Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātaḥ karṇagatarōgapratiṣēdhaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
अथातः कर्णगतरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
athāta ityādi| pratiṣēdhaḥ cikitsitam||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
sāmānyaṁ karṇarōdhēṣu ghr̥tapānaṁ rasāyanam | avyāyāmō'śiraḥsnānaṁ brahmacaryamakatthanam ||3||
सामान्यं कर्णरोधेषु घृतपानं रसायनम् | अव्यायामोऽशिरःस्नानं ब्रह्मचर्यमकत्थनम् ||३||
🔊 Audio coming soon
karṇarōgāṇāṁ sāmānyaṁ cikitsitamāha- sāmānyamityādi| ghr̥tapānamatra ūrdhvabhaktikam| aśiraḥsnānaṁ na śiraḥsnānamityarthaḥ| akatthanam abhāṣaṇam| rasāyanamityatra ‘rasāśanam’ iti kēcit paṭhanti, māṁsarasēna saha bhōjanamiti vyākhyānayanti||3||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
karṇaśūlē praṇādē ca bādhiryakṣvēḍayōrapi | caturṇāmapi rōgāṇāṁ sāmānyaṁ bhēṣajaṁ viduḥ ||4||
कर्णशूले प्रणादे च बाधिर्यक्ष्वेडयोरपि | चतुर्णामपि रोगाणां सामान्यं भेषजं विदुः ||४||
🔊 Audio coming soon
vātajānāṁ caturṇāṁ karṇaśūlādīnāmēkahētutvādēkāmēva cikitsāmāha- karṇaśūla ityādi||4||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
snigdhaṁ vātaharaiḥ svēdairnaraṁ snēhavirēcitam | nāḍīsvēdairupacarētpiṇḍasvēdaistathaiva ca ||5||
स्निग्धं वातहरैः स्वेदैर्नरं स्नेहविरेचितम् | नाडीस्वेदैरुपचरेत्पिण्डस्वेदैस्तथैव च ||५||
🔊 Audio coming soon
kiṁ tat sāmānyaṁ cikitsitamityāha- snigdhamityādi| snigdhaṁ snēhapānēnābhyaṅgēna ca| snēhavirēcitam ēraṇḍatailādibhiḥ| svēdādhyāyē vyāmārdhamātrētyādinā nāḍīsvēdaḥ prōktaḥ; piṇḍasvēdaḥ kr̥śarāpāyasādibhiḥ||5||
Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7
bilvairaṇḍārkavarṣābhūdadhitthōnmattaśigrubhiḥ | bastagandhāśvagandhābhyāṁ tarkārīyavavēṇubhiḥ ||6|| āranālaśr̥tairēbhirnāḍīsvēdaḥ prayōjitaḥ | kaphavātasamutthānaṁ karṇaśūlaṁ nirasyati ||7||
बिल्वैरण्डार्कवर्षाभूदधित्थोन्मत्तशिग्रुभिः | बस्तगन्धाश्वगन्धाभ्यां तर्कारीयववेणुभिः ||६|| आरनालशृतैरेभिर्नाडीस्वेदः प्रयोजितः | कफवातसमुत्थानं कर्णशूलं निरस्यति ||७||
🔊 Audio coming soon
nāḍīsvēdōpayōgidravyāṇyāha- bilvētyādi| varṣābhūḥ śvētapunarnavā, dadhitthaḥ kapitthaḥ, unmattō dhattūrakaḥ, śigruḥ śōbhāñjanakaḥ, viṭapaśākamanyē| bastagandhā bōbayikā| tarkārī araṇikā, yavavēṇubhiriti vēṇuyavaḥ annajātiḥ| bilvairaṇḍādibhiḥ āranālasiddhaiḥ kēvalavātārabdhē kaphāvr̥tavātārabdhē ca karṇaśūlē svēdaḥ prayōjyaḥ; paraṁ kēvalavātajē śūlē snēhapūrvaḥ svēdaḥ, kaphāvr̥tē punaḥ rūkṣaḥ svēda iti||6-7||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
mīnakukkuṭalāvānāṁ māṁsajaiḥ payasā'pi vā | piṇḍaiḥ svēdaṁ ca kurvīta karṇaśūlanivāraṇam ||8||
मीनकुक्कुटलावानां मांसजैः पयसाऽपि वा | पिण्डैः स्वेदं च कुर्वीत कर्णशूलनिवारणम् ||८||
🔊 Audio coming soon
piṇḍasvēdōpayōgidravyāṇyāha- mīnakukkuṭalāvānāmityādi| payasā'pi vēti ghanībhūtakṣīrapiṇḍēnētyarthaḥ| ētairmīnādibhirmāṁsapiṇḍaiḥ pr̥thak samastairvā svēdaḥ kāryaḥ||8||
