Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో నాసాగతరోగప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातो नासागतरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
అథాత ఇత్యాది||1-2||
23. nāsāgatarōgapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
పూర్వోద్దిష్టే పూతినస్యే చ జంతోః స్నేహస్వేదౌ ఛర్దనం స్రంసనం చ | యుక్తం భక్తం తీక్ష్ణమల్పం లఘు స్యాదుష్ణం తోయం ధూమపానం చ కాలే ||3||
View original
पूर्वोद्दिष्टे पूतिनस्ये च जन्तोः स्नेहस्वेदौ छर्दनं स्रंसनं च | युक्तं भक्तं तीक्ष्णमल्पं लघु स्यादुष्णं तोयं धूमपानं च काले ||३||
🔊 Audio coming soon
అపీనసపూతినస్యయోశ్చికిత్సామాహ- పూర్వోద్దిష్టే ఇత్యాది| పూర్వోద్దిష్టే అపీనసే ఇత్యర్థః| ఛర్దనం వమనం, స్రంసనం విరేకః| కృతశుద్ధేరంతఃసంసర్గం నియమయన్నాహ- యుక్తమిత్యాది| తోయస్య పానం నియమయన్నాహ- ఉష్ణం తోయమిత్యాది| కాలే ధూమపానకాలే||3||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
హింగు వ్యోషం వత్సకాఖ్యం శివాటీ లాక్షా బీజం సౌరభం కట్ఫలం చ | ఉగ్రా కుష్ఠం తీక్ష్ణగంధా విడంగం శ్రేష్ఠం నిత్యం చావపీడే కరంజం ||4||
View original
हिङ्गु व्योषं वत्सकाख्यं शिवाटी लाक्षा बीजं सौरभं कट्फलं च | उग्रा कुष्ठं तीक्ष्णगन्धा विडङ्गं श्रेष्ठं नित्यं चावपीडे करञ्जम् ||४||
🔊 Audio coming soon
తయోరేవావపీడముద్దిశన్నాహ- హింగు వ్యోషమిత్యాది| వ్యోషం త్రికటుకం| శివాటీ శ్వేతపునర్నవా, శేఫాలికేత్యన్యే| ఉగ్రా వచా, తీక్ష్ణగంధా శోభాంజనకః| అవపీడ్య దీయత ఇత్యావపీడః| కేచిదముమేవ పాఠమన్యథా పఠంతి, స చాదర్శనాన్న లిఖితః||4||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ఏతైర్ద్రవ్యైః సార్షపం మూత్రయుక్తం తైలం ధీమాన్నస్యహేతోః పచేత |5|
View original
एतैर्द्रव्यैः सार्षपं मूत्रयुक्तं तैलं धीमान्नस्यहेतोः पचेत |५|
🔊 Audio coming soon
అపీనసపూతినస్యయోరేతైరేవావపీడనద్రవ్యైర్నస్యార్థం తైలసాధనమాహ- ఏతైర్ద్రవ్యైరిత్యాది| కేచిత్ ‘అస్మిన్ తైలే యుక్తితః సంపచేత మంజిష్ఠాం వై స్రోతసి మ్రక్షణార్థం, ఇతి పఠంతి, స చాచార్యైరనార్షీకృతః|5|-
Adhikarana 5 (5) · Śloka 6
నాసాపాకే పిత్తహృత్సంవిధానం కార్యం సర్వం బాహ్మమాభ్యంతరం చ ||5|| హృత్వా రక్తం క్షీరవృక్షత్వచశ్చ సాజ్యాః సేకా యోజనీయాశ్చ లేపాః |6|
View original
नासापाके पित्तहृत्संविधानं कार्यं सर्वं बाह्ममाभ्यन्तरं च ||५|| हृत्वा रक्तं क्षीरवृक्षत्वचश्च साज्याः सेका योजनीयाश्च लेपाः |६|
🔊 Audio coming soon
