54. kr̥mirōgapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-6) · Śloka 6

ಅಥಾತಃ ಕೃಮಿರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨|| ಅಜೀರ್ಣಾಧ್ಯಶನಾಸಾತ್ಮ್ಯವಿರುದ್ಧಮಲಿನಾಶನೈಃ | ಅವ್ಯಾಯಾಮದಿವಾಸ್ವಪ್ನಗುರ್ವತಿಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಲೈಃ ||೩|| ಮಾಷಪಿಷ್ಟಾನ್ನವಿದಲಬಿಸಶಾಲೂಕಸೇರುಕೈಃ | ಪರ್ಣಶಾಕಸುರಾಶುಕ್ತದಧಿಕ್ಷೀರಗುಡೇಕ್ಷುಭಿಃ ||೪|| ಪಲಲಾನೂಪಪಿಶಿತಪಿಣ್ಯಾಕಪೃಥುಕಾದಿಭಿಃ | ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲದ್ರವಪಾನೈಶ್ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಪಿತ್ತಂ ಚ ಕುಪ್ಯತಿ ||೫|| ಕೃಮೀನ್ ಬಹುವಿಧಾಕಾರಾನ್ ಕರೋತಿ ವಿವಿಧಾಶ್ರಯಾನ್ | ಆಮಪಕ್ವಾಶಯೇ ತೇಷಾಂ ಕಫವಿಡ್ಜನ್ಮನಾಂ ಪುನಃ | ಧಮನ್ಯಾಂ ರಕ್ತಜಾನಾಂ ಚ ಪ್ರಸವಃ ಪ್ರಾಯಶಃ ಸ್ಮೃತಃ ||೬||

ಕೇಷಾಞ್ಚಿತ್ ಕೃಮೀಣಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಹೇತುಮಾಹ- ಅಜೀರ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ಅಜೀರ್ಣಮ್ ಆಮವಿದಗ್ಧಾದಿಭೇದಭಿನ್ನಂ, ಅಧ್ಯಶನಮ್ ಅಜೀರ್ಣಭೋಜನಂ ಅಸಾತ್ಮ್ಯಂಯತ್ ಸೇವಿತಂ ಸುಖಾರ್ಥಂ ನ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ, ವಿರುದ್ಧಂ ಹಿತಾಹಿತೀಯೋಕ್ತಂ, ಮಲಿನಂ ಸಮಲಮ್| ಪಿಷ್ಟಾನ್ನಂ ತಣ್ಡುಲಪಿಷ್ಟಾದಿ, ವಿದಲಂ ಮಕುಷ್ಠಾದಿ, ಬಿಸಂ ಬಿಸಾಣ್ಡಕಂ, ಶಾಲೂಃ ಪದ್ಮಕನ್ದಃ| ಪರ್ಣಶಾಕಂ ಪತ್ರಶಾಕಂ, ಸೂಕ್ತಂ ಸನ್ಧಾನಕವಿಶೇಷಃ| ಪಲಲಃ ತಿಲಕಲ್ಕಃ , ಆನೂಪಪಿಶಿತಮ್ ಆನೂಪಮಾಂಸಂ, ಪಿಣ್ಯಾಕಂ ಯನ್ತ್ರಪೀಡಿತತಿಲಖಲೀ, 'ಪೀತಾ' ಇತಿ ಲೋಕೇ, ಪೃಥುಕಃ ಚಿಪಿಟಕಃ ಆದಿಶಬ್ದಾದೇವಮ್ಪ್ರಕಾರಾ ಅನ್ಯೇಽಪಿ| ಬಹುವಿಧಾಕಾರಾನ್ ವಿವಿಧಾಕಾರಾನ್| ವಿವಿಧಾಶ್ರಯಾನಿತಿ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಾಶ್ರಯಾನಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರಸವ ಉತ್ಪತ್ತಿಃ| ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಾದನ್ಯತ್ರಾಪಿ ಸಮ್ಭವೋ ಜ್ಞಾತವ್ಯಃ| ಕೇಚಿದತ್ರ ಅಜೀರ್ಣಾಧ್ಯಶನಾದಿಕಂ ಹೇತುಗಣಂ ನ ಪಠನ್ತಿ, ತೇಷಾಂ ಚ ಹೇತ್ವವಗತಿರ್ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾತ್ 'ಕ್ಷೀರಾಣಿ ಮಾಂಸಾನಿ' ಇತ್ಯಾದಿಪ್ರತಿಷೇಧವಿಧಾನಾತ್; ಮಯಾ ತು ಸುಖಬೋಧಾರ್ಥಂ ಹೇತುಗಣಃ ಪಠಿತಃ| ಅಪರೇ ತು ‘ಅಜೀರ್ಣಭೋಜೀ ಮಧುರಾಮ್ಲನಿತ್ಯೋ ದ್ರವಪ್ರಿಯಃ ಪಿಷ್ಟಗುಡೋಪಭೋಕ್ತಾ| ವ್ಯಾಯಾಮಜಾತಾನಿ ಚ ವರ್ಜ್ಯಮಾನಃ ಸ್ವಪ್ನಾದಿವಾನ್ ವೈ ಲಭತೇ ಕ್ರಿಮೀನ್ನಾ' ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ||೧-೬||

Adhikarana 2 (7) · Śloka 7

ವಿಂಶತೇಃ ಕೃಮಿಜಾತೀನಾಂ ತ್ರಿವಿಧಃ ಸಮ್ಭವಃ ಸ್ಮೃತಃ | ಪುರೀಷಕಫರಕ್ತಾನಿ, ತಾಸಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಿಸ್ತರಮ್ ||೭||