Adhikarana 7 (9-10) · Śloka 10
aśvatthapatrakhallaṁ vā vidhāya bahupatrakam | tadaṅgāraiḥ susampūrṇaṁ nidadhyācchravaṇōpari ||9|| yattailaṁ cyavatē tasmāt khallādaṅgāratāpitāt | tat prāptaṁ śravaṇasrōtaḥ sadyō gr̥hṇāti vēdanām ||10||
अश्वत्थपत्रखल्लं वा विधाय बहुपत्रकम् | तदङ्गारैः सुसम्पूर्णं निदध्याच्छ्रवणोपरि ||९|| यत्तैलं च्यवते तस्मात् खल्लादङ्गारतापितात् | तत् प्राप्तं श्रवणस्रोतः सद्यो गृह्णाति वेदनाम् ||१०||
🔊 Audio coming soon
śuddhavātajē śūlē snēhaviśēṣasvēdamuddiśannāha- aśvatthapatrētyādi| khallamiti dvikarṇikākāramityarthaḥ| abhyajya tailēna ghr̥tēna vā, sātyakividēhaprōktatvāt||9-10||
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
kṣaumaguggulvagurubhiḥ saghr̥tairdhūpayēcca tam | bhaktōpari hitaṁ sarpirbastikarma ca pūjitam ||11||
क्षौमगुग्गुल्वगुरुभिः सघृतैर्धूपयेच्च तम् | भक्तोपरि हितं सर्पिर्बस्तिकर्म च पूजितम् ||११||
🔊 Audio coming soon
karṇasvēdasya paścātkarmāha- kṣaumētyādi| kṣaumam atasīvastraṁ, bastiratra śirōbastiḥ||11||
Adhikarana 9 (12) · Śloka 13
nirannō niśi tatsarpiḥ pītvōpari pibēt payaḥ | mūrdhabastiṣu nasyē ca mastiṣkē pariṣēcanē ||12|| śatapākaṁ balātailaṁ praśastaṁ cāpi bhōjanē |13|
निरन्नो निशि तत्सर्पिः पीत्वोपरि पिबेत् पयः | मूर्धबस्तिषु नस्ये च मस्तिष्के परिषेचने ||१२|| शतपाकं बलातैलं प्रशस्तं चापि भोजने |१३|
🔊 Audio coming soon
idānīṁ nirannasya sāyamēva kōṣṇaṁ payō nirdiśannāha- niranna ityādi| nirannaḥ puruṣaḥ| niśi kōṣṇaṁ payō'nupānaṁ ca sarpiḥ pibēt| mūrdhētyādi| mastiṣkaḥ śirōbastiviśēṣaḥ, sa ca snēhapicuplōtādinā'vacāryatē| śatapākaṁ vātavyādhipaṭhitam| balātailaṁ mūḍhagarbhōktaṁ, anyē tu balātailamēva śatapākaṁ kr̥tvōpayujyata iti vyākhyānayanti||12||-
Adhikarana 10 (13) · Śloka 14
kaṇṭakārīmajākṣīrē paktvā kṣīrēṇa tēna ca ||13|| vipacēt kukkuṭavasāṁ karṇayōstatprapūraṇam |14|
कण्टकारीमजाक्षीरे पक्त्वा क्षीरेण तेन च ||१३|| विपचेत् कुक्कुटवसां कर्णयोस्तत्प्रपूरणम् |१४|
🔊 Audio coming soon
kaṇṭakārīmityādi| kaṇṭakārī catuṣpalapramāṇā, tadaṣṭaguṇaṁ kṣīraṁ, kṣīrāccaturguṇamudakaṁ dattvā vipacēt, tēna kṣīrēṇa kukkuṭavasāṁ kuḍavāpramāṇāṁ pacēt, tatkarṇayōḥ prapūraṇam||13||-
Adhikarana 11 (14-16) · Śloka 16
taṇḍulīyakamūlāni phalamaṅkōlajaṁ tathā ||14|| ahiṁsrākēndukānmūlaṁ saralaṁ dēvadāru ca | laśunaṁ śr̥ṅgavēraṁ ca tathā vaṁśāvalēkhanam ||15|| kalkairēṣāṁ tathā'mlaiśca pacēt snēhaṁ caturvidham | vēdanāyāḥ praśāntyarthaṁ hitaṁ tatkarṇapūraṇam ||16||
तण्डुलीयकमूलानि फलमङ्कोलजं तथा ||१४|| अहिंस्राकेन्दुकान्मूलं सरलं देवदारु च | लशुनं शृङ्गवेरं च तथा वंशावलेखनम् ||१५|| कल्कैरेषां तथाऽम्लैश्च पचेत् स्नेहं चतुर्विधम् | वेदनायाः प्रशान्त्यर्थं हितं तत्कर्णपूरणम् ||१६||
🔊 Audio coming soon
