Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਪ੍ਰਤਿਸੇਧਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧||
ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातो मूत्राघातप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
ਅਰੋਚਕਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਾਰਿਸ਼ੇਸ੍ਯਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰਮ੍ਭਃ; ਪਰਿਸ਼ੇਸਤ੍ਵਂ ਚ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਯੋਰੇਕਤ੍ਵੇਨ ਵਿਵਕ੍ਸਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਂ ਚਾਪਰਸ੍ਯਾਧ੍ਯਾਯਸ੍ਯਾਭਾਵਾਤ੍| ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤੋ ਮੂਤ੍ਰਾਵਰੋਧਃ, ਕੇਚਿਦਾਘਾਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦੁਸ੍ਟਿਮਾਹੁਃ ਨ ਤ੍ਵਵਰੋਧਂ, ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਮੂਤ੍ਰਸਾਦਯੋਰ੍ਮੂਤ੍ਰਾਵਰੋਧਾਸਮ੍ਭਵਾਤ੍||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ਵਾਤਕੁਣ੍ਡਲਿਕਾਸ੍ਠੀਲਾ ਵਾਤਬਸ੍ਤਿਸ੍ਤਥੈਵ ਚ |
ਮੂਤ੍ਰਾਤੀਤਃ ਸਜਠਰੋ ਮੂਤ੍ਰੋਤ੍ਸਙ੍ਗਃ ਕ੍ਸਯਸ੍ਤਥਾ ||੩||
ਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਮੁਸ੍ਣਵਾਤਸ੍ਤਥੈਵ ਚ |
ਮੂਤ੍ਰੌਕਸਾਦੌ ਦ੍ਵੌ ਚਾਪਿ ਰੋਗਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ||੪||
View original
वातकुण्डलिकाऽष्ठीला वातबस्तिस्तथैव च |
मूत्रातीतः सजठरो मूत्रोत्सङ्गः क्षयस्तथा ||३||
मूत्रग्रन्थिर्मूत्रशुक्रमुष्णवातस्तथैव च |
मूत्रौकसादौ द्वौ चापि रोगा द्वादश कीर्तिताः ||४||
ਇਦਾਨੀਂ ਸੁਖਬੋਧਾਰ੍ਥਂ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਾਨ੍ਨਾਮਭਿਃ ਪ੍ਰਾਹ- ਵਾਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ੍ਠੀਲੇਤਿ ਵਾਤਾਸ੍ਠੀਲੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਾ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਵਾਤਾਸ੍ਠੀਲਾ ਭਣਿਤਾ ਸਾ ਭਿਨ੍ਨਾ, ਆਧ੍ਮਾਨਾਦਿਲਕ੍ਸਣਰਹਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ | ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦੇਵਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਾਯਾਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇਤਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਰਣਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਾਧਿਕਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਿਵਾਰਣਾਰ੍ਥਮ੍||੩-੪||
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 6
ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵੇਗਵਿਘਾਤਾਦ੍ਵਾ ਵਾਯੁਰਨ੍ਤਰਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ |
ਮੂਤ੍ਰਂ ਚਰਤਿ ਸਙ੍ਗਹ੍ਯ ਵਿਗੁਣਃ ਕੁਣ੍ਡਲੀਕਤਃ ||੫||
ਸਜੇਦਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮਥਵਾ ਸਰੁਜਸ੍ਕਂ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ |
ਵਾਤਕੁਣ੍ਡਲਿਕਾਂ ਤਂ ਤੁ ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ ||੬||
View original
रौक्ष्याद्वेगविघाताद्वा वायुरन्तरमाश्रितः |
मूत्रं चरति सङ्गृह्य विगुणः कुण्डलीकृतः ||५||
सृजेदल्पाल्पमथवा सरुजस्कं शनैः शनैः |
वातकुण्डलिकां तं तु व्याधिं विद्यात् सुदारुणम् ||६||
ਵਾਤਕੁਣ੍ਡਲਿਕਾਯਾ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਯਾਹ- ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਤਰਮਾਸ਼੍ਰਿਤ ਇਤਿ ਬਸ੍ਤਿਮਧ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮੂਤ੍ਰਂ ਚਰਤਿ ਸਙ੍ਗਹ੍ਯੇਤਿ ਮੂਤ੍ਰਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚਰਤਿ ਭ੍ਰਮਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੁਣ੍ਡਲੀਕਤ ਇਤਿ ਕੁਣ੍ਡਲਾਕਤ੍ਯਾ ਵਰ੍ਤੁਲੀਭੂਤਃ| ਸਜੇਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਸਰੁਜਸ੍ਕਂ ਸਵੇਦਨਂ ਮੂਤ੍ਰਮ੍| ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵੇਗਵਿਘਾਤਾਦਿਤਿ ਵ੍ਯਵਹਿਤਃ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਸ਼੍ਚ ਹੇਤੁਰੁਕ੍ਤਃ, ਵਾਯੁਰਨ੍ਤਰਮਾਸ਼੍ਰਿਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ, ਕੁਣ੍ਡਲੀਕਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸਣਮ੍| ‘ਮੂਤ੍ਰਮਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮਥਵਾ ਸਰੁਜਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਅਪਰੇ ‘ਸਰੁਜਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਾਨਾਂ ਵਾਯੁਰੇਵ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਕਾਰਣਂ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍||੫-੬||
Adhikarana 4 (7-8) · Śloka 8
ਸ਼ਕਨ੍ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤੇਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਰਨ੍ਤਰਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ |
ਅਸ੍ਠੀਲਾਵਦ੍ਧਨਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਕਰੋਤ੍ਯਚਲਮੁਨ੍ਨਤਮ੍ ||੭||
ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਨਿਲਸਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਰਾਧ੍ਮਾਨਂ ਚ ਜਾਯਤੇ |
ਵੇਦਨਾ ਚ ਪਰਾ ਬਸ੍ਤੌ ਵਾਤਾਸ੍ਠੀਲੇਤਿ ਤਾਂ ਵਿਦੁਃ ||੮||
View original
शकृन्मार्गस्य बस्तेश्च वायुरन्तरमाश्रितः |
अष्ठीलावद्धनं ग्रन्थिं करोत्यचलमुन्नतम् ||७||
विण्मूत्रानिलसङ्गश्च तत्राध्मानं च जायते |
वेदना च परा बस्तौ वाताष्ठीलेति तां विदुः ||८||
ਅਸ੍ਠੀਲਾਯਾ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਯਾਹ- ਸ਼ਕਨ੍ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਕਨ੍ਮਾਰ੍ਗੋ ਗੁਦਃ, ਬਸ੍ਤਿਃ ਮੂਤ੍ਰਾਧਾਰਃ, ਵਾਯੁਰਤ੍ਰ ਅਪਾਨੋ ਗੁਦਬਸ੍ਤਿਸ੍ਥਰੋਗਕਰਤ੍ਵਾਤ੍, ਅਨ੍ਤਰਂ ਮਧ੍ਯਮ੍| ਅਸ੍ਠੀਲਾ ਉਤ੍ਤਰਾਪਥੇ ਦੀਰ੍ਘਵਰ੍ਤੁਲਪਾਸਾਣਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਚਰ੍ਮਕਾਰਾਣਾਂ ਲੌਹੀਂ ਭਾਣ੍ਡੀਮਾਹੁਃ| ਅਚਲਮ੍ ਈਸਚ੍ਚਲਮ੍| ਆਧ੍ਮਾਨਂ ਬਸ੍ਤੌ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਅਪਾਨੋ ਵਾਯੁਰਤ੍ਰ ਹੇਤੁਃ, ਸ਼ਕਨ੍ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ, ਸ਼ੇਸਂ ਲਕ੍ਸਣਮ੍||੭-੮||
Adhikarana 5 (9-10) · Śloka 10
ਵੇਗਂ ਵਿਧਾਰਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯਾਕੁਸ਼ਲੋ ਨਰਃ |
ਨਿਰੁਣਦ੍ਧਿ ਮੁਖਂ ਤਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤੇਰ੍ਬਸ੍ਤਿਗਤੋਨਿਲਃ ||੯||
ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗੋ ਭਵੇਤ੍ਤੇਨ ਬਸ੍ਤਿਕੁਕ੍ਸਿਨਿਪੀਡਿਤਃ |
ਵਾਤਬਸ੍ਤਿਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਪ੍ਰਸਾਧਨਃ ||੧੦||
View original
वेगं विधारयेद्यस्तु मूत्रस्याकुशलो नरः |
निरुणद्धि मुखं तस्य बस्तेर्बस्तिगतोऽनिलः ||९||
मूत्रसङ्गो भवेत्तेन बस्तिकुक्षिनिपीडितः |
वातबस्तिः स विज्ञेयो व्याधिः कृच्छ्रप्रसाधनः ||१०||
ਵਾਤਬਸ੍ਤੇਰ੍ਹੇਤੁਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਯਾਹ- ਵੇਗਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਕੁਸ਼ਲੋ ਮੂਰ੍ਖਃ| ਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਖਸ੍ਯ| ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗੋ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਤੇਨ ਵ੍ਯਾਧਿਨਾ ਬਸ੍ਤਿਕੁਕ੍ਸਿਨਿਪੀਡਿਤ ਇਤਿ ਬਸ੍ਤਿਕੁਕ੍ਸੇਰ੍ਨਿਪੀਡਨਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ(ਤ੍ਰ) ਸ ਤਥਾ; ਨਿਪੀਡਿਤਂ ਨਿਪੀਡਨਂ ਵੇਦਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਚ੍ਛ੍ਰਪ੍ਰਸਾਧਨਃ ਕਸ੍ਟਸਾਧ੍ਯਃ| ਵੇਗਂ ਵਿਧਾਰਯੇਦਿਤਿ ਹੇਤੁਃ, ਨਿਰੁਣਦ੍ਧਿ ਮੁਖਂ ਤਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤੇਰਿਤਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ, ਸ਼ੇਸਂ ਲਕ੍ਸਣਮ੍||੯-੧੦||
Adhikarana 6 (11-12) · Śloka 12
ਵੇਗਂ ਸਨ੍ਧਾਰ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਯੋ ਭੂਯਃ ਸ੍ਰਸ੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਤਿ |
ਤਸ੍ਯ ਨਾਭ੍ਯੇਤਿ ਯਦਿ ਵਾ ਕਥਞ੍ਚਿਤ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ||੧੧||
ਪ੍ਰਵਾਹਤੋ ਮਨ੍ਦਰੁਜਮਲ੍ਪਮਲ੍ਪਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ |
ਮੂਤ੍ਰਾਤੀਤਂ ਤੁ ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਵੇਗਵਿਘਾਤਜਮ੍ ||੧੨||
View original
वेगं सन्धार्य मूत्रस्य यो भूयः स्रष्टुमिच्छति |
तस्य नाभ्येति यदि वा कथञ्चित्सम्प्रवर्तते ||११||
प्रवाहतो मन्दरुजमल्पमल्पं पुनः पुनः |
मूत्रातीतं तु तं विद्यान्मूत्रवेगविघातजम् ||१२||
ਮੂਤ੍ਰਾਤੀਤਸ੍ਯ ਹੇਤੁਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਾਹ- ਵੇਗਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵੇਗਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤ੍ਯੁਨ੍ਮੁਖਤ੍ਵਂ, ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਰ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਧਤ੍ਵਾ, ਭੂਯਃ ਪੁਨਃ, ਸ੍ਰਸ੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਤਿ ਮੋਕ੍ਤੁਂ ਵਾਞ੍ਛਤਿ| ਨਾਭ੍ਯੇਤਿ ਮੂਤ੍ਰਂ ਨਾਗਚ੍ਛਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਵਾਹਤ ਇਤਿ ਨਿਕੁਹਨਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਵੇਗਂ ਸਨ੍ਧਾਰ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯੇਤ੍ਯਨੇਨੈਵ ਮੂਤ੍ਰਵਿਘਾਤਜਤ੍ਵਮਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧੇਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਪੁਨਰ੍ਮੂਤ੍ਰਵੇਗਵਿਘਾਤਜਮਿਤਿ ਕਰਣਂ ਮੂਤ੍ਰਵਿਘਾਤੋਤ੍ਥਵਾਤਜਤ੍ਵਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਵੇਗਂ ਸਨ੍ਧਾਰ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਰ੍ਹੇਤੁਃ, ਯੋ ਭੂਯਃ ਸ੍ਰਸ੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਤੀਤ੍ਯਾਦਿਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ, ਸ਼ੇਸਂ ਲਕ੍ਸਣਮ||੧੧-੧੨||
Adhikarana 7 (13-14) · Śloka 14
ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਹਤੇ ਵੇਗੇ ਤਦੁਦਾਵਰ੍ਤਹੇਤੁਨਾ |
ਅਪਾਨਃ ਕੁਪਿਤੋ ਵਾਯੁਰੁਦਰਂ ਪੂਰਯੇਦ੍ਭਸ਼ਮ੍ ||੧੩||
ਨਾਭੇਰਧਸ੍ਤਾਦਾਧ੍ਮਾਨਂ ਜਨਯੇਤ੍ਤੀਵ੍ਰਵੇਦਨਮ੍ |
ਤਂ ਮੂਤ੍ਰਜਠਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਧਃਸ੍ਰੋਤੋਨਿਰੋਧਨਮ੍ ||੧੪||
View original
मूत्रस्य विहते वेगे तदुदावर्तहेतुना |
अपानः कुपितो वायुरुदरं पूरयेद्भृशम् ||१३||
नाभेरधस्तादाध्मानं जनयेत्तीव्रवेदनम् |
तं मूत्रजठरं विद्यादधःस्रोतोनिरोधनम् ||१४||
ਮੂਤ੍ਰਜਠਰਸ੍ਯ ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਕਮਾਹ- ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦੁਦਾਵਰ੍ਤਹੇਤੁਨੇਤਿ ਤਦੁਦਾਵਰ੍ਤੋ ਮੂਤ੍ਰੋਦਾਵਰ੍ਤਃ ਸ ਏਵ ਹੇਤੁਸ੍ਤੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਏਤੇਨ ਮੂਤ੍ਰਵੇਗੇਵਰੁਦ੍ਧੇ ਸਤਿ ਤਦੁਦਾਵਰ੍ਤਹੇਤੁਨਾਪਾਨੋ ਵਾਯੁਃ ਕੁਪਿਤਃ ਸਨ੍ ਉਦਰਂ ਪੂਰਯੇਤ੍, ਤਤਸ਼੍ਚ ਨਾਭੇਰਧੋਭਾਗੇ ਤੀਵ੍ਰਪੀਡਮਾਧ੍ਮਾਨਂ ਜਨਯੇਤ੍; ਤਂ ਮੂਤ੍ਰਜਠਰਮਧਃਸ੍ਰੋਤੋਨਿਰੋਧਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਮਾਰ੍ਗਾਵਰੋਧਕਂ ਜਾਨੀਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਅਧੋਬਸ੍ਤਿਨਿਰੋਧਜਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਯੇ ਤੁ ‘ਅਪਾਨਃ ਕੁਪਿਤੋ ਵਾਯੁਃ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਮੇਵ ਮੂਤ੍ਰਜਠਰਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤੇ ‘ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵੇਗੇ ਵਿਹਤੇ ਤਦੁਦਾਵਰ੍ਤਹੇਤੁਨਾ’ ਇਤਿ ਪਾਠਂ ਮੂਤ੍ਰਾਤੀਤਪਾਠਮਧ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ ਚ ਸਤਿ ਤੇ ਪ੍ਰਕੋਪਕਾਰਣਾਨੁਕ੍ਤਾਵਪਾਨਪ੍ਰਕੋਪਕਾਰਣਂ ਬਲਵਦ੍ਵਿਗ੍ਰਹਾਦਿਕਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਾਦਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪਾਠੋ ਨ ਵਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤਾਹ੍ਲਾਦਕਰਃ| ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵੇਗੇ ਵਿਹਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿਰ੍ਹੇਤੁਃ, ਉਦਰਂ ਪੂਰਯੇਦ੍ਭਸ਼ਮਿਤ੍ਯਾਦਿਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ, ਸ਼ੇਸਂ ਲਕ੍ਸਣਮ੍||੧੩-੧੪||
Adhikarana 8 (15-16) · Śloka 16
ਬਸ੍ਤੌ ਵਾਪ੍ਯਥਵਾ ਨਾਲੇ ਮਣੌ ਵਾ ਯਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ |
ਮੂਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਸਜ੍ਜੇਤ ਸਰਕ੍ਤਂ ਵਾ ਪ੍ਰਵਾਹਤਃ ||੧੫||
ਸ੍ਰਵੇਚ੍ਛਨੈਰਲ੍ਪਮਲ੍ਪਂ ਸਰੁਜਂ ਵਾਥ ਨੀਰੁਜਮ੍ |
ਵਿਗੁਣਾਨਿਲਜੋ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸ ਮੂਤ੍ਰੋਤ੍ਸਙ੍ਗਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਃ ||੧੬||
View original
बस्तौ वाऽप्यथवा नाले मणौ वा यस्य देहिनः |
मूत्रं प्रवृत्तं सज्जेत सरक्तं वा प्रवाहतः ||१५||
स्रवेच्छनैरल्पमल्पं सरुजं वाऽथ नीरुजम् |
विगुणानिलजो व्याधिः स मूत्रोत्सङ्गसञ्ज्ञितः ||१६||
ਮੂਤ੍ਰੋਤ੍ਸਙ੍ਗਸ੍ਯ ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਕਮਾਹ- ਬਸ੍ਤਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਾਲੇ ਮੇਢ੍ਰਸ੍ਰੋਤਸਿ| ਮਣੌ ਮੇਢ੍ਰਾਗ੍ਰਦੇਸ਼ੇ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਨਾਲੇ ਇਤ੍ਯਨੇਨੈਵ ਮਣੇਰਪਿ ਗ੍ਰਹਣਂ ਸਞ੍ਜਾਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਮਣੇਰੁਪਾਦਾਨਂ ਮਣਾਵਤ੍ਯਨ੍ਤਮੂਤ੍ਰੋਤ੍ਸਙ੍ਗਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਸਜ੍ਜੇਤ ਅਵਰੁਧ੍ਯੇਤ| ‘ਸਰਕ੍ਤਮ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਸਂਸਕ੍ਤਮ੍’ ਇਤਿ ਪਾਠੇ ਸਂਸਕ੍ਤਂ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਮ੍| ਪ੍ਰਵਾਹਤਃ ਨਿਕੁਹਨਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਰੁਜਮ੍ ਅਤਿਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਾਤ੍, ਨੀਰੁਜਂ ਹੀਨਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਾਤ੍| ਵਿਗੁਣਾਨਿਲਜ ਇਤਿ ਵਿਮਾਰ੍ਗਵਾਯੁਜਃ, ਵਾਯੋਰ੍ਵਿਮਾਰ੍ਗਗਮਨਂ ਮਾਰ੍ਗਾਵਰੋਧਾਤ੍ ਸ੍ਵਹੇਤੁਭਿਸ਼੍ਚ; ਕੇਚਿਨ੍ਮਾਰ੍ਗਾਵਰੋਧਮੇਵ ਵਿਮਾਰ੍ਗਗਮਨੇ ਕਾਰਣਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਵਿਗੁਣਾਨਿਲਜੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰਿਤਿ ਹੇਤੁਃ, ਬਸ੍ਤਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ, ਸ਼ੇਸਂ ਲਕ੍ਸਣਮ੍||੧੫-੧੬||
Adhikarana 9 (17) · Śloka 17
ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਦੇਹਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਥੌ ਪਿਤ੍ਤਮਾਰੁਤੌ |
ਸਦਾਹਵੇਦਨਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤਾਂ ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਕ੍ਸਯਮ੍ ||੧੭||
View original
रूक्षस्य क्लान्तदेहस्य बस्तिस्थौ पित्तमारुतौ |
सदाहवेदनं कृच्छ्रं कुर्यातां मूत्रसङ्क्षयम् ||१७||
ਮਤ੍ਰਕ੍ਸਯਸ੍ਯ ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਕਮਾਹ- ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਦੇਹਸ੍ਯ ਗ੍ਲਾਨਦੇਹਸ੍ਯ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਰੂਕ੍ਸਗ੍ਲਾਨਦੇਹਤ੍ਵਂ ਨ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਕਾਰਣਂ ਤਥਾਪਿ ਵਾਤਾਨ੍ਵਿਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕੋਪਕਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਤਾਮ੍ ਉਤ੍ਪਾਦਯੇਤਾਮ੍| ਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਕੁਸ੍ਠਜਨਨਮ੍| ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਕ੍ਸਯਮਿਤਿ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੋਸਣਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਕ੍ਸਯੋ ਰੋਗਃ| ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਃ ਹੇਤੁਃ, ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਥਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ, ਸ਼ੇਸਂ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ‘ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਥੌ ਪਿਤ੍ਤਮਾਰੁਤੌ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਬਸ੍ਤੌ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ ਸਦਾਗਤਿਃ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਸ ਚਾਨਾਰ੍ਸਃ ਪਾਠਃ||੧੭||
