Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః కర్ణగతరోగవిజ్ఞానీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
अथातः कर्णगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ఇంద్రియగతరోగసామాన్యాచ్ఛ్రవణగతరోగవిజ్ఞానీయారంభో యుక్త ఇత్యత ఆహ- అథాత ఇత్యాది| గతశబ్ద ఆశ్రితపర్యాయః||1-2||
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
కర్ణశూలం ప్రణాదశ్చ బాధిర్యం క్ష్వేడ ఏవ చ | కర్ణస్రావః కర్ణకండూః కర్ణవర్చస్తథైవ చ ||3|| కృమికర్ణప్రతినాహౌ విద్రధిర్ద్వివిధస్తథా | కర్ణపాకః పూతికర్ణస్తథైవార్శశ్చతుర్విధం ||4|| కర్ణార్బుదం సప్తవిధం శోఫశ్చాపి చతుర్విధః | ఏతే కర్ణగతా రోగా అష్టావింశతిరీరితాః ||5||
कर्णशूलं प्रणादश्च बाधिर्यं क्ष्वेड एव च | कर्णस्रावः कर्णकण्डूः कर्णवर्चस्तथैव च ||३|| कृमिकर्णप्रतिनाहौ विद्रधिर्द्विविधस्तथा | कर्णपाकः पूतिकर्णस्तथैवार्शश्चतुर्विधम् ||४|| कर्णार्बुदं सप्तविधं शोफश्चापि चतुर्विधः | एते कर्णगता रोगा अष्टाविंशतिरीरिताः ||५||
🔊 Audio coming soon
తానేవ కర్ణగతరోగాన్నామభిః సంఖ్యయా చాహ- కర్ణశూలమిత్యాది| కర్ణశూలస్య కష్టసాధ్యత్వాత్ ప్రాగేవ నిర్దేశః| విద్రధిర్ద్వివిధః- దోషవిద్రధిః క్షతవిద్రధిశ్చ; అర్శశ్చతుర్విధం- వాతపిత్తకఫసన్నిపాతైః; అర్బుదం సప్తవిధం- వాతేన పిత్తేన కఫేన చాపి రక్తేన మాంసేన చ మేదసా చ, సప్తమం శాలాక్యతంత్రే; శోఫశ్చతుర్విధః- వాతపిత్తకఫసన్నిపాతైః| సంఖ్యేయనిర్దేశాదేవ సంఖ్యాయాం లబ్ధాయామష్టావింశతిరితి భూయః సంఖ్యాకరణం నియమార్థం, తేన చ విదేహసంఖ్యయా అధికత్వం మా భూదిత్యర్థః||3-5||
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
సమీరణః శ్రోత్రగతోఽన్యథాచరః సమంతతః శూలమతీవ కర్ణయోః | కరోతి దోషైశ్చ యథాస్వమావృతః స కర్ణశూలః కథితో దురాచరః ||6||
समीरणः श्रोत्रगतोऽन्यथाचरः समन्ततः शूलमतीव कर्णयोः | करोति दोषैश्च यथास्वमावृतः स कर्णशूलः कथितो दुराचरः ||६||
🔊 Audio coming soon
కర్ణశూలమాహ- సమీరణ ఇత్యాది| అన్యథాచర ఇతి విమార్గగః| సమంతతః శూలమతీవ కర్ణయోః కరోతీతి సంబంధనీయం| దోషైః కఫపిత్తరక్తైః, అన్యే తు వాయోరేవ వాయ్వంతరావరణాద్బహువచనం సమర్థయంతి| స్వస్య స్వస్య దోషస్య అనతిక్రమేణ యథాస్వం| దురాచరో దుఃఖేనోపచర్యత ఇత్యర్థః| అన్యే ‘దురాసద’ ఇతి పఠంతి, దుర్వార ఇతి వ్యాఖ్యానయంతి| యద్యపి శూలబాధిర్యవిద్రధ్యర్శోర్బుదశోఫాః ప్రాఙ్నిర్దిష్టాస్తథాఽపి కర్ణరోగసంగ్రహార్థం సాధ్యాసాధ్యవిభాగార్థం చ పునర్నిర్దిష్టాః; శూలస్తు వాతవ్యాధినిదానే కేవలవాతజ ఉక్తః అత్ర పునర్దోషైరావృత ఇతి న పౌనరుక్త్యం||6||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
