Adhikarana 1 (1-6) · Śloka 6
ਅਥਾਤਃ ਕਮਿਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧||
ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
ਅਜੀਰ੍ਣਾਧ੍ਯਸ਼ਨਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਵਿਰੁਦ੍ਧਮਲਿਨਾਸ਼ਨੈਃ |
ਅਵ੍ਯਾਯਾਮਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਗੁਰ੍ਵਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਲੈਃ ||੩||
ਮਾਸਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਵਿਦਲਬਿਸਸ਼ਾਲੂਕਸੇਰੁਕੈਃ |
ਪਰ੍ਣਸ਼ਾਕਸੁਰਾਸ਼ੁਕ੍ਤਦਧਿਕ੍ਸੀਰਗੁਡੇਕ੍ਸੁਭਿਃ ||੪||
ਪਲਲਾਨੂਪਪਿਸ਼ਿਤਪਿਣ੍ਯਾਕਪਥੁਕਾਦਿਭਿਃ |
ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਦ੍ਰਵਪਾਨੈਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਕੁਪ੍ਯਤਿ ||੫||
ਕਮੀਨ੍ ਬਹੁਵਿਧਾਕਾਰਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ ਵਿਵਿਧਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍ |
ਆਮਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇ ਤੇਸਾਂ ਕਫਵਿਡ੍ਜਨ੍ਮਨਾਂ ਪੁਨਃ |
ਧਮਨ੍ਯਾਂ ਰਕ੍ਤਜਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਸਵਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੬||
View original
अथातः कृमिरोगप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
अजीर्णाध्यशनासात्म्यविरुद्धमलिनाशनैः |
अव्यायामदिवास्वप्नगुर्वतिस्निग्धशीतलैः ||३||
माषपिष्टान्नविदलबिसशालूकसेरुकैः |
पर्णशाकसुराशुक्तदधिक्षीरगुडेक्षुभिः ||४||
पललानूपपिशितपिण्याकपृथुकादिभिः |
स्वाद्वम्लद्रवपानैश्च श्लेष्मा पित्तं च कुप्यति ||५||
कृमीन् बहुविधाकारान् करोति विविधाश्रयान् |
आमपक्वाशये तेषां कफविड्जन्मनां पुनः |
धमन्यां रक्तजानां च प्रसवः प्रायशः स्मृतः ||६||
ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਮੀਣਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਅਜੀਰ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਜੀਰ੍ਣਮ੍ ਆਮਵਿਦਗ੍ਧਾਦਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨਂ, ਅਧ੍ਯਸ਼ਨਮ੍ ਅਜੀਰ੍ਣਭੋਜਨਂ ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂਯਤ੍ ਸੇਵਿਤਂ ਸੁਖਾਰ੍ਥਂ ਨ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਹਿਤਾਹਿਤੀਯੋਕ੍ਤਂ, ਮਲਿਨਂ ਸਮਲਮ੍| ਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਂ ਤਣ੍ਡੁਲਪਿਸ੍ਟਾਦਿ, ਵਿਦਲਂ ਮਕੁਸ੍ਠਾਦਿ, ਬਿਸਂ ਬਿਸਾਣ੍ਡਕਂ, ਸ਼ਾਲੂਃ ਪਦ੍ਮਕਨ੍ਦਃ| ਪਰ੍ਣਸ਼ਾਕਂ ਪਤ੍ਰਸ਼ਾਕਂ, ਸੂਕ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਨਕਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਪਲਲਃ ਤਿਲਕਲ੍ਕਃ , ਆਨੂਪਪਿਸ਼ਿਤਮ੍ ਆਨੂਪਮਾਂਸਂ, ਪਿਣ੍ਯਾਕਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਪੀਡਿਤਤਿਲਖਲੀ, 'ਪੀਤਾ' ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਪਥੁਕਃ ਚਿਪਿਟਕਃ ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਦੇਵਮ੍ਪ੍ਰਕਾਰਾ ਅਨ੍ਯੇਪਿ| ਬਹੁਵਿਧਾਕਾਰਾਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਕਾਰਾਨ੍| ਵਿਵਿਧਾਸ਼੍ਰਯਾਨਿਤਿ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਾਸ਼੍ਰਯਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਸਵ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ| ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸਮ੍ਭਵੋ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਃ| ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ਅਜੀਰ੍ਣਾਧ੍ਯਸ਼ਨਾਦਿਕਂ ਹੇਤੁਗਣਂ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਾਂ ਚ ਹੇਤ੍ਵਵਗਤਿਰ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਤ੍ 'ਕ੍ਸੀਰਾਣਿ ਮਾਂਸਾਨਿ' ਇਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਤਿਸੇਧਵਿਧਾਨਾਤ੍; ਮਯਾ ਤੁ ਸੁਖਬੋਧਾਰ੍ਥਂ ਹੇਤੁਗਣਃ ਪਠਿਤਃ| ਅਪਰੇ ਤੁ ‘ਅਜੀਰ੍ਣਭੋਜੀ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਨਿਤ੍ਯੋ ਦ੍ਰਵਪ੍ਰਿਯਃ ਪਿਸ੍ਟਗੁਡੋਪਭੋਕ੍ਤਾ| ਵ੍ਯਾਯਾਮਜਾਤਾਨਿ ਚ ਵਰ੍ਜ੍ਯਮਾਨਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਿਵਾਨ੍ ਵੈ ਲਭਤੇ ਕ੍ਰਿਮੀਨ੍ਨਾ' ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ||੧-੬||
Adhikarana 2 (7) · Śloka 7
ਵਿਂਸ਼ਤੇਃ ਕਮਿਜਾਤੀਨਾਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਸਮ੍ਭਵਃ ਸ੍ਮਤਃ |
ਪੁਰੀਸਕਫਰਕ੍ਤਾਨਿ, ਤਾਸਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ ||੭||
View original
विंशतेः कृमिजातीनां त्रिविधः सम्भवः स्मृतः |
पुरीषकफरक्तानि, तासां वक्ष्यामि विस्तरम् ||७||
ਇਦਾਨੀਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਾਮਪਿ ਕਮਿਜਾਤੀਨਾਂ ਕਾਰਣਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਮਾਹ- ਵਿਂਸ਼ਤੇਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਾਤਿਗ੍ਰਹਣਂ ਕਮੀਣਾਮਾਨਨ੍ਤ੍ਯਖ੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਂ; ਤਚ੍ਚਾਨਨ੍ਤ੍ਯਂ ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਾਮੇਵਾਵਰੁਦ੍ਧਂ, ਅਤੋ ਵਿਂਸ਼ਤਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਰਣਂ ਸਾਰ੍ਥਕਮ੍| ਸਮ੍ਭਵਃ ਕਾਰਣਮ੍| ਕਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਸਮ੍ਭਵ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਪੁਰੀਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਨੁ, ਅਜੀਰ੍ਣਾਧ੍ਯਸ਼ਨਾਦਯੋ ਹੇਤਵ ਉਕ੍ਤਾਃ , ਕਥਂ ਪੁਰੀਸਾਦਯਸ਼੍ਚ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ? ਸਤ੍ਯਂ, ਅਜੀਰ੍ਣਾਦਯਃ ਪੁਰੀਸਾਦੀਨਾਂ ਹੇਤਵਃ, ਪੁਰੀਸਾਦਯਸ਼੍ਚ ਕਮੀਣਾਮਿਤਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਕਮ੍ਯਾਰਮ੍ਭਕਾ ਨ ਪੁਰੀਸਾਦਯਃ , ਤਥਾਪ੍ਯੁਪਚਾਰਾਤ੍ ਪੁਰੀਸਾਦੀਨਾਮਪਿ ਕਮ੍ਯਾਰਮ੍ਭਕਤ੍ਵਮ੍| ਪੁਰੀਸਾਦ੍ਯਧਿਸ੍ਠਿਤਾ ਦੋਸਾਃ ਪੁਰੀਸਾਦਿ, ਘਤਾਦਿਦਗ੍ਧਵਤ੍; ਏਤੇਨਾਜੀਰ੍ਣਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾ ਦੋਸਾਃ ਪੁਰੀਸਾਦੀਨ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਯ ਕਮੀਨ੍ ਜਨਯਨ੍ਤਿ ਤਾਸਾਂ ਕਮਿਜਾਤੀਨਾਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਵਿਸ੍ਤਰਂ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਲਕ੍ਸਣਂ’ ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਂ ਸਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਚ੍ਚ ਸ਼ਿਸ੍ਯਬੁਦ੍ਧਿਵ੍ਯਾਕੁਲਤ੍ਵਹੇਤੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਮ੍||੭||
Adhikarana 3 (8) · Śloka 8
ਅਜਵਾ ਵਿਜਵਾਃ ਕਿਪ੍ਯਾਸ਼੍ਚਿਪ੍ਯਾ ਗਣ੍ਡੂਪਦਾਸ੍ਤਥਾ |
ਚੂਰਵੋ ਦ੍ਵਿਮੁਖਾਸ਼੍ਚੈਵ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸਪ੍ਤ ਪੁਰੀਸਜਾਃ ||੮||
View original
अजवा विजवाः किप्याश्चिप्या गण्डूपदास्तथा |
चूरवो द्विमुखाश्चैव ज्ञेयाः सप्त पुरीषजाः ||८||
ਪੁਰੀਸਜਕਮਿਨਾਮਾਨ੍ਯਾਹ- ਅਜਵਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਜਵਾਦਯੋ ਦ੍ਵਿਮੁਖਾਨ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਪੁਰੀਸਜਾਃ ਕਮਯਃ||੮||
Adhikarana 4 (9-10) · Śloka 10
ਸ਼੍ਵੇਤਾਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਸ੍ਤੁਦਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਗੁਦਂ ਪ੍ਰਤਿਸਰਨ੍ਤਿ ਚ |
ਤੇਸਾਮੇਵਾਪਰੇ ਪੁਚ੍ਛੈਃ ਪਥਵਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ ||੯||
ਸ਼ੂਲਾਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਬਲਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਃ |
ਪ੍ਰਸੇਕਾਰੁਚਿਹਦ੍ਰੋਗਵਿਡ੍ਭੇਦਾਸ੍ਤੁ ਪੁਰੀਸਜੈਃ ||੧੦||
View original
श्वेताः सूक्ष्मास्तुदन्त्येते गुदं प्रतिसरन्ति च |
तेषामेवापरे पुच्छैः पृथवश्च भवन्ति हि ||९||
शूलाग्निमान्द्यपाण्डुत्वविष्टम्भबलसङ्क्षयाः |
प्रसेकारुचिहृद्रोगविड्भेदास्तु पुरीषजैः ||१०||
ਪੁਰੀਸਜਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯ ਏਤੇ ਪੁਰੀਸਜਾਃ ਕਮਯਃ ਸ਼੍ਵੇਤਾਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨਾਦ੍ਦਸ੍ਟਵਸ਼ਾਦ੍ਗੁਦਂ ਤੁਦਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਤਿਸਰਨ੍ਤਿ ਚ| ਤੇਸਾਮੇਵ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਅਪਰੇ ਪੁਚ੍ਛੈਃ ਪਥਵੋ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਪੁਰੀਸਜੈਃ ਸਪ੍ਤਭਿਃ ਕਮਿਭਿਃ ਸ਼ੂਲਾਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਾਦਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੋ ਗੁਡਗੁਡਾਸ਼ਬ੍ਦਃ| ਪ੍ਰਸੇਕੋ ਲਾਲਾਸ੍ਰਾਵਃ| ਵਿਡ੍ਭੇਦਃ ਦ੍ਰਵਪੁਰੀਸਤਾ||੯-੧੦||
Adhikarana 5 (11) · Śloka 11
ਰਕ੍ਤਾ ਗਣ੍ਡੂਪਦਾ ਦੀਰ੍ਘਾ ਗੁਦਕਣ੍ਡੂਨਿਪਾਤਿਨਃ |
ਸ਼ੂਲਾਟੋਪਸ਼ਕਦ੍ਭੇਦਪਕ੍ਤਿਨਾਸ਼ਕਰਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ||੧੧||
View original
रक्ता गण्डूपदा दीर्घा गुदकण्डूनिपातिनः |
शूलाटोपशकृद्भेदपक्तिनाशकराश्च ते ||११||
ਤੇਸਾਮੇਵ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਪੁਰੀਸਜਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਗਣ੍ਡੂਪਦਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਕਰ੍ਮ ਚਾਹ- ਰਕ੍ਤਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਕ੍ਤਿਨਾਸ਼ਕਰਾ ਅਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਕਰਾਃ, ਕਾਰਣੇ ਕਾਰ੍ਯੋਪਚਾਰਾਤ੍||੧੧||
Adhikarana 6 (12) · Śloka 12
ਦਰ੍ਭਪੁਸ੍ਪਾ ਮਹਾਪੁਸ੍ਪਾਃ ਪ੍ਰਲੂਨਾਸ਼੍ਚਿਪਿਟਾਸ੍ਤਥਾ |
ਪਿਪੀਲਿਕਾ ਦਾਰੁਣਾਸ਼੍ਚ ਕਫਕੋਪਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ ||੧੨||
View original
दर्भपुष्पा महापुष्पाः प्रलूनाश्चिपिटास्तथा |
पिपीलिका दारुणाश्च कफकोपसमुद्भवाः ||१२||
ਕਫਕਮਿਨਾਮਾਨ੍ਯਾਹ- ਦਰ੍ਭਪੁਸ੍ਪਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਰ੍ਭਪੁਸ੍ਪਾਦਿਕਾ ਦਾਰੁਣਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਃ ਕਫਕੋਪਜਾਃ ਸਟ੍ ਕਮਯਃ||੧੨||
Adhikarana 7 (13) · Śloka 13
ਰੋਮਸ਼ਾ ਰੋਮਮੂਰ੍ਧਾਨਃ ਸਪੁਚ੍ਛਾਃ ਸ਼੍ਯਾਵਮਣ੍ਡਲਾਃ |
ਰੂਢਧਾਨ੍ਯਾਙ੍ਕੁਰਾਕਾਰਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਸ੍ਤੇ ਤਨਵਸ੍ਤਥਾ ||੧੩||
View original
