27. navagrahākr̥tivijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാതോ നവഗ്രഹാകൃതിവിജ്ഞാനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||

ശാലാക്യതന്ത്രാനന്തരം കൌമാരതന്ത്രം പ്രാരഭ്യതേ- അഥാത ഇത്യാദി| ബാലശബ്ദോऽത്ര ലുപ്തനിര്ദിഷ്ടോ ദ്രഷ്ടവ്യഃ| തത്ര ഗ്രഹാ ബാലാനാം നവ, അഷ്ടൌ പുനരബാലാനാം ഭൂതവിദ്യായാം നിര്ദേഷ്ടവ്യാഃ| ആകൃതിഃ ആകാരോ ലിങ്ഗം കാര്യഭൂതം, നതു സ്വഭാവാഖ്യമ്||൧-൨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ബാലഗ്രഹാണാം വിജ്ഞാനം സാധനം ചാപ്യനന്തരമ് | ഉത്പത്തിം കാരണം ചൈവ സുശ്രുതൈകമനാഃ ശൃണു ||൩||

തത്ര പ്രഥമം കുമാരതന്ത്രസ്യാര്ഥപിണ്ഡമുദ്ദിശന്നാഹ- ബാലഗ്രഹാണാമിത്യാദി| വിജ്ഞാനം വിശിഷ്ടജ്ഞാനമ്| സാധനം ചികിത്സിതമ്| ഉത്പത്തിഃ പ്രഭവഃ| കാരണം ഹേതുഃ||൩||

Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5

സ്കന്ദഗ്രഹസ്തു പ്രഥമഃ സ്കന്ദാപസ്മാര ഏവ ച | ശകുനീ രേവതീ ചൈവ പൂതനാ ചാന്ധപൂതനാ ||൪|| പൂതനാ ശീതനാമാ ച തഥൈവ മുഖമണ്ഡികാ | നവമോ നൈഗമേഷശ്ച യഃ പിതൃഗ്രഹസഞ്ജ്ഞിതഃ ||൫||

ഇദാനീം തേഷാം നവഗ്രഹാണാം നാമാന്യാഹ- സ്കന്ദഗ്രഹ ഇത്യാദി| പ്രഥമഃ പ്രധാനമാദിര്വാ| നവമോ നൈഗമേഷ ഇതി സങ്ഖ്യാനിര്ദേശാദേവ സങ്ഖ്യായാം ലബ്ധായാം ഭൂയോ നവമ ഇതി സങ്ഖ്യാകരണം കാശ്യപാദിതന്ത്രാന്തരോക്താധികസങ്ഖ്യാനിരാകരണാര്ഥമ്| പിതൃഗ്രഹസഞ്ജ്ഞിത ഇതി ബാലസ്യാന്യഗ്രഹേഭ്യോ രക്ഷകത്വാത്പിതേവ ഗ്രഹഃ സൈവ സഞ്ജ്ഞാ സഞ്ജാതാ യസ്യ സ തഥാ| (നതു ഭൂതവിദ്യാവത് പിതൃലോകാഭിഹിതഗ്രഹ ഇതി)||൪-൫||

Adhikarana 4 (6) · Śloka 6

ധാത്രീമാത്രോഃ പ്രാക്പ്രദിഷ്ടാപചാരാച്ഛൌചഭ്രഷ്ടാന്മങ്ഗലാചാരഹീനാന് | ത്രസ്താന് ഹൃഷ്ടാംസ്തര്ജിതാന് താഡിതാന് വാ പൂജാഹേതോര്ഹിംസ്യുരേതേ കുമാരാന് ||൬||