aparamapi pūraṇamāha- taṇḍulīyakētyādi| vaṁśāvalēkhanaṁ vaṁśācchōlanam| kalkō dr̥ṣadi pēṣitaḥ, sa cādravaḥ, sa cāṣṭapalapramāṇaḥ, amlaiḥ dadhitakrasurācukramātuluṅgarasaiḥ pratyēkamaṣṭāviṁśatyadhikaśatapramāṇaiḥ, snēhaścaturvidhaḥ sarpistailavasāmajjasañjñō dvātriṁśatpalapramāṇaḥ||14-16||
Adhikarana 12 (17-18) · Śloka 18
laśunārdrakaśigrūṇāṁ muraṅgyā mūlakasya ca | kadalyāḥ svarasaḥ śrēṣṭhaḥ kaduṣṇaḥ karṇapūraṇē ||17|| śr̥ṅgavērarasaḥ kṣaudraṁ saindhavaṁ tailamēva ca | kaduṣṇaṁ karṇayōrdēyamētadvā vēdanāpaham ||18||
लशुनार्द्रकशिग्रूणां मुरङ्ग्या मूलकस्य च | कदल्याः स्वरसः श्रेष्ठः कदुष्णः कर्णपूरणे ||१७|| शृङ्गवेररसः क्षौद्रं सैन्धवं तैलमेव च | कदुष्णं कर्णयोर्देयमेतद्वा वेदनापहम् ||१८||
🔊 Audio coming soon
laśunārdrakētyādi| śigruḥ madhuśigruḥ, muraṅgī dvitīyaḥ śōbhāñjanakaḥ, kaduṣṇa īṣaduṣṇaḥ| ētēṣāṁ laśunādīnāṁ ṣaṇṇāṁ svarasā vyastāḥ samastā vā karṇapūraṇē dēyāḥ||17-18||
Adhikarana 13 (19) · Śloka 19
vaṁśāvalēkhanāyuktē mūtrē cājāvikē bhiṣak | sarpiḥ pacēttēna karṇaṁ pūrayēt karṇaśūlinaḥ ||19||
वंशावलेखनायुक्ते मूत्रे चाजाविके भिषक् | सर्पिः पचेत्तेन कर्णं पूरयेत् कर्णशूलिनः ||१९||
🔊 Audio coming soon
vaṁśētyādi| ‘mūtrē cājāvikē bhiṣak’ ityatra tantrāntaradarśanādviparyayēṇa sarpiḥpākaḥ kartavyaḥ; tēna pūrvamāvikē mūtrē sarpiḥ paktavyaṁ, paścādāja iti| anyē tu pūrvamāvikamūtrapakvēna sarpiṣā karṇapūraṇaṁ, paścādājēna mūtrēṇēti viparyayaṁ vyākhyānayanti| kēcit sarpiḥ pacēdityatra tailaṁ pacēditi paṭhanti; tanna, sarvanibandhaiḥ parihr̥tatvāt||19||
Adhikarana 14 (20-21) · Śloka 21
mahataḥ pañcamūlasya kāṇḍamaṣṭādaśāṅgulam | kṣaumēṇāvēṣṭya saṁsicya tailēnādīpayēttataḥ ||20|| yattailaṁ cyavatē tēbhyō dhr̥tēbhyō bhājanōpari | jñēyaṁ taddīpikātailaṁ sadyō gr̥hṇāti vēdanām ||21||
महतः पञ्चमूलस्य काण्डमष्टादशाङ्गुलम् | क्षौमेणावेष्ट्य संसिच्य तैलेनादीपयेत्ततः ||२०|| यत्तैलं च्यवते तेभ्यो धृतेभ्यो भाजनोपरि | ज्ञेयं तद्दीपिकातैलं सद्यो गृह्णाति वेदनाम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
dīpikātailamāha- mahata ityādi| kāṇḍaṁ khaṇḍaṁ, kṣaumēṇa atasīvastrēṇa, āvēṣṭya ‘tribhāgam’ iti śēṣaḥ| ghr̥tēbhyō ‘adhōmukham’ iti śēṣaḥ| gr̥hṇāti apaharati||20-21||
Adhikarana 15 (22) · Śloka 22
kuryādēvaṁ bhadrakāṣṭhē kuṣṭhē kāṣṭhē ca sāralē | matimān dīpikātailaṁ karṇaśūlanibarhaṇam ||22||
कुर्यादेवं भद्रकाष्ठे कुष्ठे काष्ठे च सारले | मतिमान् दीपिकातैलं कर्णशूलनिबर्हणम् ||२२||
🔊 Audio coming soon
kuryādēvamityādi| cakārādagurvairaṇḍāgnimanthakāṣṭhāni gr̥hyantē||22||
Adhikarana 16 (23-26) · Śloka 26
arkāṅkurānamlapiṣṭāṁstailāktān lavaṇānvitān | sannidadhyāt snuhīkāṇḍē kōritē tacchadāvr̥tē ||23|| puṭapākakramāsvinnān pīḍayēdārasāgamāt | sukhōṣṇaṁ tadrasaṁ karṇē dāpayēcchūlaśāntayē ||24|| kapitthamātuluṅgāmlaśr̥ṅgavērarasaiḥ śubhaiḥ | sukhōṣṇaiḥ pūrayēt karṇaṁ tacchūlavinivr̥ttayē ||25|| karṇaṁ kōṣṇēna cukrēṇa pūrayēt karṇaśūlinaḥ | samudraphēnacūrṇēna yuktyā cāpyavacūrṇayēt ||26||
