Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતઃ કૃષ્ણગતરોગવિજ્ઞાનીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
अथातः कृष्णगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
શુક્લગતરોગવિજ્ઞાનીયાનન્તરં પ્રત્યાસત્ત્યા કૃષ્ણમણ્ડલગતા રોગાઃ પ્રતિપાદ્યા ઇત્યાત આહ- અથાત ઇત્યાદિ||૧-૨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
યત્ સવ્રણં શુક્ર(ક્લ)મથાવ્રણં વા પાકાત્યયશ્ચાપ્યજકા તથૈવ | ચત્વાર એતેઽભિહિતા વિકારાઃ કૃષ્ણાશ્રયાઃ સઙ્ગ્રહતઃ પુરસ્તાત્ ||૩||
यत् सव्रणं शुक्र(क्ल)मथाव्रणं वा पाकात्ययश्चाप्यजका तथैव | चत्वार एतेऽभिहिता विकाराः कृष्णाश्रयाः सङ्ग्रहतः पुरस्तात् ||३||
🔊 Audio coming soon
તાનેવ કૃષ્ણગતરોગાન્નામભિઃ પ્રાહ- યદિત્યાદિ| સઙ્ખ્યેયનિર્દેશાદેવ ચતુઃસઙ્ખ્યાયાં લબ્ધાયાં ચતુઃસઙ્ખ્યાકરણં તન્ત્રાન્તરોદ્દિષ્ટાતિરિક્તસઙ્ખ્યાનિરાસાર્થમ્| સઙ્ગ્રહતઃ સમ્યગુપાદાનતઃ||૩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
નિમગ્નરૂપં હિ ભવેત્તુ કૃષ્ણે સૂચ્યેવ વિદ્ધં પ્રતિભાતિ યદ્વૈ | સ્રાવં સ્રવેદુષ્ણમતીવ રુક્ ચ તત્ સવ્રણં શુક્ર(ક્લ)મુદાહરન્તિ ||૪||
निमग्नरूपं हि भवेत्तु कृष्णे सूच्येव विद्धं प्रतिभाति यद्वै | स्रावं स्रवेदुष्णमतीव रुक् च तत् सव्रणं शुक्र(क्ल)मुदाहरन्ति ||४||
🔊 Audio coming soon
તાનેવ લક્ષણૈર્નિર્દિશન્નાહ- નિમગ્નેત્યાદિ| નિમગ્નરૂપમ્ અન્તઃપ્રવિષ્ટરૂપમ્, ઈષદ્દૃશ્યરૂપમિત્યર્થઃ| સૂચ્યેવ વિદ્ધમિત્યનેન વર્તુલત્વં દર્શિતં, રક્તસ્યાગ્નેયત્વાદુષ્ણાશ્રુતા અત્યર્થં ચ પીડા ભવતિ| અવ્રણશુક્લે મન્દરુગશ્રુતા વક્ષ્યતે, તસ્માદસ્મિન્ સક્ષતે શુક્રે ક્ષતયોગાન્નેત્રસ્ય સુકુમારત્વાચ્ચાતીવ વેદના યુક્તા| અત્ર વિદેહઃ- “રક્તરાજીનિભં કૃષ્ણે વિદ્રુમાભં પ્રલક્ષ્યતે| સૂચ્યગ્રેણૈવ તચ્છુક્રમુષ્ણાશ્રુસ્રાવિ સવ્રણમ્”- ઇતિ| સવ્રણં સક્ષતમિત્યર્થઃ| રક્તજમિદમસાધ્યં ચ||૪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
દૃષ્ટેઃ સમીપે ન ભવેત્તુ યચ્ચ ન ચાવગાઢં ન ચ સંસ્રવેદ્ધિ | અવેદનાવન્ન ચ યુગ્મશુક્રં તત્સિદ્ધિમાપ્નોતિ કદાચિદેવ ||૫||
दृष्टेः समीपे न भवेत्तु यच्च न चावगाढं न च संस्रवेद्धि | अवेदनावन्न च युग्मशुक्रं तत्सिद्धिमाप्नोति कदाचिदेव ||५||
🔊 Audio coming soon
