Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಕೃಷ್ಣಗತರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातः कृष्णगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಶುಕ್ಲಗತರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಾನನ್ತರಂ ಪ್ರತ್ಯಾಸತ್ತ್ಯಾ ಕೃಷ್ಣಮಣ್ಡಲಗತಾ ರೋಗಾಃ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯಾ ಇತ್ಯಾತ ಆಹ- ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಯತ್ ಸವ್ರಣಂ ಶುಕ್ರ(ಕ್ಲ)ಮಥಾವ್ರಣಂ ವಾ ಪಾಕಾತ್ಯಯಶ್ಚಾಪ್ಯಜಕಾ ತಥೈವ | ಚತ್ವಾರ ಏತೇಽಭಿಹಿತಾ ವಿಕಾರಾಃ ಕೃಷ್ಣಾಶ್ರಯಾಃ ಸಙ್ಗ್ರಹತಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ ||೩||
यत् सव्रणं शुक्र(क्ल)मथाव्रणं वा पाकात्ययश्चाप्यजका तथैव | चत्वार एतेऽभिहिता विकाराः कृष्णाश्रयाः सङ्ग्रहतः पुरस्तात् ||३||
🔊 Audio coming soon
ತಾನೇವ ಕೃಷ್ಣಗತರೋಗಾನ್ನಾಮಭಿಃ ಪ್ರಾಹ- ಯದಿತ್ಯಾದಿ| ಸಙ್ಖ್ಯೇಯನಿರ್ದೇಶಾದೇವ ಚತುಃಸಙ್ಖ್ಯಾಯಾಂ ಲಬ್ಧಾಯಾಂ ಚತುಃಸಙ್ಖ್ಯಾಕರಣಂ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೋದ್ದಿಷ್ಟಾತಿರಿಕ್ತಸಙ್ಖ್ಯಾನಿರಾಸಾರ್ಥಮ್| ಸಙ್ಗ್ರಹತಃ ಸಮ್ಯಗುಪಾದಾನತಃ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ನಿಮಗ್ನರೂಪಂ ಹಿ ಭವೇತ್ತು ಕೃಷ್ಣೇ ಸೂಚ್ಯೇವ ವಿದ್ಧಂ ಪ್ರತಿಭಾತಿ ಯದ್ವೈ | ಸ್ರಾವಂ ಸ್ರವೇದುಷ್ಣಮತೀವ ರುಕ್ ಚ ತತ್ ಸವ್ರಣಂ ಶುಕ್ರ(ಕ್ಲ)ಮುದಾಹರನ್ತಿ ||೪||
निमग्नरूपं हि भवेत्तु कृष्णे सूच्येव विद्धं प्रतिभाति यद्वै | स्रावं स्रवेदुष्णमतीव रुक् च तत् सव्रणं शुक्र(क्ल)मुदाहरन्ति ||४||
🔊 Audio coming soon
ತಾನೇವ ಲಕ್ಷಣೈರ್ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ನಿಮಗ್ನೇತ್ಯಾದಿ| ನಿಮಗ್ನರೂಪಮ್ ಅನ್ತಃಪ್ರವಿಷ್ಟರೂಪಮ್, ಈಷದ್ದೃಶ್ಯರೂಪಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸೂಚ್ಯೇವ ವಿದ್ಧಮಿತ್ಯನೇನ ವರ್ತುಲತ್ವಂ ದರ್ಶಿತಂ, ರಕ್ತಸ್ಯಾಗ್ನೇಯತ್ವಾದುಷ್ಣಾಶ್ರುತಾ ಅತ್ಯರ್ಥಂ ಚ ಪೀಡಾ ಭವತಿ| ಅವ್ರಣಶುಕ್ಲೇ ಮನ್ದರುಗಶ್ರುತಾ ವಕ್ಷ್ಯತೇ, ತಸ್ಮಾದಸ್ಮಿನ್ ಸಕ್ಷತೇ ಶುಕ್ರೇ ಕ್ಷತಯೋಗಾನ್ನೇತ್ರಸ್ಯ ಸುಕುಮಾರತ್ವಾಚ್ಚಾತೀವ ವೇದನಾ ಯುಕ್ತಾ| ಅತ್ರ ವಿದೇಹಃ- “ರಕ್ತರಾಜೀನಿಭಂ ಕೃಷ್ಣೇ ವಿದ್ರುಮಾಭಂ ಪ್ರಲಕ್ಷ್ಯತೇ| ಸೂಚ್ಯಗ್ರೇಣೈವ ತಚ್ಛುಕ್ರಮುಷ್ಣಾಶ್ರುಸ್ರಾವಿ ಸವ್ರಣಮ್”- ಇತಿ| ಸವ್ರಣಂ ಸಕ್ಷತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ರಕ್ತಜಮಿದಮಸಾಧ್ಯಂ ಚ||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ದೃಷ್ಟೇಃ ಸಮೀಪೇ ನ ಭವೇತ್ತು ಯಚ್ಚ ನ ಚಾವಗಾಢಂ ನ ಚ ಸಂಸ್ರವೇದ್ಧಿ | ಅವೇದನಾವನ್ನ ಚ ಯುಗ್ಮಶುಕ್ರಂ ತತ್ಸಿದ್ಧಿಮಾಪ್ನೋತಿ ಕದಾಚಿದೇವ ||೫||
दृष्टेः समीपे न भवेत्तु यच्च न चावगाढं न च संस्रवेद्धि | अवेदनावन्न च युग्मशुक्रं तत्सिद्धिमाप्नोति कदाचिदेव ||५||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ತಸ್ಯೈವಾವಸ್ಥಾದ್ವಾರೇಣ ಕಾದಾಚಿಕ್ತಂ ಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ದೃಷ್ಟೇರಿತ್ಯಾದಿ| ಸಂಸ್ರವೇದ್ಧೀತ್ಯತ್ರ ಸಂಶಬ್ದೋಽತಿಶಯಾರ್ಥಃ| ಅವೇದನಾವತ್ ಮನ್ದವೇದನಮ್||೫||
Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7
ವಿಚ್ಛಿನ್ನಮಧ್ಯಂ ಪಿಶಿತಾವೃತಂ ವಾ ಚಲಂ ಸಿರಾಸಕ್ತಮದೃಷ್ಟಿಕೃಚ್ಚ | ದ್ವಿತ್ವಗ್ಗತಂ ಲೋಹಿತಮನ್ತತಶ್ಚ ಚಿರೋತ್ಥಿತಂ ಚಾಪಿ ವಿವರ್ಜನೀಯಮ್ ||೬|| ಉಷ್ಣಾಶ್ರುಪಾತಃ ಪಿಡಕಾ ಚ ಕೃಷ್ಣೇ ಯಸ್ಮಿನ್ ಭವೇನ್ಮುದ್ಗನಿಭಂ ಚ ಶುಕ್ರಮ್ | ತದಪ್ಯಸಾಧ್ಯಂ ಪ್ರವದನ್ತಿ ಕೇಚಿದನ್ಯಚ್ಚ ಯತ್ತಿತ್ತಿರಿಪಕ್ಷತುಲ್ಯಮ್ ||೭||
विच्छिन्नमध्यं पिशितावृतं वा चलं सिरासक्तमदृष्टिकृच्च | द्वित्वग्गतं लोहितमन्ततश्च चिरोत्थितं चापि विवर्जनीयम् ||६|| उष्णाश्रुपातः पिडका च कृष्णे यस्मिन् भवेन्मुद्गनिभं च शुक्रम् | तदप्यसाध्यं प्रवदन्ति केचिदन्यच्च यत्तित्तिरिपक्षतुल्यम् ||७||
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಯೈವ ಕದಾಚಿತ್ಸಾಧ್ಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯಾಸಾಧ್ಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ನಾಹ- ವಿಚ್ಛಿನ್ನೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಚ್ಛಿನ್ನಮಧ್ಯಮಿತಿ ವಿದೀರ್ಣಮಾಂಸತ್ವಾನ್ಮಧ್ಯೇ ಸಚ್ಛಿದ್ರಮಿವ| ಪಕ್ಷಾನ್ತರಮಾಹ- ಪಿಶಿತಾವೃತಂ ವೇತಿ, ಆಚ್ಛಿನ್ನಮಧ್ಯಮೇವೋನ್ನತಮಾಂಸೇನ ವೇಷ್ಟಿತಂ ವಾ| ಚಲಂ ಸಿರಾಸಕ್ತಮಿತಿ ಯತಃ ಸಿರಾಸಕ್ತಮತ ಏವ ಚಲಂ, ಸಿರಾ ಹಿ ಸ್ವಭಾವತ ಏವ ಚಲಾಃ; ತದಾಶ್ರಿತಂ ಶುಕ್ರಮಪಿ ಚಲಮೇವ; ಅನ್ಯೇ ತು ಚಲಂ ಚಲದಿವ ನ ತು ಸಾಕ್ಷಾಚ್ಚಲಮೇವ| ಅದೃಷ್ಟಿಕೃತ್ ದರ್ಶನರೋಧಕೃತ್| ದ್ವಿತ್ವಾಗ್ಗತಂ ದ್ವಿಪಟಲಾಶ್ರಿತಮ್| ಲೋಹಿತಮನ್ತತಶ್ಚೇತಿ ಪ್ರಾನ್ತೇಷು ಲೋಹಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಇದಾನೀಂ ದ್ವಿಪಟಲಾಶ್ರಿತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಉಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ಕಸ್ಮಿಂಶ್ಚಿತ್ ಪುಸ್ತಕೇ ‘ಪಿಡಕಾ ಚ ಪೀತಾ’ ಇತಿ ಪಾಠಃ, ಸ ನ ಸಙ್ಗಚ್ಛತೇ | ತಥಾ ಚ ವಿದೇಹಃ- “ಚೋಷೋಷ್ಣಸ್ರಾವದಾಹಾಸ್ತು ಕೃಷ್ಣೇ ಚ ಪಿಡಿಕೋದ್ಗಮಃ| ವ್ಯಕ್ತಮುದ್ಗಫಲಾಕಾರಂ ಶುಕ್ರಂ ದ್ವಿತ್ವಗ್ಗತಂ ಭವೇತ್” ಇತಿ| ಏಕೀಯಮತಮಾಹ- ತದಿತ್ಯಾದಿ| ಯಚ್ಚಾನ್ಯಚ್ಛುಕ್ರಂ ತಿತ್ತಿರಿಪಕ್ಷತುಲ್ಯಂ ತದಪ್ಯಸಾಧ್ಯಂ ಕೇಚಿದ್ವದನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಏತತ್ ಪರಮತಮಪ್ಯಪ್ರತಿಷಿದ್ಧತ್ವಾದನುಮತಮೇವ||೬-೭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ಸಿತಂ ಯದಾ ಭಾತ್ಯಸಿತಪ್ರದೇಶೇ ಸ್ಯನ್ದಾತ್ಮಕಂ ನಾತಿರುಗಶ್ರುಯುಕ್ತಮ್ | ವಿಹಾಯಸೀವಾಚ್ಛಘನಾನುಕಾರಿ ತದವ್ರಣಂ ಸಾಧ್ಯತಮಂ ವದನ್ತಿ ||೮||
सितं यदा भात्यसितप्रदेशे स्यन्दात्मकं नातिरुगश्रुयुक्तम् | विहायसीवाच्छघनानुकारि तदव्रणं साध्यतमं वदन्ति ||८||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಸವ್ರಣಂ ಶುಕ್ರಂ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯಾವ್ರಣಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ನಾಹ- ಸಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಯನ್ದಾತ್ಮಕಮ್ ಅಭಿಷ್ಯನ್ದಕಾರಣಂ ವಿಹಾಯಸೀವ ಆಕಾಶ ಇವ, ಅಚ್ಛಘನಾನುಕಾರಿ ಪ್ರತನುಮೇಘಖಣ್ಡಾನುಕಾರೀತ್ಯರ್ಥಃ| ರಕ್ತಜಮಿದಂ ಸಾಧ್ಯಂ ಚ||೮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ಗಮ್ಭೀರಜಾತಂ ಬಹಲಂ ಚ ಶುಕ್ರಂ ಚಿರೋತ್ಥಿತಂ ಚಾಪಿ ವದನ್ತಿ ಕೃಚ್ಛ್ರಮ್ |೯|
गम्भीरजातं बहलं च शुक्रं चिरोत्थितं चापि वदन्ति कृच्छ्रम् |९|
🔊 Audio coming soon
ಅಸ್ಯೈವಾವ್ರಣಸ್ಯ ಶುಕ್ರಸ್ಯಾವಸ್ಥಾಭೇದೇನ ಕೃಚ್ಛ್ರತಾಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಗಮ್ಭೀರೇತ್ಯಾದಿ| ಏವಮ್ಭೂತಮವ್ರಣಮಪಿ ಶುಕ್ರಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ವದನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಗಮ್ಭೀರಜಾತಂ ದ್ವಿಪಟಲಾಶ್ರಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಸ್ತು ಸವ್ರಣಾವ್ರಣಶುಕ್ರಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ಚ ವಿಪರೀತಕ್ರಮೇಣ ಪಠತಿ, ಮಯಾ ತು ಪಞ್ಜಿಕಾಕಾರಾಭಿಪ್ರಾಯೇಣಾನೇನೈವ ಕ್ರಮೇಣ ಪಠಿತಮ್|೯|-