अर्काङ्कुरानम्लपिष्टांस्तैलाक्तान् लवणान्वितान् | सन्निदध्यात् स्नुहीकाण्डे कोरिते तच्छदावृते ||२३|| पुटपाकक्रमास्विन्नान् पीडयेदारसागमात् | सुखोष्णं तद्रसं कर्णे दापयेच्छूलशान्तये ||२४|| कपित्थमातुलुङ्गाम्लशृङ्गवेररसैः शुभैः | सुखोष्णैः पूरयेत् कर्णं तच्छूलविनिवृत्तये ||२५|| कर्णं कोष्णेन चुक्रेण पूरयेत् कर्णशूलिनः | समुद्रफेनचूर्णेन युक्त्या चाप्यवचूर्णयेत् ||२६||
🔊 Audio coming soon
arkāṅkurānityādi| ayaṁ pāṭhaḥ sarvanibandhakārairanārṣīkr̥tastasmānna vyākhyātaḥ||23-26||
Adhikarana 17 (27) · Śloka 27
aṣṭānāmiha mūtrāṇāṁ mūtrēṇānyatamēna tu | kōṣṇēna pūrayēt karṇaṁ karṇaśūlōpaśāntayē ||27||
अष्टानामिह मूत्राणां मूत्रेणान्यतमेन तु | कोष्णेन पूरयेत् कर्णं कर्णशूलोपशान्तये ||२७||
🔊 Audio coming soon
aṣṭānāmityādi| aṣṭānāṁ mūtrāṇāmanyatamēnaikatamēna||27||
Adhikarana 18 (28) · Śloka 28
mūtrēṣvamlēṣu vātaghnē gaṇē ca kvathitē bhiṣak | pacēccaturvidhaṁ snēhaṁ pūraṇaṁ tacca karṇayōḥ ||28||
मूत्रेष्वम्लेषु वातघ्ने गणे च क्वथिते भिषक् | पचेच्चतुर्विधं स्नेहं पूरणं तच्च कर्णयोः ||२८||
🔊 Audio coming soon
mūtrēṣvityādi| mūtrāṇi gavādīnāmaṣṭānām| amlāni surāmastvāranālabījapūracukrāṇi| vātaghnō gaṇō vidārigandhādiḥ||28||
Adhikarana 19 (29) · Śloka 29
ētā ēva kriyāḥ kuryāt pittaghnaiḥ pittasaṁyutē |29|
एता एव क्रियाः कुर्यात् पित्तघ्नैः पित्तसंयुते |२९|
🔊 Audio coming soon
vātajakarṇarōgē kriyāmabhidhāya pittajakarṇaśūlacikitsāmāha- ētā ityādi| ētā ēva dīpikādayaḥ kriyāḥ| tatra dīpikā aśvatthapatrakhallasnēhasarpiṣā karṇapūraṇaṁ; kāñjikēnāpi, tasya sparśanē pittaharatvāt| pittasaṁyutē karṇaśūlē ityarthaḥ|29|-
Adhikarana 20 (29-30) · Śloka 30
kākōlyādau daśakṣīraṁ tiktaṁ cātra hitaṁ haviḥ ||29|| kṣīravr̥kṣapravālēṣu madhukē candanē tathā | kalkakvāthē paraṁ pakvaṁ śarkarāmadhukaiḥ saraiḥ ||30||
काकोल्यादौ दशक्षीरं तिक्तं चात्र हितं हविः ||२९|| क्षीरवृक्षप्रवालेषु मधुके चन्दने तथा | कल्कक्वाथे परं पक्वं शर्करामधुकैः सरैः ||३०||
🔊 Audio coming soon
pittajakarṇaśulē sāmānyacikitsāmabhidhāya viśēṣacikitsāmāha- kākōlyādāvityādi| kākōlyādikalkēna daśaguṇakṣīraṁ ghr̥taṁ siddhaṁ hitaṁ, tathā tiktaṁ tiktadravyasaṁskr̥tam; anyē tu tiktaṁ kuṣṭhacikitsitōktaṁ ghr̥taṁ kathayanti| kṣīravr̥kṣā nyagrōdhōdumbarāśvatthaplakṣagardabhāṇḍāḥ, tēṣāṁ pallavakvāthēna kākōlyādikalkēna siddhaṁ ghr̥taṁ hitam| madhukē candanē tathēti pratyēkaṁ yaṣṭīmadhukacandanakvāthakalkābhyāṁ siddham| śarkarāmadhukairityatra yaṣṭīmadhukadvitayaṁ, ata ēva bahutvam| saraiḥ virēcanadravyairityarthaḥ| jējjaṭācāryastu kṣīravr̥kṣapravālēṣvityēkaṁ yōgaṁ kathayati, bimbīkvātha iti dvitīyaṁ; tau ca yōgāvanārṣau kathayanti||29-30||
Adhikarana 21 (31) · Śloka 31
iṅgudīsarṣapasnēhau sakaphē pūraṇē hitau | tiktauṣadhānāṁ yūṣāśca svēdāśca kaphanāśanāḥ ||31||
इङ्गुदीसर्षपस्नेहौ सकफे पूरणे हितौ | तिक्तौषधानां यूषाश्च स्वेदाश्च कफनाशनाः ||३१||
🔊 Audio coming soon
