Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಪಕ್ಷ್ಮಕೋಪಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातः पक्ष्मकोपप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಛೇದ್ಯರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಾನನ್ತರಂ ಪಕ್ಷ್ಮಕೋಪೇ ಚ್ಛೇದ್ಯಕರ್ಮಸಮವಾಯಾತ್ ಪಕ್ಷ್ಮಗತರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಾರಮ್ಭೋ ಯುಕ್ತೋಽತ ಆಹ- ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪಕ್ಷ್ಮ ವರ್ತ್ಮಗತರೋಮಮಾಲಿಕಾ; ಕೇಚಿತ್ ಪಕ್ಷ್ಮಶಬ್ದೇನ ಪಕ್ಷ್ಮಾಶ್ರಯಂ ವರ್ತ್ಮ ಕಥಯನ್ತಿ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3-6) · Śloka 6
ಯಾಪ್ಯಸ್ತು ಯೋ ವರ್ತ್ಮಭವೋ ವಿಕಾರಃ ಪಕ್ಷ್ಮಪ್ರಕೋಪೋಽಭಿಹಿತಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ | ತತ್ರೋಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ಚರ್ಮ ವರ್ತ್ಮೋಪರಿಷ್ಟಾದನುತಿರ್ಯಗೇವ ||೩|| ಭ್ರುವೋರಧಸ್ತಾತ್ ಪರಿಮುಚ್ಯ ಭಾಗೌ ಪಕ್ಷ್ಮಾಶ್ರಿತಂ ಚೈಕಮತೋಽವಕೃನ್ತೇತ್ | ಕನೀನಕಾಪಾಙ್ಗಸಮಂ ಸಮನ್ತಾದ್ಯವಾಕೃತಿ ಸ್ನಿಗ್ಧತನೋರ್ನರಸ್ಯ ||೪|| ಉತ್ಕೃತ್ಯ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಯವಪ್ರಮಾಣಂ ಬಾಲೇನ ಸೀವ್ಯೇದ್ಭಿಷಗಪ್ರಮತ್ತಃ | ದತ್ತ್ವಾ ಚ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುನಾಽವಶೇಷಂ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿಧಾನಂ ವಿಹಿತಂ ವ್ರಣೇ ಯತ್ ||೫|| ಲಲಾಟದೇಶೇ ಚ ನಿಬದ್ಧಪಟ್ಟಂ ಪ್ರಾಕ್ಸ್ಯೂತಮತ್ರಾಪ್ಯಪರಂ ಚ ಬದ್ಧ್ವಾ | ಸ್ಥೈರ್ಯಂ ಗತೇ ಚಾಪ್ಯಥ ಶಸ್ತ್ರಮಾರ್ಗೇ ಬಾಲಾನ್ ವಿಮುಞ್ಚೇತ್ ಕುಶಲೋಽಭಿವೀಕ್ಷ್ಯ ||೬||
याप्यस्तु यो वर्त्मभवो विकारः पक्ष्मप्रकोपोऽभिहितः पुरस्तात् | तत्रोपविष्टस्य नरस्य चर्म वर्त्मोपरिष्टादनुतिर्यगेव ||३|| भ्रुवोरधस्तात् परिमुच्य भागौ पक्ष्माश्रितं चैकमतोऽवकृन्तेत् | कनीनकापाङ्गसमं समन्ताद्यवाकृति स्निग्धतनोर्नरस्य ||४|| उत्कृत्य शस्त्रेण यवप्रमाणं बालेन सीव्येद्भिषगप्रमत्तः | दत्त्वा च सर्पिर्मधुनाऽवशेषं कुर्याद्विधानं विहितं व्रणे यत् ||५|| ललाटदेशे च निबद्धपट्टं प्राक्स्यूतमत्राप्यपरं च बद्ध्वा | स्थैर्यं गते चाप्यथ शस्त्रमार्गे बालान् विमुञ्चेत् कुशलोऽभिवीक्ष्य ||६||
🔊 Audio coming soon
ಪಕ್ಷ್ಮಕೋಪೇ ಶಸ್ತ್ರಮಗ್ನಿಃ ಕ್ಷಾರೋ ಭೇಷಜಮಿತಿ ಚತುರ್ವಿಧಂ ಕರ್ಮ; ತತ್ರಾದೌ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಯಾಪ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪುರಸ್ತಾತ್ ವರ್ತ್ಮರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೇ| ತತ್ರ ಪಕ್ಷ್ಮಪ್ರಕೋಪೇ| ಸ್ನಿಗ್ಧದೇಹಸ್ಯೋಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ ನರಸ್ಯ, ಭ್ರುವೋರಧಸ್ತಾದ್ದ್ವೌ ಭಾಗೌ, ತತ್ರ ಪಕ್ಷ್ಮಾಶ್ರಿತಮೇಕಂ ಭಾಗಂ ವಿಮುಚ್ಯ ಕನೀನಕಾಪಾಙ್ಗಯೋಃ ಸಮಂ ಪ್ರದೇಶಮನುಲಕ್ಷೀಕೃತ್ಯ, ಸಮನ್ತಾತ್ ಸರ್ವತಃ ನ ತು ಕ್ವಚಿದೇವ, ಏತೇನೋಪಪಕ್ಷ್ಮಮಾಲಾಪ್ರಮಾಣೇನ ವರ್ತ್ಮೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ಯವಾಕೃತಿ ಚರ್ಮ ತಿರ್ಯಕ್ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ನಿಕೃನ್ತೇತ್, ಚರ್ಮ ನಿಕೃತ್ಯ ತದಶ್ವಾದೀನಾಂ ಬಾಲೇನ ಸೀವ್ಯೇತ್| ತತಃ ಸನ್ಧಾನಾರ್ಥಂ ಮಧು ಘೃತಂ ಚ ದತ್ತ್ವಾ, ಪ್ರಾಕ್ಸ್ಯೂತಂ ಯತ್ತತ್ ಅಪರಂ ಯತ್ ಸ್ಯೂತ್ವೋದ್ಧೃತಂ ತತ್ ಏತದ್ಬಾಲಾಞ್ಚಲದ್ವಯೇನ ಲಲಾಟೇ ಪಟ್ಟಂ ಬದ್ಧ್ವಾ ವ್ರಣೋಕ್ತಂ ವಿಧಿಂ ಕುರ್ಯಾದಿತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ| ಸ್ಥೈರ್ಯಂ ಗತೇ ಕಠಿನೀಭೂತೇ ಸಂರೂಢೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಶಸ್ತ್ರಮಾರ್ಗೇ ವ್ರಣೇ, ಬಾಲಾನ್ ಸೇವನಬಾಲಾನ್, ವಿಮುಞ್ಚೇತ್ ಸ್ಯೂತರನ್ಧ್ರಾತ್ ಕ್ರಮೇಣಾಪಕರ್ಷೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೇಚಿತ್ ‘ವಿಮುಞ್ಚೇತ್’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್ ಕರ್ತರ್ಯಾ ಚ್ಛಿನ್ದ್ಯಾದಿತಿ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ||೩-೬||
Adhikarana 3 (7) · Śloka 7
ಏವಂ ನ ಚೇಚ್ಛಾಮ್ಯತಿ ತಸ್ಯ ವರ್ತ್ಮ ನಿರ್ಭುಜ್ಯ ದೋಷೋಪಹತಾಂ ವಲಿಂ ಚ | ತತೋಽಗ್ನಿನಾ ವಾ ಪ್ರತಿಸಾರಯೇತ್ತಾಂ ಕ್ಷಾರೇಣ ವಾ ಸಮ್ಯಗವೇಕ್ಷ್ಯ ಧೀರಃ ||೭||
एवं न चेच्छाम्यति तस्य वर्त्म निर्भुज्य दोषोपहतां वलिं च | ततोऽग्निना वा प्रतिसारयेत्तां क्षारेण वा सम्यगवेक्ष्य धीरः ||७||
🔊 Audio coming soon
ಏವಮಪ್ಯಶಾಮ್ಯತಿ ಪಕ್ಷ್ಮಕೋಪೇ ಉಪಪಕ್ಷ್ಮಮಾಲಾಪರಪರ್ಯಾಯೇ ಕರ್ಮಾನ್ತರಮಾಹ- ಏವಮಿತ್ಯಾದಿ| ನಿರ್ಭುಜ್ಯ ಉತ್ತಾನೀಕೃತ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅವೇಕ್ಷ್ಯ ‘ಶಾಸ್ತ್ರಮ್’ ಇತಿ ಶೇಷಃ||೭||
Adhikarana 4 (8) · Śloka 8
ಛಿತ್ವಾ ಸಮಂ ವಾಽಪ್ಯುಪಪಕ್ಷ್ಮಮಾಲಾಂ ಸಮ್ಯಗ್ಗೃಹೀತ್ವಾ ಬಡಿಶೈಸ್ತ್ರಿಭಿಸ್ತು | ಪಥ್ಯಾಫಲೇನ ಪ್ರತಿಸಾರಯೇತ್ತು ಘೃಷ್ಟೇನ ವಾ ತೌವರಕೇಣ ಸಮ್ಯಕ್ ||೮||
छित्वा समं वाऽप्युपपक्ष्ममालां सम्यग्गृहीत्वा बडिशैस्त्रिभिस्तु | पथ्याफलेन प्रतिसारयेत्तु घृष्टेन वा तौवरकेण सम्यक् ||८||
🔊 Audio coming soon
ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಭ್ಯಾಮಪ್ಯಪ್ರಶಾಮ್ಯನ್ತ್ಯಾಮುಪಪಕ್ಷ್ಮಮಾಲಾಯಾಂ ವಿಧ್ಯನ್ತರಮಾಹ- ಛಿತ್ತ್ವಾ ಸಮಮಿತ್ಯಾದಿ| ಛಿತ್ತ್ವಾ ದ್ವಿಧಾ ಭಾವಂ ನೀತ್ವಾ, ಉತ್ಪಾಟ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಮಮ್ ಏಕಕಾಲಮ್| ಉಪಪಕ್ಷ್ಮಮಾಲಾಂ ‘ದೋಷಾಃ ಪಕ್ಷ್ಮಾಶಯಗತಾಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರಾಣಿ ಖರಾಣಿ ಚ’ ಇತ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತಲಕ್ಷಣಾಮ್| ಪಥ್ಯಾಫಲೇನ ಜಲಘೃಷ್ಟೇನ ಪ್ರತಿಸಾರಯೇತ್| ಕೇಚಿತ್ ‘ಪಿಷ್ಟೇನ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ||೮||
Adhikarana 5 (9) · Śloka 9
ಚತ್ವಾರ ಏತೇ ವಿಧಯೋ ವಿಹನ್ತುಂ ಪಕ್ಷ್ಮೋಪರೋಧಂ ಪೃಥಗೇವ ಶಸ್ತಾಃ | ವಿರೇಚನಾಶ್ಚ್ಯೋತನಧೂಮನಸ್ಯಲೇಪಾಞ್ಜನಸ್ನೇಹರಸಕ್ರಿಯಾಶ್ಚ ||೯||
चत्वार एते विधयो विहन्तुं पक्ष्मोपरोधं पृथगेव शस्ताः | विरेचनाश्च्योतनधूमनस्यलेपाञ्जनस्नेहरसक्रियाश्च ||९||
🔊 Audio coming soon
ಉಕ್ತಮೇವೋಪಸಂಹರನ್ನಾಹ- ಚತ್ವಾರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಚತ್ವಾರ ