52. kāsapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதஃ காஸப்ரதிஷேதமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

ஶ்வாஸப்ரதிஷேதாநந்தரஂ வாதகபப்ராதாந்யத்வஸாம்யாத்துல்யசிகித்ஸிதத்வாச்ச காஸப்ரதிஷேதாரம்பஃ- அதாத இத்யாதி||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

உக்தா யே ஹேதவோ நணாஂ ரோகயோஃ ஶ்வாஸஹிக்கயோஃ | காஸஸ்யாபி ச விஜ்ஞேயாஸ்த ஏவோத்பத்திஹேதவஃ ||௩||

இதாநீமதிதேஶேந காஸஹேதூநாஹ- உக்தா இத்யாதி||௩||

Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5

தூமோபகாதாத்ரஜஸஸ்ததைவ வ்யாயாமரூக்ஷாந்நநிஷேவணாச்ச | விமார்ககத்வாதபி போஜநஸ்ய வேகாவரோதாத் க்ஷவதோஸ்ததைவ ||௪|| ப்ராணோ ஹ்யுதாநாநுகதஃ ப்ரதுஷ்டஃ ஸம்பிந்நகாஂஸ்யஸ்வநதுல்யகோஷஃ | நிரேதி வக்த்ராத் ஸஹஸா ஸதோஷஃ காஸஃ ஸ வித்வத்பிருதாஹதஸ்து ||௫||

காஸஸ்ய ஸம்ப்ராப்திநிருக்தீ ஆஹ- ப்ராண இத்யாதி| ப்ராணோ வாயுஃ, உதாநாநுகத உதாநவாயுமிலிதஃ, ஊர்த்வகதித்வாதுதாநஸ்ய, ப்ரதுஷ்டஃ கோபமாபந்நஃ ஸந், ஸம்பிந்நகாஂஸ்யஸ்வரதுல்யகோஷ இதி ஜர்ஜரிதகாஂஸ்யஶப்தாநுகாரீ ஸ்வரஃ, நிரேதி நிர்கச்சதி| ஸதோஷஃ ஸதுஷ்டிரித்யர்தஃ; துஷ்டிஶ்சாத்ர தாதக்விதஶப்தப்ராணவாயுநிர்கமநாத்மிகைவ; கேசித் ‘ஸதோஷ’ இத்யத்ர ‘ஸகோஷ’ இதி படந்தி, வ்யாக்யாநயந்தி ச- ஸகோஷஃ தாதக்விதப்ராணநிர்கமநோத்தஸ்வரயுக்தஃ| ஸ ப்ராணோ வாயுஃ ‘காஸ’ இத்யுதாஹதஃ||௪-௫||

Adhikarana 4 (6) · Śloka 6

ஸ வாதபித்தப்ரபவஃ கபாச்ச க்ஷதாத்ததாऽந்யஃ க்ஷயஜோऽபரஶ்ச | பஞ்சப்ரகாரஃ கதிதோ பிஷக்பிர்விவர்திதோ யக்ஷ்மவிகாரகத் ஸ்யாத் ||௬||

காஸஸங்க்யாமாஹ- ஸ வாதபித்தப்ரபவ இத்யாதி| ஸ இதி காஸஃ| க்ஷதாத் க்ஷதஜஃ| க்ஷயஜஃ ஶுக்ரக்ஷயஜஃ| ஸங்க்யேயநிர்தேஶாதேவ ஸங்க்யாயாஂ ஸித்தாயாஂ பஞ்சப்ரகார இதி ஸங்க்யாகரணஂ நியமார்தம்| தேந வாதாதிகதகாஸஸ்ய பஞ்சப்ரகாராஃ, ந புநர்நிமித்தாந்தரபேதாத்பேதஃ| யக்ஷ்மவிகாரகத் ராஜயக்ஷ்மகத், ரோகஸ்யாபி வ்யாதிகாரணத்வாத்| யத்யபி க்ஷயாதுத்பந்நகாஸஸ்ய க்ஷயகர்தத்வஂ ந ஸம்பவதி, ததாऽபி பூர்வாவஸ்தாதோऽதிகஂ க்ஷயஂ கரோதி, அதஃ க்ஷயஜகாஸஸ்யாபி க்ஷயகர்தத்வம், அதவா பஹுஷு சத்ரிஷு கச்சத்ஸு கேஷுசிதச்சத்ரிஷ்வபி சத்ரிணோ யாந்தீதி வ்யபதேஶவத் க்ஷயஜகாஸஸ்யாபி க்ஷயகர்தத்வவ்யபதேஶஃ| கேசித் ‘பஞ்சப்ரகாரஃ படிதோ பிஷக்பிர்விஶேஷதோ லக்ஷணதஃ புராணைஃ’ இதி படந்தி||௬||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

பவிஷ்யதஸ்தஸ்ய து கண்டகண்டூர்போஜ்யோபரோதோ கலதாலுலேபஃ | ஸ்வஶப்தவைஷம்யமரோசகோऽக்நிஸாதஶ்ச லிங்காநி பவந்த்யமூநி ||௭||

காஸபூர்வரூபமாஹ- பவிஷ்யதஸ்தஸ்யேத்யாதி| போஜ்யோபரோதஃ க்ராஸஸ்ய கலே ஸங்கஃ| ஸ்வஶப்தவைஷம்யமிதி ஈஷத்ப்ரகதிஸ்வரவைகதம்| அக்நிஸாதஃ அக்நிமாந்த்யம்| கேசித் காஸபூர்வரூபஂ ந படந்தி, ரூபாணாமேவாவ்யக்தாநாஂ ப்ராக்ரூபஸத்பாவாத்; தந்ந, ஸமாநதந்த்ரவிரோதாத்||௭||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

ஹச்சங்கமூர்தோதரபார்ஶ்வஶூலீ க்ஷாமாநநஃ க்ஷீணபலஸ்வரௌஜாஃ | ப்ரஸக்தமந்தஃகபமீரணேந காஸேத்து ஶுஷ்கஂ ஸ்வரபேதயுக்தஃ ||௮||