ಇದಾನೀಂ ವಿಂಶತಿಸಙ್ಖ್ಯಾನಾಮಪಿ ಕೃಮಿಜಾತೀನಾಂ ಕಾರಣತ್ರೈವಿಧ್ಯಮಾಹ- ವಿಂಶತೇರಿತ್ಯಾದಿ| ಜಾತಿಗ್ರಹಣಂ ಕೃಮೀಣಾಮಾನನ್ತ್ಯಖ್ಯಾಪನಾರ್ಥಂ; ತಚ್ಚಾನನ್ತ್ಯಂ ವಿಂಶತ್ಯಾಮೇವಾವರುದ್ಧಂ, ಅತೋ ವಿಂಶತಿಸಙ್ಖ್ಯಾಕರಣಂ ಸಾರ್ಥಕಮ್| ಸಮ್ಭವಃ ಕಾರಣಮ್| ಕಸ್ತ್ರಿವಿಧಃ ಸಮ್ಭವ ಇತ್ಯಾಹ- ಪುರೀಷೇತ್ಯಾದಿ| ನನು, ಅಜೀರ್ಣಾಧ್ಯಶನಾದಯೋ ಹೇತವ ಉಕ್ತಾಃ , ಕಥಂ ಪುರೀಷಾದಯಶ್ಚ ಉಚ್ಯನ್ತೇ? ಸತ್ಯಂ, ಅಜೀರ್ಣಾದಯಃ ಪುರೀಷಾದೀನಾಂ ಹೇತವಃ, ಪುರೀಷಾದಯಶ್ಚ ಕೃಮೀಣಾಮಿತಿ| ಯದ್ಯಪಿ ಕೃಮ್ಯಾರಮ್ಭಕಾ ನ ಪುರೀಷಾದಯಃ , ತಥಾಽಪ್ಯುಪಚಾರಾತ್ ಪುರೀಷಾದೀನಾಮಪಿ ಕೃಮ್ಯಾರಮ್ಭಕತ್ವಮ್| ಪುರೀಷಾದ್ಯಧಿಷ್ಠಿತಾ ದೋಷಾಃ ಪುರೀಷಾದಿ, ಘೃತಾದಿದಗ್ಧವತ್; ಏತೇನಾಜೀರ್ಣಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಕುಪಿತಾ ದೋಷಾಃ ಪುರೀಷಾದೀನ್ಯಧಿಷ್ಠಾಯ ಕೃಮೀನ್ ಜನಯನ್ತಿ ತಾಸಾಂ ಕೃಮಿಜಾತೀನಾಮ್| ಕೇಚಿತ್ ‘ವಿಸ್ತರಂ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಲಕ್ಷಣಂ’ ಇತಿ ಪಾಠಾನ್ತರಂ ಸವ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ ಪಠನ್ತಿ; ತಚ್ಚ ಶಿಷ್ಯಬುದ್ಧಿವ್ಯಾಕುಲತ್ವಹೇತುತ್ವಾತ್ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಮ್||೭||

Adhikarana 3 (8) · Śloka 8

ಅಜವಾ ವಿಜವಾಃ ಕಿಪ್ಯಾಶ್ಚಿಪ್ಯಾ ಗಣ್ಡೂಪದಾಸ್ತಥಾ | ಚೂರವೋ ದ್ವಿಮುಖಾಶ್ಚೈವ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಸಪ್ತ ಪುರೀಷಜಾಃ ||೮||

ಪುರೀಷಜಕೃಮಿನಾಮಾನ್ಯಾಹ- ಅಜವಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಜವಾದಯೋ ದ್ವಿಮುಖಾನ್ತಾಃ ಸಪ್ತ ಪುರೀಷಜಾಃ ಕೃಮಯಃ||೮||

Adhikarana 4 (9-10) · Śloka 10

ಶ್ವೇತಾಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಸ್ತುದನ್ತ್ಯೇತೇ ಗುದಂ ಪ್ರತಿಸರನ್ತಿ ಚ | ತೇಷಾಮೇವಾಪರೇ ಪುಚ್ಛೈಃ ಪೃಥವಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ ಹಿ ||೯|| ಶೂಲಾಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಪಾಣ್ಡುತ್ವವಿಷ್ಟಮ್ಭಬಲಸಙ್ಕ್ಷಯಾಃ | ಪ್ರಸೇಕಾರುಚಿಹೃದ್ರೋಗವಿಡ್ಭೇದಾಸ್ತು ಪುರೀಷಜೈಃ ||೧೦||

ಪುರೀಷಜಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಶ್ವೇತಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯ ಏತೇ ಪುರೀಷಜಾಃ ಕೃಮಯಃ ಶ್ವೇತಾಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ, ತೇ ಬಾಹುಲ್ಯೇನಾದ್ದಷ್ಟವಶಾದ್ಗುದಂ ತುದನ್ತಿ ಪ್ರತಿಸರನ್ತಿ ಚ| ತೇಷಾಮೇವ ಸಪ್ತಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಅಪರೇ ಪುಚ್ಛೈಃ ಪೃಥವೋ ಭವನ್ತಿ| ಪುರೀಷಜೈಃ ಸಪ್ತಭಿಃ ಕೃಮಿಭಿಃ ಶೂಲಾಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಾದಯೋ ಭವನ್ತಿ| ವಿಷ್ಟಮ್ಭೋ ಗುಡಗುಡಾಶಬ್ದಃ| ಪ್ರಸೇಕೋ ಲಾಲಾಸ್ರಾವಃ| ವಿಡ್ಭೇದಃ ದ್ರವಪುರೀಷತಾ||೯-೧೦||

Adhikarana 5 (11) · Śloka 11

ರಕ್ತಾ ಗಣ್ಡೂಪದಾ ದೀರ್ಘಾ ಗುದಕಣ್ಡೂನಿಪಾತಿನಃ | ಶೂಲಾಟೋಪಶಕೃದ್ಭೇದಪಕ್ತಿನಾಶಕರಾಶ್ಚ ತೇ ||೧೧||

ತೇಷಾಮೇವ ಸಪ್ತಾನಾಂ ಪುರೀಷಜಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಗಣ್ಡೂಪದಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಕರ್ಮ ಚಾಹ- ರಕ್ತಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪಕ್ತಿನಾಶಕರಾ ಅಗ್ನಿನಾಶಕರಾಃ, ಕಾರಣೇ ಕಾರ್ಯೋಪಚಾರಾತ್||೧೧||

Adhikarana 6 (12) · Śloka 12

ದರ್ಭಪುಷ್ಪಾ ಮಹಾಪುಷ್ಪಾಃ ಪ್ರಲೂನಾಶ್ಚಿಪಿಟಾಸ್ತಥಾ | ಪಿಪೀಲಿಕಾ ದಾರುಣಾಶ್ಚ ಕಫಕೋಪಸಮುದ್ಭವಾಃ ||೧೨||