ઇદાનીં તસ્યૈવાવસ્થાદ્વારેણ કાદાચિક્તં સાધ્યત્વં દર્શયન્નાહ- દૃષ્ટેરિત્યાદિ| સંસ્રવેદ્ધીત્યત્ર સંશબ્દોઽતિશયાર્થઃ| અવેદનાવત્ મન્દવેદનમ્||૫||
Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7
વિચ્છિન્નમધ્યં પિશિતાવૃતં વા ચલં સિરાસક્તમદૃષ્ટિકૃચ્ચ | દ્વિત્વગ્ગતં લોહિતમન્તતશ્ચ ચિરોત્થિતં ચાપિ વિવર્જનીયમ્ ||૬|| ઉષ્ણાશ્રુપાતઃ પિડકા ચ કૃષ્ણે યસ્મિન્ ભવેન્મુદ્ગનિભં ચ શુક્રમ્ | તદપ્યસાધ્યં પ્રવદન્તિ કેચિદન્યચ્ચ યત્તિત્તિરિપક્ષતુલ્યમ્ ||૭||
विच्छिन्नमध्यं पिशितावृतं वा चलं सिरासक्तमदृष्टिकृच्च | द्वित्वग्गतं लोहितमन्ततश्च चिरोत्थितं चापि विवर्जनीयम् ||६|| उष्णाश्रुपातः पिडका च कृष्णे यस्मिन् भवेन्मुद्गनिभं च शुक्रम् | तदप्यसाध्यं प्रवदन्ति केचिदन्यच्च यत्तित्तिरिपक्षतुल्यम् ||७||
🔊 Audio coming soon
તસ્યૈવ કદાચિત્સાધ્યસ્ય લક્ષણં પ્રતિપાદ્યાસાધ્યસ્ય લક્ષણં પ્રતિપાદયન્નાહ- વિચ્છિન્નેત્યાદિ| વિચ્છિન્નમધ્યમિતિ વિદીર્ણમાંસત્વાન્મધ્યે સચ્છિદ્રમિવ| પક્ષાન્તરમાહ- પિશિતાવૃતં વેતિ, આચ્છિન્નમધ્યમેવોન્નતમાંસેન વેષ્ટિતં વા| ચલં સિરાસક્તમિતિ યતઃ સિરાસક્તમત એવ ચલં, સિરા હિ સ્વભાવત એવ ચલાઃ; તદાશ્રિતં શુક્રમપિ ચલમેવ; અન્યે તુ ચલં ચલદિવ ન તુ સાક્ષાચ્ચલમેવ| અદૃષ્ટિકૃત્ દર્શનરોધકૃત્| દ્વિત્વાગ્ગતં દ્વિપટલાશ્રિતમ્| લોહિતમન્તતશ્ચેતિ પ્રાન્તેષુ લોહિતમિત્યર્થઃ| ઇદાનીં દ્વિપટલાશ્રિતસ્ય લક્ષણં દર્શયન્નાહ- ઉષ્ણેત્યાદિ| કસ્મિંશ્ચિત્ પુસ્તકે ‘પિડકા ચ પીતા’ ઇતિ પાઠઃ, સ ન સઙ્ગચ્છતે | તથા ચ વિદેહઃ- “ચોષોષ્ણસ્રાવદાહાસ્તુ કૃષ્ણે ચ પિડિકોદ્ગમઃ| વ્યક્તમુદ્ગફલાકારં શુક્રં દ્વિત્વગ્ગતં ભવેત્” ઇતિ| એકીયમતમાહ- તદિત્યાદિ| યચ્ચાન્યચ્છુક્રં તિત્તિરિપક્ષતુલ્યં તદપ્યસાધ્યં કેચિદ્વદન્તીતિ સમ્બન્ધઃ| એતત્ પરમતમપ્યપ્રતિષિદ્ધત્વાદનુમતમેવ||૬-૭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
સિતં યદા ભાત્યસિતપ્રદેશે સ્યન્દાત્મકં નાતિરુગશ્રુયુક્તમ્ | વિહાયસીવાચ્છઘનાનુકારિ તદવ્રણં સાધ્યતમં વદન્તિ ||૮||
सितं यदा भात्यसितप्रदेशे स्यन्दात्मकं नातिरुगश्रुयुक्तम् | विहायसीवाच्छघनानुकारि तदव्रणं साध्यतमं वदन्ति ||८||
🔊 Audio coming soon