வாதகாஸலக்ஷணமாஹ- ஹச்சங்கமூர்தோதரேத்யாதி| க்ஷாமாநநஃ க்ஷீணமுகக்ரியஃ| க்ஷீணபலஸ்வரௌஜா இதி பலஂ கர்மநிர்வர்தநக்ஷமதா, ஓஜோ ஹதி ஸ்திதஂ ப்ரஸித்தமேவ| ப்ரஸக்தமித்யாதி| ப்ரஸக்தஂ யதா பவதி ததாऽந்தஃகபஂ யதா பவதி ஶுஷ்கஂ ச யதா பவதி ததா காஸேதித்யர்தஃ; ப்ரஸக்தஂ நிரந்தரஂ, அந்தஃகபம் அப்யந்தரகபஂ, ஶுஷ்கஂ ஶ்லேஷ்மரஹிதம்| ஈரணேந வாயுநா| ஸ்வரபேதயுக்தோ பிந்நஸ்வர இத்யர்தஃ| ‘ஹச்சங்கமூர்தோதரபார்ஶ்வஶூலம்’ இதி கேசித் படந்தி, தத்ராபி ஸ ஏவார்தஃ||௮||

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

உரோவிதாஹஜ்வரவக்த்ரஶோஷைரப்யர்திதஸ்திக்தமுகஸ்தஷார்தஃ | பித்தேந பீதாநி வமேத் கடூநி காஸேத் ஸ பாண்டுஃ பரிதஹ்யமாநஃ ||௯||

பித்தகாஸலக்ஷணமாஹ- உரோவிதாஹஜ்வரேத்யாதி| அப்யர்திதஃ பீடிதஃ| திக்தமுகோ நிம்பாதிபக்ஷணேநேவ| பாண்டுத்வமத்ர பித்தகதஂ போத்தவ்யஂ, தேந பாண்டுஃ பீதவர்ணஃ| பரிதஹ்யமாநோ தாஹயுக்தஃ||௯||

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

ப்ர(வி)லிப்யமாநேந முகேந ஸீதந் ஶிரோருஜார்தஃ கபபூர்ணதேஹஃ | அபக்தருக்கௌரவஸாதயுக்தஃ காஸேத நா ஸாந்த்ரகபஂ கபேந ||௧௦||

கபகாஸலக்ஷணமாஹ- ப்ரலிப்யமாநேநேத்யாதி| ப்ரலிப்யமாநேந முகேந ஶ்லேஷ்மணா லிப்யமாநேந முகேந| ஸீதந் பதந்| ஶிரோருஜார்தஃ ஶிரோவ்யதாபீடிதஃ; யத்யபி ஶிரோருஜா வாதஜந்யா அதோ வாதிக ஏவ காஸே ஸம்பவதி, ததாऽபி கபஜேऽபி காஸே வாயுஸத்பாவாத் ஶிரோருஜா யுக்தைவ| கபபூர்ணதேஹஃ குருஶரீர இத்யர்தஃ| அபக்தருக் போஜநாருசிஃ| ஸாதஃ அங்கக்லாநிஃ| நா புருஷஃ||௧௦||

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

வக்ஷோऽதிமாத்ரஂ விஹதஂ து யஸ்ய வ்யாயாமபாராத்யயநாபிகாதைஃ | விஶ்லிஷ்டவக்ஷாஃ ஸ நரஃ ஸரக்தஂ ஷ்டீவத்யபீக்ஷ்ணஂ க்ஷதஜஂ தமாஹுஃ ||௧௧||

உரஃக்ஷதகாஸலக்ஷணமாஹ- வக்ஷோऽதிமாத்ரமித்யாதி| வக்ஷஃ ஸ்தநயோரந்தராலஂ, அந்யே து ஜத்ருக்ரோடபார்ஶ்வாநாமந்தராலஂ வக்ஷ இத்யாஹுஃ| விஹதஂ விஶேஷேண பீடிதம்| அபிகாதோ லகுடப்ரஹாராதிஃ| விஶ்லிஷ்டவக்ஷாஃ அவஸந்நவக்ஷாஃ| ஸரக்தஂ ஷ்டீவதி ‘கபஂ’ இதி ஶேஷஃ| தஸ்யாவஸ்தாயாமஸாத்யத்வமாஹ- ஸ இத்யாதி| ஸ க்ஷதஜகாஸீ| உரஃக்ஷதஸ்ய உரஃக்ஷதஜகாஸஸ்ய சாயஂ பேதஃ- உரஃக்ஷதீ பூர்வமேவ ஸரக்தாதிகஂ கபஂ ஷ்டீவதி, உரஃக்ஷதஜகாஸீ து பூர்வஂ ஶுஷ்கஂ காஸதே பஶ்சாத் ஸஶோணிதஂ ஷ்டீவதி| ததா சோக்தஂ- “ரூக்ஷஸ்யோரஃக்ஷதஂ வாயுர்கஹீத்வா காஸமாவஹேத்| ஸ பூர்வஂ காஸதே ஶுஷ்கஂ ததஃ ஷ்டீவேத் ஸஶோணிதம்” (ச. சி. ௧௮) இதி| கிஞ்ச உரஃக்ஷதே காத்ரஶூலாதீநி லக்ஷணாநி பூர்வமேவ பவந்தி, தஜ்ஜகாஸே த்வஸாத்யாவஸ்தாயாமேவேத்யதோऽபி பேதஃ||௧௧||

Adhikarana 10 (12) · Śloka 13

ஸ காத்ரஶூலஜ்வரதாஹமோஹாந் ப்ராணக்ஷயஂ சோபலபேத காஸீ | ஶுஷ்யந் விநிஷ்டீவதி துர்பலஸ்து ப்ரக்ஷீணமாஂஸோ ருதிரஂ ஸபூயம் ||௧௨|| ஸஸர்வலிங்கஂ பஶதுஶ்சிகித்ஸ்யஂ சிகித்ஸிதஜ்ஞாஃ க்ஷயஜஂ வதந்தி |௧௩|