యదా తు నాడీషు విమార్గమాగతః స ఏవ శబ్దాభివహాసు తిష్ఠతి | శృణోతి శబ్దాన్ వివిధాంస్తదా నరః ప్రణాదమేనం కథయంతి చామయం ||7||
यदा तु नाडीषु विमार्गमागतः स एव शब्दाभिवहासु तिष्ठति | शृणोति शब्दान् विविधांस्तदा नरः प्रणादमेनं कथयन्ति चामयम् ||७||
🔊 Audio coming soon
కర్ణనాదమాహ- యదా తు నాడీష్విత్యాది| విమార్గమాగతః విరుద్ధమార్గం ప్రాప్తః, విమార్గోఽత్ర శిర ఏవ, విమార్గగః తిర్యగ్గో యదా తిష్ఠతి, (స ఏవేత్యేవశబ్దేన కఫాద్యావరణావృతః| అన్యే తు శబ్దవహాసు నాడీషు స ఏవ వాయుర్విమార్గగో యదా నిరుద్ధ్యతి) తదా వివిధాన్ శబ్దాన్ నరః శృణోతీతి వ్యాఖ్యానయంతి| అస్య రోగస్యాపీడాకరత్వాదరోగత్వం మా భూదితి ద్యోతనార్థమామయవచనం||7||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
స ఏవ శబ్దానువహా యదా సిరాః కఫానుయాతో వ్యనుసృత్య తిష్ఠతి | తదా నరస్యాప్రతికారసేవినో భవేత్తు బాధిర్యమసంశయం ఖలు ||8||
स एव शब्दानुवहा यदा सिराः कफानुयातो व्यनुसृत्य तिष्ठति | तदा नरस्याप्रतिकारसेविनो भवेत्तु बाधिर्यमसंशयं खलु ||८||
🔊 Audio coming soon
బాధిర్యమాహ- స ఏవ శబ్దానువహా ఇత్యాది| స ఏవ శుద్ధో వాయుః కఫానుయాతః కఫానుగతః| స ఏవేత్యత్రాపిశబ్దో లుప్తో ద్రష్టవ్యః, తేన న కేవలం శుద్ధో వాయుః శ్లేష్మాన్వితోఽపి వేత్యర్థః| వ్యనుసృత్య వివిధమార్గమావృత్య| అప్రతికారసేవినః చికిత్సామకుర్వతః||8||
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
శ్రమాత్ క్షయాద్రూక్షకషాయభోజనాత్ సమీరణః శబ్దపథే ప్రతిష్ఠితః | విరిక్తశీర్షస్య చ శీతసేవినః కరోతి హి క్ష్వేడమతీవ కర్ణయోః ||9||
श्रमात् क्षयाद्रूक्षकषायभोजनात् समीरणः शब्दपथे प्रतिष्ठितः | विरिक्तशीर्षस्य च शीतसेविनः करोति हि क्ष्वेडमतीव कर्णयोः ||९||
🔊 Audio coming soon
కర్ణక్ష్వేడమాహ- శ్రమాదిత్యాది| క్షయో ధాతుక్షయః| క్ష్వేడః శబ్దః| కర్ణనాదః కేవలవాతారబ్ధో నానావిధశబ్దాన్వితః, కర్ణక్ష్వేడస్తు దోషసంసృష్టవాతారబ్ధో వంశఘోషానుకారిశబ్దాన్వితః| తథా చ విదేహః,- “మారుతః కఫవాతాభ్యాం సంసృష్టః శోణితేన చ| కర్ణక్ష్వేడనం సంజనయేత్ క్ష్వేడనం వేణుఘోషవత్”- ఇతి; ఏష కర్ణనాదక్ష్వేడయోర్భేదః||9||
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
శిరోభిఘాతాదథవా నిమజ్జతో జలే ప్రపాకాదథవాఽపి విద్రధేః | స్రవేత్తు పూయం శ్రవణోఽనిలావృతః స కర్ణసంస్రావ ఇతి ప్రకీర్తితః ||10||