Adhikarana 8 (9) · Śloka 10
ಸಞ್ಚ್ಛಾದ್ಯತೇ ಶ್ವೇತನಿಭೇನ ಸರ್ವಂ ದೋಷೇಣ ಯಸ್ಯಾಸಿತಮಣ್ಡಲಂ ತು ||೯|| ತಮಕ್ಷಿಪಾಕಾತ್ಯಯಮಕ್ಷಿಕೋಪಸಮುತ್ಥಿತಂ ತೀವ್ರರುಜಂ ವದನ್ತಿ |೧೦|
सञ्च्छाद्यते श्वेतनिभेन सर्वं दोषेण यस्यासितमण्डलं तु ||९|| तमक्षिपाकात्ययमक्षिकोपसमुत्थितं तीव्ररुजं वदन्ति |१०|
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಪಾಕಾತ್ಯಯಮಾಹ- ಸಞ್ಚ್ಛಾದ್ಯತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಕ್ಷಿಕೋಪಾತ್ ಸಮುತ್ಥಿತಂ ಸ್ಯನ್ದಾದುತ್ಪನ್ನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಏಷ ತ್ರಿದೋಷಜೋಽಸಾಧ್ಯಶ್ಚ||೯||-
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ಅಜಾಪುರೀಷಪ್ರತಿಮೋ ರುಜಾವಾನ್ ಸಲೋಹಿತೋ ಲೋಹಿತಪಿಚ್ಛಿಲಾಶ್ರುಃ | ವಿದಾರ್ಯ ಕೃಷ್ಣಂ ಪ್ರಚಯೋಽಭ್ಯುಪೈತಿ ತಂ ಚಾಜಕಾಜಾತಮಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್ ||೧೦||
अजापुरीषप्रतिमो रुजावान् सलोहितो लोहितपिच्छिलाश्रुः | विदार्य कृष्णं प्रचयोऽभ्युपैति तं चाजकाजातमिति व्यवस्येत् ||१०||
🔊 Audio coming soon
ಅಜೇತ್ಯಾದಿ| ಅಜಾಪುರೀಷಪ್ರತಿಮ ಇತಿ ವಿಶುಷ್ಕಚ್ಛಗಲೀಪುರೀಷತುಲ್ಯಃ| ಸಲೋಹಿತ ಈಷಲ್ಲೋಹಿತಃ| ಲೋಹಿತಪಿಚ್ಛಿಲಾಶ್ರುರಿತಿ ಲೋಹಿತಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ಚಾಶ್ರು ಯಸ್ಯ ಸಃ| ಪ್ರಚಯಃ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾನ್ಮೇದಸಃ| ಏಷ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜೋಽಸಾಧ್ಯಶ್ಚ||೧೦||
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಕೃಷ್ಣಗತರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೫||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे कृष्णगतरोगविज्ञानीयो नाम पञ्चमोऽध्यायः ||५||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಶಾಲಾಕ್ಯತನ್ತ್ರೇ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೫||