க்ஷயஜகாஸலக்ஷணமாஹ- ஶுஷ்யந்நித்யாதி| ‘விநிஷ்டீவதி’ இதி பதஂ ருதிரஂ ஸபூயமித்யத்ர ஸம்பத்யதே| ஸஸர்வலிங்கமிதி ஸஹ ஸர்வைர்லிங்கைர்வர்ததே யஃ ஸ ஸஸர்வலிங்கஃ ஸர்வதோஷலிங்கயுக்த இத்யர்தஃ| சிகித்ஸிதஜ்ஞாஃ காயசிகித்ஸாவிதஃ| க்ஷயஜஂ ஶுக்ரக்ஷயஜம்| யத்யபி ஸாமாந்யக்ஷயஶப்தேந ரஸாதிக்ஷயஃ ப்ராப்தஸ்ததாऽப்யத்ர ஶுக்ரக்ஷயோ க்ராஹ்யஃ, தஜ்ஜநிதத்வாத் க்ஷயகாஸஸ்ய ஸர்வதாதுக்ஷயஸ்ய ச| யத்யபி க்ஷயஸ்ய க்ஷயகாஸஸ்ய ச பேதோ நோபலப்யதே, ததாऽபி க்ஷயே யாநி காஸஜ்வராதீநி லக்ஷணாநி பவந்தி தாந்யேகதோஷாரப்தாநி, க்ஷயஜகாஸே புநஸ்தாநி த்ரிதோஷாரப்தாநீத்யதோ பேதஃ| ததா ச தந்த்ராந்தரம்,- “க்ஷயே காஸாதிகஂ லிங்கமேகதோஷகதஂ மதம்| ததேவ தத்கதே காஸே ஸர்வதோஷாந்விதஂ புதைஃ”- இதி||௧௨||-

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

வத்தத்வமாஸாத்ய பவேத்து யோ வை யாப்யஂ தமாஹுர்பிஷஜஸ்து காஸம் ||௧௩||

இதாநீஂ காஸஸ்யாவஸ்தாயாஂ யாப்யத்வமாஹ- வத்தத்வமித்யாதி| வத்தத்வஂ ஸ்தவிரத்வம்||௧௩||

Adhikarana 12 (14) · Śloka 14

ஶங்கீவசாகட்பலகத்தணாப்ததாந்யாபயாபார்க்யமராஹ்வவிஶ்வம் | உஷ்ணாம்புநா ஹிங்குயுதஂ து பீத்வா பத்தாஸ்யமப்யாஶு ஜஹாதி காஸம் ||௧௪||

இதாநீஂ ஸாமாந்யஂ காஸசிகித்ஸிதமாஹ- ஶங்கீவசாகட்பலகத்தணாப்தேத்யாதி| ஶங்கீ கர்கடஶங்கீ| அப்தஂ முஸ்தா| அமராஹ்வோ தேவதாருஃ| பத்தாஸ்யஂ சிரகாலஂ வ்யாப்ய ஆஸ்யே ஸ்திதிகரஂ, சிரகாலாநுபத்தமிதி தாத்பர்யார்தஃ| அத்ர பூர்வஂ ஸாமாந்யசிகித்ஸாகரணஂ காஸே ஆஶு சிகித்ஸா கர்தவ்யேதி த்யோதநார்தம்| மதுபர்படக ரஹிதஃ கட்பலாதிரயம்||௧௪||

Adhikarana 13 (15) · Śloka 15

பலத்ரிகவ்யோஷவிடங்கஶங்கீராஸ்நாவசாபத்மகதேவகாஷ்டைஃ | லேஹஃ ஸமைஃ க்ஷௌத்ரஸிதாகதாக்தஃ காஸஂ நிஹந்யாதசிராதுதீர்ணம் ||௧௫||

பலத்ரிகவ்யோஷவிடங்கேத்யாதி| பலத்ரிகஂ த்ரிபலா, வ்யோஷஂ த்ரிகடு, தேவகாஷ்டஂ தேவதாரு||௧௫||

Adhikarana 14 (16) · Śloka 16

பத்யாஂ ஸிதாமாமலகாநி லாஜாஂ ஸமாகதீஂ சாபி விசூர்ண்ய ஶுண்டீம் | ஸர்பிர்மதுப்யாஂ விலிஹீத காஸீ ஸஸைந்தவாஂ வோஷ்ணஜலேந கஷ்ணாம் ||௧௬||

பத்யாமித்யாதி| பத்யாதீநி சூர்ணயித்வா மதுகதாப்யாஂ காஸீ விலிஹீதேத்யர்தஃ| கேசித் பத்யாதிகஂ லாஜபர்யந்தமேகஂ யோகஂ, ஸமாகதீஂ வாऽபி விசூர்ண்ய ஶுண்டீமிதி த்விதீயஂ யோகஂ மந்யந்தே| ஸஸைந்தவாமித்யாதி| கஷ்ணா பிப்பலீ; ‘உஷ்ணஜலேந’ இத்யத்ர ‘பிபேத்’ இத்யத்யாஹார்யஂ, ஸமாநதந்த்ரதர்ஶநாத்| ததா ச- “பிபேத் ஸஸைந்தவாஂ கஷ்ணாஂ காஸக்நீஂ கோஷ்ணவாரிணா”- இதி||௧௬||

Adhikarana 15 (17-18) · Śloka 18

காதேத்குடஂ நாகரபிப்பலீப்யாஂ த்ராக்ஷாஂ ச ஸர்பிர்மதுநாऽவலிஹ்யாத் | த்ராக்ஷாஂ ஸிதாஂ மாகதிகாஂ ச துல்யாஂ ஸஶங்கவேரஂ மதுகஂ துகாஂ ச ||௧௭|| லிஹ்யாத்கதக்ஷௌத்ரயுதாஂ ஸமாஂஶாஂ ஸிதோபலாஂ வா மரிசாஂஶயுக்தாம் | தாத்ரீகணாவிஶ்வஸிதோபலாஶ்ச ஸஞ்சூர்ண்ய மண்டேந பிபேச்ச தத்நஃ ||௧௮||

யோகத்வயமாஹ- காதேத்குடமித்யாதி| நாகரபிப்பலீப்யாஂ ‘யுக்தஂ’ இதி ஶேஷஃ| த்ராக்ஷாஂ ஸிதாமித்யாதி| த்ராக்ஷாமித்யாதிகோ மாகதிகாஂ ச துல்யாமித்யேதத்பர்யந்த ஏகோ யோகஃ| அத்ர ச ‘காதேத்’ இதி ஸம்பந்தநீயஂ, ஸமாநதந்த்ரதர்ஶநாத்| ததா ச,- “ஶர்கராமாகதீத்ராக்ஷாஃ காஸீ காதேத் ஸமாஂஶிகாஃ”-இதி| ஸஶங்கவேரமித்யாதிகஃ கதக்ஷௌத்ரயுதஂ ஸமாஂஶமித்யந்தோ த்விதீயோ யோகஃ| துகா வஂஶலோசநா, அந்யே வஂஶலோசநாநுகாரி பார்திவஂ த்ரவ்யமாஹுஃ| ஸிதோபலாமித்யாதிர்மரிசாஂஶயுக்தாமிதிபர்யந்தஸ்ததீயஃ| ஸிதோபலாஂ ஶர்கராஂ, மரிசாஂஶயுக்தாஂ மரிசபாகயுக்தாம்| அத்ராபி லிஹ்யாதிதி ஸம்பந்தநீயம்| தாத்ரீகணேத்யாதி| தாத்ரீ ஆமலகீபலஂ, கணா பிப்பலீ, விஶ்வஂ ஶுண்டீ, ஸிதோபலா ஶர்கரா| தத்நோ மண்டேந மஸ்துநா||௧௭-௧௮||