കസ്മാദ്ഗ്രഹാ ബാലാന് വിശന്തീത്യാഹ- ധാത്രീത്യാദി| ധാത്രീ സ്തനപായിനീ പോഷയിത്രീത്യര്ഥഃ, മാതാ പ്രസവിത്രീ| പ്രാക്പ്രദിഷ്ടാപചാരാദിതി പ്രാക് ശാരീരസ്ഥാനേ പ്രദിഷ്ടോऽപചാരഃ അകൃത്യവിധിഃ മാംസസുരാദീനാം ലൌല്യാദാചരണം വാ| ശൌചം മൂത്രപുരീഷാദിപ്രക്ഷാലനം, മങ്ഗലം സ്വസ്തികസ്രഗ്ദാമദൂര്വാവചാസര്ഷപാദിസ്പര്ശനമ്, ആചാരഃ പാപവിരോധീ, ത്രസ്താന് ഉദ്വിഗ്നാന്, ഹൃഷ്ടാന് മുദിതാന്, തര്ജിതാന് അന്യേന കേനചിദ്വിഭീഷിതാന്| താഡിതാന് അഭിഹതാന്| കഥം പൂജാ ജായതേ? കുസുമാദിനാ ഭോജനാദിനാ ച| അതോ ഹേതോഃ ധാത്രീമാത്രോരപചാരാദ്ദൂഷണാദ്യന്വിതാന് ബാലാന്| പൂജാ ചാത്രോപലക്ഷണം; തേന രതിഹേതോരപി ഹിംസ്യുരിതി| നനു, ധാത്രീമാത്രോപചാരാദ്ബാലാനാമനപരാധിത്വാത് കഥം ഗ്രഹഹിംസനം? അത്രോച്യതേ- ബാലാനാം പ്രാക്തനകര്മയോഗത ഏവാപചാരം കുരുതഃ| കുമാരാനിത്യുപലക്ഷണം; തേന കുമാരികാ അപി ഹിംസ്യുഃ| ഏതേ ഗ്രഹാ ഇത്യര്ഥഃ||൬||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

ഐശ്വര്യസ്ഥാസ്തേ ന ശക്യാ വിശന്തോ ദേഹം ദ്രഷ്ടും മാനുഷൈര്വിശ്വരൂപാഃ | ആപ്തം വാക്യം തത്സമീക്ഷ്യാഭിധാസ്യേ ലിങ്ഗാന്യേഷാം യാനി ദേഹേ ഭവന്തി ||൭||

കസ്മാത്തേ ഗ്രഹാ ദേഹം വിശന്തോ നോപലഭ്യന്തേ ഇത്യാഹ - ഐശ്വര്യേത്യാദി| ഏഷാം ഗ്രഹാണാം യാനി ലിങ്ഗാനി ഭവന്തി താനി ആപ്തം വാക്യം സമീക്ഷ്യാഭിധാസ്യേ കഥയിഷ്യേ ഇതി പിണ്ഡാര്ഥഃ| ആപ്തം വാക്യമ് ആപ്തൈരുക്തം വാക്യമ്; ആപ്താശ്ച യഥാര്ഥവാദിനഃ ||൭||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

ശൂനാക്ഷഃ ക്ഷതജസഗന്ധികഃ സ്തനദ്വിഡ് വക്രാസ്യോ ഹതചലിതൈകപക്ഷ്മനേത്രഃ | ഉദ്വിഗ്നഃ സുലുലിതചക്ഷുരല്പരോദീ സ്കന്ദാര്തോ ഭവതി ച ഗാഢമുഷ്ടിവര്ചാഃ ||൮||

സ്കന്ദഗ്രഹാര്തലക്ഷണമാഹ- ശൂനാക്ഷ ഇത്യാദി| ക്ഷതജസഗന്ധികഃ രുധിരസമാനഗന്ധികഃ, വിസ്രഗന്ധ ഇത്യര്ഥഃ; അന്യേ തു ക്ഷതജം രക്തം തത്സഗന്ധിക ഈഷദ്രുധിരഗന്ധിക ഇത്യര്ഥഃ| സ്തനദ്വിട് സ്തനദ്വേഷീ| വക്രാസ്യഃ വക്രമുഖഃ| ഹതചലിതൈകപക്ഷ്മനേത്ര ഇതി ഹതം ചലിതം ചൈകപക്ഷ്മ നേത്രേ യസ്യ സ തഥാ| ഉദ്വിഗ്നഃ ഉദ്വിഗ്നചിത്തഃ| സുലുലിതചക്ഷുഃ കിഞ്ചിന്മിലിതലോചനഃ| സ്കന്ദാര്ത ഇതി സ്കന്ദവിനോദനാര്ഥം രുദ്രേണ സൃഷ്ടോ ഗ്രഹഃ തേനാര്തഃ, സ്കന്ദോऽത്ര ന പുനര്ഭഗവാന് കാര്തികേയഃ| ഗാഢേ മുഷ്ടിവര്ചസീ യസ്യ സ തഥാ| ഗയദാസസ്തു ‘സ്തബ്ധാങ്ഗഃ’ ക്ഷതജസഗന്ധികഃ സ്തനദ്വിട് വക്രാസ്യോ ഹതചരണൈകപക്ഷ്മനേത്രഃ’ ഇതി പഠിത്വാ ‘സ്തബ്ധമങ്ഗം യസ്യ സ തഥാ, ഹതാനി ഏകപാദൈകപക്ഷ്മാര്ധനയനാനി യസ്യ സ തഥാ’ ഇതി വ്യാഖ്യാനയതി||൮||