Adhikarana 10 (18-19) · Śloka 19
ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਬਸ੍ਤਿਮੁਖੇ ਵਤ੍ਤੋਲ੍ਪਃ ਸ੍ਥਿਰ ਏਵ ਚ |
ਵੇਦਨਾਵਾਨਤਿ ਸਦਾ ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗਨਿਰੋਧਨਃ ||੧੮||
ਜਾਯਤੇ ਸਹਸਾ ਯਸ੍ਯ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰਸ਼੍ਮਰਿਲਕ੍ਸਣਃ |
ਸ ਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰਿਤ੍ਯੇਵਮੁਚ੍ਯਤੇ ਵੇਦਨਾਦਿਭਿਃ ||੧੯||
View original
अभ्यन्तरे बस्तिमुखे वृत्तोऽल्पः स्थिर एव च |
वेदनावानति सदा मूत्रमार्गनिरोधनः ||१८||
जायते सहसा यस्य ग्रन्थिरश्मरिलक्षणः |
स मूत्रग्रन्थिरित्येवमुच्यते वेदनादिभिः ||१९||
ਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਨ੍ਥੇਰ੍ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਕਮਾਹ- ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਬਸ੍ਤਿਮੁਖੇ ਇਤਿ ਬਸ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰਸ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਤ੍ਤੋ ਵਰ੍ਤੁਲਃ| ਸ੍ਥਿਰਃ ਅਚਲਃ| ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗਨਿਰੋਧਨਃ ਮੂਤ੍ਰਵਾਹਿਸ੍ਰੋਤੋਨਿਰੋਧਕਾਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਹਸਾ ਝਟਿਤਿ| ਅਸ਼੍ਮਰੀਲਕ੍ਸਣ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਵੇਦਨਾਦਿਭਿਰਿਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਤੇਨ ਵੇਦਨਾਭਿਃ ਕਤ੍ਵਾ ਅਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਸ੍ਤੁਲ੍ਯਲਕ੍ਸਣੋ ਨ ਤ੍ਵਧਿਸ੍ਠਾਨਾਦਿਭਿਰਸ਼੍ਮਰੀਤੁਲ੍ਯਲਕ੍ਸਣਃ, ਏਸ ਏਵਾਸ਼੍ਮਰੀਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯੋਰ੍ਭੇਦਃ; ਤਥਾ ਅਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਂ ਰਕ੍ਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਨਾਸ੍ਤਿ, ਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਨ੍ਥੌ ਤੁ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ਰਕ੍ਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਜ੍ਞੇਯ ਇਤ੍ਯਪਿ ਭੇਦਃ| ਤਥਾ ਚ ਤਦ੍ਵਚਃ- “ਰਕ੍ਤਂ ਵਾਤਕਫਾਦ੍ਦੁਸ੍ਟਂ ਬਸ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰੇ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍| ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਸਜੇਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਤਦਾਵਤਮ੍| ਅਸ਼੍ਮਰੀਸਮਸ਼ੂਲਂ ਤਂ ਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ”- ਇਤਿ| ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ, ਵੇਦਨਾਵਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸਣਂ, ਹੇਤੁਰਤ੍ਰਾਨੁਕ੍ਤੋਪਿ ਉਸ੍ਣਵਾਤਹੇਤੁਸਾਹਚਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਯਦ੍ਯੇਵਂ ਤਰ੍ਹਿ ਉਸ੍ਣਵਾਤੇ ਵਾਯੁਰਪਿ ਹੇਤੁਰੁਕ੍ਤਃ; ਸੋਤ੍ਰਕਿਮਿਤਿ ਨ ਗਹ੍ਯਤੇ? ਸਤ੍ਯਂ, ਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਨ੍ਥੇਰ੍ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮਪਾਠਾਦੇਵ ਵਾਯੁਰਤ੍ਰ ਕਾਰਣਂ ਨ ਭਵਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੧੮-੧੯||
Adhikarana 11 (20-21) · Śloka 21
ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤਮੂਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਮੈਥੁਨਂ ਯੋਭਿਨਨ੍ਦਤਿ |
ਤਸ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਯੁਤਂ ਰੇਤਃ ਸਹਸਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ||੨੦||
ਪੁਰਸ੍ਤਾਦ੍ਵਾਪਿ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਾਪਿ ਕਦਾਚਨ |
ਭਸ੍ਮੋਦਕਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਂ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ ||੨੧||
View original
प्रत्युपस्थितमूत्रस्तु मैथुनं योऽभिनन्दति |
तस्य मूत्रयुतं रेतः सहसा सम्प्रवर्तते ||२०||
पुरस्ताद्वाऽपि मूत्रस्य पश्चाद्वाऽपि कदाचन |
भस्मोदकप्रतीकाशं मूत्रशुक्रं तदुच्यते ||२१||
ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਕਮਾਹ- ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤਮੂਤ੍ਰ ਇਤਿ ਸਞ੍ਜਾਤਮੂਤ੍ਰਵੇਗ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਃਪੁਰੁਸਃ, ਮੈਥੁਨਮਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਇਚ੍ਛਤਿ ਕਰੋਤੀਤਿ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਰੇਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍| ਪੁਰਸ੍ਤਾਦ੍ਵਾਪਿ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਆਦਾਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਭਸ੍ਮੋਦਕਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਂ ਭਸ੍ਮਮਿਸ਼੍ਰਿਤਪਾਨੀਯਤੁਲ੍ਯਮ੍ | ਏਤਚ੍ਚ ਰੇਤੋਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਯਃਪੁਰੁਸਃ ਸਞ੍ਜਾਤਮੂਤ੍ਰਵੇਗਃ ਸਨ੍ ਮੈਥੁਨਂ ਕਰੋਤਿ ਤਸ੍ਯ ਪੁਂਸੋ ਭਸ੍ਮੋਦਕਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਂ ਮੂਤ੍ਰਯੁਤਂ ਰੇਤੋ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯਾਦੌ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਾ ਵਾਯੋਰ੍ਵਿਚਿਤ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾਕਰਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ, ਤਨ੍ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤ ਇਤਿ ਫਲਿਤੋਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸ੍ਵਯਮਪ੍ਯੂਹ੍ਯ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੨੦-੨੧||
Adhikarana 12 (22-23) · Śloka 23
ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਧ੍ਵਾਤਪੈਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਨਿਲਾਵਤਮ੍ |
ਬਸ੍ਤਿਂ ਮੇਢ੍ਰਂ ਗੁਦਂ ਚੈਵ ਪ੍ਰਦਹਨ੍ ਸ੍ਰਾਵਯੇਦਧਃ ||੨੨||
ਮੂਤ੍ਰਂ ਹਾਰਿਦ੍ਰਮਥਵਾ ਸਰਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਮੇਵ ਵਾ |
ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਜਨ੍ਤੋਰੁਸ੍ਣਵਾਤਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤਮ੍ ||੨੩||
View original
व्यायामाध्वातपैः पित्तं बस्तिं प्राप्यानिलावृतम् |
बस्तिं मेढ्रं गुदं चैव प्रदहन् स्रावयेदधः ||२२||
मूत्रं हारिद्रमथवा सरक्तं रक्तमेव वा |
कृच्छ्रात् प्रवर्तते जन्तोरुष्णवातं वदन्ति तम् ||२३||
ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਧ੍ਵਾਤਪੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨਿਲਾਵਤਂ ਵਾਤਾਨ੍ਵਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਹਾਰਿਦ੍ਰਂ ਹਰਿਦ੍ਰਾਵਰ੍ਣਮ੍| ਸਰਕ੍ਤਮ੍ ਈਸਦ੍ਰਕ੍ਤ ਵਰ੍ਣਮੀਸਚ੍ਛੋਣਿਤਂ ਵਾ| ਰਕ੍ਤਂ ਵੇਤਿ ਕੇਵਲਂ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍, ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਨੁ, ਅਤ੍ਰੋਦ੍ਦੇਸ਼ਸੂਤ੍ਰਪਾਠਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਯੋਰੁਪਾਦਾਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨੋਸ੍ਣਵਾਤਸ੍ਯ, ਤਤ੍ ਕਥਮਤ੍ਰੋਸ੍ਣਵਾਤੋ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਃ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਯਥਾ ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਯਸ੍ਯ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਹੇਤੂ ਤਥਾਸ੍ਯਾਪਿ ਤ ਏਵ ਹੇਤੂ ਇਤਿ ਹੇਤੁਸਾਮ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮੇਣੋਸ੍ਣਵਾਤੋ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਃ| ਯਦ੍ਯੇਵਂ ਤਰ੍ਹਿ ਉਦ੍ਦੇਸ਼ੇਪ੍ਯੁਸ੍ਣਵਾਤੋ ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਯਾਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਕਿਮਿਤਿ ਨ ਪਠਿਤਃ? ਸਤ੍ਯਂ, ਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਨ੍ਥੌ ਕੇਵਲਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤਨਾਰ੍ਥਮੁਸ੍ਣਵਾਤੋ ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਠਿਤਃ| ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਿਕੋ ਹੇਤੁਃ, ਬਸ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ, ਸ਼ੇਸਂ ਲਕ੍ਸਣਮ੍||੨੨-੨੩||