Adhikarana 16 (19-20) · Śloka 20

ஹரேணுகாஂ மாகதிகாஂ ச துல்யாஂ தத்நா பிபேத் காஸகதாபிபூதஃ | உபே ஹரித்ரே ஸுரதாருஶுண்டீஂ காயத்ரிஸாரஂ ச பிபேத் ஸமாஂஶம் ||௧௯|| பஸ்தஸ்ய மூத்ரேண ஸுகாம்புநா வா தந்தீஂ த்ரவந்தீஂ ச ஸதில்வகாக்யாம் | பஷ்டாநி ஸர்பீஂஷ்யத பாதராணி காதேத் பலாஶாநி ஸஸைந்தவாநி ||௨௦||

ஹரேணுகாமித்யாதி| காயத்ரிஸாரஃ கதிரஸாரஃ| உபே ஹரித்ரே இத்யாதிர்பஸ்தஸ்ய மூத்ரேணேதி பர்யந்தமேகோ யோகஃ| ஸுகாம்புநா வேத்யாதிர்த்விதீயஃ; ஸுகாம்பு உஷ்ணோதகம்| த்ரவந்தீ சீரிதபத்ரா தந்தீபேதஃ| ஸதில்வகாக்யாமிதி பட்டிகாலோத்ரஸஹிதாமித்யர்தஃ| பஷ்டாநி ஸர்பீஂஷீத்யாதி| பாதராணி பலாஶாநி பதரீபத்ராணி||௧௯-௨௦||

Adhikarana 17 (21) · Śloka 21

கோலப்ரமாணஂ ப்ரபிபேத்தி ஹிங்கு ஸௌவீரகேணாம்லரஸேந வாऽபி |௨௧|

கோலப்ரமாணமித்யாதி| கோலப்ரமாணஂ கர்ஷப்ரமாணம்| ஸௌவீரகேண காஞ்ஜிகேந| அம்லரஸேந பீஜபூரகரஸேந| யத்யபி ஹிங்கு அல்பப்ரமாணமேவ ஹிதஂ, ததாப்யர்தகர்ஷப்ரமாணஂ ஹிங்கு ப்ரயுஜ்யதே, ரோகவிஶேஷேணாதிகப்ரமாணஸ்யாபி ஹிதத்வாத்| கேசித் ‘ஸௌவீரகேணாம்லரஸேந வாऽபி’ இத்யத்ர ‘ஸௌவீரகேணாபி ஸமாதுலுங்கம்’ இதி படித்வா பீஜபூரகேண ஸஹ ஹிங்கு பிபேதிதி வ்யாக்யாநயந்தி|௨௧|-

Adhikarana 18 (21) · Śloka 22

க்ஷௌத்ரேண லிஹ்யாந்மரிசாநி வாऽபி பார்கீவசாஹிங்குகதா ச வர்திஃ ||௨௧|| தூமே ப்ரஶஸ்தா கதஸம்ப்ரயுக்தா வேணுத்வகேலாலவணைஃ கதா வா |௨௨|

க்ஷௌத்ரேணேத்யாதி| தூமே தூமவிஷயே, ப்ரஶஸ்தா ஹிதா, வர்திஃ ‘ஷோடஶாங்குலநேத்ரந்யஸ்தா பீதா ஸதீ’ இதி ஶேஷஃ| வேணுத்வக் வஂஶச்சல்லீ| லவணைஃ ஸைந்தவைஃ||௨௧||-

Adhikarana 19 (22) · Śloka 23

முஸ்தேங்குதீத்வங்மதுகாஹ்வமாஂஸீமநஃஶிலாலைஶ்சகலாம்புபிஷ்டைஃ ||௨௨|| விதாய வர்தீஶ்ச பயோऽநுபாநஂ தூமஂ பிபேத்வாதபலாஸகாஸீ |௨௩|

அபராண்யபி தூமத்ரவ்யாண்யாஹ- முஸ்தேத்யாதி| இங்குதீத்வக் இங்குதீவல்கலம்| ஆலஂ ஹரிதாலம்| சகலாம்பு சாகமூத்ரம்| விதாய கத்வா| பயோநுபாநஂ துக்தாநுபாநம்| தூமஂ பிபேத் பூர்வோக்தவிதாநேந| யத்யபி பூர்வோக்தயோகாநாஂ தோஷாபேக்ஷயா விஷயோ நோக்தஃ, ததாऽபி யோகாநாஂ ரஸாதீந் புத்த்வா யதாதோஷஂ வைத்யஃ பூர்வோக்தயோகாந் ப்ரயோஜயேத்||௨௨||-

Adhikarana 20 (23) · Śloka 23

பிபேச்ச ஸீதுஂ மரிசாந்விதஂ வா தேநாஶு காஸஂ ஜயதி ப்ரஸஹ்ய ||௨௩||

பிபேச்ச ஸீதுமித்யாதி| ஸீதுஃ ஶஸ்யகஃ| தேந மரிசாந்விதஸீதுநா| ஜயதி ‘ஆதுர’ இதி ஶேஷஃ| ப்ரஸஹ்ய ஹடாத்||௨௩||

Adhikarana 21 (24) · Śloka 24

த்ராக்ஷாம்புமஞ்ஜிஷ்டபுராஹ்வயாபிஃ க்ஷீரஂ ஶதஂ மாக்ஷிகஸம்ப்ரயுக்தம் |௨௪|

த்ராக்ஷாம்புமஞ்ஜிஷ்டேத்யாதி| அம்பு வாலகம்| புராஹ்வயா ஶல்லகீ, குக்குலுமபரே| க்ஷீரமித்யத்ர ‘பிபேத்’ இதி ஶேஷஃ| ‘கேசித் மஞ்ஜிஷ்டஶுண்டீஜலகோஸ்தநீபிஃ க்ஷீரஂ கதஂ மாக்ஷிகஸஂயுதஂ வா’ இதீதஶஂ பாடஂ படந்தி|௨௪|-