रोमशा रोममूर्धानः सपुच्छाः श्यावमण्डलाः |
रूढधान्याङ्कुराकाराः शुक्लास्ते तनवस्तथा ||१३||
ਤੇਸਾਮਾਕਤਿਮਾਹ- ਰੋਮਸ਼ਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੋਮਸ਼ਾਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ਰੋਮਾਨ੍ਵਿਤਾਃ| ਰੋਮਮੂਰ੍ਧਾਨਃ ਸਰੋਮਮਸ੍ਤਕਾਃ| ਸ਼੍ਯਾਵਮਣ੍ਡਲਾਃ ਸ਼੍ਯਾਮਮਣ੍ਡਲਯੁਕ੍ਤਾਃ||੧੩||
Adhikarana 8 (14) · Śloka 14
ਮਜ੍ਜਾਦਾ ਨੇਤ੍ਰਲੇਢਾਰਸ੍ਤਾਲੁਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਭੁਜਸ੍ਤਥਾ |੧੪|
View original
मज्जादा नेत्रलेढारस्तालुश्रोत्रभुजस्तथा |१४|
ਤੇਸਾਮੇਵ ਕਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਮਜ੍ਜਾਦਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|੧੪|-
Adhikarana 9 (14) · Śloka 14
ਸ਼ਿਰੋਹਦ੍ਰੋਗਵਮਥੁਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਕਰਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ||੧੪||
View original
शिरोहृद्रोगवमथुप्रतिश्यायकराश्च ते ||१४||
ਤੇਸਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਾਹ- ਸ਼ਿਰੋਹਦ੍ਰੋਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੋਗਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ਼ਿਰੋਹਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ, ਤੇਨ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗੋ ਹਦ੍ਰੋਗਸ਼੍ਚ, ਵਮਥੁਃ ਛਰ੍ਦਿਃ| ਚਕਾਰਾਤ੍ ਅਨ੍ਯਾਨਪਿ ਕਫਜਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਤੇ ਕਫਜਾਃ ਕਮਯਃ||੧੪||
Adhikarana 10 (15) · Śloka 15
ਕੇਸ਼ਰੋਮਨਖਾਦਾਸ਼੍ਚ ਦਨ੍ਤਾਦਾਃ ਕਿਕ੍ਕਿਸ਼ਾਸ੍ਤਥਾ |
ਕੁਸ੍ਠਜਾਃ ਸਪਰੀਸਰ੍ਪਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸ਼ੋਣਿਤਸਮ੍ਭਵਾਃ ||੧੫||
View original
केशरोमनखादाश्च दन्तादाः किक्किशास्तथा |
कुष्ठजाः सपरीसर्पा ज्ञेयाः शोणितसम्भवाः ||१५||
ਰਕ੍ਤਜਕਮਿਨਾਮਾਨ੍ਯਾਹ- ਕੇਸ਼ਰੋਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੇਸ਼ਾਦਾਦ੍ਯਾਃ ਪਰੀਸਰ੍ਪਾਨ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਰਕ੍ਤਜਾਃ ਕਮਯਃ||੧੫||
Adhikarana 11 (16) · Śloka 16
ਤੇ ਸਰਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਕਸ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਪਥਵਸ੍ਤਥਾ |੧੬|
View original
ते सरक्ताश्च कृष्णाश्च स्निग्धाश्च पृथवस्तथा |१६|
ਤੇਸਾਮਾਕਤਿਮਾਹ- ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇ ਰਕ੍ਤਜਾਃ ਕਮਯਃ| ਪਥਵਃ ਸ੍ਥੂਲਾਃ|੧੬|-
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
ਰਕ੍ਤਾਧਿਸ੍ਠਾਨਜਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਯੋ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਜਨਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ||੧੬||
View original
रक्ताधिष्ठानजान् प्रायो विकारान् जनयन्ति ते ||१६||
ਤੇਸਾਂ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਾਹ- ਰਕ੍ਤਾਧਿਸ੍ਠਾਨਜਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਕ੍ਤਾਧਿਸ੍ਠਾਨਜਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧਿਸਮੁਦ੍ਦੇਸ਼ੀਯੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਕੁਸ੍ਠਵਿਸਰ੍ਪਪਿਡਕਾਦੀਨ੍||੧੬||
Adhikarana 13 (17-18) · Śloka 19
ਮਾਸਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਵਿਦਲਪਰ੍ਣਸ਼ਾਕੈਃ ਪੁਰੀਸਜਾਃ |
ਮਾਂਸਮਾਸਗੁਡਕ੍ਸੀਰਦਧਿਤੈਲੈਃ ਕਫੋਦ੍ਭਵਾਃ ||੧੭||
ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਜੀਰ੍ਣਸ਼ਾਕਾਦ੍ਯੈਃ ਸ਼ੋਣਿਤੋਤ੍ਥਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ |
ਜ੍ਵਰੋ ਵਿਵਰ੍ਣਤਾ ਸ਼ੂਲਂ ਹਦ੍ਰੋਗਃ ਸਦਨਂ ਭ੍ਰਮਃ ||੧੮||
ਭਕ੍ਤਦ੍ਵੇਸੋਤਿਸਾਰਸ਼੍ਚ ਸਞ੍ਜਾਤਕਮਿਲਕ੍ਸਣਮ੍ |੧੯|
View original
माषपिष्टान्नविदलपर्णशाकैः पुरीषजाः |
मांसमाषगुडक्षीरदधितैलैः कफोद्भवाः ||१७||
विरुद्धाजीर्णशाकाद्यैः शोणितोत्था भवन्ति हि |
ज्वरो विवर्णता शूलं हृद्रोगः सदनं भ्रमः ||१८||
भक्तद्वेषोऽतिसारश्च सञ्जातकृमिलक्षणम् |१९|
ਪੁਰੀਸਜਾਦਿਕਮੀਣਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਕਾਰਣਮਭਿਧਾਯੇਦਾਨੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸਕਾਰਣਮਾਹ- ਮਾਸਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਵਿਦਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਂ ਤਣ੍ਡੁਲਾਦਿਪਿਸ੍ਟਜਮ੍||੧੭-੧੮||-
Adhikarana 14 (19) · Śloka 20
ਦਸ਼੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਕਮੀਣਾਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ||੧੯||
ਕੇਸ਼ਾਦਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਦਸ਼੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਦ੍ਵਾਵਾਦ੍ਯੌ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ |੨੦|
View original
दृश्यास्त्रयोदशाद्यास्तु कृमीणां परिकीर्तिताः ||१९||
केशादाद्यास्त्वदृश्यास्ते द्वावाद्यौ परिवर्जयेत् |२०|