Adhikarana 13 (24-26) · Śloka 26
ਵਿਸ਼ਦਂ ਪੀਤਕਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਸਦਾਹਂ ਬਹਲਂ ਤਥਾ |
ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਭਵਤਿ ਯਚ੍ਚਾਪਿ ਰੋਚਨਾਚੂਰ੍ਣਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ||੨੪||
ਮੂਤ੍ਰੌਕਸਾਦਂ ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਰੋਗਂ ਪਿਤ੍ਤਕਤਂ ਬੁਧਃ |
ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਸਂਹਤਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਤਥਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍ ||੨੫||
ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਭਵਤਿ ਯਚ੍ਚਾਪਿ ਸ਼ਙ੍ਖਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਪਾਣ੍ਡੁਰਮ੍ |
ਮੂਤ੍ਰੌਕਸਾਦਂ ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਾਮਯਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਂ ਕਫਾਤ੍ ||੨੬||
View original
विशदं पीतकं मूत्रं सदाहं बहलं तथा |
शुष्कं भवति यच्चापि रोचनाचूर्णसन्निभम् ||२४||
मूत्रौकसादं तं विद्याद्रोगं पित्तकृतं बुधः |
पिच्छिलं संहतं श्वेतं तथा कृच्छ्रप्रवर्तनम् ||२५||
शुष्कं भवति यच्चापि शङ्खचूर्णप्रपाण्डुरम् |
मूत्रौकसादं तं विद्यादामयं द्वादशं कफात् ||२६||
ਮੂਤ੍ਰੌਕਸਾਦਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਵਿਸ਼ਦਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸ਼ਦਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਵਿਪਰੀਤਮ੍| ਪੀਤਕਂ ਪੀਤਵਰ੍ਣਮ੍| ਬਹਲਂ ਸ੍ਥੂਲਂ ਘਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਿਤਿ ਆਤਪਾਦਿਨਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮ੍| ਰੋਚਨਾ ਗੋਰੋਚਨਾ| ਦ੍ਵਿਤੀਯਮੂਤ੍ਰੌਕਸਾਦਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਪਿਚ੍ਛਿਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਚ੍ਛਿਲਮਿਤਿ ਵਿਸ਼ਦਵਿਪਰੀਤਮ੍, ਸਂਹਤਂ ਘਨਮ੍, ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਮ੍, ਕਚ੍ਛ੍ਰਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਂ ਦੁਃਖੇਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇਤਿ ਪੁਨਰੁਪਾਦਾਨਂ ਮੂਤ੍ਰੌਕਸਾਦਯੋਰੇਕਨਾਮਤ੍ਵਾਦੇਵ ਮਨ੍ਦਮਤੀਨਾਂ ਚੇਤਸ੍ਯੇਕਤ੍ਵਂ ਮਾ ਭੂਦਿਤਿ ਦ੍ਯੋਤਨਾਰ੍ਥਮ੍||੨੪-੨੬||
Adhikarana 14 (27) · Śloka 28
ਕਸਾਯਕਲ੍ਕਸਰ੍ਪੀਂਸਿ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਲੇਹਾਨ੍ ਪਯਾਂਸਿ ਚ |
ਕ੍ਸਾਰਮਦ੍ਯਾ(ਧ੍ਵਾ)ਸਵਸ੍ਵੇਦਾਨ੍ ਬਸ੍ਤੀਂਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਾਨ੍ ||੨੭||
ਵਿਦਧ੍ਯਾਨ੍ਮਤਿਮਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਿਧਿਂ ਚਾਸ਼੍ਮਰਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ |੨੮|
View original
कषायकल्कसर्पींषि भक्ष्यान् लेहान् पयांसि च |
क्षारमद्या(ध्वा)सवस्वेदान् बस्तींश्चोत्तरसञ्ज्ञितान् ||२७||
विदध्यान्मतिमांस्तत्र विधिं चाश्मरिनाशनम् |२८|
ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਾਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਕਸਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸਾਯਃ ਕ੍ਵਾਥਃ, ਕਲ੍ਕੋ ਦਸਦਿ ਪੇਸਿਤਃ ਸਦ੍ਰਵਃ| ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਲਡ੍ਡੁਕਪ੍ਰਭਤੀਨ੍| ਪਯਾਂਸਿ ਕ੍ਸੀਰਾਣਿ| ਆਸਵੋ ਮਦ੍ਯਭੇਦਃ| ਸ੍ਵੇਦਾ ਉਪਨਾਹਾਦ੍ਯਾਃ| ਬਸ੍ਤੀਂਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਾਨਿਤਿ ਉਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤੀਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਚਕਾਰਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਚਨਮਪਿ| ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਮਤਿਮਾਨਿਤਿ ਊਹਾਪੋਹਵਿਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ| ਤਤ੍ਰ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਰੋਗੇ| ਵਿਧਿਮਸ਼੍ਮਰੀਸਾਧਨਮਸ਼੍ਮਰੀਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਮ੍| ਨਨੁ, ਯਥਾ ਵਾਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਭਿਨ੍ਨਾ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਾ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ, ਤਥੈਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪਿ ਭਿਨ੍ਨਾ ਵਕ੍ਤੁਮੁਚਿਤਾ, ਤਤ੍ ਕਥਮਤ੍ਰ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸੋਕ੍ਤਾ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤੇਸੁ ਯਤੋ ਵਾਤਃ ਕਾਰਣਮ੍ ਅਤਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵਕ੍ਤੁਮੁਚਿਤਂ ਭਵਤਿ; ਏਵਂ ਯਦਿ ਤਤ੍ਰ ਵਾਯੁਰੇਵ ਕਾਰਣਂ ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ਤਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਵਪ੍ਯਾਰਮ੍ਭਕਤ੍ਵੇਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੌ, ਤਤ੍ ਕਥਮੇਕੈਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਮਤ੍ਰਾਘਾਤੇਸੁ ਕ੍ਰਿਯਤੇ? ਸਤ੍ਯਂ, ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਾਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਵਾਤਜਨ੍ਯਾਃ ਪਿਤ੍ਤਕਫੌ ਪੁਨਰਾਵਰਕੌ; ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇਸਾਮੇਕੈਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਦੋਸਾਦਿਬਲਵਿਕਲ੍ਪਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰੋਗਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਭਿਸਜਾ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾ, ਅਤ ਏਵ ਮਤਿਮਾਨਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਾਨਾਚਾਰ੍ਯਃ| ਕੇਚਿਦਤ੍ਰ ‘ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਮੂਤ੍ਰਦੋਸਸ੍ਯ ਭੇਸਜਮ੍’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਪਾਠਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਸ ਚ ਕਸਾਯਕਲ੍ਪਮਿਤ੍ਯਨੇਨੋਪਸਙ੍ਗਹੀਤ ਇਤਿ ਨ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ| ਅਪਰੇ ਤੁ ‘ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਪਾਠਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਸ ਚ ਨਾਰ੍ਸਃ||੨੭||
Adhikarana 15 (28) · Śloka 28
ਮੂਤ੍ਰੋਦਾਵਰ੍ਤਯੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੨੮||
View original
मूत्रोदावर्तयोगांश्च कार्त्स्न्येनात्र प्रयोजयेत् ||२८||
ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤੇਸੁ ਮੂਤ੍ਰੋਦਾਵਰ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਤਿਦੇਸ਼ੇਨਾਹ- ਮੂਤ੍ਰੋਦਾਵਰ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਤ੍ਰੋਦਾਵਰ੍ਤਯੋਗਾ ਯ ਉਦਿਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇਤ੍ਰ ਯੋਜ੍ਯਾ ਇਤਿ ਅਤ੍ਰਾਰ੍ਥਃ| ਮੂਤ੍ਰੋਦਾਵਰ੍ਤਯੋਗਾਨ੍ ‘ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਢ੍ਯਾਂ ਮਦਿਰਾਮ੍’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਮੂਤ੍ਰੋਦਾਵਰ੍ਤਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋਕ੍ਤਾਨ੍| ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਸਾਮਸ੍ਤ੍ਯੇਨ| ਏਤੇਨ ਯਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਯੇ ਮੂਤ੍ਰੋਦਾਵਰ੍ਤਯੋਗਾ ਉਚਿਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇਤ੍ਰ ਯੋਜ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕਰ੍ਤਿਕਕੁਣ੍ਡੇਨ ਬਹੁਧਾ ਪ੍ਰਜਲ੍ਪਿਤਂ, ਤਤ੍ਤੁ ਸ਼ਿਸ੍ਯਬੁਦ੍ਧਿਵ੍ਯਾਕੁਲਹੇਤੁਤ੍ਵਾਦ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਗੌਰਵਭਯਾਚ੍ਚ ਪਰਿਹਤਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤੇ||੨੮||
