Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః కృష్ణగతరోగవిజ్ఞానీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
अथातः कृष्णगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
శుక్లగతరోగవిజ్ఞానీయానంతరం ప్రత్యాసత్త్యా కృష్ణమండలగతా రోగాః ప్రతిపాద్యా ఇత్యాత ఆహ- అథాత ఇత్యాది||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
యత్ సవ్రణం శుక్ర(క్ల)మథావ్రణం వా పాకాత్యయశ్చాప్యజకా తథైవ | చత్వార ఏతేఽభిహితా వికారాః కృష్ణాశ్రయాః సంగ్రహతః పురస్తాత్ ||3||
यत् सव्रणं शुक्र(क्ल)मथाव्रणं वा पाकात्ययश्चाप्यजका तथैव | चत्वार एतेऽभिहिता विकाराः कृष्णाश्रयाः सङ्ग्रहतः पुरस्तात् ||३||
🔊 Audio coming soon
తానేవ కృష్ణగతరోగాన్నామభిః ప్రాహ- యదిత్యాది| సంఖ్యేయనిర్దేశాదేవ చతుఃసంఖ్యాయాం లబ్ధాయాం చతుఃసంఖ్యాకరణం తంత్రాంతరోద్దిష్టాతిరిక్తసంఖ్యానిరాసార్థం| సంగ్రహతః సమ్యగుపాదానతః||3||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
నిమగ్నరూపం హి భవేత్తు కృష్ణే సూచ్యేవ విద్ధం ప్రతిభాతి యద్వై | స్రావం స్రవేదుష్ణమతీవ రుక్ చ తత్ సవ్రణం శుక్ర(క్ల)ముదాహరంతి ||4||
निमग्नरूपं हि भवेत्तु कृष्णे सूच्येव विद्धं प्रतिभाति यद्वै | स्रावं स्रवेदुष्णमतीव रुक् च तत् सव्रणं शुक्र(क्ल)मुदाहरन्ति ||४||
🔊 Audio coming soon
తానేవ లక్షణైర్నిర్దిశన్నాహ- నిమగ్నేత్యాది| నిమగ్నరూపం అంతఃప్రవిష్టరూపం, ఈషద్దృశ్యరూపమిత్యర్థః| సూచ్యేవ విద్ధమిత్యనేన వర్తులత్వం దర్శితం, రక్తస్యాగ్నేయత్వాదుష్ణాశ్రుతా అత్యర్థం చ పీడా భవతి| అవ్రణశుక్లే మందరుగశ్రుతా వక్ష్యతే, తస్మాదస్మిన్ సక్షతే శుక్రే క్షతయోగాన్నేత్రస్య సుకుమారత్వాచ్చాతీవ వేదనా యుక్తా| అత్ర విదేహః- “రక్తరాజీనిభం కృష్ణే విద్రుమాభం ప్రలక్ష్యతే| సూచ్యగ్రేణైవ తచ్ఛుక్రముష్ణాశ్రుస్రావి సవ్రణం”- ఇతి| సవ్రణం సక్షతమిత్యర్థః| రక్తజమిదమసాధ్యం చ||4||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
దృష్టేః సమీపే న భవేత్తు యచ్చ న చావగాఢం న చ సంస్రవేద్ధి | అవేదనావన్న చ యుగ్మశుక్రం తత్సిద్ధిమాప్నోతి కదాచిదేవ ||5||
दृष्टेः समीपे न भवेत्तु यच्च न चावगाढं न च संस्रवेद्धि | अवेदनावन्न च युग्मशुक्रं तत्सिद्धिमाप्नोति कदाचिदेव ||५||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం తస్యైవావస్థాద్వారేణ కాదాచిక్తం సాధ్యత్వం దర్శయన్నాహ- దృష్టేరిత్యాది| సంస్రవేద్ధీత్యత్ర సంశబ్దోఽతిశయార్థః| అవేదనావత్ మందవేదనం||5||
Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7
విచ్ఛిన్నమధ్యం పిశితావృతం వా చలం సిరాసక్తమదృష్టికృచ్చ | ద్విత్వగ్గతం లోహితమంతతశ్చ చిరోత్థితం చాపి వివర్జనీయం ||6|| ఉష్ణాశ్రుపాతః పిడకా చ కృష్ణే యస్మిన్ భవేన్ముద్గనిభం చ శుక్రం | తదప్యసాధ్యం ప్రవదంతి కేచిదన్యచ్చ యత్తిత్తిరిపక్షతుల్యం ||7||
विच्छिन्नमध्यं पिशितावृतं वा चलं सिरासक्तमदृष्टिकृच्च | द्वित्वग्गतं लोहितमन्ततश्च चिरोत्थितं चापि विवर्जनीयम् ||६|| उष्णाश्रुपातः पिडका च कृष्णे यस्मिन् भवेन्मुद्गनिभं च शुक्रम् | तदप्यसाध्यं प्रवदन्ति केचिदन्यच्च यत्तित्तिरिपक्षतुल्यम् ||७||
🔊 Audio coming soon
తస్యైవ కదాచిత్సాధ్యస్య లక్షణం ప్రతిపాద్యాసాధ్యస్య లక్షణం ప్రతిపాదయన్నాహ- విచ్ఛిన్నేత్యాది| విచ్ఛిన్నమధ్యమితి విదీర్ణమాంసత్వాన్మధ్యే సచ్ఛిద్రమివ| పక్షాంతరమాహ- పిశితావృతం వేతి, ఆచ్ఛిన్నమధ్యమేవోన్నతమాంసేన వేష్టితం వా| చలం సిరాసక్తమితి యతః సిరాసక్తమత ఏవ చలం, సిరా హి స్వభావత ఏవ చలాః; తదాశ్రితం శుక్రమపి చలమేవ; అన్యే తు చలం చలదివ న తు సాక్షాచ్చలమేవ| అదృష్టికృత్ దర్శనరోధకృత్| ద్విత్వాగ్గతం ద్విపటలాశ్రితం| లోహితమంతతశ్చేతి ప్రాంతేషు లోహితమిత్యర్థః| ఇదానీం ద్విపటలాశ్రితస్య లక్షణం దర్శయన్నాహ- ఉష్ణేత్యాది| కస్మింశ్చిత్ పుస్తకే ‘పిడకా చ పీతా’ ఇతి పాఠః, స న సంగచ్ఛతే | తథా చ విదేహః- “చోషోష్ణస్రావదాహాస్తు కృష్ణే చ పిడికోద్గమః| వ్యక్తముద్గఫలాకారం శుక్రం ద్విత్వగ్గతం భవేత్” ఇతి| ఏకీయమతమాహ- తదిత్యాది| యచ్చాన్యచ్ఛుక్రం తిత్తిరిపక్షతుల్యం తదప్యసాధ్యం కేచిద్వదంతీతి సంబంధః| ఏతత్ పరమతమప్యప్రతిషిద్ధత్వాదనుమతమేవ||6-7||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
సితం యదా భాత్యసితప్రదేశే స్యందాత్మకం నాతిరుగశ్రుయుక్తం | విహాయసీవాచ్ఛఘనానుకారి తదవ్రణం సాధ్యతమం వదంతి ||8||
सितं यदा भात्यसितप्रदेशे स्यन्दात्मकं नातिरुगश्रुयुक्तम् | विहायसीवाच्छघनानुकारि तदव्रणं साध्यतमं वदन्ति ||८||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం సవ్రణం శుక్రం ప్రతిపాద్యావ్రణం ప్రతిపాదయన్నాహ- సితమిత్యాది| స్యందాత్మకం అభిష్యందకారణం విహాయసీవ ఆకాశ ఇవ, అచ్ఛఘనానుకారి ప్రతనుమేఘఖండానుకారీత్యర్థః| రక్తజమిదం సాధ్యం చ||8||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
గంభీరజాతం బహలం చ శుక్రం చిరోత్థితం చాపి వదంతి కృచ్ఛ్రం |9|
गम्भीरजातं बहलं च शुक्रं चिरोत्थितं चापि वदन्ति कृच्छ्रम् |९|
🔊 Audio coming soon
అస్యైవావ్రణస్య శుక్రస్యావస్థాభేదేన కృచ్ఛ్రతాం దర్శయన్నాహ- గంభీరేత్యాది| ఏవంభూతమవ్రణమపి శుక్రం కృచ్ఛ్రం వదంతీతి సంబంధః| గంభీరజాతం ద్విపటలాశ్రితమిత్యర్థః| జేజ్జటాచార్యస్తు సవ్రణావ్రణశుక్రస్య లక్షణం సాధ్యాసాధ్యత్వం చ విపరీతక్రమేణ పఠతి, మయా తు పంజికాకారాభిప్రాయేణానేనైవ క్రమేణ పఠితం|9|-
Adhikarana 8 (9) · Śloka 10
సంచ్ఛాద్యతే శ్వేతనిభేన సర్వం దోషేణ యస్యాసితమండలం తు ||9|| తమక్షిపాకాత్యయమక్షికోపసముత్థితం తీవ్రరుజం వదంతి |10|
सञ्च्छाद्यते श्वेतनिभेन सर्वं दोषेण यस्यासितमण्डलं तु ||९|| तमक्षिपाकात्ययमक्षिकोपसमुत्थितं तीव्ररुजं वदन्ति |१०|
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం పాకాత్యయమాహ- సంచ్ఛాద్యత ఇత్యాది| అక్షికోపాత్ సముత్థితం స్యందాదుత్పన్నమిత్యర్థః| ఏష త్రిదోషజోఽసాధ్యశ్చ||9||-
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
అజాపురీషప్రతిమో రుజావాన్ సలోహితో లోహితపిచ్ఛిలాశ్రుః | విదార్య కృష్ణం ప్రచయోఽభ్యుపైతి తం చాజకాజాతమితి వ్యవస్యేత్ ||10||
अजापुरीषप्रतिमो रुजावान् सलोहितो लोहितपिच्छिलाश्रुः | विदार्य कृष्णं प्रचयोऽभ्युपैति तं चाजकाजातमिति व्यवस्येत् ||१०||
🔊 Audio coming soon
అజేత్యాది| అజాపురీషప్రతిమ ఇతి విశుష్కచ్ఛగలీపురీషతుల్యః| సలోహిత ఈషల్లోహితః| లోహితపిచ్ఛిలాశ్రురితి లోహితం పిచ్ఛిలం చాశ్రు యస్య సః| ప్రచయః సామర్థ్యాన్మేదసః| ఏష శ్లేష్మజోఽసాధ్యశ్చ||10||
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రే కృష్ణగతరోగవిజ్ఞానీయో నామ పంచమోఽధ్యాయః ||5||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे कृष्णगतरोगविज्ञानीयो नाम पञ्चमोऽध्यायः ||५||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతంత్రే పంచమోఽధ్యాయః||5||