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

നിഃസഞ്ജ്ഞോ ഭവതി പുനര്ഭവേത്സസഞ്ജ്ഞഃ സംരബ്ധഃ കരചരണൈശ്ച നൃത്യതീവ | വിണ്മൂത്രേ സൃജതി വിനദ്യ ജൃമ്ഭമാണഃ ഫേനം ച പ്രസൃജതി തത്സഖാഭിപന്നഃ ||൯||

സ്കന്ദാപസ്മാരാര്തലക്ഷണമാഹ- നിഃസഞ്ജ്ഞ ഇത്യാദി| സംരബ്ധഃ സമ്യക് കലിതഃ സന്, കരചരണഭ്യാം ഹസ്തപാദാഭ്യാം, നൃത്യതീവ നര്തനമിവ കരോതി| വിനദ്യ ശബ്ദം കൃത്വാ; ക്വചിത് ‘വിനമ്യ’ ഇതി പാഠഃ, തത്ര ഗാത്രവിനമനം കൃത്വാ; വിണ്മൂത്രേ മുഞ്ചതീതി വ്യാഖ്യാനമ്| തത്സഖാഭിപന്നഃ തച്ഛബ്ദേന സ്കന്ദഃ കഥ്യതേ, തസ്യ സഖാ സ്കന്ദാപസ്മാരഃ, തേനാക്രാന്തഃ||൯||

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

സ്രസ്താങ്ഗോ ഭയചകിതോ വിഹങ്ഗഗന്ധിഃ സംസ്രാവിവ്രണപരിപീഡിതഃ സമന്താത് | സ്ഫോടൈശ്ച പ്രചിതതനുഃ സദാഹപാകൈര്വിജ്ഞേയോ ഭവതി ശിശുഃ ക്ഷതഃ ശകുന്യാ ||൧൦||

ശകുനിഗ്രഹാര്തലക്ഷണമാഹ- സ്രസ്താങ്ഗ ഇത്യാദി| സ്രസ്താങ്ഗഃ ശിഥിലാങ്ഗഃ| ഭയചകിതോ ഭീതഃ| വിഹങ്ഗാ അത്ര മാംസാദാ ജലചരാശ്ച| സംസ്രാവിവ്രണപരിപീഡിതഃ പൂയാസ്രാവിവ്രണപരിപീഡിതഃ| സമന്താത് സര്വതഃ| അത്രോക്തവ്രണസ്ഫോടയോര്വിദീര്ണാവിദീര്ണത്വേന ഭേദഃ| ക്ഷതഃ അഭിഭൂതഃ||൧൦||

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

രക്താസ്യോ ഹരിതമലോऽതിപാണ്ഡുദേഹഃ ശ്യാവോ വാ ജ്വരമുഖപാകവേദനാര്തഃ | രേവത്യാ വ്യഥിതതനുശ്ച കര്ണനാസം മൃദ്നാതി ധ്രുവമഭിപീഡിതഃ കുമാരഃ ||൧൧||

രേവതീഗ്രഹാര്തസ്യ ലക്ഷണമാഹ- രക്താസ്യ ഇത്യാദി| ഹരിതമല ഇതി മലോऽത്ര വിഷ്ഠാ മൂത്രം ച| ജ്വരമുഖപാകവേദനാര്തഃ ജ്വരാര്തോ മുഖപാകവേദനാര്തശ്ച| വ്യഥിതതനുരിതി സരുജശരീരഃ| അഭിപീഡിതോ രേവത്യാ ഇതി സമ്ബന്ധഃ||൧൧||

Adhikarana 10 (12) · Śloka 12

സ്രസ്താങ്ഗഃ സ്വപിതി സുഖം ദിവാ ന രാത്രൌ വിഡ് ഭിന്നം സൃജതി ച കാകതുല്യഗന്ധിഃ | ഛര്ദ്യാऽऽര്തോ ഹൃഷിതതനൂരുഹഃ കുമാരസ്തൃഷ്ണാലുര്ഭവതി ച പൂതനാഗൃഹീതഃ ||൧൨||

പൂതനാഗ്രഹാര്തലക്ഷണമാഹ- സ്രസ്താങ്ഗ ഇത്യാദി| ന ദിവാ സുഖം സ്വപിതി ന ച രാത്രൌ സുഖം സ്വപിതി| സൃജതി മുഞ്ചതി| ‘സ്രസ്താങ്ഗ’ ഇത്യത്ര കേചിത് ‘സ്വസ്ഥാങ്ഗ’ ഇതി പഠന്തി, സ്വസ്ഥാങ്ഗോऽപി ന ദിവാ ന രാത്രൌ സ്വപിതീതി വ്യാഖ്യാനയന്തി||൧൨||