Adhikarana 16 (29) · Śloka 29
ਕਲ੍ਕਮੇਰ੍ਵਾਰੁਬੀਜਾਨਾਮਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵਮ੍ |
ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਯੁਕ੍ਤਂ ਪੀਤ੍ਵੈਵ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੨੯||
View original
कल्कमेर्वारुबीजानामक्षमात्रं ससैन्धवम् |
धान्याम्लयुक्तं पीत्वैव मूत्रकृच्छ्रात् प्रमुच्यते ||२९||
ਕਲ੍ਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਰ੍ਵਾਰੁਃ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਕਰ੍ਕਟਿਕਾ| ਅਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਂ ਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਮ੍ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍| ਕੇਚਿਦਮੁਂ ਪਾਠਮਨ੍ਯਥਾ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਸ ਚਾਭਾਵਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਃ||੨੯||
Adhikarana 17 (30) · Śloka 30
ਸੁਰਾਂ ਸੌਵਰ੍ਚਲਵਤੀਂ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰੀ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ |
ਮਧੁ ਮਾਂਸੋਪਦਂਸ਼ਂ ਵਾ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਪ੍ਯਥ ਗੌਡਿਕਮ੍ ||੩੦||
View original
सुरां सौवर्चलवतीं मूत्रकृच्छ्री पिबेन्नरः |
मधु मांसोपदंशं वा पिबेद्वाऽप्यथ गौडिकम् ||३०||
ਸੁਰਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਰਾ ਪਿਸ੍ਟਕਤਾ| ਮਧੁ ਮਦ੍ਯਂ; ਤਚ੍ਚ ਮਧੁਕਤਂ, ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਤਥਾ ਚ- ‘ਮਾਂਸੋਪਦਂਸ਼ਂ ਮਧੁਨਾ ਮਦ੍ਯਂ ਵਾਪਿ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ’- ਇਤਿ| ਮਾਂਸੋਪਦਂਸ਼ਂ ਮਾਂਸਭਕ੍ਸਣਯੁਤਮ੍| ਗੌਡਿਕਂ ਗੁਡਕਤਂ ਮਦ੍ਯਮ੍||੩੦||
Adhikarana 18 (31) · Śloka 31
ਪਿਬੇਤ੍ ਕੁਙ੍ਕੁਮਕਰ੍ਸਂ ਵਾ ਮਧੂਦਕਸਮਾਯੁਤਮ੍ |
ਰਾਤ੍ਰਿਪਰ੍ਯੁਸਿਤਂ ਪ੍ਰਾਤਸ੍ਤਥਾ ਸੁਖਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ||੩੧||
View original
पिबेत् कुङ्कुमकर्षं वा मधूदकसमायुतम् |
रात्रिपर्युषितं प्रातस्तथा सुखमवाप्नुयात् ||३१||
ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਧੂਦਕਂ ਮਧੁਯੁਕ੍ਤਮੁਦਕਮ੍| ਪ੍ਰਾਤਰਿਤਿ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਯੋਜ੍ਯਂ; ਤੇਨ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੧||
Adhikarana 19 (32) · Śloka 32
ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਲਾਂ ਯੁਤਾਂ ਮੁਖ੍ਯਾਮੇਲਾਜੀਰਕਨਾਗਰੈਃ |
ਪੀਤ੍ਵਾ ਸੁਰਾਂ ਸਲਵਣਾਂ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੩੨||
View original
दाडिमाम्लां युतां मुख्यामेलाजीरकनागरैः |
पीत्वा सुरां सलवणां मूत्रकृच्छ्रात् प्रमुच्यते ||३२||
ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਲਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਲਾਂ ਦਾਡਿਮੇਨਾਮ੍ਲੀਕਤਾਮ੍| ਯੁਤਾਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਏਲਾਜੀਰਕਨਾਗਰੈਰਿਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਸੁਰਾਂ ਮੁਖ੍ਯਾਂ ਪੈਸ੍ਟੀਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਲਵਣਾਂ ਸੌਨ੍ਧਵਯੁਕ੍ਤਾਮ੍||੩੨||
Adhikarana 20 (33-34) · Śloka 34
ਪਥਕ੍ਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਮੂਲਂ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕਸ੍ਯ ਚ |
ਅਰ੍ਧਪ੍ਰਸ੍ਥੇਨ ਤੋਯਸ੍ਯ ਪਚੇਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍ ||੩੩||
ਕ੍ਸੀਰਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਤਚ੍ਛੀਤਂ ਸਿਤਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਂ ਪਿਬੇਤ੍ |
ਨਰੋ ਮਾਰੁਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਨਿਵਾਰਣਮ੍ ||੩੪||
View original
पृथक्पर्ण्यादिवर्गस्य मूलं गोक्षुरकस्य च |
अर्धप्रस्थेन तोयस्य पचेत् क्षीरचतुर्गुणम् ||३३||
क्षीरावशिष्टं तच्छीतं सिताक्षौद्रयुतं पिबेत् |
नरो मारुतपित्तोत्थमूत्राघातनिवारणम् ||३४||
ਪਥਕ੍ਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਗਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਥਕ੍ਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਗੋ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦਿਕਃ||੩੩-੩੪||
Adhikarana 21 (35) · Śloka 35
ਨਿਸ੍ਪੀਡ੍ਯ ਵਾਸਸਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਰ੍ਚੋ ਰਾਸਭਵਾਜਿਨੋਃ |
ਰਸਸ੍ਯ ਕੁਡਵਂ ਤਸ੍ਯ ਪਿਬੇਨ੍ਮੂਤ੍ਰਰੁਜਾਪਹਮ੍ ||੩੫||
View original
निष्पीड्य वाससा सम्यग्वर्चो रासभवाजिनोः |
रसस्य कुडवं तस्य पिबेन्मूत्ररुजापहम् ||३५||
ਨਿਸ੍ਪੀਡ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਰ੍ਚਃ ਪੁਰੀਸਮ੍| ਰਾਸਭੋ ਗਰ੍ਦਭਃ| ਵਾਜੀ ਘੋਟਕਃ| ਕੁਡਵਂ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨਿ||੩੫||
Adhikarana 22 (36) · Śloka 36
ਮੁਸ੍ਤਾਭਯਾਦੇਵਦਾਰੁਮੂਰ੍ਵਾਣਾਂ ਮਧੁਕਸ੍ਯ ਚ |
ਪਿਬੇਦਕ੍ਸਸਮਂ ਕਲ੍ਕਂ ਮੂਤ੍ਰਦੋਸਨਿਵਾਰਣਮ੍ ||੩੬||
View original
मुस्ताभयादेवदारुमूर्वाणां मधुकस्य च |
पिबेदक्षसमं कल्कं मूत्रदोषनिवारणम् ||३६||
ਮੁਸ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਰ੍ਵਾ ਚੋਰਸ੍ਨਾਯੁਃ| ਮਧੁਕਂ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁ| ਅਕ੍ਸਸਮਂ ਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਮ੍||੩੬||
Adhikarana 23 (37) · Śloka 37
ਅਭਯਾਮਲਕਾਕ੍ਸਾਣਾਂ ਕਲ੍ਕਂ ਬਦਰਸਮ੍ਮਿਤਮ੍ |
ਅਮ੍ਭਸਾਲਵਣੋਪੇਤਂ ਪਿਬੇਨ੍ਮੂਤ੍ਰਰੁਜਾਪਹਮ੍ ||੩੭||
View original
अभयामलकाक्षाणां कल्कं बदरसम्मितम् |
अम्भसाऽलवणोपेतं पिबेन्मूत्ररुजापहम् ||३७||
ਅਭਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਕ੍ਸੋ ਬਿਭੀਤਕਃ| ਬਦਰਸਮ੍ਮਿਤਮ੍ ਅਰ੍ਧਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਮ੍| ਅਮ੍ਭਸਾ ਪਾਨੀਯੇਨ| ਅਲਵਣੋਪੇਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸੈਨ੍ਧਵਯੁਤਮ੍||੩੭||
Adhikarana 24 (38) · Śloka 38
ਉਦੁਮ੍ਬਰਸਮਂ ਕਲ੍ਕਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਯਾ ਜਲਸਂਯੁਤਮ੍ |
ਪਿਬੇਤ੍ ਪਰ੍ਯੁਸਿਤਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਸ਼ੀਤਂ ਮੂਤ੍ਰਰੁਜਾਪਹਮ੍ ||੩੮||
View original
उदुम्बरसमं कल्कं द्राक्षाया जलसंयुतम् |
पिबेत् पर्युषितं रात्रौ शीतं मूत्ररुजापहम् ||३८||
ਉਦੁਮ੍ਬਰਸਮਂ ਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਂ, ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਯਾਃ ਕਲ੍ਕਮ੍ ਉਦੁਮ੍ਬਰਸਮਂ ਜਲਾਨ੍ਵਿਤਂ ਰਾਤ੍ਰਿਪਰ੍ਯੁਸਿਤਂ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਃ||੩੮||
Adhikarana 25 (39) · Śloka 39
ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਯਾਃ ਸ੍ਵਰਸਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਕੁਡਵਸਮ੍ਮਿਤਮ੍ |
ਮੂਤ੍ਰਦੋਸਹਰਂ ਕਲ੍ਯ ... |੩੯|
View original
निदिग्धिकायाः स्वरसं पिबेत् कुडवसम्मितम् |
मूत्रदोषहरं कल्य ... |३९|
ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾ ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾ| ਕੁਡਵਸਮ੍ਮਿਤਂ ਚਤੁਸ੍ਪਲੋਨ੍ਮਿਤਮ੍| ਕਲ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਤਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੩੯|-
Adhikarana 26 (39-40) · Śloka 40
... ਮਥਵਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਯੁਤਮ੍ ||੩੯||
ਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯਾਮਲਕਾਨਾਂ ਤੁ ਰਸਂ ਕੁਡਵਸਮ੍ਮਿਤਮ੍ |
ਪੀਤ੍ਵਾਗਦੀ ਭਵੇਜ੍ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਮੂਤ੍ਰਦੋਸਰੁਜਾਤੁਰਃ ||੪੦||