ಕಫಕೃಮಿನಾಮಾನ್ಯಾಹ- ದರ್ಭಪುಷ್ಪಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ದರ್ಭಪುಷ್ಪಾದಿಕಾ ದಾರುಣಪರ್ಯನ್ತಾಃ ಕಫಕೋಪಜಾಃ ಷಟ್ ಕೃಮಯಃ||೧೨||

Adhikarana 7 (13) · Śloka 13

ರೋಮಶಾ ರೋಮಮೂರ್ಧಾನಃ ಸಪುಚ್ಛಾಃ ಶ್ಯಾವಮಣ್ಡಲಾಃ | ರೂಢಧಾನ್ಯಾಙ್ಕುರಾಕಾರಾಃ ಶುಕ್ಲಾಸ್ತೇ ತನವಸ್ತಥಾ ||೧೩||

ತೇಷಾಮಾಕೃತಿಮಾಹ- ರೋಮಶಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ರೋಮಶಾಃ ಸರ್ವತೋ ರೋಮಾನ್ವಿತಾಃ| ರೋಮಮೂರ್ಧಾನಃ ಸರೋಮಮಸ್ತಕಾಃ| ಶ್ಯಾವಮಣ್ಡಲಾಃ ಶ್ಯಾಮಮಣ್ಡಲಯುಕ್ತಾಃ||೧೩||

Adhikarana 8 (14) · Śloka 14

ಮಜ್ಜಾದಾ ನೇತ್ರಲೇಢಾರಸ್ತಾಲುಶ್ರೋತ್ರಭುಜಸ್ತಥಾ |೧೪|

ತೇಷಾಮೇವ ಕರ್ಮವಿಶೇಷೇಣ ಸಞ್ಜ್ಞಾನ್ತರಮಾಹ- ಮಜ್ಜಾದಾ ಇತ್ಯಾದಿ|೧೪|-

Adhikarana 9 (14) · Śloka 14

ಶಿರೋಹೃದ್ರೋಗವಮಥುಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಕರಾಶ್ಚ ತೇ ||೧೪||

ತೇಷಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಕರ್ಮಾಣ್ಯಾಹ- ಶಿರೋಹೃದ್ರೋಗೇತ್ಯಾದಿ| ರೋಗಶಬ್ದಃ ಶಿರೋಹೃದ್ಭ್ಯಾಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ, ತೇನ ಶಿರೋರೋಗೋ ಹೃದ್ರೋಗಶ್ಚ, ವಮಥುಃ ಛರ್ದಿಃ| ಚಕಾರಾತ್ ಅನ್ಯಾನಪಿ ಕಫಜವ್ಯಾಧೀನ್ ಕುರ್ವನ್ತಿ| ತೇ ಕಫಜಾಃ ಕೃಮಯಃ||೧೪||

Adhikarana 10 (15) · Śloka 15

ಕೇಶರೋಮನಖಾದಾಶ್ಚ ದನ್ತಾದಾಃ ಕಿಕ್ಕಿಶಾಸ್ತಥಾ | ಕುಷ್ಠಜಾಃ ಸಪರೀಸರ್ಪಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಶೋಣಿತಸಮ್ಭವಾಃ ||೧೫||

ರಕ್ತಜಕೃಮಿನಾಮಾನ್ಯಾಹ- ಕೇಶರೋಮೇತ್ಯಾದಿ| ಕೇಶಾದಾದ್ಯಾಃ ಪರೀಸರ್ಪಾನ್ತಾಃ ಸಪ್ತ ರಕ್ತಜಾಃ ಕೃಮಯಃ||೧೫||

Adhikarana 11 (16) · Śloka 16

ತೇ ಸರಕ್ತಾಶ್ಚ ಕೃಷ್ಣಾಶ್ಚ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಶ್ಚ ಪೃಥವಸ್ತಥಾ |೧೬|

ತೇಷಾಮಾಕೃತಿಮಾಹ- ತ ಇತ್ಯಾದಿ| ತೇ ರಕ್ತಜಾಃ ಕೃಮಯಃ| ಪೃಥವಃ ಸ್ಥೂಲಾಃ|೧೬|-

Adhikarana 12 (16) · Śloka 16

ರಕ್ತಾಧಿಷ್ಠಾನಜಾನ್ ಪ್ರಾಯೋ ವಿಕಾರಾನ್ ಜನಯನ್ತಿ ತೇ ||೧೬||

ತೇಷಾಂ ಕರ್ಮಾಣ್ಯಾಹ- ರಕ್ತಾಧಿಷ್ಠಾನಜಾನಿತ್ಯಾದಿ| ರಕ್ತಾಧಿಷ್ಠಾನಜಾನ್ ವ್ಯಾಧಿಸಮುದ್ದೇಶೀಯೋಕ್ತಾನ್ ಕುಷ್ಠವಿಸರ್ಪಪಿಡಕಾದೀನ್||೧೬||

Adhikarana 13 (17-18) · Śloka 19

ಮಾಷಪಿಷ್ಟಾನ್ನವಿದಲಪರ್ಣಶಾಕೈಃ ಪುರೀಷಜಾಃ | ಮಾಂಸಮಾಷಗುಡಕ್ಷೀರದಧಿತೈಲೈಃ ಕಫೋದ್ಭವಾಃ ||೧೭|| ವಿರುದ್ಧಾಜೀರ್ಣಶಾಕಾದ್ಯೈಃ ಶೋಣಿತೋತ್ಥಾ ಭವನ್ತಿ ಹಿ | ಜ್ವರೋ ವಿವರ್ಣತಾ ಶೂಲಂ ಹೃದ್ರೋಗಃ ಸದನಂ ಭ್ರಮಃ ||೧೮|| ಭಕ್ತದ್ವೇಷೋಽತಿಸಾರಶ್ಚ ಸಞ್ಜಾತಕೃಮಿಲಕ್ಷಣಮ್ |೧೯|

ಪುರೀಷಜಾದಿಕೃಮೀಣಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಕಾರಣಮಭಿಧಾಯೇದಾನೀಂ ವಿಶೇಷಕಾರಣಮಾಹ- ಮಾಷಪಿಷ್ಟಾನ್ನವಿದಲೇತ್ಯಾದಿ| ಪಿಷ್ಟಾನ್ನಂ ತಣ್ಡುಲಾದಿಪಿಷ್ಟಜಮ್||೧೭-೧೮||-