ślēṣmaśūlasya cikitsāmāha- iṅgudīsarṣapētyādi| sakaphē ‘karṇaśūlē’ ityadhyāhāraḥ| tiktētyādi| svēdāśca kaphanāśanā iti tāpōṣmasvēdā rūkṣāḥ||31||
Adhikarana 22 (32-33) · Śloka 33
surasādau kr̥taṁ tailaṁ pañcamūlē mahatyapi | mātuluṅgarasaḥ śuktaṁ laśunārdrakayō rasaḥ ||32|| ēkaikaḥ pūraṇē pathyastailaṁ tēṣvapi vā kr̥tam | tīkṣṇā mūrdhavirēkāśca kavalāścātra pūjitāḥ ||33||
सुरसादौ कृतं तैलं पञ्चमूले महत्यपि | मातुलुङ्गरसः शुक्तं लशुनार्द्रकयो रसः ||३२|| एकैकः पूरणे पथ्यस्तैलं तेष्वपि वा कृतम् | तीक्ष्णा मूर्धविरेकाश्च कवलाश्चात्र पूजिताः ||३३||
🔊 Audio coming soon
surasādau kr̥tamityādi| tailadvitayamētat| mātuluṅgarasa ityādi| mātuluṅgarasādinā ēkaikēnaiva siddhaṁ tailaṁ pūraṇē pathyamityarthaḥ| tīkṣṇā ityādi| tīkṣṇā mūrdhavirēkā iti apāmārgabījādibhiḥ| tīkṣṇāḥ kavalāḥ pippalyādibhiḥ||32-33||
Adhikarana 23 (34) · Śloka 34
karṇaśūlavidhiḥ kr̥tsnaḥ pittaghnaḥ śōṇitāvr̥tē |34|
कर्णशूलविधिः कृत्स्नः पित्तघ्नः शोणितावृते |३४|
🔊 Audio coming soon
śōṇitaśūlasya cikitsāmāha- karṇētyādi| kēcidamuṁ pāṭhaṁ na paṭhanti|34|-
Adhikarana 24 (34-35) · Śloka 36
śūlapraṇādabādhiryakṣvēḍānāṁ tu prakīrtitam ||34|| sāmānyatō, viśēṣēṇa bādhiryē pūraṇaṁ śr̥ṇu | gavāṁ mūtrēṇa bilvāni piṣṭvā tailaṁ vipācayēt ||35|| sajalaṁ ca sadugdhaṁ ca bādhiryē karṇapūraṇam |36|
शूलप्रणादबाधिर्यक्ष्वेडानां तु प्रकीर्तितम् ||३४|| सामान्यतो, विशेषेण बाधिर्ये पूरणं शृणु | गवां मूत्रेण बिल्वानि पिष्ट्वा तैलं विपाचयेत् ||३५|| सजलं च सदुग्धं च बाधिर्ये कर्णपूरणम् |३६|
🔊 Audio coming soon
śūlētyādi| pañjikākārastu ‘sajalaṁ ca sadugdhaṁ ca’ ityatra pādikaṁ jaladugdhābhyāṁ iti paṭhati||34-35||-
Adhikarana 25 (36-37) · Śloka 38
sitāmadhukabimbībhiḥ siddhaṁ vā''jē payasyapi ||36|| bimbīkvāthē vimathyōṣṇaṁ śītībhūtaṁ taduddhr̥tam | punaḥ pacēddaśakṣīraṁ sitāmadhukacandanaiḥ ||37|| bilvāmbugāḍhaṁ tattailaṁ bādhiryē karṇapūraṇam |38|
सितामधुकबिम्बीभिः सिद्धं वाऽऽजे पयस्यपि ||३६|| बिम्बीक्वाथे विमथ्योष्णं शीतीभूतं तदुद्धृतम् | पुनः पचेद्दशक्षीरं सितामधुकचन्दनैः ||३७|| बिल्वाम्बुगाढं तत्तैलं बाधिर्ये कर्णपूरणम् |३८|
🔊 Audio coming soon
sitāmadhukētyādi| sitāmadhukabimbībhiḥ kalkitābhiśchāgīkṣīrē caturguṇē pakvaṁ tilatailamuṣṇamēva bimbīkvāthē mathitvā śītībhūtaṁ pāṇinā''dāya punarapi bilvaphalakvāthē vilōḍitaṁ sitaśarkarāyaṣṭīmadhuraktacandanaiḥ kalkīkr̥tairdaśaguṇē kṣīrē vipacēt| kēcid ‘bilvāmbugāḍhaṁ’ ityatra ‘bimbyambugāḍhaṁ’ iti paṭhanti||36-37||-
Adhikarana 26 (38) · Śloka 38
vakṣyatē yaḥpratiśyāyē vidhiḥ sō'pyatra pūjitaḥ ||38||
वक्ष्यते यःप्रतिश्याये विधिः सोऽप्यत्र पूजितः ||३८||
🔊 Audio coming soon
idānīṁ bādhiryē kaphānubandhō'pyastītyanāgatāvēkṣaṇēna saṅkṣēpārthamatidēśēna cikitsāmāha- vakṣyatē ya ityādi| sō'pyatra pūjita iti ‘navaṁ pratiśyāyamapāsya sarvamupācarēt sarpiṣa ēva pānaiḥ’ ityādinōktaḥ||38||
Adhikarana 27 (39) · Śloka 39
vātavyādhiṣu yaścōktō vidhiḥ sa ca hitō bhavēt |39|
वातव्याधिषु यश्चोक्तो विधिः स च हितो भवेत् |३९|