Adhikarana 22 (24) · Śloka 24

நிதிக்திகாநாகரபிப்பலீபிஃ காதேச்ச முத்காந்மதுநா ஸுஸித்தாந் ||௨௪||

நிதிக்திகேத்யாதி| ஸுஸித்தாந் ஸுபக்வாந் முத்காந் நிதிக்திகாதிபிஶ்சூர்ணிதாபிஃ ஸார்தஂ மதுநா ச காதேதிதி| ததா ச,- “க்ஷுத்ராமதாநாகரபிப்பலீபிஃ காதேச்ச முத்காநத ஸாதுஸித்தாந்” இதி| கேசித் ‘நிதிக்திகாமூலஸமாஂஶஸித்தாந்’ இதி படந்தி, தத்ர கண்டகாரீமூலதுல்யபாகேந ஸஹ ஸ்விந்நாநித்யர்தஃ| அபரே ‘கடுகோபகாடாந்’ இதி படித்வா த்ரிகடுப்ரகாடாநிதி வ்யாக்யாநயந்தி||௨௪||

Adhikarana 23 (25) · Śloka 25

உத்காரிகாஂ ஸர்பிஷி நாகராட்யாஂ பக்த்வா ஸமூலைஸ்த்ருடிகோலபத்ரைஃ | ஏபிர்நிஷேவேத கதாஂ ச பேயாஂ தந்வீஂ ஸுஶீதாஂ மதுநா விமிஶ்ராம் ||௨௫||

உத்காரிகாமித்யாதி| உத்காரிகாஂ லப்ஸிகாம்| நாகராட்யாஂ ஶுண்ட்யதிகாம்| அத்ராபி ‘காதேத்’ இதி ஸம்பந்தநீயம்| ‘த்ருடிகோலபத்ரைஃ’ இத்யத்ர ‘வடகோலபத்ரைஃ’ இத்யந்யே படந்தி| ஏபிரித்யாதி| ஏபிரிதி பூர்வோக்தைஃ உத்காரிகாதித்ரவ்யைஃ| தந்வீம் அல்பஸிக்தாஂ பஹுத்ரவாம்||௨௫||

Adhikarana 24 (26) · Śloka 26

யத் ப்லீஹ்நி ஸர்பிர்விஹிதஂ ஷடங்கஂ தத்வாதகாஸஂ ஜயதி ப்ரஸஹ்ய | விதாரிகந்தாதிகதஂ கதஂ வா ரஸேந வா வாஸகஜேந பக்வம் ||௨௬||

ஸாமாந்யசிகித்ஸிதமபிதாயேதாநீமதிதேஶேந வாதகாஸசிகித்ஸிதமாஹ- யத் ப்லீஹ்நி ஸர்பிரித்யாதி| ஷடங்கஂ ஷட்பலஂ ஷட்பலஸ்ய ஷடங்காக்யா த்விதீயா ஸஞ்ஜ்ஞேதி ப்ரதிபாதநார்தஂ ஷடங்ககதநம்| தச்ச ஷட்பலப்ரமாணஂ பக்தவ்யம்| விதாரிகந்தாதிகணக்வாதகல்கஸஂஸ்கதம்| ரஸேந க்வாதேந||௨௬||

Adhikarana 25 (27) · Śloka 28

விரேசநஂ ஸ்நைஹிகமத்ர சோக்தமாஸ்தாபநஂ சாப்யநுவாஸநஂ ச | தூமஂ பிபேத் ஸ்நைஹிகமப்ரமத்தஃ பிபேத் ஸுகோஷ்ணஂ கதமேவ சாத்ர ||௨௭|| ஹிதா யவாக்வஶ்ச ரஸேஷு ஸித்தாஃ பயாஂஸி லேஹாஃ ஸகதாஸ்ததைவ |௨௮|

விரேசநமித்யாதி| அத்ர வாதகாஸே| ஆஸ்தாபநஂ நிரூஹணம்| நநு, காஸே பஸ்திநிஷேதாத் கதமத்ராஸ்தாபநமுச்யதே? ஸத்யஂ; நிஷித்தமப்யாஸ்தாபநஂ வாதகாஸே ப்ரயுஜ்யதே, தோஷப்ரத்யநீகத்வாத்| தூமஂ பிபேதித்யாதி| அத்ர ‘யதோக்தவிதிநா’ இதி ஶேஷஃ| ஸ்நைஹிகஂ மதூச்சிஷ்டஸர்ஜரஸவஸாதிபிஃ கதம்| அப்ரமத்தஃ ஸாவதாநஃ| ஸுகோஷ்ணம் ஈஷதுஷ்ணம்| கதம் அஸஂஸ்கதம்| அத்ர வாதகாஸேऽந்யதபி யத்திதஂ ததாஹ- ஹிதா யவாக்வஶ்சேத்யாதி| ரஸேஷு ஸித்தாஃ மாஂஸரஸேஷு ஸித்தாஃ| பயாஂஸி வாதஹரத்ரவ்யஸித்தாநி| லேஹாஃ பூர்வோக்தாஃ||௨௭||-

Adhikarana 26 (28-31) · Śloka 32

ப்ரச்சர்தநஂ காயஶிரோவிரேகாஸ்ததைவ தூமாஃ கவலக்ரஹாஶ்ச ||௨௮|| உஷ்ணாஶ்ச லேஹாஃ கடுகா நிஹந்யுஃ கபஂ விஶேஷேண விஶோஷணஂ ச | கடுத்ரிகஂ சாபி வதந்தி பத்யஂ கதஂ கமிக்நஸ்வரஸே விபக்வம் ||௨௯|| நிர்குண்டிபத்ரஸ்வரஸே ச பக்வஂ ஸர்பிஃ கபோத்தஂ விநிஹந்தி காஸம் | பாடாவிடவ்யோஷவிடங்கஸிந்துத்ரிகண்டராஸ்நாஹுதபுக்பலாபிஃ ||௩௦|| ஶங்கீவசாம்போதரதேவதாருதுராலபாபார்க்யபயாஶடீபிஃ | ஸம்யக்விபக்வஂ த்விகுணேந ஸர்பிர்நிதிக்திகாயாஃ ஸ்வரஸேந சைதத் ||௩௧|| ஶ்வாஸாக்நிஸாதஸ்வரபேதபிந்நாந்நிஹந்த்யுதீர்ணாநபி பஞ்ச காஸாந் |௩௨|