Adhikarana 14 (19) · Śloka 20

ದೃಶ್ಯಾಸ್ತ್ರಯೋದಶಾದ್ಯಾಸ್ತು ಕೃಮೀಣಾಂ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ ||೧೯|| ಕೇಶಾದಾದ್ಯಾಸ್ತ್ವದೃಶ್ಯಾಸ್ತೇ ದ್ವಾವಾದ್ಯೌ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್ |೨೦|

ಇದಾನೀಂ ಕೃಮೀಣಾಂ ದೃಶ್ಯಾದೃಶ್ಯತ್ವೇನ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯತ್ವೇನ ಚ ವಿಭಾಗಕರಣಾರ್ಥಮಾಹ- ದೃಶ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಆದ್ಯಾಸ್ತ್ರಯೋದಶೇತಿ ಅಜವಾದ್ಯಾ ದಾರುಣಾನ್ತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೇಶಾದಾದ್ಯಾ ಇತಿ ಕೇಶಾದಾದ್ಯಾಃ ಪರೀಸರ್ಪಾನ್ತಾ ರಕ್ತಜಾಃ ಕೃಮಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ದ್ವಾವಾದ್ಯಾವಿತಿ ರಕ್ತಜಾಪೇಕ್ಷಯೈವ ಆದ್ಯೌ, ತೇನ ಕೇಶಾದರೋಮಾದಾವಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್- “ಅಸಾಧ್ಯೌ ದ್ವೌ ತು ವಿಜ್ಞೇಯೌ ರೋಮಕೇಶಾದಸಞ್ಜ್ಞಿತೌ” ಇತಿ||೧೯||-

Adhikarana 15 (20) · Śloka 21

ಏಷಾಮನ್ಯತಮಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಜಿಘಾಂಸುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಾತುರಮ್ ||೨೦|| ಸುರಸಾದಿವಿಪಕ್ವೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ ವಾನ್ತಮಾದಿತಃ | ವಿರೇಚಯೇತ್ತೀಕ್ಷ್ಣತರೈರ್ಯೋಗೈ ... |೨೧|

ನಿದಾನಮಭಿಧಾಯೇದಾನೀಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾವಸರಃ- ಏಷಾಮನ್ಯತಮಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏಷಾಂ ಕ್ರಿಮೀಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಅನ್ಯತಮಮೇಕತಮಂ ಜಿಘಾಂಸುಃ, ಸ್ನಿಗ್ಧಮಾತುರಂ ಸುರಸಾದಿಗಣವಿಪಕ್ವೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಾತುರಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ, ಆದಿತಶ್ಚ ವಾನ್ತಂ ತೀಕ್ಷ್ಣತರೈರ್ಯೋಗೈಃ ಕಫಘ್ನೈರ್ವಿರೇಚನಕಲ್ಪೋಕ್ತೈರ್ವಿರೇಚಯೇದಿತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ| ‘ದುಷ್ಟೇ ಚ ಕೋಷ್ಠೇ ಕೃಮಿಭಿರ್ಮನುಷ್ಯಂ ನ ವಾಮಯೇತ್’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಕೃಮಿಯುಕ್ತಸ್ಯ ಪುಂಸೋ ವಮನನಿಷೇಧಃ, ತಥಾಽಪಿ ಕೃಮಿಯುಕ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ವಮನಂ ಶಸ್ತಮ್, ಅತೋ ವಾನ್ತಮಾದಿತ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್||೨೦||-

Adhikarana 16 (21-22) · Śloka 22

... ರಾಸ್ಥಾಪಯೇಚ್ಚ ತಮ್ ||೨೧|| ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ಸುರಸಾದೇರ್ಗಣಸ್ಯ ಚ | ವಿಡಙ್ಗಸ್ನೇಹಯುಕ್ತೇನ ಕ್ವಾಥೇನ ಲವಣೇನ ಚ ||೨೨||

ವಿರೇಕಾನನ್ತರಂ ಕಿಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಆಸ್ಥಾಪಯೇದಿತ್ಯಾದಿ| ತಮ್ ಆತುರಂ ಯವಕೋಲಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೇನ ತಥಾ ಸುರಸಾದಿಗಣಸ್ಯ ಕ್ವಾಥೇನ ವಿಡಙ್ಗಸಾಧಿತಸ್ನೇಹಯುಕ್ತೇನ ಸೈನ್ಧವಲವಣಾನ್ವಿತೇನಾಸ್ಥಾಪಯೇದಿತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ| ಗಣಸ್ಯ ಚೇತಿ ಚಕಾರಾತ್ ಸುರಸಾದಿಕಲ್ಕೋಽಪಿ ಗ್ರಾಹ್ಯಃ||೨೧-೨೨||

Adhikarana 17 (23) · Śloka 24

ಪ್ರತ್ಯಾಗತೇ ನಿರೂಹೇ ತು ನರಂ ಸ್ನಾತಂ ಸುಖಾಮ್ಬುನಾ | ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ ಕೃಮಿಘ್ನೈರಶನೈಸ್ತತಃ ಶೀಘ್ರಂ ಭಿಷಗ್ವರಃ ||೨೩|| ಸ್ನೇಹೇನೋಕ್ತೇನ ಚೈನಂ ತು ಯೋಜಯೇತ್ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿನಾ |೨೪|

ಆಸ್ಥಾಪನಾನನ್ತರಂ ಕಿಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಪ್ರತ್ಯಾಗತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರತ್ಯಾಗತೇ ವ್ಯಾಘುಟಿತೇ ಪತಿತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸುಖಾಮ್ಬುನಾ ಉಷ್ಣೋದಕೇನ| ಕೃಮಿಘ್ನೈರಶನೈಃ ಕೃಮಿಘ್ನದ್ರವ್ಯಸಾಧಿತೈಃ ಸ್ವಭಾವತಃ ಕೃಮಿಘ್ನೈಶ್ಚ| ಸ್ನೇಹೇನೋಕ್ತೇನ ವಿಡಙ್ಗಸಾಧಿತಸ್ನೇಹೇನ| ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿನಾ ಅನುವಾಸನೇನ||೨೩||-

Adhikarana 18 (24) · Śloka 24

ತತಃ ಶಿರೀಷಕಿಣಿಹೀರಸಂ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತಂ ಪಿಬೇತ್ ||೨೪||