शिरोभिघातादथवा निमज्जतो जले प्रपाकादथवाऽपि विद्रधेः | स्रवेत्तु पूयं श्रवणोऽनिलावृतः स कर्णसंस्राव इति प्रकीर्तितः ||१०||
🔊 Audio coming soon
కర్ణస్రావమాహ- శిరోభిఘాతాదిత్యాది| విద్రధేః కర్ణవిద్రధేః||10||
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
కఫేన కండూః ప్రచితేన కర్ణయోర్భృశం భవేత్ స్రోతసి కర్ణసంజ్ఞితే |11|
कफेन कण्डूः प्रचितेन कर्णयोर्भृशं भवेत् स्रोतसि कर्णसञ्ज्ञिते |११|
🔊 Audio coming soon
కర్ణకండూమాహ- కఫేనేత్యాది| కర్ణయోః ప్రచితేన సంచితేన శ్లేష్మణా కర్ణస్రోతసి భృశమత్యర్థం కండూర్భవేదితి సంబంధః|11|-
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
విశోషితే శ్లేష్మణి పిత్తతేజసా నృణాం భవేత్ స్రోతసి కర్ణగూథకః ||11||
विशोषिते श्लेष्मणि पित्ततेजसा नृणां भवेत् स्रोतसि कर्णगूथकः ||११||
🔊 Audio coming soon
కర్ణగూథకమాహ- విశోషిత ఇత్యాది| స్రోతసి సంచితే శ్లేష్మణి పిత్తతేజసా విశోషితే సతి కర్ణగూథకో భవేదితి సంబంధః||11||
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
స కర్ణవిట్కో ద్రవతాం యదా గతో విలాయితో ఘ్రాణముఖం ప్రపద్యతే | తదా స కర్ణప్రతినాహసంజ్ఞితో భవేద్వికారః శిరసోఽభితాపనః ||12||
स कर्णविट्को द्रवतां यदा गतो विलायितो घ्राणमुखं प्रपद्यते | तदा स कर्णप्रतिनाहसञ्ज्ञितो भवेद्विकारः शिरसोऽभितापनः ||१२||
🔊 Audio coming soon
కర్ణప్రతినాహమాహ- స కర్ణేత్యాది| విలయనం పునః స్నేహస్వేదాభ్యాం| కఫమారుతాభ్యాం సన్నిపాతేన వా విదేహోక్తత్వాత్| శిరసోఽభితాపనః సకలశిరోవికారకారీత్యర్థః||12||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
యదా తు మూర్చ్ఛంత్యథవాఽపి జంతవః సృజంత్యపత్యాన్యథవాఽపి మక్షికాః | తదంజనత్వాచ్ఛ్రవణో నిరుచ్యతే భిషగ్భిరాద్యైః కృమికర్ణకో గదః ||13||
यदा तु मूर्च्छन्त्यथवाऽपि जन्तवः सृजन्त्यपत्यान्यथवाऽपि मक्षिकाः | तदञ्जनत्वाच्छ्रवणो निरुच्यते भिषग्भिराद्यैः कृमिकर्णको गदः ||१३||
🔊 Audio coming soon
కృమికర్ణమాహ- యదేత్యాది| మూర్చ్ఛంతి పతంతి| జంతవో మాంసకోథజాః కృమయః| అపత్యాని సూక్ష్మకృమీన్| మక్షికా మంభణాఖ్యా నీలమక్షికాః| తదంజనత్వాదిత్యాది| ఆద్యైర్భిషగ్భిస్తదంజనత్వాచ్ఛ్రవణః కృమికర్ణకో నిరుక్త ఇతి సంబంధః| తదంజనత్వాత్ కృమిలక్షణత్వాత్| ఆద్యైర్భిషగ్భిః విదేహాదిభిః| అయం రోగః సాన్నిపాతికః, విదేహప్రోక్తత్వాత్||13||
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
క్షతాభిఘాతప్రభవస్తు విద్రధిర్భవేత్తథా దోషకృతోఽపరః పునః | సరక్తపీతారుణమస్రమాస్రవేత్ ప్రతోదధూమాయనదాహచోషవాన్ ||14||