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

യോ ദ്വേഷ്ടി സ്തനമതിസാരകാസഹിക്കാച്ഛര്ദീഭിര്ജ്വരസഹിതാഭിരര്ദ്യമാനഃ | ദുര്വര്ണഃ സതതമധഃശയോऽമ്ലഗന്ധിസ്തം ബ്രൂയുര്ഭിഷജ ഇഹാന്ധപൂതനാര്തമ് ||൧൩||

അന്ധപൂതനാര്തലക്ഷണമാഹ- യ ഇത്യാദി| അധഃശയഃ അധോമുഖശായീ| അമ്ലഗന്ധിഃ കാഞ്ജികാദ്യമ്ലദ്രവ്യഗന്ധിഃ||൧൩||

Adhikarana 12 (14) · Śloka 14

ഉദ്വിഗ്നോ ഭൃശമതിവേപതേ പ്രരുദ്യാത് സംലീനഃ സ്വപിതി ച യസ്യ ചാന്ത്രകൂജഃ | വിസ്രാങ്ഗോ ഭൃശമതിസാര്യതേ ച യസ്തം ജാനീയാദ്ഭിഷഗിഹ ശീതപൂതനാര്തമ് ||൧൪||

ശീതപൂതനാര്തലക്ഷണമാഹ- ഉദ്വിഗ്ന ഇത്യാദി| സംലീനഃ സമ്യഗ്ലീനഃ, ശയ്യൈകദേശേ ലഗ്ന ഇത്യര്ഥഃ| വിസ്രാങ്ഗോ വിസ്രഗന്ധാങ്ഗഃ| ‘ഉദ്വിഗ്നോ ഭൃശമതി’ ഇത്യത്ര കേചിത് ‘ആക്രന്ദത്യതിചകിതഃ’ ഇതി പഠന്തി||൧൪||

Adhikarana 13 (15) · Śloka 15

മ്ലാനാങ്ഗഃ സുരുചിരപാണിപാദവക്ത്രോ ബഹ്വാശീ കലുഷസിരാവൃതോദരോ യഃ | സോദ്വേഗോ ഭവതി ച മൂത്രതുല്യഗന്ധിഃ സ ജ്ഞേയഃ ശിശുരിഹ വക്ത്രമണ്ഡികാര്തഃ ||൧൫||

മുഖമണ്ഡികാഗ്രഹാര്തലക്ഷണമാഹ- മ്ലാനാങ്ഗ ഇത്യാദി| മ്ലാനാങ്ഗോ ദുര്ബലമധ്യശരീരഃ| സുരുചിരപാണിപാദവക്ത്ര ഇതി സുഷ്ഠു രുചിരം ശോഭനം ഹസ്തപാദവക്ത്രം യസ്യ സഃ| വക്ത്രമണ്ഡികര്തോ മുഖമണ്ഡികാര്ത ഇത്യര്ഥഃ||൧൫||

Adhikarana 14 (16) · Śloka 16

യഃ ഫേനം വമതി വിനമ്യതേ ച മധ്യേ സോദ്വേഗമ് വിലപതി ചോര്ധ്വമീക്ഷമാണഃ | ജ്വര്യേത പ്രതതമഥോ വസാസഗന്ധിര്നിഃസഞ്ജ്ഞോ ഭവതി ഹി നൈഗമേഷജുഷ്ടഃ ||൧൬||

നൈഗമേഷഗ്രഹാര്തലക്ഷണമാഹ- യ ഇത്യാദി| മധ്യേ മധ്യാങ്ഗേ| സോദ്വേഗം സത്രാസം, വിലപതി അതിശയേന ശബ്ദം കരോതി, ഊര്ധ്വമീക്ഷമാണഃ ഊര്ധ്വം പശ്യന്| ‘വിലപതി’ ഇത്യത്ര കേചിത് ‘വിഹസതി’ ഇതി പഠന്തി| ജ്വര്യേത പ്രതതം സതതമ്| വസാസഗന്ധിഃ വസയാ തുല്യഗന്ധിഃ| നിഃസഞ്ജ്ഞഃ നിര്ഗതസമ്യഗ്ജ്ഞാനഃ||൧൬||