ಅತೋಽನನ್ತರಂ ಕೃತಾನ್ನಸಂಸರ್ಗಃ ಕಿಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ತತ ಇತ್ಯಾದಿ| ತತ ಇತಿ ಅನುವಾಸನಾನನ್ತರಮ್| ಕಿಣಿಹೀ ಕಟಭೀ||೨೪||

Adhikarana 19 (25) · Śloka 25

ಕೇವೂಕಸ್ವರಸಂ ವಾಽಪಿ ಪೂರ್ವವತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಭೋಜನಃ |೨೫|

ಪಾನಾನ್ತರಮಾಹ- ಕೇವೂಕೇತ್ಯಾದಿ| ಕೇವೂಕಃ ‘ಕೇಸುರ ’ ಇತಿ ನಾಮ್ನಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಪೂರ್ವವದಿತಿ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತೀಕ್ಷ್ಣಭೋಜನಃ ತೀಕ್ಷ್ಣದ್ರವ್ಯಸಂಸ್ಕೃತಾಹಾರಃ|೨೫|-

Adhikarana 20 (25) · Śloka 25

ಪಲಾಶಬೀಜಸ್ವರಸಂ ಕಲ್ಕಂ ವಾ ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಬುನಾ ||೨೫||

ಅಪರಮಪಿ ಪಾನಯೋಗಮಾಹ- ಪಲಾಶಬೀಜೇತ್ಯಾದಿ| ಪಲಾಶಬೀಜಸ್ವರಸಂ ಕಲ್ಕಂ ವೇತಿ ಪಲಾಶಬೀಜಕಲ್ಕಂ ವಾ ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಬುನಾ ಪಿಬೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೨೫||

Adhikarana 21 (26) · Śloka 26

ಪಾರಿಭದ್ರಕಪತ್ರಾಣಾಂ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಸ್ವರಸಂ ಪಿಬೇತ್ | ಪತ್ತೂರಸ್ವರಸಂ ವಾಽಪಿ ಪಿಬೇದ್ವಾ ಸುರಸಾದಿಜಮ್ ||೨೬||

ಅಪರಮಪಿ ಪಾನಯೋಗಮಾಹ- ಪಾರಿಭದ್ರಕಪತ್ರಾಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪಾರಿಭದ್ರಃ ಪರ್ವತನಿಮ್ಬಃ| ಪತ್ತೂರಃ ಶಿರವಾಲಿಕಾ| ಸುರಸಾದಿಕಃ ಸುರಸಾದಿಗಣಃ||೨೬||

Adhikarana 22 (27) · Śloka 27

ಲಿಹ್ಯಾದಶ್ವಶಕೃಚ್ಚೂರ್ಣಂ ವೈಡಙ್ಗಂ ವಾ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಮ್ |೨೭|

ಕೃಮಿಘ್ನಮವಲೇಹಯೋಗಮಾಹ- ಲಿಹ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಅಶ್ವಶಕೃಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಘೋಟಕಪುರೀಷಚೂರ್ಣಮ್| ವೈಡಙ್ಗಂ ವಿಡಙ್ಗಚೂಮ್| ‘ವೈಡಙ್ಗಮ್’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಬೈಡಾಲಮ್’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ; ತತ್ರ ಬಿಡಾಲವಿಟ್ಚೂರ್ಣಮಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮ್|೨೭|-

Adhikarana 23 (27) · Śloka 28

ಪತ್ರೈರ್ಮೂಷಿಕಪರ್ಣ್ಯಾ ವಾ ಸುಪಿಷ್ಟೈಃ ಪಿಷ್ಟಮಿಶ್ರಿತೈಃ ||೨೭|| ಖಾದೇತ್ ಪೂಪಲಿಕಾಃ ಪಕ್ವಾ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ಚ ಪಿಬೇದನು |೨೮|

ಕ್ರಿಮಿಘ್ನಪೂಪಲಿಕಾಮಾಹ- ಪತ್ರೈರ್ಮೂಷಿಕಪರ್ಣ್ಯಾ ವೇತ್ಯಾದಿ| ಮೂಷಿಕಪರ್ಣೀ ದನ್ತೀ, ಅನ್ಯೇ ಮೂಷಿಕಕರ್ಣಾಖ್ಯಂ ದ್ರವ್ಯಾನ್ತರಮಾಹುಃ| ಪಿಷ್ಟಮಿಶ್ರಿತೈಃ ಯವಪಿಷ್ಟಮಿಶ್ರಿತೈಃ, ತಸ್ಯ ವಿಶೇಷೇಣ ಕ್ರಿಮಿಹರತ್ವಾತ್| ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಮ್| ಅನ್ವಿತಿ ಪೂಪಲಿಕಾಭಕ್ಷಣಾನನ್ತರಮ್| ಯದ್ಯಪಿ ‘ಕ್ಷೀರಾಣಿ ಮಾಂಸಾನಿ ಘೃತಾನಿ ಚ’ ಇತ್ಯಾದಿಗ್ರನ್ಥೋಕ್ತಾದಮ್ಲವರ್ಜನಾದತ್ರ ಕಾಞ್ಜಿಕಸ್ಯಾಪಿ ವರ್ಜನಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ, ತಥಾಽಪಿ ಕಾಞ್ಜಿಕಸ್ಯ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕತ್ವಾತ್ ಕ್ರಿಮಿಹರತ್ವಾಚ್ಚಾತ್ರ ಕಾಞ್ಜಿಕಾನುಪಾನಂ, ತಥಾ ಹಿ ಗುಣೋಪವರ್ಣನೇ ಕಾಞ್ಜಿಕಂ ಕೃಮಿಘ್ನತ್ವೇನ ದೃಷ್ಟಮ್||೨೭||-

Adhikarana 24 (28) · Śloka 29

ಸುರಸಾದಿಗಣೇ ಪಕ್ವಂ ತೈಲಂ ವಾ ಪಾನಮಿಷ್ಯತೇ ||೨೮|| ವಿಡಙ್ಗಚೂರ್ಣಯುಕ್ತೈರ್ವಾ ಪಿಷ್ಟೈರ್ಭಕ್ಷ್ಯಾಂಸ್ತು ಕಾರಯೇತ್ |೨೯|