🔊 Audio coming soon
śuddhavātakr̥tē punaratītāvēkṣaṇēna saṅkṣēpārthamatidēśēna nirdiśannāha- vātavyādhiṣvityādi| vātavyādhyuktō vidhiḥ nivātabrahmacaryādikaḥ|39|-
Adhikarana 28 (39) · Śloka 40
karṇasrāvē pūtikarṇē tathaiva kr̥mikarṇakē ||39|| samānaṁ karma kurvīta yōgān vaiśēṣikānapi |40|
कर्णस्रावे पूतिकर्णे तथैव कृमिकर्णके ||३९|| समानं कर्म कुर्वीत योगान् वैशेषिकानपि |४०|
🔊 Audio coming soon
karma cikitsām||39||-
Adhikarana 29 (40-41) · Śloka 41
śirōvirēcanaṁ caiva dhūpanaṁ pūraṇaṁ tathā ||40|| pramārjanaṁ dhāvanaṁ ca vīkṣya vīkṣyāvacārayēt | rājavr̥kṣāditōyēna surasādigaṇēna vā ||41||
शिरोविरेचनं चैव धूपनं पूरणं तथा ||४०|| प्रमार्जनं धावनं च वीक्ष्य वीक्ष्यावचारयेत् | राजवृक्षादितोयेन सुरसादिगणेन वा ||४१||
🔊 Audio coming soon
kiṁ tat samānaṁ karmētyāha- śirōvirēcanamityādi| pramārjanaṁ picukūrcikayā karṇaprōñchanaṁ, dhāvanaṁ prakṣālanam| vīkṣya vīkṣyēti pratyēkaṁ karṇaprasrāvādiṣu dōṣadūṣyādimalaviśēṣaṁ dr̥ṣṭvā dr̥ṣṭvētyarthaḥ| rājavr̥kṣāditōyēnētyādi| rājavr̥kṣādiḥ āragvadhādiḥ||40-41||
Adhikarana 30 (42-45) · Śloka 45
karṇaprakṣālanaṁ kāryaṁ cūrṇairēṣāṁ ca pūraṇam | kvāthaṁ pañcakaṣāyaṁ tu kapittharasayōjitam ||42|| karṇasrāvē praśaṁsanti pūraṇaṁ madhunā saha | sarjatvakcūrṇasaṁyuktaḥ kārpāsīphalajō rasaḥ ||43|| yōjitō madhunā vā'pi karṇasrāvē praśasyatē | lākṣā rasāñjanaṁ sarjaścūrṇitaṁ karṇapūraṇam ||44|| saśaivalaṁ mahāvr̥kṣajambvāmraprasavāyutam | kulīrakṣaudramaṇḍūkīsiddhaṁ tailaṁ ca pūjitam ||45||
कर्णप्रक्षालनं कार्यं चूर्णैरेषां च पूरणम् | क्वाथं पञ्चकषायं तु कपित्थरसयोजितम् ||४२|| कर्णस्रावे प्रशंसन्ति पूरणं मधुना सह | सर्जत्वक्चूर्णसंयुक्तः कार्पासीफलजो रसः ||४३|| योजितो मधुना वाऽपि कर्णस्रावे प्रशस्यते | लाक्षा रसाञ्जनं सर्जश्चूर्णितं कर्णपूरणम् ||४४|| सशैवलं महावृक्षजम्ब्वाम्रप्रसवायुतम् | कुलीरक्षौद्रमण्डूकीसिद्धं तैलं च पूजितम् ||४५||
🔊 Audio coming soon
samānaṁ karmābhidhāya vaiśēṣikān yōgānāha- karṇētyādi| pañcakaṣāyamasminnēvādhyāyē ‘tindukānyabhayā rōdhraṁ samaṅgā''malakaṁ’ ityādinā paṭhiṣyati, anyē tu āragvadhaśirīṣajambusarjāśvakarṇajaṁ pañcakaṣāyacūrṇaṁ kathayanti, tacca ṭīkāpañjikābhyāṁ nāṅgīkr̥tam| sarjatvagityādi| kārpāsī vanakārpāsī| śaivalaṁ dūrvā, haṭhamityanyē| mahāvr̥kṣaḥ sēhuṇḍaḥ, prasavāḥ pallavāḥ| kulīraḥ karkaṭaśr̥ṅgī, maṇḍūkī brāhmībhēdaḥ| śaivalādikaṁ prasavaparyantaṁ kaṣāyadravyaṁ, kulīrādikaṁ ca kalkadravyam| pūjitaṁ ‘karṇasrāvē karṇapūraṇam’ ityadhyāhāryam||42-45||
Adhikarana 31 (46) · Śloka 46
tindukānyabhayā rōdhraṁ samaṅgā''malakaṁ madhu | pūraṇaṁ cātra pathyaṁ syātkapittharasayōjitam ||46||
तिन्दुकान्यभया रोध्रं समङ्गाऽऽमलकं मधु | पूरणं चात्र पथ्यं स्यात्कपित्थरसयोजितम् ||४६||
🔊 Audio coming soon
tindukānyabhayā rōdhramityādi| samaṅgā añjalikārikā, ‘varāhakrāntā’ ityaparē| idaṁ pañcakaṣāyacūrṇam||46||
Adhikarana 32 (47-48) · Śloka 49