கபகாஸசிகித்ஸிதமாஹ- ப்ரச்சர்தநமித்யாதி| ப்ரச்சர்தநஂ வமநம்| காயஶிரோவிரேகா இதி காயவிரேகோ விரேசநஂ, ஶிரோவிரேகோ நஸ்யபேதஃ; ஸ ச பிப்பல்யாதிகதஃ| ததைவ தூமா விரேசநா இத்யர்தஃ| உஷ்ணா லேஹாஃ கடுத்ரவ்யகதா இத்யர்தஃ| கடுகாஃ கபஹரகடுகத்ரவ்யகதாஃ| கபஂ கபகாஸஂ, காரணே கார்யோபசாராத்| விஶோஷணஂ லகுரூக்ஷால்பபோஜநம், அந்யே நாநாப்ரகாரலங்கநமாஹுஃ; ததா சோக்தம்,- “சதுஃப்ரகாரா ஸஂஶுத்திஃ பிபாஸா மாருதாதபௌ| பாசநாந்யுபவாஸஶ்ச வ்யாயாமஶ்சேதி லங்கநம்”- இதி| பத்யஂ ஹிதம்| கமிக்நஸ்வரஸே விபக்வமார்த்ரவிடங்கஸ்வரஸவிபக்வஂ, ஸ்வரஸாலாபே ச பூர்வோக்தகல்பநயா ஸவிடங்கசூர்ணஂ ராத்ரிபர்யுஷிதஂ ஜலஂ க்ராஹ்யம்| அந்யே து கமிக்நஶப்தேந கமிக்நாநி யாநி த்ரவ்யாணி ஸுரஸாதீநி தாந்யாஹுஃ| நிர்குண்டிபத்ரஸ்வரஸே ச பக்வமித்யாதி நிர்குண்டிபத்ரஸ்வரஸே நீலஸிந்துவாரஸ்வரஸே, நீலஸிந்துவாரஶ்ச ஶேபாலிகேதி லோகே| பாடேத்யாதி| வ்யோஷஂ த்ரிகடுகம்| ஸிந்து ஸைந்தவம்| த்ரிகண்டோ கோக்ஷுரகஃ| ஹுதபுக் சித்ரகஃ| அம்போதரஃ முஸ்தம்| ஸ்வரபேதபிந்நாந் காஂஸ்யபாத்ராதிஸ்வரபேதேந பிந்நாந்| பஞ்ச காஸாந் ஹந்தீதி ஸ்துதிவாக்யஂ, தஸ்மாத் கபகாஸஂ ஹந்தீதி ஜ்ஞாதவ்யஂ, கபகாஸப்ரஸ்தாவாத்| யத்யபி வாதகாஸாநந்தரஂ பித்தகாஸாபிதாநஂ யுக்தஂ ந கபகாஸாபிதாநஂ , ததாऽபி கபகாஸப்ரதிகாரஸ்யோபயஹிதத்வப்ரதிபாதநார்தஂ கதநம்||௨௮-௩௧||-

Adhikarana 27 (32-33) · Śloka 33

விதாரிகந்தோத்பலஸாரிவாதீந் நிஷ்க்வாத்ய வர்கஂ மதுரஂ ச கத்ஸ்நம் ||௩௨|| கதஂ பசேதிக்ஷுரஸாம்புதுக்தைஃ காகோலிவர்கே ச ஸஶர்கரஂ தத் | ப்ராதஃ பிபேத் பித்தகதே ச காஸே ரதிப்ரஸூதே க்ஷதஜே ச காஸே ||௩௩||

இதாநீஂ பித்தஜக்ஷயஜக்ஷதகாஸாநாஂ சிகித்ஸிதமாஹ- விதாரிகந்தேத்யாதி| ஆதிஶப்தோ விதாரிகந்தாதிபிஃ ஸஹ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே; தேந விதாரிகந்தாதிஃ, உத்பலாதிஃ, ஸாரிவாதிஶ்ச| மதுரஂ வர்கஂ காகோல்யாதிகம்| கத்ஸ்நஂ ஸமக்ரம்| அத்ராபி நிஷ்க்வாத்யேதி ஸம்பத்யதே| த்ரவப்ரமாணஂ ச ப்ரத்யேகஂ ஸ்நேஹஸமம்| ததா ச பரிபாஷா- “பஞ்சப்ரபதி யத்ர ஸ்யுர்த்ரவாணி ஸ்நேஹஸஂவிதௌ| தத்ர ஸ்நேஹஸமாந்யாஹுரர்வாக்ச ஸ்யாச்சதுர்குணம்”- இதி| காகோலிவர்கே ‘கல்கீகதே’ இதி ஶேஷஃ| ஸஶர்கரஂ ஶர்கராப்ரக்ஷேபம்| ப்ராதஃ பூர்வாஹ்ணே, பித்தாதிகாஸே பிபேத்||௩௨-௩௩||

Adhikarana 28 (34) · Śloka 34

கர்ஜூரபார்கீமகதாப்ரியாலமதூலிகைலாமலகைஃ ஸமாஂஶைஃ | சூர்ணஂ ஸிதாக்ஷௌத்ரகதப்ரகாடஂ த்ரீந் ஹந்தி காஸாநுபயுஜ்யமாநம் ||௩௪||

கர்ஜூரபார்கீத்யாதி| ப்ரியாலஃ சாரஃ| மதூலிகா மர்கடகஃ| ஸமாஂஶைஃ துல்யப்ரமாணைஃ| த்ரீந் காஸாந் பித்தோரஃக்ஷதக்ஷயஜாந்| கர்ஜூராதிபிஸ்துல்யபாகைஃ கதஂ சூர்ணஂ ஸிதாக்ஷௌத்ரகதப்ரகாடஂ லேஹத்வேநோபயுஜ்யமாநஂ த்ரீந் காஸாந் ஹந்தீதி பிண்டார்தஃ| பித்தகாஸசிகித்ஸிதஂ யதத்ரோரஃக்ஷதக்ஷயகாஸாப்யாஂ ஸஹைவ கதிதஂ ததுபயதுல்யசிகித்ஸிதக்யாபநார்தம்||௩௪||

Adhikarana 29 (35) · Śloka 35

ரக்தாஹரித்ராஞ்ஜநவஹ்நிபாடாமூர்வோபகுல்யா விலிஹேத் ஸமாஂஶாஃ | க்ஷௌத்ரேண காஸே க்ஷதஜே க்ஷயோத்தே பிபேத்கதஂ சேக்ஷுரஸே விபக்வம் ||௩௫||

ரக்தேத்யாதி| ரக்தா மஞ்ஜிஷ்டா, அஞ்ஜநஂ ஸௌவீராஞ்ஜநஂ, ஸமாநதந்த்ரதர்ஶநாத், வஹ்நிஃ அஜமோதா, மூர்வா சோரஸ்நாயுஃ, உபகுல்யா பிப்பலீ| ஸமாஂஶாஃ துல்யபாகாஃ| மஞ்ஜிஷ்டாதீநி பிப்பல்யந்தாநி த்ரவ்யாணி துல்யபாகாநி சூர்ணீகதாநி க்ஷதஜே க்ஷயோத்தே ச காஸே மதுநா விலிஹேத், சகாராத் பித்தகாஸேऽபி; இக்ஷுரஸே விபக்வஂ வா கதஂ பிபேதிதி பிண்டார்தஃ||௩௫||

Adhikarana 30 (36) · Śloka 36

சூர்ணஂ பிபேதாமலகஸ்ய வாऽபி க்ஷீரேண பக்வஂ ஸகதஂ ஹிதாஶீ |௩௬|

தேஷாமபரமபி சிகித்ஸிதமாஹ- சூர்ணமித்யாதி| ஆமலகஸ்ய சூர்ணஂ ஸகதஂ விபக்வஂ ஹிதாஶீ க்ஷீரேண ஸஹ பிபேதிதி ஸம்பந்தஃ| ‘ஹிதாஶீ’ இத்யத்ர ‘ஹிதாய’ இதி கேசித் படந்தி; தத்ர காஸஶாந்தயே இதி வ்யாக்யாநம்|௩௬|-

Adhikarana 31 (36) · Śloka 37

சூர்ணாநி கோதூமயவோத்பவாநி காகோலிவர்கஶ்ச கதஃ ஸுஸூக்ஷ்மஃ ||௩௬|| காஸேஷு பேயஸ்த்ரிஷு காஸவத்பிஃ க்ஷீரேண ஸக்ஷௌத்ரகதேந வாऽபி |௩௭|

பித்தஜாதிகாஸத்ரயேऽபரமபி சிகித்ஸிதமாஹ- சூர்ணாநீத்யாதி| கோதூமாதிசூர்ணாநி சூர்ணீகதஃ காகோல்யாதிகணஶ்ச மதுகதயுக்தேந துக்தேந பித்தோரஃக்ஷதக்ஷயஜகாஸவத்பிஃ புருஷைஃ பேய இத்யர்தஃ| கேசித்கோதூமசூர்ணாதிசூர்ணத்ரயஂ யதாக்ரமஂ த்ரிஷு காஸேஷு த்ரிபிரேவ க்ஷீராதிபிர்த்ரவைஃ பேயமிச்சந்தி||௩௬||-

Adhikarana 32 (37) · Śloka 37

குடோதகஂ வா க்வதிதஂ பிபேத்தி க்ஷௌத்ரேண ஶீதஂ மரிசோபதஂஶம் ||௩௭||

குடோதகமித்யாதி| குடோதகஂ ஶீதகஷாயவிதிநா கஹீதஂ, க்வதிதமிதி பக்வமித்யர்தஃ; ஏதேந ஶீதகஷாயீகதஸ்ய குடோதகஸ்ய பஶ்சாத்கிஞ்சித்பக்வஸ்ய ஶீதீபூதஸ்ய க்ஷௌத்ரேண ஸஹ பாநமித்யர்தஃ| வேதி விகல்பஸ்து பூர்வயோகாபேக்ஷயா| மரிசோபதஂஶஂ ஸமரிசபக்ஷணம்||௩௭||

Adhikarana 33 (38-41) · Śloka 41

ப்ரஸ்தத்ரயேணாமலகீரஸஸ்ய ஶுத்தஸ்ய தத்த்வாऽர்ததுலாஂ குடஸ்ய | சூர்ணீகதைர்க்ரந்திகசவ்யஜீரவ்யோஷேபகஷ்ணாஹபுஷாஜமோதைஃ ||௩௮|| விடங்கஸிந்துத்ரிபலாயவாநீபாடாக்நிதாந்யைஶ்ச பிசுப்ரமாணைஃ | தத்த்வா த்ரிவச்சூர்ணபலாநி சாஷ்டாவஷ்டௌ ச தைலஸ்ய பசேத்யதாவத் ||௩௯|| தஂ பக்ஷயேதக்ஷபலப்ரமாணஂ யதேஷ்டசேஷ்டஸ்த்ரிஸுகந்தியுக்தம் | அநேந ஸர்வே க்ரஹணீவிகாராஃ ஸஶ்வாஸகாஸஸ்வரபேதஶோதாஃ ||௪௦|| ஶாம்யந்தி சாயஂ சிரமந்தரக்நேர்ஹதஸ்ய புஂஸ்த்வஸ்ய ச வத்திஹேதுஃ | ஸ்த்ரீணாஂ ச வந்த்யாமயநாஶநஃ ஸ்யாத் கல்யாணகோ நாம குடஃ ப்ரதீதஃ ||௪௧||

கல்யாணகுடமாஹ- ப்ரஸ்தத்ரயேணேத்யாதி| ஶுத்தஸ்ய நிர்மலஸ்ய| அர்ததுலாஂ பஞ்சாஶத்பலாநி| க்ரந்திகஂ பிப்பலீமூலஂ, வ்யோஷஂ த்ரிகடு, இபகஷ்ணா ஹஸ்திபிப்பலீ, ஸிந்து ஸைந்தவஂ, அக்நிஃ சித்ரகஃ| பிசுப்ரமாணைஃ கர்ஷப்ரமாணைஃ; ‘பலப்ரமாணைஃ’ இத்யந்யே படந்தி; தந்ந, ஸமாநதந்த்ரவிரோதாத்| ‘தத்த்வா த்ரிவச்சூர்ணபலாநி சாஷ்டௌ’ இத்யத்ர ‘ஈஷத்தைலபஷ்டாநி’ இதி ஶேஷஃ, த்ரிவதோ ரேசநீயதாஸ்போடநார்தஂ வத்தபாரம்பர்யஸ்மரணாத்| யதாவத் மதுமத்யக்ரூரகோஷ்டக்ரமாநுரூபஂ கரமதுமத்யபாகேநேத்யர்தஃ| அயமிதி கல்யாணகஃ| புஂஸ்த்வஸ்ய ஶுக்ரஸ்ய, அத்ராபி ஹதஸ்யேதி ஸம்பத்யதே| கல்யாணக இதி கல்யாணகரணாத்||௩௮-௪௧||-

Adhikarana 34 (42-46) · Śloka 46

த்விபஞ்சமூலேபகணாத்மகுப்தாபார்கீஶடீபுஷ்கரமூலவிஶ்வாந் | பாடாமதாக்ரந்திகஶங்கபுஷ்பீராஸ்நாக்ந்யபாமார்கபலாயவாஸாந் ||௪௨|| த்விபாலிகாந் ந்யஸ்ய யவாடகஂ ச ஹரீதகீநாஂ ச ஶதஂ குரூணாம் | த்ரோணே ஜலஸ்யாடகஸஂயுதே ச க்வாதே கதே பூதசதுர்தபாகே ||௪௩|| பசேத்துலாஂ ஶுத்தகுடஸ்ய தத்த்வா பதக் ச தைலாத் குடவஂ கதாச்ச | சூர்ணஂ ச தாவந்மகதோத்பவாயா தேயஂ ச தஸ்மிந்மது ஸித்தஶீதே ||௪௪|| ரஸாயநாத் கர்ஷமதோ விலிஹ்யாத்த்வே சாபயே நித்யமதாஶு ஹந்யாத் | தத்ராஜயக்ஷ்மக்ரஹணீப்ரதோஷஶோபாக்நிமாந்த்யஸ்வரபேதகாஸாந் ||௪௫|| பாண்ட்வாமயஶ்வாஸஶிரோவிகாராந் ஹத்ரோகஹிக்காவிஷமஜ்வராஂஶ்ச | மேதாபலோத்ஸாஹமதிப்ரதஂ ச சகார சைதத்பகவாநகஸ்த்யஃ ||௪௬||

அகஸ்த்யாவலேஹமாஹ- த்விபஞ்சமூலேத்யாதி| த்விபஞ்சமூலஂ தஶமூலம்| இபகணா கஜபிப்பலீ| ஆத்மகுப்தா கபிகச்சூஃ| க்ரந்திகஂ பிப்பலீமூலம்| அக்நிஃ சித்ரகஃ| யவாஸோ தந்வயவாஸகஃ, பூர்வபதலோபாத்| ந்யஸ்ய ப்ரக்ஷிப்ய| யவாடகஂ சதுஃஷஷ்டிபலாநி| குரூணாம் அதிஸ்தூலாநாம்| ஜலத்ரோணே த்வாதஶாதிகபஞ்சஶதபலேஷு| த்விபஞ்சமூலாதீந் ப்ரத்யேகஂ த்விபலப்ரமாணாந் யவாடகஂ ச ததா ஹரீதகீஶதஂ ஜலத்ரோணே ப்ரக்ஷிப்ய தாவத் பசேத்யாவத் பாதாவஶேஷிதஂ, ததஶ்ச தஸ்மிந் கஷாயே வஸ்த்ரபூதே குடதுலாஂ ஶுத்தஸ்விந்நஹரீதகீஶதஂ ததா கததைலயோஃ ப்ரத்யேகமஷ்டௌ பலாநி ப்ரக்ஷிப்ய பசேத் யாவத்தந்துமத்த்வாஜ்ஜலபதிதஂ ந ஶீர்யதே, ததஶ்ச பிப்பலீசூர்ணஂ சதுஷ்பலஂ மது சாஷ்டபலப்ரமாணஂ தத்த்வா ஸ்தாபயேத், ததஃ தஸ்மாத்ரஸாயநாத், கல்கம் அர்தபலப்ரமாணஂ லிஹ்யாத், ஹரீதகீத்வயஂ ச காதேத்| ஏதத்ரஸாயநஂ பகவதா அகஸ்த்யேந கதம்||௪௨-௪௬||

Adhikarana 35 (47-48) · Śloka 48

குலீரஶுக்தீசடகைணலாவாந்நிஷ்க்வாத்ய வர்கஂ மதுரஂ ச கத்ஸ்நம் | பசேத்கதஂ தத்து நிஷேவ்யமாணஂ ஹந்யாத் க்ஷதோத்தஂ க்ஷயஜஂ ச காஸம் ||௪௭|| ஶதாவரீநாகபலாவிபக்வஂ கதஂ விதேயஂ ச ஹிதாய காஸிநாம் ||௪௮||

குலீரஶுக்தீத்யாதி| குலீரஃ கர்கடஃ, ஶுக்திஃ ஜலஶுக்திஃ, சடகோ க்ராமசடகஃ, ஏணஃ கஷ்ணமகஃ, மதுரவர்கஃ காகோல்யாதிஃ, கத்ஸ்நஂ ஸமக்ரம்| கேசித் ‘நிஷ்க்வாத்ய வர்கைர்மதுரைஸ்ததாऽந்யஂ’ இதி படித்வா காகோல்யாதிஸஹிதாநி லாவாதீநி நிஷ்க்வாத்ய ததா அந்யைர்மதுரைர்ஜீவநீயைஃ கல்கீகதைர்கதஂ பசேதிதி வ்யாக்யாநயந்தி| சகாராத் பித்தஜகாஸமபி| ஶதாவரீநாகபலேத்யாதி| கேசித் ஶதாவரீநாகபலாகல்கே கதஂ ஸித்தமிச்சந்தி; தந்ந, ஸமாநதந்த்ரவிரோதாத்||௪௭-௪௮||-

Adhikarana puShpikA · Śloka 52

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ராந்தர்கதே காயசிகித்ஸாதந்த்ரே காஸப்ரதிஷேதோ நாம (சதுர்தஶோऽத்யாயஃ, ஆதிதஃ) த்விபஞ்சாஶத்தமோऽத்யாயஃ ||௫௨||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாமுத்தரதந்த்ரே காஸப்ரதிஷேதோ நாம த்விபஞ்சாஶத்தமோऽத்யாயஃ||௫௨||