ಕೃಮಿಘ್ನತೈಲಮಾಹ- ಸುರಸಾದಿಗಣೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ತೈಲಮಿತಿ ಸುರಸಾದಿಗಣೇ ‘ಕ್ವಾಥಕಲ್ಕೀಕೃತೇ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ವಿಡಙ್ಗೇತ್ಯಾದಿ| ಪಿಷ್ಟೈಃ ಯವಾದಿಪಿಷ್ಟೈಃ| ಭಕ್ಷ್ಯಾನ್ ಲಡ್ಡೂಕಾದೀನ್| ವಿಕಲ್ಪವಿಧಾನಂ ಪೂರ್ವಯೋಗಾಪೇಕ್ಷಯಾ||೨೮||-

Adhikarana 25 (29) · Śloka 29

ತತ್ಕಷಾಯಪ್ರಪೀತಾನಾಂ ತಿಲಾನಾಂ ಸ್ನೇಹಮೇವ ವಾ ||೨೯||

ತತ್ಕಷಾಯಪ್ರಪೀತಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ತತ್ಕಷಾಯಪ್ರಪೀತಾನಾಂ ವಿಡಙ್ಗಕ್ವಾಥಭಾವಿತಾನಾಮ್| ಅತ್ರಾಪಿ ಕಾರಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಮ್||೨೯||

Adhikarana 26 (31) · Śloka 31

ಶ್ವಾವಿಧಃ ಶಕೃತಶ್ಚೂರ್ಣಂ ಸಪ್ತಕೃತ್ವಃ ಸುಭಾವಿತಮ್ | ವಿಡಙ್ಗಾನಾಂ ಕಷಾಯೇಣ ತ್ರೈಫಲೇನ ತಥೈವ ಚ ||೩೦|| ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಲೀಢ್ವಾಽನುಪಿಬೇದ್ರಸಮಾಮಲಕೋದ್ಭವಮ್ | ಅಕ್ಷಾಭಯಾರಸಂ ವಾಽಪಿ... |೩೧|

ಶ್ವಾವಿಧ ಇತ್ಯಾದಿ| ಶ್ವಾವಿಧಃ ಸೇಢಾಯಾಃ, ಶಕೃತ್ ವಿಷ್ಠಾ, ತಸ್ಯಾಶ್ಚೂರ್ಣಂ ಸಪ್ತವಾರಾನ್ ವಿಡಙ್ಗಕ್ವಾಥೇನ ಭಾವಿತಂ ಪುನಸ್ತ್ರಿಫಲಾಕ್ವಾಥೇನ ತಥೈವ ಭಾವಿತಂ, ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಲೀಢ್ವಾ, ಅನು ಪಶ್ಚಾತ್, ಆಮಲಕೋದ್ಭವಂ ಬಿಭೀತಕೋದ್ಭವಂ ವಾ ಹರೀತಕೀರಸಂ ವಾಽಪಿ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಪಿಬೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ||೩೧||-

Adhikarana 27 (31) · Śloka 31

... ವಿಧಿರೇಷೋಽಯಸಾಮಪಿ ||೩೧||

ಅಮುಮೇವ ವಿಧಿ ಲೌಹಚೂರ್ಣಾನಾಮಪ್ಯತಿದಿಶನ್ನಾಹ- ವಿಧಿರಿತ್ಯಾದಿ| ಏಷ ವಿಧಿಃ ಶ್ವಾವಿಧಃ ಶಕೃಚ್ಚೂರ್ಣವಿಧಿಃ| ಅಯಸಾಮಪೀತಿ ತ್ರಪುಸೀಸತಾಮ್ರರಜತಕೃಷ್ಣಲೋಹಾನಾಮಪಿ| ಏತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಲೋಹಾದಿಚೂರ್ಣಾನಾಂ ಶ್ವಾವಿತ್ಪುರೀಷಚೂರ್ಣವಿಧಾನವದ್ವಿಧಿಃ ಕಾರ್ಯಃ||೩೧||

Adhikarana 28 (32) · Śloka 33

ಪೂತೀಕಸ್ವರಸಂ ವಾಽಪಿ ಪಿಬೇದ್ವಾ ಮಧುನಾ ಸಹ | ಪಿಬೇದ್ವಾ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಮಜಾಮೂತ್ರೇಣ ಸಂಯುತಮ್ ||೩೨|| ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ಪಿಬೇದ್ಧೃಷ್ಟಂ ತ್ರಪು ವಾ ದಧಿಮಸ್ತುನಾ |೩೩|

ಪೂತೀಕಃ ಚಿರಬಿಲ್ವಃ| ಪಿಬೇದಿತ್ಯಾದಿ| ಅಜಾಮೂತ್ರೇಣ ಛಾಗಮೂತ್ರೇಣ| ಪಿಬೇದ್ಧೃಷ್ಟಮಿತ್ಯಾದಿ| ತ್ರಪು ರಙ್ಗಂ, ‘ಕಥೀರ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ದಧಿಮಸ್ತುಗ್ರಹಣಮ್ ಅನ್ಯಮಸ್ತುನಿಷೇಧಾರ್ಥಂ; ಅನ್ಯೇ ‘ದಧಿಮಸ್ತುನಾ’ ಇತ್ಯತ್ರ ದಧಿಗ್ರಹಣಂ ಕೂರ್ಚಿಕಾಮಸ್ತುಪರಿಹಾರಾರ್ಥಮಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ತನ್ನ, ದಧಿಮಸ್ತುಗ್ರಹಣೇನ ಕೂರ್ಚಿಕಾಮಸ್ತುಗ್ರಹಣಮಸಮ್ಭವಂ, ಸರ್ವನಿಬನ್ಧವಿರೋಧಾತ್ ಸಮಾನತನ್ತ್ರವಿರೋಧಾಚ್ಚ||೩೨||

Adhikarana 29 (33) · Śloka 33

ಪುರೀಷಜಾನ್ ಕಫೋತ್ಥಾಂಶ್ಚ ಹನ್ಯಾದೇವಂ ಕೃಮೀನ್ ಭಿಷಕ್ ||೩೩||

ಯತ್ ಪೂರ್ವಮೇತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಕ್ತಂ ತತ್ ಪುರೀಷಕಫಜಾನಾಂ ಕಾರ್ಯಮಿತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪುರೀಷಜಾನಿತ್ಯಾದಿ| ಏವಮಿತಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ವಿಧಿನೇತ್ಯರ್ಥಃ||೩೩||