ਇਦਾਨੀਂ ਕਮੀਣਾਂ ਦਸ਼੍ਯਾਦਸ਼੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਚ ਵਿਭਾਗਕਰਣਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਦਸ਼੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਦ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੇਤਿ ਅਜਵਾਦ੍ਯਾ ਦਾਰੁਣਾਨ੍ਤਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਸ਼ਾਦਾਦ੍ਯਾ ਇਤਿ ਕੇਸ਼ਾਦਾਦ੍ਯਾਃ ਪਰੀਸਰ੍ਪਾਨ੍ਤਾ ਰਕ੍ਤਜਾਃ ਕਮਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦ੍ਵਾਵਾਦ੍ਯਾਵਿਤਿ ਰਕ੍ਤਜਾਪੇਕ੍ਸਯੈਵ ਆਦ੍ਯੌ, ਤੇਨ ਕੇਸ਼ਾਦਰੋਮਾਦਾਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍- “ਅਸਾਧ੍ਯੌ ਦ੍ਵੌ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯੌ ਰੋਮਕੇਸ਼ਾਦਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤੌ” ਇਤਿ||੧੯||-
Adhikarana 15 (20) · Śloka 21
ਏਸਾਮਨ੍ਯਤਮਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਜਿਘਾਂਸੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਾਤੁਰਮ੍ ||੨੦||
ਸੁਰਸਾਦਿਵਿਪਕ੍ਵੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਵਾਨ੍ਤਮਾਦਿਤਃ |
ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤਰੈਰ੍ਯੋਗੈ ... |੨੧|
View original
एषामन्यतमं ज्ञात्वा जिघांसुः स्निग्धमातुरम् ||२०||
सुरसादिविपक्वेन सर्पिषा वान्तमादितः |
विरेचयेत्तीक्ष्णतरैर्योगै ... |२१|
ਨਿਦਾਨਮਭਿਧਾਯੇਦਾਨੀਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਵਸਰਃ- ਏਸਾਮਨ੍ਯਤਮਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਸਾਂ ਕ੍ਰਿਮੀਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਅਨ੍ਯਤਮਮੇਕਤਮਂ ਜਿਘਾਂਸੁਃ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਾਤੁਰਂ ਸੁਰਸਾਦਿਗਣਵਿਪਕ੍ਵੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਾਤੁਰਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ, ਆਦਿਤਸ਼੍ਚ ਵਾਨ੍ਤਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤਰੈਰ੍ਯੋਗੈਃ ਕਫਘ੍ਨੈਰ੍ਵਿਰੇਚਨਕਲ੍ਪੋਕ੍ਤੈਰ੍ਵਿਰੇਚਯੇਦਿਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ| ‘ਦੁਸ੍ਟੇ ਚ ਕੋਸ੍ਠੇ ਕਮਿਭਿਰ੍ਮਨੁਸ੍ਯਂ ਨ ਵਾਮਯੇਤ੍’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਮਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਂਸੋ ਵਮਨਨਿਸੇਧਃ, ਤਥਾਪਿ ਕਮਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਵਮਨਂ ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍, ਅਤੋ ਵਾਨ੍ਤਮਾਦਿਤ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍||੨੦||-
Adhikarana 16 (21-22) · Śloka 22
... ਰਾਸ੍ਥਾਪਯੇਚ੍ਚ ਤਮ੍ ||੨੧||
ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਸੁਰਸਾਦੇਰ੍ਗਣਸ੍ਯ ਚ |
ਵਿਡਙ੍ਗਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤੇਨ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਲਵਣੇਨ ਚ ||੨੨||
View original
... रास्थापयेच्च तम् ||२१||
यवकोलकुलत्थानां सुरसादेर्गणस्य च |
विडङ्गस्नेहयुक्तेन क्वाथेन लवणेन च ||२२||
ਵਿਰੇਕਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਆਸ੍ਥਾਪਯੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਮ੍ ਆਤੁਰਂ ਯਵਕੋਲਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਤਥਾ ਸੁਰਸਾਦਿਗਣਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਵਿਡਙ੍ਗਸਾਧਿਤਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤੇਨ ਸੈਨ੍ਧਵਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤੇਨਾਸ੍ਥਾਪਯੇਦਿਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ| ਗਣਸ੍ਯ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਤ੍ ਸੁਰਸਾਦਿਕਲ੍ਕੋਪਿ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ||੨੧-੨੨||
Adhikarana 17 (23) · Śloka 24
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤੇ ਨਿਰੂਹੇ ਤੁ ਨਰਂ ਸ੍ਨਾਤਂ ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ |
ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ ਕਮਿਘ੍ਨੈਰਸ਼ਨੈਸ੍ਤਤਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਭਿਸਗ੍ਵਰਃ ||੨੩||
ਸ੍ਨੇਹੇਨੋਕ੍ਤੇਨ ਚੈਨਂ ਤੁ ਯੋਜਯੇਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਨਾ |੨੪|
View original
प्रत्यागते निरूहे तु नरं स्नातं सुखाम्बुना |
युञ्ज्यात् कृमिघ्नैरशनैस्ततः शीघ्रं भिषग्वरः ||२३||
स्नेहेनोक्तेन चैनं तु योजयेत् स्नेहबस्तिना |२४|
ਆਸ੍ਥਾਪਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤੇ ਵ੍ਯਾਘੁਟਿਤੇ ਪਤਿਤੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ ਉਸ੍ਣੋਦਕੇਨ| ਕਮਿਘ੍ਨੈਰਸ਼ਨੈਃ ਕਮਿਘ੍ਨਦ੍ਰਵ੍ਯਸਾਧਿਤੈਃ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ ਕਮਿਘ੍ਨੈਸ਼੍ਚ| ਸ੍ਨੇਹੇਨੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਡਙ੍ਗਸਾਧਿਤਸ੍ਨੇਹੇਨ| ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਨਾ ਅਨੁਵਾਸਨੇਨ||੨੩||-