rasamāmrakapitthānāṁ madhūkadhavaśālajam | pūraṇārthaṁ praśaṁsanti tailaṁ vā tairvipācitam ||47|| priyaṅgumadhukāmbaṣṭhādhātakīśilaparṇibhiḥ | mañjiṣṭhālōdhralākṣābhiḥ kapitthasya rasēna vā ||48|| pacēttailaṁ tadāsrāvamavagr̥hṇāti pūraṇāt |49|
रसमाम्रकपित्थानां मधूकधवशालजम् | पूरणार्थं प्रशंसन्ति तैलं वा तैर्विपाचितम् ||४७|| प्रियङ्गुमधुकाम्बष्ठाधातकीशिलपर्णिभिः | मञ्जिष्ठालोध्रलाक्षाभिः कपित्थस्य रसेन वा ||४८|| पचेत्तैलं तदास्रावमवगृह्णाति पूरणात् |४९|
🔊 Audio coming soon
rasamāmrētyādi| āmrādipallavānāṁ rasaḥ svarasa ēva ēkaikaḥ samastō vā karṇapūraṇam, tairvipakvaṁ vā tilatailaṁ pūyasrāvē pūraṇam| priyaṅgumadhukāmbaṣṭhētyādi| priyaṅgvādikalkaiḥ kapitthapallavarasēna caturguṇēna tilatailaṁ siddhaṁ karṇasrāvāpaham| ambaṣṭhā sāṅkuraḍā, śilā manaḥśilā, parṇī śālaparṇī||47-48||-
Adhikarana 33 (49-50) · Śloka 51
ghr̥taṁ rasāñjanaṁ nāryāḥ kṣīrēṇa madhusaṁyutam ||49|| tatpraśastaṁ cirōtthē'pi sāsrāvē pūtikarṇakē | nirguṇḍīsvarasastailaṁ sindhurdhūmarajō guḍaḥ ||50|| pūraṇaḥ pūtikarṇasya śamanō madhusaṁyutaḥ |51|
घृतं रसाञ्जनं नार्याः क्षीरेण मधुसंयुतम् ||४९|| तत्प्रशस्तं चिरोत्थेऽपि सास्रावे पूतिकर्णके | निर्गुण्डीस्वरसस्तैलं सिन्धुर्धूमरजो गुडः ||५०|| पूरणः पूतिकर्णस्य शमनो मधुसंयुतः |५१|
🔊 Audio coming soon
idānīṁ pūtikarṇasya viśēṣacikitsāṁ yōgadvayēnāha- ghr̥ṣṭamityādi||49-50||-
Adhikarana 34 (51) · Śloka 51
kr̥mikarṇakanāśārthaṁ kr̥mighnaṁ yōjayēdvidhim ||51||
कृमिकर्णकनाशार्थं कृमिघ्नं योजयेद्विधिम् ||५१||
🔊 Audio coming soon
kr̥mikarṇē vaiśēṣikamāha- kr̥mikarṇakanāśārthamityādi| kr̥mighnō vidhiḥ krimipratiṣēdhē vakṣyamāṇaḥ||51||
Adhikarana 35 (52) · Śloka 52
vārtākudhūmaśca hitaḥ sārṣapasnēha ēva ca |52|
वार्ताकुधूमश्च हितः सार्षपस्नेह एव च |५२|
🔊 Audio coming soon
aparamapi viśēṣacikitsitamāha- vārtākudhūma ityādi| pariṇataśuṣkavārtākudhūmasya pānaṁ karṇadhūpanaṁ ca, sārṣapasnēhēna karṇapūraṇaṁ, tantrāntarōktatvāt|52|-
Adhikarana 36 (52-53) · Śloka 53
kr̥mighnaṁ haritālēna gavāṁ mūtrayutēna ca ||52|| guggulōḥ karṇadaurgandhyē dhūpanaṁ śrēṣṭhamucyatē | chardanaṁ dhūmapānaṁ ca kavalasya ca dhāraṇam ||53||
कृमिघ्नं हरितालेन गवां मूत्रयुतेन च ||५२|| गुग्गुलोः कर्णदौर्गन्ध्ये धूपनं श्रेष्ठमुच्यते | छर्दनं धूमपानं च कवलस्य च धारणम् ||५३||
🔊 Audio coming soon
kr̥mikr̥tadaurgandhyacikitsāmāha- kr̥mighnamityādi| kr̥mighnaṁ viḍaṅgasāracūrṇaṁ, tacca haritālacūrṇēna yutaṁ gōmūtrēṇa pūraṇaṁ, guggulunā dhūpanam| chardanamityādi| kēcicchardanādikaṁ kriyātritayaṁ trayāṇāmāsrāvādīnāṁ hitamāhuḥ; tanna, yataḥ kr̥mikr̥tadaurgandhyasānnidhyādvidēhādiṣvasya darśanād daurgandhya ēva chardanāditritayaṁ hitam||52-53||
Adhikarana 37 (54) · Śloka 54
karṇakṣvēḍē hitaṁ tailaṁ sārṣapaṁ caiva pūraṇam | vidradhau cāpi kurvīta vidradhyuktaṁ cikitsitam ||54||
कर्णक्ष्वेडे हितं तैलं सार्षपं चैव पूरणम् | विद्रधौ चापि कुर्वीत विद्रध्युक्तं चिकित्सितम् ||५४||
🔊 Audio coming soon
karṇakṣvēḍē hitamityādi| karṇakṣvēḍē yat sārṣapaṁ tailaṁ pūraṇē uktaṁ tadvidradhāvapi kurvīta; na kēvalaṁ tadēva kurvīta vidradhyuktaṁ cikitsitamapi kurvītētyarthaḥ| vātajē āmē savēdanē vidradhau tilatailēna sēkaḥ, kaphajē punaḥ sārṣapatailēnēti||54||
Adhikarana 38 (55) · Śloka 55
praklēdya dhīmāṁstailēna svēdēna pravilāyya ca | śōdhayētkarṇaviṭkaṁ tu bhiṣak samyak śalākayā ||55||
प्रक्लेद्य धीमांस्तैलेन स्वेदेन प्रविलाय्य च | शोधयेत्कर्णविट्कं तु भिषक् सम्यक् शलाकया ||५५||
🔊 Audio coming soon
karṇagūthacikitsāmāha- praklēdyētyādi||55||
Adhikarana 39 (56) · Śloka 56
nāḍīsvēdō'tha vamanaṁ dhūmō mūrdhavirēcanam | vidhiśca kaphahr̥tsarvaḥ karṇakaṇḍūmapōhati ||56||
नाडीस्वेदोऽथ वमनं धूमो मूर्धविरेचनम् | विधिश्च कफहृत्सर्वः कर्णकण्डूमपोहति ||५६||
🔊 Audio coming soon
karṇakaṇḍūcikitsāmāha- nāḍīsvēda ityādi| vamanaṁ sasvēdavamanaṁ, dhūmō'tra vairēcanikaḥ||56||
Adhikarana 40 (57) · Śloka 57
atha karṇapratīnāhē snēhasvēdau prayōjayēt | tatō viriktaśirasaḥ kriyāṁ prāptāṁ samācarēt ||57||
अथ कर्णप्रतीनाहे स्नेहस्वेदौ प्रयोजयेत् | ततो विरिक्तशिरसः क्रियां प्राप्तां समाचरेत् ||५७||
🔊 Audio coming soon
karṇapratīnāhē cikitsāmāha- athētyādi| kriyāṁ snēhasvēdanasyādikāṁ, prāptāṁ yuktām||57||
Adhikarana 41 (58) · Śloka 58
karṇapākasya bhaiṣajyaṁ kuryātpittavisarpavat |58|
कर्णपाकस्य भैषज्यं कुर्यात्पित्तविसर्पवत् |५८|
🔊 Audio coming soon
karṇapākē cikitsāmāha- karṇapākasyētyādi| śītālēpanapariṣēkādīṁśca taccikitsitōktān kuryāt|58|-
Adhikarana 42 (58) · Śloka 59
karṇacchidrē vartamānaṁ kīṭaṁ klēdamalādi vā ||58|| śr̥ṅgēṇāpaharēddhīmānathavā'pi śalākayā |59|
कर्णच्छिद्रे वर्तमानं कीटं क्लेदमलादि वा ||५८|| शृङ्गेणापहरेद्धीमानथवाऽपि शलाकया |५९|
🔊 Audio coming soon
śārīradōṣabhavakarṇagūthapratyākarṣaṇacikitsāprasaṅgēnāgantukīṭamalādīnāmākarṣaṇacikitsāmāha- karṇacchidra ityādi| śr̥ṅgēṇāpaharēt ‘ācūṣya’ iti śēṣaḥ||58||-
Adhikarana 43 (59) · Śloka 59
śēṣāṇāṁ tu vikārāṇāṁ prāk cikitsitamīritam ||59||
शेषाणां तु विकाराणां प्राक् चिकित्सितमीरितम् ||५९||
🔊 Audio coming soon
idānīṁ śālakyasiddhāntēna caturvidhānāmarśasāṁ saptavidhānāmarbudānāṁ caturvidhānāṁ śōphānāṁ kiṁ cikitsitamiti pr̥ṣṭhaḥ śālākyatantrasya nyūnatādōṣaṁ parijihīrṣurāha- śēṣāṇāmityādi| śēṣāṇāṁ caturvidhānāmarśasāṁ, saptavidhānām arbudānāṁ, caturvidhānāṁ śōphānāṁ cētyarthaḥ| prāgiti arśaādicikitsitē| īritaṁ pratidōṣaṁ pratyavasthaṁ sarvamuktamityarthaḥ||59||
Adhikarana puShpikA · Śloka 21
iti suśrutasaṁhitāyāmuttaratantrāntargatē śālākyatantrē karṇagatarōgapratiṣēdhō nāmaikaviṁśō'dhyāyaḥ ||21||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे कर्णगतरोगप्रतिषेधो नामैकविंशोऽध्यायः ||२१||
🔊 Audio coming soon
iti śrīḍalha(hla)ṇaviracitāyāṁ nibandhasaṅgrahākhyāyāṁ suśrutavyākhyāyāmuttaratantrāntargatē śālākyatantrē ēkaviṁśō'dhyāyaḥ||21||