Adhikarana 30 (34) · Śloka 34

ಶಿರೋಹೃದ್ಘ್ರಾಣಕರ್ಣಾಕ್ಷಿಸಂಶ್ರಿತಾಂಶ್ಚ ಪೃಥಗ್ವಿಧಾನ್ | ವಿಶೇಷೇಣಾಞ್ಜನೈರ್ನಸ್ಯೈರವಪೀಡೈಶ್ಚ ಸಾಧಯೇತ್ ||೩೪||

ಪುರೀಷಕಫಜಾನಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಭಿಧಾಯೇದಾನೀಂ ಕಫಜಾನಾಮಾಶ್ರಯವಿಶೇಷೇಣ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಶಿರೋಹೃದ್ಘ್ರಾಣೇತ್ಯಾದಿ| ಶಿರಃಪ್ರಭೃತಿಸಂಶ್ರಿತಾನ್ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಾನ್ ಕೃಮೀನ್ ವಿಶೇಷೇಣಾಞ್ಜನಾದಿಭಿಃ ಸಾಧಯೇದಿತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ| ಚಕಾರಾತ್ ಗಣ್ಡೂಷಕವಲಗ್ರಹಾದಿಭಿರಪಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ಯದ್ಯಪ್ಯಞ್ಜನಾದಿಕಂ ಸಾಮಾನ್ಯೇನೋಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪ್ಯಞ್ಜನಂ ನೇತ್ರಸ್ಥೇ, ನಸ್ಯಾವಪೀಡೌ ಘ್ರಾಣಶಿರಃಸಂಶ್ರಿತೇ ಚ, ವಿಶೇಷೇಣಾಞ್ಜನಾದೀನಾಂ ನೇತ್ರಾದಿಜಕೃಮಿಹರತ್ವಾತ್; ಹೃದ್ಗತಾನಾಂ ಕರ್ಣಗತಾನಾಂ ಚಾರ್ಥವಶಾದೇವ ಕೃಮಿಜಹೃದ್ರೋಗಕೃಮಿಕರ್ಣಕಚಿಕಿತ್ಸಿತೈಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾರ್ಯಾ; ಚಕಾರಾತ್ ಶಿರಃಸ್ಥಿತಾನಾಂ ಕೃಮೀಣಾಂ ಕೃಮಿಶಿರೋರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತೈಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾರ್ಯೇತಿ ಗೃಹ್ಯತ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ‘ಸಂಶ್ರಿತಾನ್’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ವ್ರಣಜಾನ್’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ; ಅನ್ಯೇ ‘ಸಂಶ್ರಿತಾನ್’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಸಂಸೃತಾನ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ಕರ್ಣಸ್ಥಾನೇ ಚ ವಕ್ತ್ರಂ ಪಠನ್ತಿ||೩೪||

Adhikarana 31 (35) · Śloka 35

ಶಕೃದ್ರಸಂ ತುರಙ್ಗಸ್ಯ ಸುಶುಷ್ಕಂ ಭಾವಯೇದತಿ | ನಿಷ್ಕ್ವಾಥೇನ ವಿಡಙ್ಗಾನಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ಪ್ರಧಮನಂ ತು ತತ್ ||೩೫||

ಶಿರಃ ಪ್ರಭೃತಿಸಂಶ್ರಿತಕೃಮಿಘ್ನಂ ಪ್ರಧಮನಮಾಹ- ಶಕೃದ್ರಸಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶಕೃದ್ರಸಂ ತುರಙ್ಗಸ್ಯೇತಿ ಘೋಟಕಪುರೀಷಸ್ಯ ರಸಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸುಶುಷ್ಕಮಿತಿ ಪುರೀಷರಸಸ್ಯ ವಿಶೇಷಣಮ್| ಪ್ರಧಮನಮಿತಿ ನಾಸಾಯಾಂ ಚೂರ್ಣಪ್ರಕ್ಷೇಪಣಂ ಜ್ಞೇಯಮ್||೩೫||

Adhikarana 32 (36) · Śloka 36

ಅಯಶ್ಚೂರ್ಣಾನ್ಯನೇನೈವ ವಿಧಿನಾ ಯೋಜಯೇದ್ಭಿಷಕ್ | ಸಕಾಂಸ್ಯನೀಲಂ ತೈಲಂ ಚ ನಸ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್ಸುರಸಾದಿಕೇ ||೩೬||

ಅಮುಮೇವ ಪ್ರಧಮನವಿಧಿಂ ಲೋಹಚೂರ್ಣೇಷ್ವತಿದಿಶನ್ನಾಹ- ಅಯಶ್ಚೂರ್ಣಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಅನೇನೇತಿ ಘೋಟಪುರೀಷಸ್ವರಸಪ್ರಧಮನವಿಧಾನೇನ| ಸಕಾಂಸ್ಯನೀಲಂ ಕಾಂಸ್ಯಾಪಮಾರ್ಜನಮಸೀಸಹಿತಮ್| ‘ಸುರಸಾದಿಕೇ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ವಿಪಕ್ವಂ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ತೇನ ಸುರಸಾದಿಗಣಕ್ವಾಥವಿಪಕ್ವಂ ತೈಲಂ ಕಾಂಸ್ಯಮಸೀಸಹಿತಂ ನಸ್ಯಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಾಂ,- ‘ಸುರಸಾದಿಶೃತಂ ತೈಲಂ ನಸ್ಯಂ ಕಾಂಸ್ಯಮಲಾನ್ವಿತಮ್’- ಇತಿ||೩೬||

Adhikarana 33 (37) · Śloka 37

ಇನ್ದ್ರಲುಪ್ತವಿಧಿಶ್ಚಾಪಿ ವಿಧೇಯೋ ರೋಮಭೋಜಿಷು |೩೭|

ರೋಮಾದಾದೀನಾಮತಿದೇಶೇನ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಇನ್ದ್ರಲುಪ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ರೋಮಭೋಜಿಷು ರೋಮಾದೇಷು| ಚಕಾರೇಣ ಕೇಶಭೋಜಿಷ್ವಪೀನ್ದ್ರಲುಪ್ತವಿಧಿಃ ಕಾರ್ಯ ಇತಿ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ|೩೭|-

Adhikarana 34 (37) · Śloka 37

ದನ್ತಾದಾನಾಂ ಸಮುದ್ದಿಷ್ಟಂ ವಿಧಾನಂ ಮುಖರೋಗಿಕಮ್ ||೩೭||

ದನ್ತಾದಾನಾಮಪ್ಯತಿದೇಶೇನ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ದನ್ತಾದಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮುಖರೋಗಿಕಂ ಕೃಮಿದನ್ತೋಕ್ತಂ, ವಿಶೇಷೇಣ ಕೃಮಿದನ್ತೋಕ್ತಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಯ ದನ್ತಾನಾಂ ಹಿತತ್ವಾತ್| ಯದ್ಯಪಿ ರೋಮಾದದನ್ತಾದಾನಾಂ ರಕ್ತಜತ್ವಾತ್ ರಕ್ತಜಸಾಮಾನ್ಯಚಿಕಿತ್ಸಾನನ್ತರಮಿನ್ದ್ರಲುಪ್ತವಿಧ್ಯಾದಿಕಂ ವಿಶೇಷಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕರ್ತುಮುಚಿತಂ ಭವತಿ, ತಥಾಽಪಿ ಕಫಜಾ ಅಪಿ ರೋಮದನ್ತಭಕ್ಷಣಂ ಕುರ್ವನ್ತೀತಿ ಪ್ರವ್ಯಕ್ತಕಟುಕಂ ಭೋಜನಂ ಹಿತಂ ಭವೇದಿತಿ ಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥಂ ರೋಮದನ್ತಾದಾನಾಂ ಪ್ರಥಮಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಕ್ತಮ್||೩೭||

Adhikarana 35 (38) · Śloka 38

ರಕ್ತಜಾನಾಂ ಪ್ರತೀಕಾರಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಕುಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ |೩೮|

ಇದಾನೀಂ ಸಾಮಾನ್ಯಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ರಕ್ತಜಾನಾಮತಿದೇಶೇನಾಹ- ರಕ್ತಜಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ‘ಕುಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ’ ಇತ್ಯತ್ರ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮೇವ ಸಮುದ್ದಿಷ್ಟಮಿತಿ ಪದಂ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಮ್| ಕೇಚಿತ್ ‘ಕುಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಿತಾತ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ|೩೮|-

Adhikarana 36 (38) · Śloka 38

ಸುರಸಾದಿಂ ತು ಸರ್ವೇಷು ಸರ್ವಥೈವೋಪಯೋಜಯೇತ್ ||೩೮||

ಸುರಸಾದಿಂ ತು ಸರ್ವೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವೇಷು ಪುರೀಷಜಾದಿಷು| ಸರ್ವಥೈವ ಅನ್ನಪಾನಸ್ನಾನಾದಿವಿಧಿನಾ||೩೮||

Adhikarana 37 (39) · Śloka 39

ಪ್ರವ್ಯಕ್ತತಿಕ್ತಕಟುಕಂ ಭೋಜನಂ ಚ ಹಿತಂ ಭವೇತ್ |೩೯|

ಭೋಜನೇ ವಿಧ್ಯನ್ತರಮಾಹ- ಪ್ರವ್ಯಕ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರವ್ಯಕ್ತತಿಕ್ತಕಟುಕಮಿತಿ ತಿಕ್ತಕಟುಕೋತ್ಕಟಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|೩೯|-

Adhikarana 38 (39) · Śloka 39

ಕುಲತ್ಥಕ್ಷಾರಸಂಸೃಷ್ಟಂ ಕ್ಷಾರಪಾನಂ ಚ ಪೂಜಿತಮ್ ||೩೯||

ಪಾನೇಽಪಿ ವಿಧ್ಯನ್ತರಮಾಹ- ಕುಲತ್ಥೇತ್ಯಾದಿ| ಕುಲತ್ಥಕ್ಷಾರಸಂಸೃಷ್ಟಂ ಕುಲತ್ಥಭಸ್ಮೋದಕಸಂಯುಕ್ತಮ್? ಕ್ಷಾರಪಾನಂ ಯವಕ್ಷಾರಪಾನಂ, ತಥಾ ಚೋಕ್ತಂ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೇಣ- ‘ಯಾವಶೂಕಸ್ಯ ಪಾನಂ ತು ಕುಲತ್ಥಕ್ಷಾರವಾರಿಣಾ’- ಇತಿ| ಕೇಚಿತ್ ‘ಕುಲತ್ಥಕ್ಷಾರ...’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ವಿಡಙ್ಗಕ್ಷಾರ...’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ||೩೯||

Adhikarana 39 (40) · Śloka 40

ಕ್ಷೀರಾಣಿ ಮಾಂಸಾನಿ ಘೃತಾನಿ ಚೈವ ದಧೀನಿ ಶಾಕಾನಿ ಚ ಪರ್ಣವನ್ತಿ | ಸಮಾಸತೋಽಮ್ಲಾನ್ಮಧುರಾನ್ ಹಿಮಾಂಶ್ಚ ಕೃಮೀನ್ ಜಿಘಾಂಸುಃ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್ತು ||೪೦||

ಪ್ರವೃತ್ತಿಲಕ್ಷಣಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಭಿಧಾಯೇದಾನೀಂ ನಿವೃತ್ತಿಲಕ್ಷಣಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಕ್ಷೀರಾಣಿ ಮಾಂಸಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಯದ್ಯಪಿ ‘ಸಙ್ಕ್ಷೇಪತಃ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗೋ ನಿದಾನಪರಿವರ್ಜನಮ್’ ಇತಿ ವಾಕ್ಯಾದೇವ ಕ್ಷೀರಾದೀನಾಂ ನಿಷೇಧವಿಧಿಃ ಸಿದ್ಧಃ, ತಥಾಽಪಿ ಕ್ಷೀರಾದೀನಾಂ ಪ್ರತಿಷೇಧಕರಣಂ ನಿಯಮಾರ್ಥಂ; ತೇನ ಕೃಮೀಣಾಂ ನಿದಾನಮಪಿ ಕ್ಷೀರಾದಿಕಂ ಮದಾತ್ಯಯೇ ಮದ್ಯವದ್ಭೇಷಜಂ ಮಾ ಭೂದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೪೦||

Adhikarana puShpikA · Śloka 54

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾತನ್ತ್ರೇ ಕೃಮಿಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ (ಷೋಡಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ, ಆದಿತಃ) ಚತುಃಪಞ್ಚಾಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೫೪||

ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಕೃಮಿಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ಚತುಃಪಞ್ಚಾಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೫೪||