View original
... मथवा क्षौद्रसंयुतम् ||३९||
प्रपीड्यामलकानां तु रसं कुडवसम्मितम् |
पीत्वाऽगदी भवेज्जन्तुर्मूत्रदोषरुजातुरः ||४०||
ਅਥਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯੇਤਿ ਵਾਸਸਾ ਗਾਲਯਿਤ੍ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੁਡਵਂ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨਿ| ਅਗਦੀ ਭਵੇਤ੍ ਨੀਰੋਗੋ ਭਵੇਤ੍||੩੯-੪੦||
Adhikarana 27 (41) · Śloka 41
ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਰਸੇਨੈਵਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਲਾਂ ਵਾ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ |੪੧|
View original
धात्रीफलरसेनैवं सूक्ष्मैलां वा पिबेन्नरः |४१|
ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਰਸੇਨੈਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਰਸੇਨ ਆਮਲਕਰਸੇਨ| ਏਵਮਿਤਿ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|੪੧|-
Adhikarana 28 (41-42) · Śloka 42
ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾਥਵਾ ਸੁਸ਼ੀਤੇਨ ਸ਼ਾਲਿਤਣ੍ਡੁਲਵਾਰਿਣਾ ||੪੧||
ਤਾਲਸ੍ਯ ਤਰੁਣਂ ਮੂਲਂ ਤ੍ਰਪੁਸਸ੍ਯ ਰਸਂ ਤਥਾ |
ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਕਰ੍ਕਟਕਂ ਚੈਵ ਪ੍ਰਾਤਸ੍ਤੁ ਪਯਸਾ ਪਿਬੇਤ੍ ||੪੨||
View original
पिष्ट्वाऽथवा सुशीतेन शालितण्डुलवारिणा ||४१||
तालस्य तरुणं मूलं त्रपुसस्य रसं तथा |
श्वेतं कर्कटकं चैव प्रातस्तु पयसा पिबेत् ||४२||
ਪਿਸ੍ਟ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਾਲਸ੍ਯਾਭਿਨਵਂ ਮੂਲਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ਾਲਿਤਣ੍ਡੁਲੋਦਕੇਨ ਪਿਬੇਤ੍, ਤ੍ਰਪੁਸਸ੍ਵਰਸਮਥ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਤ੍ਰਪੁਸਃ ਸੁਧਾਵਾਸਃ| ਸ਼੍ਵੇਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਕਰ੍ਕਟਕਂ ਤ੍ਰਪੁਸਮ੍| ਪਯਸਾ ਕ੍ਸੀਰੇਣ, ਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍; ‘ਤ੍ਰਪੁਸਂ ਵਾਥ ਦੁਗ੍ਧੇਨ ਮੂਤ੍ਰਦੋਸਹਰਂ ਪਿਬੇਤ੍’ ਇਤਿ||੪੧-੪੨||
Adhikarana 29 (43) · Śloka 43
ਸ਼ਤਂ ਵਾ ਮਧੁਰੈਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ |
ਮੂਤ੍ਰਦੋਸਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤਥੈਵਾਸ਼੍ਮਰਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੪੩||
View original
शृतं वा मधुरैः क्षीरं सर्पिर्मिश्रं पिबेन्नरः |
मूत्रदोषविशुद्ध्यर्थं तथैवाश्मरिनाशनम् ||४३||
ਸ਼ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਧੁਰੈਃ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ| ਅਯਂ ਯੋਗੋ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਃ||੪੩||
Adhikarana 30 (44-45) · Śloka 45
ਬਲਾਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਸ੍ਥਿਕੋਕਿਲਾਕ੍ਸਕਤਣ੍ਡੁਲਾਨ੍ |
ਸ਼ਤਪਰ੍ਵਕਮੂਲਂ ਚ ਦੇਵਦਾਰੁ ਸਚਿਤ੍ਰਕਮ੍ ||੪੪||
ਅਕ੍ਸਬੀਜਂ ਚ ਸੁਰਯਾ ਕਲ੍ਕੀਕਤ੍ਯ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ |
ਮੂਤ੍ਰਦੋਸਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤਥੈਵਾਸ਼੍ਮਰਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੪੫||
View original
बलाश्वदंष्ट्राक्रौञ्चास्थिकोकिलाक्षकतण्डुलान् |
शतपर्वकमूलं च देवदारु सचित्रकम् ||४४||
अक्षबीजं च सुरया कल्कीकृत्य पिबेन्नरः |
मूत्रदोषविशुद्ध्यर्थं तथैवाश्मरिनाशनम् ||४५||
ਬਲਾਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਲਾ ਸ੍ਵਨਾਮਖ੍ਯਾਤਾ, ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕਃ, ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਃ ਪਕ੍ਸਿਵਿਸ਼ੇਸਃ, ‘ਕੈਚਰ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ, ਕੋਕਿਲਾਕ੍ਸਕਃ ਖਗ੍ਗਲੀ, ਸ਼ਤਪਰ੍ਵਕੋ ਜਲਗਣ੍ਡੀਰਃ| ਅਕ੍ਸਬੀਜਂ ਬਿਭੀਤਕਮਜ੍ਜਾ| ਏਤਦ੍ਬਲਾਦਿਕਂ ਕਲ੍ਕੀਕਤ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਦੋਸਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾਸ਼੍ਮਰੀਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਮਪਿ ਮੂਤ੍ਰਦੋਸਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਸ਼੍ਮਰੀਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਯਦਤ੍ਰ ਵਾਰਂਵਾਰਂ ਭਣਿਤਂ, ਤਦਤ੍ਯਨ੍ਤਹਿਤਤ੍ਵਾਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ ਭੋਜਸਂਵਾਦਾਦ੍ ਬਲਾਦਿਕਂ ਯੋਗਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਤਨ੍ਨ, ਵਦ੍ਧਾਨਾਮਸਮ੍ਮਤਤ੍ਵਾਤ੍||੪੪-੪੫||
Adhikarana 31 (46) · Śloka 46
ਪਾਟਲਾਕ੍ਸਾਰਮਾਹਤ੍ਯ ਸਪ੍ਤਕਤ੍ਵਃ ਪਰਿਸ੍ਰੁਤਮ੍ |
ਪਿਬੇਨ੍ਮੂਤ੍ਰਵਿਕਾਰਘ੍ਨਂ ਸਂਸਸ੍ਟਂ ਤੈਲਮਾਤ੍ਰਯਾ ||੪੬||
View original
पाटलाक्षारमाहृत्य सप्तकृत्वः परिस्रुतम् |
पिबेन्मूत्रविकारघ्नं संसृष्टं तैलमात्रया ||४६||
ਪਾਟਲਾਕ੍ਸਾਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਪ੍ਤਕਤ੍ਵਃ ਸਪ੍ਤਵਾਰਾਨ੍| ਪਰਿਸ੍ਰੁਤਂ ਗਾਲਿਤਮ੍| ਸਂਸਸ੍ਟਂ ਸਂਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤੈਲਮਾਤ੍ਰਯਾ ਸ੍ਤੋਕੇਨ ਤੈਲੇਨ| ਅਤ੍ਰ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਬ੍ਦੋਲ੍ਪਵਾਚੀ| ਯਥਾ- “ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਖਾਦੇਦ੍ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਃ” ਇਤ੍ਯਾਦਿਸੁ| ਅਤ੍ਰ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਤੋਯਸ੍ਯ ਚ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਕ੍ਸਾਰਕਲ੍ਪੋਕ੍ਤਂ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਮ੍| ਤੇਨ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਜਲੇਨ ਕ੍ਸਾਰਃ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵਣੀਯਃ||੪੬||
Adhikarana 32 (47) · Śloka 47
ਨਲਾਸ਼੍ਮਭੇਦਦਰ੍ਭੇਕ੍ਸੁਤ੍ਰਪੁਸੈਰ੍ਵਾਰੁਬੀਜਕਾਨ੍ |
ਕ੍ਸੀਰੇ ਪਰਿਸ਼ਤਾਨ੍ ਤਤ੍ਰ ਪਿਬੇਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਃਸਮਾਯੁਤਾਨ੍ ||੪੭||
View original
नलाश्मभेददर्भेक्षुत्रपुसैर्वारुबीजकान् |
क्षीरे परिशृतान् तत्र पिबेत् सर्पिःसमायुतान् ||४७||
ਨਲਾਸ਼੍ਮਭੇਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਲਃ ਸ੍ਵਨਾਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ ਸ਼ੁਸਿਰਪਰ੍ਵਾ, ਅਸ਼੍ਮਭੇਦਃ ਪਾਸਾਣਭੇਦਃ, ਏਰ੍ਵਾਰੁਃ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਕਰ੍ਕਟਿਕਾ, ਬੀਜਕਃ ਅਸਨਸਾਰਃ| ਕਾਰ੍ਤਿਕਕੁਣ੍ਡਸ੍ਤੁ ਵਦ੍ਧਕਾਸ਼੍ਯਪੀਯਸਂਵਾਦਾਤ੍ਤ੍ਰਪੁਸੈਰ੍ਵਾਰੁਬੀਜਾਨ੍ਯੇਵਾਚਕ੍ਸਤੇ, ਬੀਜਕਾਨਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਿਕਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕਤਿਲਿਙ੍ਗਵਚਨਾਨ੍ਯਤਿਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੁਂਲਿਙ੍ਗਤੇਤਿ ਚ ਕਥਯਤਿ ਤਤ੍ਰ| ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤੇ||੪੭||
Adhikarana 33 (48) · Śloka 49
ਪਾਟਲ੍ਯਾ ਯਾਵਸ਼ੂਕਾਚ੍ਚ ਪਾਰਿਭਦ੍ਰਾਤ੍ਤਿਲਾਦਾਪਿ |
ਕ੍ਸਾਰੋਦਕੇਨ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਤ੍ਵਗੇਲੋਸਣਚੂਰ੍ਣਕਮ੍ ||੪੮||
ਪਿਬੇਦ੍ਗੁਡੇਨ ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਵਾ ਲਿਹ੍ਯਾਲ੍ਲੇਹਾਨ੍ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ |੪੯|
View original
पाटल्या यावशूकाच्च पारिभद्रात्तिलादापि |
क्षारोदकेन मतिमान् त्वगेलोषणचूर्णकम् ||४८||
पिबेद्गुडेन मिश्रं वा लिह्याल्लेहान् पृथक् पृथक् |४९|