क्षताभिघातप्रभवस्तु विद्रधिर्भवेत्तथा दोषकृतोऽपरः पुनः | सरक्तपीतारुणमस्रमास्रवेत् प्रतोदधूमायनदाहचोषवान् ||१४||
🔊 Audio coming soon
కర్ణవిద్రధిమాహ- క్షతాభిఘాతప్రభవ ఇత్యాది| క్షతాభిఘాతప్రభవస్తు విద్రధిర్భవేదితి ఛేదః| ఏతేన క్షతవిద్రధిర్దర్శితః| దోషకృతోఽపరః దోషజనితో ద్వితీయో విద్రధిః| ఏతేన దోషజో దర్శితః| స చతుర్విధః| క్షతవిద్రధేర్లక్షణమాహ- సరక్తపీతారుణమిత్యాది| అస్రం రక్తం| ధూమాయనం ధూమోద్వమనమివ వేదనావిశేషః| చోషవాన్ ఆచూష్యత ఇవ| దోషవిద్రధేర్లక్షణం దోషలింగైరేవ జ్ఞాతవ్యం| సరక్తపిత్తారుణేత్యాదినా కర్ణపాకలక్షణముక్తమితి కేచిత్ కథయంతి; తచ్చ మహ్యం న రోచతే, యతో జేజ్జటాదీనామీదృశోఽభిప్రాయో నాస్తి||14||
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
భవేత్ ప్రపాకః ఖలు పిత్తకోపతో వికోథవిక్లేదకరశ్చ కర్ణయోః |15|
भवेत् प्रपाकः खलु पित्तकोपतो विकोथविक्लेदकरश्च कर्णयोः |१५|
🔊 Audio coming soon
కర్ణపాకలక్షణమాహ- భవేత్ ప్రపాక ఇత్యాది|15|-
Adhikarana 14 (15) · Śloka 16
స్థితే కఫే స్రోతసి పిత్తతేజసా విలాయ్యమానే భృశసంప్రతాపవాన్ ||15|| అవేదనో వాఽప్యథవా సవేదనో ఘనం స్రవేత్ పూతి చ పూతికర్ణకః |16|
स्थिते कफे स्रोतसि पित्ततेजसा विलाय्यमाने भृशसम्प्रतापवान् ||१५|| अवेदनो वाऽप्यथवा सवेदनो घनं स्रवेत् पूति च पूतिकर्णकः |१६|
🔊 Audio coming soon
పూతికర్ణమాహ- స్థిత ఇత్యాది| ఘనం నిరంతరం వారంవారమిత్యర్థః| అన్యే ఘనమితి పూయస్య విశేషణమాహుః| పూతి పూయం||15||-
Adhikarana 15 (16) · Śloka 16
ప్రదిష్టలింగాన్యరశాంసి తత్త్వతస్తథైవ శోఫార్బుదలింగమీరితం | మయా పురస్తాత్ ప్రసమీక్ష్య యోజయేదిహైవ తావత్ ప్రయతో భిషగ్వరః ||16||
प्रदिष्टलिङ्गान्यरशांसि तत्त्वतस्तथैव शोफार्बुदलिङ्गमीरितम् | मया पुरस्तात् प्रसमीक्ष्य योजयेदिहैव तावत् प्रयतो भिषग्वरः ||१६||
🔊 Audio coming soon
అర్శఃశోఫార్బుదాన్యాహ- ప్రదిష్టేత్యాది| శోఫార్బుదలింగం శోఫస్య అర్బుదస్య చ లక్షణమిత్యర్థః| తత్త్వతః పరమార్థతః| ప్రసమీక్ష్య జ్ఞాత్వా| ప్రయోగజ్ఞో వైద్యః||16||
Adhikarana puShpikA · Śloka 20
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతంత్రే కర్ణగతరోగవిజ్ఞానీయో నామ వింశతితమోఽధ్యాయః ||20||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे कर्णगतरोगविज्ञानीयो नाम विंशतितमोऽध्यायः ||२०||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతంత్రే వింశోఽధ్యాయః||20||