నాసాపాకే భేషజమాహ- నాసాపాకే ఇత్యాది| బాహ్మం లేపాభ్యంగపరిషేకాది, ఆభ్యంతరం పునరాహారస్నేహపానవిరేచనాది| సాజ్యాః సఘృతాః||5||-
Adhikarana 6 (6) · Śloka 6
వక్ష్యామ్యూర్ధ్వం రక్తపిత్తోపశాంతిం... |6|
View original
वक्ष्याम्यूर्ध्वं रक्तपित्तोपशान्तिं... |६|
🔊 Audio coming soon
రక్తపిత్తస్యానాగతావేక్షణేన సంక్షేపార్థం చికిత్సితమాహ- వక్ష్యామ్యూర్ధ్వమిత్యాది| ఊర్ధ్వం రక్తపిత్తప్రతిషేధే| ఉపశాంతిం చికిత్సితం ‘నాసాప్రవృత్తే జలమాశు దేయం సశర్కరం నాసికయా పయో వా’ ఇత్యాదికం|6|-
Adhikarana 7 (6) · Śloka 6
... నాడీవత్స్యాత్ పూయరక్తే చికిత్సా ||6||
View original
... नाडीवत्स्यात् पूयरक्ते चिकित्सा ||६||
🔊 Audio coming soon
పూయరక్తస్య విధానమాహ- నాడీవదిత్యాది| పూయరక్తే నాడీవత్ నాడీతుల్యా చికిత్సా, యా విసర్పనాడీస్తనరోగచికిత్సితే వ్యాఖ్యాతా||6||
Adhikarana 8 (7) · Śloka 7
వాంతే సమ్యక్ చావపీడం వదంతి తీక్ష్ణం ఘూమం శోధనం చాత్ర నస్యం |7|
View original
वान्ते सम्यक् चावपीडं वदन्ति तीक्ष्णं घूमं शोधनं चात्र नस्यम् |७|
🔊 Audio coming soon
పూయరక్తే సామాన్యాం చికిత్సామభిధాయ విశేషచికిత్సామాహ- వాంతే ఇత్యాది| అత్ర పూయరక్తే; అన్యే తు ‘అత్రేతి నాసాపాకే’ ఇతి వ్యాఖ్యానయంతి| కేచిత్ ‘వాంతే సమ్యక్’ ఇత్యాదికం క్షవథౌ భ్రంశథౌ చ యోజయంతి|7|-
Adhikarana 9 (7) · Śloka 8
క్షేప్యం నస్యం మూర్ధవైరేచనీయైర్నాడ్యా చూర్ణం క్షవథౌ భ్రంశథౌ చ ||7|| కుర్యాత్ స్వేదాన్ మూర్ధ్ని వాతామయఘ్నాన్ స్నిగ్ధాన్ ధూమాన్ యద్యదన్యద్వితం చ |8|
View original
क्षेप्यं नस्यं मूर्धवैरेचनीयैर्नाड्या चूर्णं क्षवथौ भ्रंशथौ च ||७|| कुर्यात् स्वेदान् मूर्ध्नि वातामयघ्नान् स्निग्धान् धूमान् यद्यदन्यद्वितं च |८|
🔊 Audio coming soon
క్షవథౌ భ్రంశథౌ చ చికిత్సామాహ- క్షేప్యమిత్యాది| నస్యమితి ప్రధమనమిత్యర్థః, పంచవిధత్వాన్నస్యస్య| మూర్ధవైరేచనీయైః శిరోవిరేచనద్రవ్యైః| ప్రధమనేన క్షీణే కఫే వాతే చ వృద్ధే సతి అనిలఘ్నాన్ స్నిగ్ధానిత్యర్థః| అన్యదితి శిరోబస్తిమస్తిష్కాదికం||7||-
Adhikarana 10 (8) · Śloka 8
దీప్తే రోగే పైత్తికం సంవిధానం కుర్యాత్ సర్వం స్వాదు యచ్ఛీతలం చ ||8||
View original
दीप्ते रोगे पैत्तिकं संविधानं कुर्यात् सर्वं स्वादु यच्छीतलं च ||८||
🔊 Audio coming soon
దీప్తరోగస్య చికిత్సామాహ- దీప్తే ఇత్యాది| సంవిధానం కర్మేత్యర్థః, సర్వం బాహ్మాభ్యంతరం||8||
Adhikarana 11 (9) · Śloka 9
నాసానాహే స్నేహపానం ప్రధానం స్నిగ్ధా ధూమా మూర్ధబస్తిశ్చ నిత్యం | బలాతైలం సర్వథైవోపయోజ్యం వాతవ్యాధావన్యదుక్తం చ యద్యత్ ||9||
View original