Adhikarana 15 (17) · Śloka 17

പ്രസ്തബ്ധോ യഃ സ്തനദ്വേഷീ മുഹ്യതേ ചാവിശന്മുഹുഃ | തം ബാലമചിരാദ്ധന്തി ഗ്രഹഃ സമ്പൂര്ണലക്ഷണഃ ||൧൭||

സാമ്പ്രതമസാധ്യഗ്രഹാര്തലക്ഷണമാഹ- പ്രസ്തബ്ധ ഇത്യാദി| പ്രസ്തബ്ധോऽത്യര്ഥം സ്തബ്ധാങ്ഗഃ| മുഹ്യതേ മോഹം യാതി| ആവിശന് ആവേശം കുര്വന്| മുഹുഃ വാരംവാരമ്||൧൭||

Adhikarana 16 (18) · Śloka 18

വിപരീതമതഃ സാധ്യം ചികിത്സേദചിരാര്ദിതമ് |൧൮|

സാധ്യഗ്രഹാര്തലക്ഷണമാഹ- വിപരീതമിത്യാദി| വിപരീതം പ്രസ്തബ്ധ സ്തനദ്വേഷാദിലക്ഷണൈരനുപഹതമ്| അചിരാര്ദിതമ് അല്പകാലപീഡിതമ്|൧൮|-

Adhikarana 17 (18-20) · Śloka 20

ഗൃഹേ പുരാണഹവിഷാऽഭ്യജ്യ ബാലം ശുചൌ ശുചിഃ ||൧൮|| സര്ഷപാന് പ്രകിരേത്തേഷാം തൈലൈര്ദീപം ച കാരയേത് | സദാ സന്നിഹിതം ചാപി ജുഹുയാദ്ധവ്യവാഹനമ് ||൧൯|| സര്വഗന്ധൌഷധീബീജൈര്ഗന്ധമാല്യൈരലങ്ക്രതമ് | അഗ്നയേ കൃത്തികാഭ്യശ്ച സ്വാഹാ സ്വാഹേതി സന്തതമ് ||൨൦||

സാധ്യസ്യ ചികിത്സാമാഹ- ഗൃഹേ ഇത്യാദി| പുരാണഹവിഷാ ജീര്ണഘൃതേന, അഭ്യജ്യ ബാലം ചുപാടിത്വാ| ശുചൌ പവിത്രദേശേ, ശുചിഃ ‘ഭിഷഗ്’ ഇതി ശേഷഃ| തേഷാം തൈലൈഃ സര്ഷപാണാം തൈലൈഃ, ദീപം കാരയേത് ദീപം പ്രജ്വാലയേദിത്യര്ഥഃ| സദേത്യാദി| ജുഹുയാത് ഹോമം കുര്യാദിത്യര്ഥഃ| ഹവ്യവാഹനമ് അഗ്നിമ്| കൈര്ജുഹുയാത്? സര്വഗന്ധൌഷധീബീജൈരിതി; സര്വഗന്ധാ ഏലാദിപരിപഠിതാഃ, ഓഷധീബീജനി യവധാന്യതിലാദീനി, തൈര്ജുഹുയാത്| ഗന്ധമാല്യൈരലങ്കൃതമഗ്നിം ബാലം വാ, സതതം വാരംവാരം ന സകൃത്| അയം വിധിഃ സര്വഗ്രഹാണാം സാമാന്യഃ| അഗ്നയ ഇത്യാദി| അഗ്നിം ഹുത്വാ തതോ മധ്യാഹ്നേ ബലിം ദദ്യാത്||൧൮-൨൦||

Adhikarana 18 (21) · Śloka 21

നമഃ സ്കന്ദായ ദേവായ ഗ്രഹാധിപതയേ നമഃ | ശിരസാ ത്വാऽഭിവന്ദേऽഹം പ്രതിഗൃഹ്ണീഷ്വ മേ ബലിമ് | നീരുജോ നിര്വികാരശ്ച ശിശുര്മേ ജായതാം ദ്രുതമ് ||൨൧||

തത്ര യം മന്ത്രമുച്ചരേത്തമാഹ- നമ ഇത്യാദി||൨൧||

Adhikarana puShpikA · Śloka 27

ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ കുമാരതന്ത്രേ നവഗ്രഹാകൃതിവിജ്ഞാനീയോ നാമ (പ്രഥമോऽധ്യായഃ, ആദിതഃ) സപ്തവിംശോऽധ്യായഃ ||൨൭||

ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ കൌമാരഭൃത്യതന്ത്രേ നവഗ്രഹാകൃതിവിജാനീയോ നാമ സപ്തവിംശതിതമോऽധ്യായഃ||൨൭||