Adhikarana 18 (24) · Śloka 24
ਤਤਃ ਸ਼ਿਰੀਸਕਿਣਿਹੀਰਸਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਂ ਪਿਬੇਤ੍ ||੨੪||
View original
ततः शिरीषकिणिहीरसं क्षौद्रयुतं पिबेत् ||२४||
ਅਤੋਨਨ੍ਤਰਂ ਕਤਾਨ੍ਨਸਂਸਰ੍ਗਃ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਤਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ ਇਤਿ ਅਨੁਵਾਸਨਾਨਨ੍ਤਰਮ੍| ਕਿਣਿਹੀ ਕਟਭੀ||੨੪||
Adhikarana 19 (25) · Śloka 25
ਕੇਵੂਕਸ੍ਵਰਸਂ ਵਾਪਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਭੋਜਨਃ |੨੫|
View original
केवूकस्वरसं वाऽपि पूर्ववत्तीक्ष्णभोजनः |२५|
ਪਾਨਾਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਕੇਵੂਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੇਵੂਕਃ ‘ਕੇਸੁਰ ’ ਇਤਿ ਨਾਮ੍ਨਾ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਪੂਰ੍ਵਵਦਿਤਿ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਭੋਜਨਃ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਸ੍ਕਤਾਹਾਰਃ|੨੫|-
Adhikarana 20 (25) · Śloka 25
ਪਲਾਸ਼ਬੀਜਸ੍ਵਰਸਂ ਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਬੁਨਾ ||੨੫||
View original
पलाशबीजस्वरसं कल्कं वा तण्डुलाम्बुना ||२५||
ਅਪਰਮਪਿ ਪਾਨਯੋਗਮਾਹ- ਪਲਾਸ਼ਬੀਜੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਲਾਸ਼ਬੀਜਸ੍ਵਰਸਂ ਕਲ੍ਕਂ ਵੇਤਿ ਪਲਾਸ਼ਬੀਜਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੫||
Adhikarana 21 (26) · Śloka 26
ਪਾਰਿਭਦ੍ਰਕਪਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਸ੍ਵਰਸਂ ਪਿਬੇਤ੍ |
ਪਤ੍ਤੂਰਸ੍ਵਰਸਂ ਵਾਪਿ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਸੁਰਸਾਦਿਜਮ੍ ||੨੬||
View original
पारिभद्रकपत्राणां क्षौद्रेण स्वरसं पिबेत् |
पत्तूरस्वरसं वाऽपि पिबेद्वा सुरसादिजम् ||२६||
ਅਪਰਮਪਿ ਪਾਨਯੋਗਮਾਹ- ਪਾਰਿਭਦ੍ਰਕਪਤ੍ਰਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਰਿਭਦ੍ਰਃ ਪਰ੍ਵਤਨਿਮ੍ਬਃ| ਪਤ੍ਤੂਰਃ ਸ਼ਿਰਵਾਲਿਕਾ| ਸੁਰਸਾਦਿਕਃ ਸੁਰਸਾਦਿਗਣਃ||੨੬||
Adhikarana 22 (27) · Śloka 27
ਲਿਹ੍ਯਾਦਸ਼੍ਵਸ਼ਕਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਵੈਡਙ੍ਗਂ ਵਾ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍ |੨੭|
View original
लिह्यादश्वशकृच्चूर्णं वैडङ्गं वा समाक्षिकम् |२७|
ਕਮਿਘ੍ਨਮਵਲੇਹਯੋਗਮਾਹ- ਲਿਹ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ਼੍ਵਸ਼ਕਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਘੋਟਕਪੁਰੀਸਚੂਰ੍ਣਮ੍| ਵੈਡਙ੍ਗਂ ਵਿਡਙ੍ਗਚੂਮ੍| ‘ਵੈਡਙ੍ਗਮ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਬੈਡਾਲਮ੍’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਬਿਡਾਲਵਿਟ੍ਚੂਰ੍ਣਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਮ੍|੨੭|-
Adhikarana 23 (27) · Śloka 28
ਪਤ੍ਰੈਰ੍ਮੂਸਿਕਪਰ੍ਣ੍ਯਾ ਵਾ ਸੁਪਿਸ੍ਟੈਃ ਪਿਸ੍ਟਮਿਸ਼੍ਰਿਤੈਃ ||੨੭||
ਖਾਦੇਤ੍ ਪੂਪਲਿਕਾਃ ਪਕ੍ਵਾ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਚ ਪਿਬੇਦਨੁ |੨੮|
View original
पत्रैर्मूषिकपर्ण्या वा सुपिष्टैः पिष्टमिश्रितैः ||२७||
खादेत् पूपलिकाः पक्वा धान्याम्लं च पिबेदनु |२८|
ਕ੍ਰਿਮਿਘ੍ਨਪੂਪਲਿਕਾਮਾਹ- ਪਤ੍ਰੈਰ੍ਮੂਸਿਕਪਰ੍ਣ੍ਯਾ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਸਿਕਪਰ੍ਣੀ ਦਨ੍ਤੀ, ਅਨ੍ਯੇ ਮੂਸਿਕਕਰ੍ਣਾਖ੍ਯਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਮਾਹੁਃ| ਪਿਸ੍ਟਮਿਸ਼੍ਰਿਤੈਃ ਯਵਪਿਸ੍ਟਮਿਸ਼੍ਰਿਤੈਃ, ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕ੍ਰਿਮਿਹਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍| ਅਨ੍ਵਿਤਿ ਪੂਪਲਿਕਾਭਕ੍ਸਣਾਨਨ੍ਤਰਮ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ‘ਕ੍ਸੀਰਾਣਿ ਮਾਂਸਾਨਿ ਘਤਾਨਿ ਚ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥੋਕ੍ਤਾਦਮ੍ਲਵਰ੍ਜਨਾਦਤ੍ਰ ਕਾਞ੍ਜਿਕਸ੍ਯਾਪਿ ਵਰ੍ਜਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਕਾਞ੍ਜਿਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਯੋਗਿਕਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਮਿਹਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਤ੍ਰ ਕਾਞ੍ਜਿਕਾਨੁਪਾਨਂ, ਤਥਾ ਹਿ ਗੁਣੋਪਵਰ੍ਣਨੇ ਕਾਞ੍ਜਿਕਂ ਕਮਿਘ੍ਨਤ੍ਵੇਨ ਦਸ੍ਟਮ੍||੨੭||-
Adhikarana 24 (28) · Śloka 29
ਸੁਰਸਾਦਿਗਣੇ ਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਵਾ ਪਾਨਮਿਸ੍ਯਤੇ ||੨੮||
ਵਿਡਙ੍ਗਚੂਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਵਾ ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਂਸ੍ਤੁ ਕਾਰਯੇਤ੍ |੨੯|
View original
सुरसादिगणे पक्वं तैलं वा पानमिष्यते ||२८||
विडङ्गचूर्णयुक्तैर्वा पिष्टैर्भक्ष्यांस्तु कारयेत् |२९|
ਕਮਿਘ੍ਨਤੈਲਮਾਹ- ਸੁਰਸਾਦਿਗਣੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੈਲਮਿਤਿ ਸੁਰਸਾਦਿਗਣੇ ‘ਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕੀਕਤੇ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਵਿਡਙ੍ਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਸ੍ਟੈਃ ਯਵਾਦਿਪਿਸ੍ਟੈਃ| ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਲਡ੍ਡੂਕਾਦੀਨ੍| ਵਿਕਲ੍ਪਵਿਧਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵਯੋਗਾਪੇਕ੍ਸਯਾ||੨੮||-
Adhikarana 25 (29) · Śloka 29
ਤਤ੍ਕਸਾਯਪ੍ਰਪੀਤਾਨਾਂ ਤਿਲਾਨਾਂ ਸ੍ਨੇਹਮੇਵ ਵਾ ||੨੯||
View original
तत्कषायप्रपीतानां तिलानां स्नेहमेव वा ||२९||
ਤਤ੍ਕਸਾਯਪ੍ਰਪੀਤਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਕਸਾਯਪ੍ਰਪੀਤਾਨਾਂ ਵਿਡਙ੍ਗਕ੍ਵਾਥਭਾਵਿਤਾਨਾਮ੍| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਕਾਰਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍||੨੯||
Adhikarana 26 (31) · Śloka 31
ਸ਼੍ਵਾਵਿਧਃ ਸ਼ਕਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਪ੍ਤਕਤ੍ਵਃ ਸੁਭਾਵਿਤਮ੍ |
ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਾਂ ਕਸਾਯੇਣ ਤ੍ਰੈਫਲੇਨ ਤਥੈਵ ਚ ||੩੦||
ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਲੀਢ੍ਵਾਨੁਪਿਬੇਦ੍ਰਸਮਾਮਲਕੋਦ੍ਭਵਮ੍ |
ਅਕ੍ਸਾਭਯਾਰਸਂ ਵਾਪਿ... |੩੧|
View original
श्वाविधः शकृतश्चूर्णं सप्तकृत्वः सुभावितम् |
विडङ्गानां कषायेण त्रैफलेन तथैव च ||३०||
क्षौद्रेण लीढ्वाऽनुपिबेद्रसमामलकोद्भवम् |
अक्षाभयारसं वाऽपि... |३१|
ਸ਼੍ਵਾਵਿਧ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਵਾਵਿਧਃ ਸੇਢਾਯਾਃ, ਸ਼ਕਤ੍ ਵਿਸ੍ਠਾ, ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਪ੍ਤਵਾਰਾਨ੍ ਵਿਡਙ੍ਗਕ੍ਵਾਥੇਨ ਭਾਵਿਤਂ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਵਾਥੇਨ ਤਥੈਵ ਭਾਵਿਤਂ, ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਲੀਢ੍ਵਾ, ਅਨੁ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍, ਆਮਲਕੋਦ੍ਭਵਂ ਬਿਭੀਤਕੋਦ੍ਭਵਂ ਵਾ ਹਰੀਤਕੀਰਸਂ ਵਾਪਿ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੩੧||-
Adhikarana 27 (31) · Śloka 31
... ਵਿਧਿਰੇਸੋਯਸਾਮਪਿ ||੩੧||
View original
... विधिरेषोऽयसामपि ||३१||
ਅਮੁਮੇਵ ਵਿਧਿ ਲੌਹਚੂਰ੍ਣਾਨਾਮਪ੍ਯਤਿਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਵਿਧਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਸ ਵਿਧਿਃ ਸ਼੍ਵਾਵਿਧਃ ਸ਼ਕਚ੍ਚੂਰ੍ਣਵਿਧਿਃ| ਅਯਸਾਮਪੀਤਿ ਤ੍ਰਪੁਸੀਸਤਾਮ੍ਰਰਜਤਕਸ੍ਣਲੋਹਾਨਾਮਪਿ| ਏਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਲੋਹਾਦਿਚੂਰ੍ਣਾਨਾਂ ਸ਼੍ਵਾਵਿਤ੍ਪੁਰੀਸਚੂਰ੍ਣਵਿਧਾਨਵਦ੍ਵਿਧਿਃ ਕਾਰ੍ਯਃ||੩੧||
Adhikarana 28 (32) · Śloka 33
ਪੂਤੀਕਸ੍ਵਰਸਂ ਵਾਪਿ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਮਧੁਨਾ ਸਹ |
ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਮਜਾਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਂਯੁਤਮ੍ ||੩੨||
ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਪਿਬੇਦ੍ਧਸ੍ਟਂ ਤ੍ਰਪੁ ਵਾ ਦਧਿਮਸ੍ਤੁਨਾ |੩੩|
View original
पूतीकस्वरसं वाऽपि पिबेद्वा मधुना सह |
पिबेद्वा पिप्पलीमूलमजामूत्रेण संयुतम् ||३२||
सप्तरात्रं पिबेद्धृष्टं त्रपु वा दधिमस्तुना |३३|
ਪੂਤੀਕਃ ਚਿਰਬਿਲ੍ਵਃ| ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਜਾਮੂਤ੍ਰੇਣ ਛਾਗਮੂਤ੍ਰੇਣ| ਪਿਬੇਦ੍ਧਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਪੁ ਰਙ੍ਗਂ, ‘ਕਥੀਰ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਦਧਿਮਸ੍ਤੁਗ੍ਰਹਣਮ੍ ਅਨ੍ਯਮਸ੍ਤੁਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਂ; ਅਨ੍ਯੇ ‘ਦਧਿਮਸ੍ਤੁਨਾ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਦਧਿਗ੍ਰਹਣਂ ਕੂਰ੍ਚਿਕਾਮਸ੍ਤੁਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਤਨ੍ਨ, ਦਧਿਮਸ੍ਤੁਗ੍ਰਹਣੇਨ ਕੂਰ੍ਚਿਕਾਮਸ੍ਤੁਗ੍ਰਹਣਮਸਮ੍ਭਵਂ, ਸਰ੍ਵਨਿਬਨ੍ਧਵਿਰੋਧਾਤ੍ ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰਵਿਰੋਧਾਚ੍ਚ||੩੨||
Adhikarana 29 (33) · Śloka 33
ਪੁਰੀਸਜਾਨ੍ ਕਫੋਤ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚ ਹਨ੍ਯਾਦੇਵਂ ਕਮੀਨ੍ ਭਿਸਕ੍ ||੩੩||
View original
पुरीषजान् कफोत्थांश्च हन्यादेवं कृमीन् भिषक् ||३३||
ਯਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਮੇਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਪੁਰੀਸਕਫਜਾਨਾਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਪੁਰੀਸਜਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਮਿਤਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਿਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੩||
Adhikarana 30 (34) · Śloka 34
ਸ਼ਿਰੋਹਦ੍ਘ੍ਰਾਣਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਂਸ਼੍ਚ ਪਥਗ੍ਵਿਧਾਨ੍ |
ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਞ੍ਜਨੈਰ੍ਨਸ੍ਯੈਰਵਪੀਡੈਸ਼੍ਚ ਸਾਧਯੇਤ੍ ||੩੪||
View original
शिरोहृद्घ्राणकर्णाक्षिसंश्रितांश्च पृथग्विधान् |
विशेषेणाञ्जनैर्नस्यैरवपीडैश्च साधयेत् ||३४||
ਪੁਰੀਸਕਫਜਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਭਿਧਾਯੇਦਾਨੀਂ ਕਫਜਾਨਾਮਾਸ਼੍ਰਯਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਸ਼ਿਰੋਹਦ੍ਘ੍ਰਾਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਿਰਃਪ੍ਰਭਤਿਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ ਕਮੀਨ੍ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਞ੍ਜਨਾਦਿਭਿਃ ਸਾਧਯੇਦਿਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ| ਚਕਾਰਾਤ੍ ਗਣ੍ਡੂਸਕਵਲਗ੍ਰਹਾਦਿਭਿਰਪਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਞ੍ਜਨਾਦਿਕਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੋਕ੍ਤਂ, ਤਥਾਪ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਨੇਤ੍ਰਸ੍ਥੇ, ਨਸ੍ਯਾਵਪੀਡੌ ਘ੍ਰਾਣਸ਼ਿਰਃਸਂਸ਼੍ਰਿਤੇ ਚ, ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਞ੍ਜਨਾਦੀਨਾਂ ਨੇਤ੍ਰਾਦਿਜਕਮਿਹਰਤ੍ਵਾਤ੍; ਹਦ੍ਗਤਾਨਾਂ ਕਰ੍ਣਗਤਾਨਾਂ ਚਾਰ੍ਥਵਸ਼ਾਦੇਵ ਕਮਿਜਹਦ੍ਰੋਗਕਮਿਕਰ੍ਣਕਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੈਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਾਰ੍ਯਾ; ਚਕਾਰਾਤ੍ ਸ਼ਿਰਃਸ੍ਥਿਤਾਨਾਂ ਕਮੀਣਾਂ ਕਮਿਸ਼ਿਰੋਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੈਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਾਰ੍ਯੇਤਿ ਗਹ੍ਯਤ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ‘ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਵ੍ਰਣਜਾਨ੍’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਅਨ੍ਯੇ ‘ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਸਂਸਤਾਨ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਕਰ੍ਣਸ੍ਥਾਨੇ ਚ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਪਠਨ੍ਤਿ||੩੪||
Adhikarana 31 (35) · Śloka 35
ਸ਼ਕਦ੍ਰਸਂ ਤੁਰਙ੍ਗਸ੍ਯ ਸੁਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਭਾਵਯੇਦਤਿ |
ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਧਮਨਂ ਤੁ ਤਤ੍ ||੩੫||
View original
शकृद्रसं तुरङ्गस्य सुशुष्कं भावयेदति |
निष्क्वाथेन विडङ्गानां चूर्णं प्रधमनं तु तत् ||३५||
ਸ਼ਿਰਃ ਪ੍ਰਭਤਿਸਂਸ਼੍ਰਿਤਕਮਿਘ੍ਨਂ ਪ੍ਰਧਮਨਮਾਹ- ਸ਼ਕਦ੍ਰਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਕਦ੍ਰਸਂ ਤੁਰਙ੍ਗਸ੍ਯੇਤਿ ਘੋਟਕਪੁਰੀਸਸ੍ਯ ਰਸਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੁਸ਼ੁਸ੍ਕਮਿਤਿ ਪੁਰੀਸਰਸਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਪ੍ਰਧਮਨਮਿਤਿ ਨਾਸਾਯਾਂ ਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਣਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੩੫||
Adhikarana 32 (36) · Śloka 36
ਅਯਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਾਨ੍ਯਨੇਨੈਵ ਵਿਧਿਨਾ ਯੋਜਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ |
ਸਕਾਂਸ੍ਯਨੀਲਂ ਤੈਲਂ ਚ ਨਸ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸੁਰਸਾਦਿਕੇ ||੩੬||
View original
अयश्चूर्णान्यनेनैव विधिना योजयेद्भिषक् |
सकांस्यनीलं तैलं च नस्यं स्यात्सुरसादिके ||३६||
ਅਮੁਮੇਵ ਪ੍ਰਧਮਨਵਿਧਿਂ ਲੋਹਚੂਰ੍ਣੇਸ੍ਵਤਿਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਅਯਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨੇਨੇਤਿ ਘੋਟਪੁਰੀਸਸ੍ਵਰਸਪ੍ਰਧਮਨਵਿਧਾਨੇਨ| ਸਕਾਂਸ੍ਯਨੀਲਂ ਕਾਂਸ੍ਯਾਪਮਾਰ੍ਜਨਮਸੀਸਹਿਤਮ੍| ‘ਸੁਰਸਾਦਿਕੇ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਵਿਪਕ੍ਵਂ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਤੇਨ ਸੁਰਸਾਦਿਗਣਕ੍ਵਾਥਵਿਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਕਾਂਸ੍ਯਮਸੀਸਹਿਤਂ ਨਸ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਾਂ,- ‘ਸੁਰਸਾਦਿਸ਼ਤਂ ਤੈਲਂ ਨਸ੍ਯਂ ਕਾਂਸ੍ਯਮਲਾਨ੍ਵਿਤਮ੍’- ਇਤਿ||੩੬||
Adhikarana 33 (37) · Śloka 37
ਇਨ੍ਦ੍ਰਲੁਪ੍ਤਵਿਧਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਧੇਯੋ ਰੋਮਭੋਜਿਸੁ |੩੭|
View original
इन्द्रलुप्तविधिश्चापि विधेयो रोमभोजिषु |३७|
ਰੋਮਾਦਾਦੀਨਾਮਤਿਦੇਸ਼ੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਇਨ੍ਦ੍ਰਲੁਪ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੋਮਭੋਜਿਸੁ ਰੋਮਾਦੇਸੁ| ਚਕਾਰੇਣ ਕੇਸ਼ਭੋਜਿਸ੍ਵਪੀਨ੍ਦ੍ਰਲੁਪ੍ਤਵਿਧਿਃ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਤੇ|੩੭|-
Adhikarana 34 (37) · Śloka 37
ਦਨ੍ਤਾਦਾਨਾਂ ਸਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਵਿਧਾਨਂ ਮੁਖਰੋਗਿਕਮ੍ ||੩੭||
View original
दन्तादानां समुद्दिष्टं विधानं मुखरोगिकम् ||३७||
ਦਨ੍ਤਾਦਾਨਾਮਪ੍ਯਤਿਦੇਸ਼ੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਦਨ੍ਤਾਦਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੁਖਰੋਗਿਕਂ ਕਮਿਦਨ੍ਤੋਕ੍ਤਂ, ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕਮਿਦਨ੍ਤੋਕ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਯ ਦਨ੍ਤਾਨਾਂ ਹਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਰੋਮਾਦਦਨ੍ਤਾਦਾਨਾਂ ਰਕ੍ਤਜਤ੍ਵਾਤ੍ ਰਕ੍ਤਜਸਾਮਾਨ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਨਨ੍ਤਰਮਿਨ੍ਦ੍ਰਲੁਪ੍ਤਵਿਧ੍ਯਾਦਿਕਂ ਵਿਸ਼ੇਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਕਰ੍ਤੁਮੁਚਿਤਂ ਭਵਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਕਫਜਾ ਅਪਿ ਰੋਮਦਨ੍ਤਭਕ੍ਸਣਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਤਿ ਪ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਤਕਟੁਕਂ ਭੋਜਨਂ ਹਿਤਂ ਭਵੇਦਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਰੋਮਦਨ੍ਤਾਦਾਨਾਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਕ੍ਤਮ੍||੩੭||