ઇદાનીં સવ્રણં શુક્રં પ્રતિપાદ્યાવ્રણં પ્રતિપાદયન્નાહ- સિતમિત્યાદિ| સ્યન્દાત્મકમ્ અભિષ્યન્દકારણં વિહાયસીવ આકાશ ઇવ, અચ્છઘનાનુકારિ પ્રતનુમેઘખણ્ડાનુકારીત્યર્થઃ| રક્તજમિદં સાધ્યં ચ||૮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ગમ્ભીરજાતં બહલં ચ શુક્રં ચિરોત્થિતં ચાપિ વદન્તિ કૃચ્છ્રમ્ |૯|
गम्भीरजातं बहलं च शुक्रं चिरोत्थितं चापि वदन्ति कृच्छ्रम् |९|
🔊 Audio coming soon
અસ્યૈવાવ્રણસ્ય શુક્રસ્યાવસ્થાભેદેન કૃચ્છ્રતાં દર્શયન્નાહ- ગમ્ભીરેત્યાદિ| એવમ્ભૂતમવ્રણમપિ શુક્રં કૃચ્છ્રં વદન્તીતિ સમ્બન્ધઃ| ગમ્ભીરજાતં દ્વિપટલાશ્રિતમિત્યર્થઃ| જેજ્જટાચાર્યસ્તુ સવ્રણાવ્રણશુક્રસ્ય લક્ષણં સાધ્યાસાધ્યત્વં ચ વિપરીતક્રમેણ પઠતિ, મયા તુ પઞ્જિકાકારાભિપ્રાયેણાનેનૈવ ક્રમેણ પઠિતમ્|૯|-
Adhikarana 8 (9) · Śloka 10
સઞ્ચ્છાદ્યતે શ્વેતનિભેન સર્વં દોષેણ યસ્યાસિતમણ્ડલં તુ ||૯|| તમક્ષિપાકાત્યયમક્ષિકોપસમુત્થિતં તીવ્રરુજં વદન્તિ |૧૦|
सञ्च्छाद्यते श्वेतनिभेन सर्वं दोषेण यस्यासितमण्डलं तु ||९|| तमक्षिपाकात्ययमक्षिकोपसमुत्थितं तीव्ररुजं वदन्ति |१०|
🔊 Audio coming soon
ઇદાનીં પાકાત્યયમાહ- સઞ્ચ્છાદ્યત ઇત્યાદિ| અક્ષિકોપાત્ સમુત્થિતં સ્યન્દાદુત્પન્નમિત્યર્થઃ| એષ ત્રિદોષજોઽસાધ્યશ્ચ||૯||-
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
અજાપુરીષપ્રતિમો રુજાવાન્ સલોહિતો લોહિતપિચ્છિલાશ્રુઃ | વિદાર્ય કૃષ્ણં પ્રચયોઽભ્યુપૈતિ તં ચાજકાજાતમિતિ વ્યવસ્યેત્ ||૧૦||
अजापुरीषप्रतिमो रुजावान् सलोहितो लोहितपिच्छिलाश्रुः | विदार्य कृष्णं प्रचयोऽभ्युपैति तं चाजकाजातमिति व्यवस्येत् ||१०||
🔊 Audio coming soon
અજેત્યાદિ| અજાપુરીષપ્રતિમ ઇતિ વિશુષ્કચ્છગલીપુરીષતુલ્યઃ| સલોહિત ઈષલ્લોહિતઃ| લોહિતપિચ્છિલાશ્રુરિતિ લોહિતં પિચ્છિલં ચાશ્રુ યસ્ય સઃ| પ્રચયઃ સામર્થ્યાન્મેદસઃ| એષ શ્લેષ્મજોઽસાધ્યશ્ચ||૧૦||
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે કૃષ્ણગતરોગવિજ્ઞાનીયો નામ પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ ||૫||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे कृष्णगतरोगविज्ञानीयो नाम पञ्चमोऽध्यायः ||५||
🔊 Audio coming soon
ઇતિ શ્રીડલ્હ(હ્લ)ણવિરચિતાયાં નિબન્ધસઙ્ગ્રહાખ્યાયાં સુશ્રુતવ્યાખ્યાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે શાલાક્યતન્ત્રે પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ||૫||