ਪਾਟਲ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਾਵਸ਼ੂਕੋ ਯਵਕ੍ਸਾਰਃ| ਪਾਰਿਭਦ੍ਰਃ ਪਰ੍ਵਤਨਿਮ੍ਬਃ, ਅਨ੍ਯੇ ਪਾਰਿਭਦ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਣ੍ਟਕਿਵਕ੍ਸਂ ਰਕ੍ਤਕੁਸੁਮਂ ਫਲਭਦ੍ਰਸਞ੍ਜ੍ਞਕਂ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਊਸਣਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ| ਪਾਟਲ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕੇਨ ਸਹ ਤ੍ਵਗੇਲੋਸਣਚੂਰ੍ਣਂ ਪਿਬੇਤ੍, ਪਾਟਲ੍ਯਾਦਿਕ੍ਸਾਰੋਦਕਗੁਡਕਤਾਨ੍ ਲੇਹਾਨ੍ ਵਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਕਾਰ੍ਤਿਕਕੁਣ੍ਡਸ੍ਤੁ ‘ਤ੍ਵਗੇਲੋਸਣਚੂਰ੍ਣਕਂ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਤ੍ਵਗੇਲੋਸਣਸਂਯੁਤਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਪਾਟਲ੍ਯਾਦਿਤਿਲਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਯਤ੍ ਚੂਰ੍ਣਂ ਤਤ੍ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕੇਨ ਮੁਸ੍ਕਕਕ੍ਸਾਰੋਦਕੇਨ ਪਿਬੇਤ੍, ਤਤ੍ਕਤਾਨ੍ਵਾ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ ਤ੍ਵਗੇਲੋਸਣਸਂਯੁਤਾਨ੍ ਲੇਹਾਨ੍ ਗੁਡਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍ ਲਿਹ੍ਯਾਦਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ| ਤਥਾ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਃ- ‘ਪਾਟਲ੍ਯਾਃ ਪਾਰਿਭਦ੍ਰਾਦ੍ਵਾ ਤਿਲਾਦ੍ਵਾਪਿ ਯਵਾਗ੍ਰਜਾਤ੍| ਕਣੈਲਾਤ੍ਵਗ੍ਯੁਤਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਮੁਸ੍ਕਕਕ੍ਸਾਰਵਾਰਿਣਾ|| ਪਿਬੇਦ੍ਗੁਡੇਨ ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਵਾ ਲਿਹ੍ਯਾਲ੍ਲੇਹਾਨ੍ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍’ ਇਤਿ| ‘ਗਤਿਮਾਨ੍’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਮਦਿਰਾਂ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਥਾ ‘ਗੁਡੇਨ ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਵਾ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਗੁਡੋਪਦਂਸ਼ਂ ਵਾ’ ਇਤਿ ਚ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਚ੍ਚ ਪਾਠਦ੍ਵਯਮਨਾਰ੍ਸਮ੍||੪੮||
Adhikarana 34 (49-50) · Śloka 50
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਮੂਤ੍ਰਦੋਸੇ ਕ੍ਰਮਂ ਹਿਤਮ੍ ||੪੯||
ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਹਿਤਂ ਤੇਸੁ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ |
ਤਤਃ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਦੇਹਾਨਾਂ ਹਿਤਾਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਯਃ ||੫੦||
View original
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि मूत्रदोषे क्रमं हितम् ||४९||
स्नेहस्वेदोपपन्नानां हितं तेषु विरेचनम् |
ततः संशुद्धदेहानां हिताश्चोत्तरबस्तयः ||५०||
ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਸੁ ਮੂਤ੍ਰਦੋਸੇਸੁ| ‘ਤੇਸੁ ਵਿਰੇਚਨਂ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਚਨਂ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਕਾਰ੍ਤਿਕਕੁਣ੍ਡਸ੍ਤ ਇਮਂ ਪਾਠਂ ਨ ਪਠਤਿ, ‘ਕਸਾਯਕਲ੍ਕਸਰ੍ਪੀਸਿ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੈਵ ਗਤਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਤ੍| ਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੁਦ੍ਧਦੇਹਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾ ਯੋਗਾਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਵੇਦਨਾਯ ਪਠਤਿ, ਤਤ੍ਪਠਿਤਤ੍ਵਾਨ੍ਮਯਾਪਿ ਪਠਿਤਃ||੪੯-੫੦||
Adhikarana 35 (51) · Śloka 51
ਸ੍ਤ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਯਸ੍ਯ ਦਸ਼੍ਯਤੇ |
ਮੈਥੁਨੋਪਰਮਸ੍ਤਸ੍ਯ ਬਂਹਣਸ਼੍ਚ ਵਿਧਿਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੫੧||
View original
स्त्त्रीणामतिप्रसङ्गेन शोणितं यस्य दृश्यते |
मैथुनोपरमस्तस्य बृंहणश्च विधिः स्मृतः ||५१||
ਅਤ੍ਰ ਚ ਕੇਚਿਨ੍ਮੂਤ੍ਰਦੋਸਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਵਤ੍ਤਰਕ੍ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਧਾਨਂ ਕਥਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਸੇਵਯਾ| ਮੈਥੁਨੋਪਰਮੋ ਮੈਥੁਨਨਿਵਤ੍ਤਿਃ| ਬਂਹਣਸ਼੍ਚ ਵਿਧਿਃ ਮਾਂਸਕ੍ਸੀਰਘਤਾਦਿਸੇਵਨਮ੍| ਅਮੁਮਪਿ ਪਾਠਂ ਕਾਰ੍ਤਿਕਕੁਣ੍ਡੋ ਨ ਪਠਤਿ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਕ੍ਸਯਲਿਙ੍ਗੇਨੈਵੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਿਰੇਕਭਯਾਚ੍ਚ; ਜੇਜ੍ਜਟਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਕਰਣਾਤ੍ ਤਥਾ ਸ਼ਿਸ੍ਯਸੁਖਬੋਧਾਰ੍ਥਂ ਪਠਤਿ ; ਤਤ੍ਪਠਿਤਤ੍ਵਾਨ੍ਮਯਾਪਿ ਪਠਿਤਃ||੫੧||
Adhikarana 36 (52) · Śloka 52
ਤਾਮ੍ਰਚੂਡਵਸਾ ਤੈਲਂ ਹਿਤਂ ਚੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਸੁ |
ਵਿਧਾਨਂ ਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਂ ਹਿ ਵ੍ਯਾਸਤਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ||੫੨||
View original
ताम्रचूडवसा तैलं हितं चोत्तरबस्तिषु |
विधानं तस्य पूर्वं हि व्यासतः परिकीर्तितम् ||५२||
ਕਿਮੇਤਦੇਵ ਤਤ੍ਰ ਰਕ੍ਤੇ ਹਿਤਮੁਤਾਨ੍ਯਦਪੀਤ੍ਯਾਹ- ਤਾਮ੍ਰਚੂਡੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਾਮ੍ਰਚੂਡਵਸਾ ਕੁਕ੍ਕੁਟਵਸਾ, ਵਿਧਾਨਂ ਵਿਧਿਃ, ਉਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਸੁ ਉਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ, ਤਸ੍ਯ ਉਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤੇਃ, ‘ਵ੍ਯਾਸਤਃ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਵ੍ਯਾਪਦਃ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ||੫੨||
Adhikarana 37 (53-57) · Śloka 57
ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਰ੍ਧਪਾਤ੍ਰਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਪਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸਃ |
ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਸ਼੍ਚ ਚੂਰ੍ਣਂ ਚ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਚੂਰ੍ਣਂ ਚ ਤਤ੍ਸਮਮ੍ ||੫੩||
ਸ੍ਵਯਙ੍ਗੁਪ੍ਤਾਫਲਂ ਚੈਵ ਤਥੈਵੇਕ੍ਸੁਰਕਸ੍ਯ ਚ |
ਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਕ੍ਤਮਰ੍ਧਭਾਗਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ||੫੪||
ਤਦੈਕਧ੍ਯਂ ਸਮਾਨੀਯ ਖਜੇਨਾਭਿਪ੍ਰਮਨ੍ਥਯੇਤ੍ |
ਤਤਃ ਪਾਣਿਤਲਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਲੀਢ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਤਤਃ ਪਿਬੇਤ੍ ||੫੫||
ਏਤਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜਾਨਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਦੇਹੋ ਨਰਃ ਸਦਾ |
ਮੂਤ੍ਰਦੋਸਾਞ੍ਜਯੇਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਨਨ੍ਯਯੋਗੈਃ ਸੁਦੁਰ੍ਜਯਾਨ੍ ||੫੬||
ਜਯੇਚ੍ਛੋਣਿਤਦੋਸਾਂਸ਼੍ਚ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭਂ ਲਭੇਤ ਚ |
ਨਾਰੀ ਚੈਤਤ੍ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜਾਨਾ ਯੋਨਿਦੋਸਾਤ੍ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੫੭||
View original
क्षौद्रार्धपात्रं दत्त्वा च पात्रं तु क्षीरसर्पिषः |
शर्करायाश्च चूर्णं च द्राक्षाचूर्णं च तत्समम् ||५३||
स्वयङ्गुप्ताफलं चैव तथैवेक्षुरकस्य च |
पिप्पलीचूर्णसंयुक्तमर्धभागं प्रकल्पयेत् ||५४||
तदैकध्यं समानीय खजेनाभिप्रमन्थयेत् |
ततः पाणितलं चूर्णं लीढ्वा क्षीरं ततः पिबेत् ||५५||
एतत् सर्पिः प्रयुञ्जानः शुद्धदेहो नरः सदा |
मूत्रदोषाञ्जयेत् सर्वानन्ययोगैः सुदुर्जयान् ||५६||
जयेच्छोणितदोषांश्च वन्ध्या गर्भं लभेत च |
नारी चैतत् प्रयुञ्जाना योनिदोषात् प्रमुच्यते ||५७||
ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਰ੍ਧਪਾਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਰ੍ਧਪਾਤ੍ਰਂ ਮਧ੍ਵਰ੍ਧਾਢਕਂ, ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸਃ ਕ੍ਸੀਰਸਮ੍ਮਥਨੋਤ੍ਥਘਤਸ੍ਯ| ਸ੍ਵਯਙ੍ਗੁਪ੍ਤਾਫਲਾਦੀਨਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਨ੍ਤਾਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਮਰ੍ਧਭਾਗਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੍ਵਯਙ੍ਗੁਪ੍ਤਾ ਕਪਿਕਚ੍ਛੂਃ, ਹਕ੍ਸੁਰਕਃ ਕੋਕਿਲਾਕ੍ਸਕਃ, ਖਜੇਨ ਮਨ੍ਥਨਦਣ੍ਡੇਨ; ਪਾਣਿਤਲਂ ਚੂਰ੍ਣਮਿਤਿ ਅਙ੍ਗੁਲਿਰਹਿਤਂ ਹਸ੍ਤਤਲਂ ਚੂਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਪਾਣਿਤਲਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਰ੍ਸਂ ਵਦਨ੍ਤਿ||੫੩-੫੭||