Adhikarana 35 (38) · Śloka 38
ਰਕ੍ਤਜਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ |੩੮|
View original
रक्तजानां प्रतीकारं कुर्यात् कुष्ठचिकित्सिते |३८|
ਇਦਾਨੀਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਰਕ੍ਤਜਾਨਾਮਤਿਦੇਸ਼ੇਨਾਹ- ਰਕ੍ਤਜਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ‘ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮੇਵ ਸਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਮਿਤਿ ਪਦਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਤ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ|੩੮|-
Adhikarana 36 (38) · Śloka 38
ਸੁਰਸਾਦਿਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਸਰ੍ਵਥੈਵੋਪਯੋਜਯੇਤ੍ ||੩੮||
View original
सुरसादिं तु सर्वेषु सर्वथैवोपयोजयेत् ||३८||
ਸੁਰਸਾਦਿਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਪੁਰੀਸਜਾਦਿਸੁ| ਸਰ੍ਵਥੈਵ ਅਨ੍ਨਪਾਨਸ੍ਨਾਨਾਦਿਵਿਧਿਨਾ||੩੮||
Adhikarana 37 (39) · Śloka 39
ਪ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਤਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਂ ਭੋਜਨਂ ਚ ਹਿਤਂ ਭਵੇਤ੍ |੩੯|
View original
प्रव्यक्ततिक्तकटुकं भोजनं च हितं भवेत् |३९|
ਭੋਜਨੇ ਵਿਧ੍ਯਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਪ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਤਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਮਿਤਿ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕੋਤ੍ਕਟਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੩੯|-
Adhikarana 38 (39) · Śloka 39
ਕੁਲਤ੍ਥਕ੍ਸਾਰਸਂਸਸ੍ਟਂ ਕ੍ਸਾਰਪਾਨਂ ਚ ਪੂਜਿਤਮ੍ ||੩੯||
View original
कुलत्थक्षारसंसृष्टं क्षारपानं च पूजितम् ||३९||
ਪਾਨੇਪਿ ਵਿਧ੍ਯਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਕੁਲਤ੍ਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੁਲਤ੍ਥਕ੍ਸਾਰਸਂਸਸ੍ਟਂ ਕੁਲਤ੍ਥਭਸ੍ਮੋਦਕਸਂਯੁਕ੍ਤਮ੍? ਕ੍ਸਾਰਪਾਨਂ ਯਵਕ੍ਸਾਰਪਾਨਂ, ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੇਣ- ‘ਯਾਵਸ਼ੂਕਸ੍ਯ ਪਾਨਂ ਤੁ ਕੁਲਤ੍ਥਕ੍ਸਾਰਵਾਰਿਣਾ’- ਇਤਿ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਕੁਲਤ੍ਥਕ੍ਸਾਰ...’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਵਿਡਙ੍ਗਕ੍ਸਾਰ...’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ||੩੯||
Adhikarana 39 (40) · Śloka 40
ਕ੍ਸੀਰਾਣਿ ਮਾਂਸਾਨਿ ਘਤਾਨਿ ਚੈਵ ਦਧੀਨਿ ਸ਼ਾਕਾਨਿ ਚ ਪਰ੍ਣਵਨ੍ਤਿ |
ਸਮਾਸਤੋਮ੍ਲਾਨ੍ਮਧੁਰਾਨ੍ ਹਿਮਾਂਸ਼੍ਚ ਕਮੀਨ੍ ਜਿਘਾਂਸੁਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਤੁ ||੪੦||
View original
क्षीराणि मांसानि घृतानि चैव दधीनि शाकानि च पर्णवन्ति |
समासतोऽम्लान्मधुरान् हिमांश्च कृमीन् जिघांसुः परिवर्जयेत्तु ||४०||
ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਭਿਧਾਯੇਦਾਨੀਂ ਨਿਵਤ੍ਤਿਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਕ੍ਸੀਰਾਣਿ ਮਾਂਸਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ‘ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਤਃ ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗੋ ਨਿਦਾਨਪਰਿਵਰ੍ਜਨਮ੍’ ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਾਦੇਵ ਕ੍ਸੀਰਾਦੀਨਾਂ ਨਿਸੇਧਵਿਧਿਃ ਸਿਦ੍ਧਃ, ਤਥਾਪਿ ਕ੍ਸੀਰਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਕਰਣਂ ਨਿਯਮਾਰ੍ਥਂ; ਤੇਨ ਕਮੀਣਾਂ ਨਿਦਾਨਮਪਿ ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਕਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਮਦ੍ਯਵਦ੍ਭੇਸਜਂ ਮਾ ਭੂਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੦||
Adhikarana puShpikA · Śloka 54
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਕਮਿਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ (ਸੋਡਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਆਦਿਤਃ) ਚਤੁਃਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੫੪||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे कृमिप्रतिषेधो नाम (षोडशोऽध्यायः, आदितः) चतुःपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ||५४||
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਕਮਿਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਚਤੁਃਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੫੪||