नासानाहे स्नेहपानं प्रधानं स्निग्धा धूमा मूर्धबस्तिश्च नित्यम् | बलातैलं सर्वथैवोपयोज्यं वातव्याधावन्यदुक्तं च यद्यत् ||९||
🔊 Audio coming soon
నాసానాహచికిత్సామాహ- నాసానాహే స్నేహపానమిత్యాది| స్నేహపానం ఉత్తరభక్తకం| మూర్ధబస్తిశ్చేతి చకారాత్ సాల్వణోపనాహాదయో గృహ్యంతే| సర్వథైవేతి పానాభ్యంగానువాసనశిరోబస్తిమస్తిష్కాదిభిః సర్వైరేవ ప్రకారైః| అన్యత్ అణుతైలాదికం||9||
Adhikarana 12 (10) · Śloka 10
నాసాస్రావే ఘ్రాణతశ్చూర్ణముక్తం నాడ్యా దేయం యోఽవపీడశ్చ తీక్ష్ణః | తీక్ష్ణం ధూమం దేవదార్వగ్నికాభ్యాం మాంసం వాఽఽజం యుక్తమత్రాదిశంతి ||10||
View original
नासास्रावे घ्राणतश्चूर्णमुक्तं नाड्या देयं योऽवपीडश्च तीक्ष्णः | तीक्ष्णं धूमं देवदार्वग्निकाभ्यां मांसं वाऽऽजं युक्तमत्रादिशन्ति ||१०||
🔊 Audio coming soon
నాసాస్రావచికిత్సామాహ- నాసస్రావే ఇత్యాది| ఉక్తం చూర్ణం శిరోవిరేచనద్రవ్యకృతం| తీక్ష్ణోఽవపీడో ‘హింగు వ్యోషం వత్సకాఖ్యం’ ఇత్యాదినా ఇహైవాధ్యాయే ప్రోక్తః| అగ్నికః చిత్రకః, అజమోదామన్యే| ఆజం మాంసం ‘భోజనే’ ఇతి శేషః||10||
Adhikarana 13 (11) · Śloka 11
నాసాశోషే క్షీరసర్పిః ప్రధానం సిద్ధం తైలం చాణుకల్పేన నస్యం | సర్పిఃపానం భోజనం జాంగలైశ్చ స్నేహః స్వేదః స్నైహికశ్చాపి ధూమః ||11||
View original
नासाशोषे क्षीरसर्पिः प्रधानं सिद्धं तैलं चाणुकल्पेन नस्यम् | सर्पिःपानं भोजनं जाङ्गलैश्च स्नेहः स्वेदः स्नैहिकश्चापि धूमः ||११||
🔊 Audio coming soon
నాసాశోషే చికిత్సామాహ- నాసాశోషే క్షీరసర్పిరిత్యాది| క్షీరసర్పిః ఆదిత ఉక్తం| ప్రధానం శ్రేష్ఠం| నస్యే నస్యవిషయే| అణుకల్పేన అణుతైలవిధానేన వాతవ్యాధ్యుక్తేన| సర్పిఃపానం అంతర్భక్తకం| జాంగలైః ఏణాదిమాంసైః, స్నేహః స్వేద ఇత్యర్థః| స్నైహికో ధూమో మధూచ్ఛిష్టాదిభిః||11||
Adhikarana 14 (12) · Śloka 12
శేషాన్ రోగాన్ ఘ్రాణజాన్ సన్నియచ్ఛేదుక్తం తేషాం యద్యథా సంవిధానం ||12||
View original
शेषान् रोगान् घ्राणजान् सन्नियच्छेदुक्तं तेषां यद्यथा संविधानम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
అర్శఃప్రభృతీనాం చికిత్సామాహ- శేషానిత్యాది| శేషాన్ రోగానర్శఃశోఫాదీన్, సన్నియచ్ఛేత్ చికిత్సేత్| ఉక్తం సంవిధానం స్వే స్వే చికిత్సితే||12||
Adhikarana puShpikA · Śloka 23
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతంత్రే నాసాగతరోగప్రతిషేధో నామ త్రయోవింశోఽధ్యాయః ||23||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे नासागतरोगप्रतिषेधो नाम त्रयोविंशोऽध्यायः ||२३||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతంత్రే త్రయోవింశోఽధ్యాయః||23||