्रतिपादप्रदर्शिताः | मधुद्वितीयाः कर्तव्यास्ते हिक्कासु विजानता ||२८||
🔊 Audio coming soon
ਪਾਟਲਾਦਿਕਯੋਗਚਤੁਸ੍ਟਯਮਾਹ- ਪਾਟਲਾਯਾਃ ਫਲਂ ਪੁਸ੍ਪਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤੇ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਯੋਗਾਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਂ ਪਾਦਿਕਾ ਯੋਗਾਃ, ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ਉਕ੍ਤਾਃ| ਪਾਟਲ੍ਯਾਃ ਸਫਲਂ ਪੁਸ੍ਪਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣੇਤ੍ਯੇਕੋ ਯੋਗਃ| ਗੈਰਿਕਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਗੈਰਿਕਂ, ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ ਤਿਕ੍ਤਾ, ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣੇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਯੋਗਃ| ਖਰ੍ਜੂਰਮਧ੍ਯਂ ਮਾਗਧ੍ਯੋ ਮਧੁਯੁਕ੍ਤਾ ਇਤਿ ਤਤੀਯੋ ਯੋਗਃ; ਖਰ੍ਜੂਰਮਧ੍ਯਂ ਖਰ੍ਜੂਰਮਸ੍ਤਕਮਜ੍ਜਾ, ਅਨ੍ਯੇ ਖਰ੍ਜੂਰਾਸ੍ਥੀਨ੍ਯਾਹੁਃ| ਕਾਸ਼ੀਸ਼ਂ ਸ੍ਵਨਾਮਖ੍ਯਾਤਂ ਦਧਿਨਾਮ ਕਪਿਤ੍ਥਂ, ਮਧੁਨੇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਯੋਗਃ; ‘ਕਾਸ਼ੀਸ਼ਂ ਦਧਿ ਨਾ ਸਹ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਕਾਸ਼ੀਸ਼ਂ ਦਧਿ ਚ ਨਾ ਪੁਰੁਸਃ ਲਿਹ੍ਯਾਦਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੨੭-੨੮||
Adhikarana 26 (29) · Śloka 29
ਕਪੋਤਪਾਰਾਵਤਲਾਵਸ਼(ਲ੍ਲ)ਕਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਗੋਧਾਵਸਦਂਸ਼ਜਾਨ੍ ਰਸਾਨ੍ | ਪਿਬੇਤ੍ ਫਲਾਮ੍ਲਾਨਹਿਮਾਨ੍ ਸਸੈਨ੍ਧਵਾਨ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਂਸ੍ਤਥੈਵਰ੍ਸ੍ਯਮਗਦ੍ਵਿਜੋਦ੍ਭਵਾਨ੍ ||੨੯||
कपोतपारावतलावश(ल्ल)कश्वदंष्ट्रगोधावृषदंशजान् रसान् | पिबेत् फलाम्लानहिमान् ससैन्धवान् स्निग्धांस्तथैवर्ष्यमृगद्विजोद्भवान् ||२९||
🔊 Audio coming soon
ਰਸਾਨਾਹ- ਕਪੋਤਪਾਰਾਵਤਲਾਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਪੋਤਾਦਿਪਕ੍ਸਿਣਾਂ ਰਸਾਨ੍ ਮਾਂਸਰਸਾਨ੍, ਫਲਾਮ੍ਲਾਨ੍ ਦਾਡਿਮਾਦਿਸਂਸ੍ਕਤਾਨ੍ , ਅਹਿਮਾਨ੍ ਉਸ੍ਣਾਨ੍, ਸੈਨ੍ਧਵਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਘਤਾਢ੍ਯਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਵਸਦਂਸ਼ੋ ਵਨਮਾਰ੍ਜਾਰਃ, ਗੋਧਾ ਪਞ੍ਚਨਖਾ| ਤਥੈਵ ਸ੍ਯਾਦਿਜਾਨ੍ ਰਸਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਮਗਦ੍ਵਿਜਾ ਜਙ੍ਘਾਲਵਿਸ੍ਕਿਰਾਃ| ਸ੍ਯਲਾਵਕਯੋਃ ਪਥਗੁਪਾਦਾਨਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤਯੋਰ੍ਹਿਕ੍ਕਾਹਰਤ੍ਵਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍||੨੯||
Adhikarana 27 (30) · Śloka 30
ਵਿਰੇਚਨਂ ਪਥ੍ਯਤਮਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵਂ ਘਤਂ ਸੁਖੋਸ੍ਣਂ ਚ ਸਿਤੋਪਲਾਯੁਤਮ੍ | ਸਦਾਗਤਾਵੂਰ੍ਧ੍ਵਗਤੇਨੁਵਾਸਨਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿਚ੍ਚ ਹਿਤਾਯ ਹਿਕ੍ਕਿਨਾਮ੍ ||੩੦||
विरेचनं पथ्यतमं ससैन्धवं घृतं सुखोष्णं च सितोपलायुतम् | सदागतावूर्ध्वगतेऽनुवासनं वदन्ति केचिच्च हिताय हिक्किनाम् ||३०||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ੍ਤਰੋਕ੍ਤਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣਾਹ- ਵਿਰੇਚਨਂ ਪਥ੍ਯਤਮਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਰੇਚਨਂ ਵਾਯੋਰਨੁਲੋਮਾਰ੍ਥਂ ਬਲਵਤ ਆਤੁਰਸ੍ਯ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਸਦਾਗਤੌ ਵਾਯੌ| ਪਰਮਤਮਪ੍ਯਨੁਮਤਮਨਿਸੇਧਾਤ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਹਿਕ੍ਕਾਸੁ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨਿਸਿਦ੍ਧਃ, ਤਥਾਪ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਗਤੇ ਵਾਯੌ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ, ਅਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ਾਤ੍| ਯਦ੍ਯਪ੍ਯੇਤੇ ਯੋਗਾਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੋਕ੍ਤਾਃ, ਤਥਾਪਿ ਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਯਥਾਵਸ੍ਥਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਃ||੩੦||
Adhikarana puShpikA · Śloka 50
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਹਿਕ੍ਕਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ (ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਆਦਿਤਃ) ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੫੦||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे हिक्काप्रतिषेधो नाम (द्वादशोऽध्यायः, आदितः) पञ्चाशत्तमोऽध्यायः ||५०||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਹਿਕ੍ਕਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੫੦||