Adhikarana 38 (58-64) · Śloka 65
ਬਲਾ ਕੋਲਾਸ੍ਥਿ ਮਧੁਕਂ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਥ ਸ਼ਤਾਵਰੀ |
ਮਣਾਲਂ ਚ ਕਸ਼ੇਰੁਸ਼੍ਚ ਬੀਜਾਨੀਕ੍ਸੁਰਕਸ੍ਯ ਚ ||੫੮||
ਸਹਸ੍ਰਵੀਰ੍ਯਾਂਸ਼ੁਮਤੀ ਪਯਸ੍ਯਾ ਸਹ ਕਾਲਯਾ |
ਸ਼ਗਾਲਵਿਨ੍ਨਾਤਿਬਲਾ ਬਂਹਣੀਯੋ ਗਣਸ੍ਤਥਾ ||੫੯||
ਏਤਾਨਿ ਸਮਭਾਗਾਨਿ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਸਹ ਸਾਧਯੇਤ੍ |
ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਪਯਸਾ ਗੁਡਸ੍ਯ ਤੁਲਯਾ ਸਹ ||੬੦||
ਦ੍ਰੋਣਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਤਤ੍ ਪੂਤਂ ਪਚੇਤ੍ਤੇਨ ਘਤਾਢਕਮ੍ |
ਤਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕਲਸ਼ੇ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪ੍ਰਸ੍ਥੇਨ ਸਂਯੁਤਮ੍ ||੬੧||
ਸਰ੍ਪਿਰੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜਾਨੋ ਮੂਤ੍ਰਦੋਸਾਤ੍ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ |
ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ||੬੨||
ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਤੁਲ੍ਯਾਨ੍ਯਾਲੋਡ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇਹਨਿ ਲੇਹਯੇਤ੍ |
ਤਸ੍ਯ ਖਾਦੇਦ੍ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਤਤਃ ਪਿਬੇਤ੍ ||੬੩||
ਸ਼ੁਕ੍ਰਦੋਸਾਞ੍ਜਯੇਨ੍ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸੁਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਃ |
ਵ੍ਯਵਾਯਕ੍ਸੀਣਰੇਤਾਸ੍ਤੁ ਸਦ੍ਯਃ ਸਂਲਭਤੇ ਸੁਖਮ੍ ||੬੪||
ਓਜਸ੍ਵੀ ਬਲਵਾਨ੍ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਪਿਬਨ੍ਨੇਵ ਚ ਹਸ੍ਯਤਿ |੬੫|
View original
बला कोलास्थि मधुकं श्वदंष्ट्राऽथ शतावरी |
मृणालं च कशेरुश्च बीजानीक्षुरकस्य च ||५८||
सहस्रवीर्यांऽशुमती पयस्या सह कालया |
शृगालविन्नाऽतिबला बृंहणीयो गणस्तथा ||५९||
एतानि समभागानि मतिमान् सह साधयेत् |
चतुर्गुणेन पयसा गुडस्य तुलया सह ||६०||
द्रोणावशिष्टं तत् पूतं पचेत्तेन घृताढकम् |
तत् सिद्धं कलशे स्थाप्यं क्षौद्रप्रस्थेन संयुतम् ||६१||
सर्पिरेतत् प्रयुञ्जानो मूत्रदोषात् प्रमुच्यते |
तुगाक्षीर्याश्च चूर्णानि शर्करायास्तथैव च ||६२||
क्षौद्रेण तुल्यान्यालोड्य प्रशस्तेऽहनि लेहयेत् |
तस्य खादेद्यथाशक्ति मात्रां क्षीरं ततः पिबेत् ||६३||
शुक्रदोषाञ्जयेन्मर्त्यः प्राश्य सम्यक् सुयन्त्रितः |
व्यवायक्षीणरेतास्तु सद्यः संलभते सुखम् ||६४||
ओजस्वी बलवान्मर्त्यः पिबन्नेव च हृष्यति |६५|
ਅਗਰ੍ਭਂ ਬਲਾਘਤਮਾਹ- ਬਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੋਲਾਸ੍ਥਿ ਬਦਰਮਜ੍ਜਾ, ਮਧੁਕਂ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁ, ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕਃ, ਇਕ੍ਸੁਰਕਃ ਕੋਕਿਲਾਕ੍ਸਃ, ਸਹਸ੍ਰਵੀਰ੍ਯਾ ਦੂਰ੍ਵਾ, ਅਂਸ਼ੁਮਤੀ ਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣੀ, ਪਯਸ੍ਯਾ ਅਰ੍ਕਪੁਸ੍ਪੀ, ਦੁਗ੍ਧਿਕਾਮਨ੍ਯੇ, ਕਾਲਾ ਕਾਲਾਨੁਸਾਰਿਵਾ, ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣਿਕਾਮਨ੍ਯੇ, ਸ਼ਗਾਲਵਿਨ੍ਨਾ ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ, ਬਂਹਣੀਯੋ ਗਣੋ ਗੁਡੂਚੀਵਰ੍ਜਿਤਃ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਃ ‘ਗੁਡੂਚੀਰਹਿਤੋ ਵਰ੍ਗਃ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਰੁਦਾਹਤਃ| ਬਂਹਣੀਯਃ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਸਮਾਨਤਨ੍ਤ੍ਰਸਂਵਾਦਾਤ੍| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਪਯਸਾ ਦੁਗ੍ਧੇਨ, ਜਲੇਨੇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਪੂਤਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਗਾਲਿਤਮ੍| ਪਚੇਤ੍ਤੇਨ ਘਤਾਢਕਮਿਤਿ ਅਕਲ੍ਕਮੇਵ| ਕਾਰ੍ਤਿਕਕੁਣ੍ਡਸ੍ਤ੍ਵਮੁਂ ਯੋਗਮਨ੍ਯਥਾ ਪਠਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਤਿ ਚ, ਸ ਚ ਗ੍ਰਨ੍ਥਗੌਰਵਭਯਾਨ੍ਨ ਲਿਖਿਤਃ| ਕੇਚਿਦੇਨਮਨਾਰ੍ਸਂ ਵਦਨ੍ਤਿ; ਤਨ੍ਨ, ਸੁਕੀਰਸੁਧੀਰਾਦਿਭਿਸ੍ਟੀਕਾਕਦ੍ਭਿਰਾਰ੍ਸਤ੍ਵੇਨ ਵਰ੍ਣਿਤਤ੍ਵਾਤ੍||੫੮-੬੪||-
Adhikarana 39 (65-72) · Śloka 72
ਚਿਤ੍ਰਕਃ ਸਾਰਿਵਾ ਚੈਵ ਬਲਾ ਕਾਲਾਨੁਸਾਰਿਵਾ ||੬੫||
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਚਿਤ੍ਰਫਲਾ ਭਵੇਤ੍ |
ਤਥੈਵ ਮਧੁਕਂ ਪਥ੍ਯਾਂ ਦਦ੍ਯਾਦਾਮਲਕਾਨਿ ਚ ||੬੬||
ਘਤਾਢਕਂ ਪਚੇਦੇਭਿਃ ਕਲ੍ਕੈਃ ਕਰ੍ਸਸਮਨ੍ਵਿਤੈਃ |
ਕ੍ਸੀਰਦ੍ਰੋਣੇ ਜਲਦ੍ਰੋਣੇ ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਮਵਤਾਰਯੇਤ੍ ||੬੭||
ਸ਼ੀਤਂ ਪਰਿਸ੍ਰੁਤਂ ਚੈਵ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਪ੍ਰਸ੍ਥਸਂਯੁਤਮ੍ |
ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਪਰਿਮਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ ||੬੮||
ਤਤੋ ਮਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍ਕਾਲੇ ਯਥਾਦੋਸਂ ਯਥਾਬਲਮ੍ |
ਵਾਤਰੇਤਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰੇਤਾਃ ਪਿਤ੍ਤਰੇਤਾਸ੍ਤੁ ਯੋ ਭਵੇਤ੍ ||੬੯||
ਰਕ੍ਤਰੇਤਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰੇਤਾਃ ਪਿਬੇਦਿਚ੍ਛਨ੍ਨਰੋਗਤਾਮ੍ |
ਜੀਵਨੀਯਂ ਚ ਵਸ੍ਯਂ ਚ ਸਰ੍ਪਿਰੇਤਦ੍ਬਲਾਵਹਮ੍ ||੭੦||
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਹਿਤਂ ਚ ਧਨ੍ਯਂ ਚ ਸਰ੍ਵਰੋਗਾਪਹਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ |
ਸਰ੍ਪਿਰੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜਾਨਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਗਰ੍ਭਂ ਲਭਤੇਚਿਰਾਤ੍ ||੭੧||
ਅਸਗ੍ਦੋਸਾਞ੍ਜਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਯੋਨਿਦੋਸਾਂਸ਼੍ਚ ਸਂਹਤਾਨ੍ |
ਮੂਤ੍ਰਦੋਸੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਕੁਰ੍ਯਾਦੇਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ ||੭੨||
View original
चित्रकः सारिवा चैव बला कालानुसारिवा ||६५||
द्राक्षा विशाला पिप्पल्यस्तथा चित्रफला भवेत् |
तथैव मधुकं पथ्यां दद्यादामलकानि च ||६६||
घृताढकं पचेदेभिः कल्कैः कर्षसमन्वितैः |
क्षीरद्रोणे जलद्रोणे तत्सिद्धमवतारयेत् ||६७||
शीतं परिस्रुतं चैव शर्कराप्रस्थसंयुतम् |
तुगाक्षीर्याश्च तत् सर्वं मतिमान् परिमिश्रयेत् ||६८||
ततो मितं पिबेत्काले यथादोषं यथाबलम् |
वातरेताः श्लेष्मरेताः पित्तरेतास्तु यो भवेत् ||६९||
रक्तरेता ग्रन्थिरेताः पिबेदिच्छन्नरोगताम् |
जीवनीयं च वृष्यं च सर्पिरेतद्बलावहम् ||७०||
प्रज्ञाहितं च धन्यं च सर्वरोगापहं शिवम् |
सर्पिरेतत् प्रयुञ्जाना स्त्री गर्भं लभतेऽचिरात् ||७१||
असृग्दोषाञ्जयेच्चापि योनिदोषांश्च संहतान् |
मूत्रदोषेषु सर्वेषु कुर्यादेतच्चिकित्सितम् ||७२||
ਮਹਾਬਲਂ ਘਤਮਾਹ- ਚਿਤ੍ਰਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਿਤ੍ਰਫਲਾ ਗੁਡਦੁਗ੍ਧਿਕਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਾਰੁਣੀਪਰ੍ਯਾਯਾ | ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਪ੍ਰਸ੍ਥਸਂਯੁਤਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਮਿਤਂ ਮਾਤ੍ਰੋਪੇਤਮ੍| ਯਥਾਬਲਮਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਅਗ੍ਨਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਲੁਪ੍ਤੋ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯ; ਤੇਨ ਯਥਾਗ੍ਨਿਬਲਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਦਿਦਂ ਘਤਂ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ||੬੫-੭੨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 58
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ (ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਆਦਿਤਃ) ਅਸ੍ਟਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੫੮||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे मूत्राघातप्रतिषेधो नाम (विंशोऽध्यायः, आदितः) अष्टपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ||५८||
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮਾਸ੍ਟਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੫੮||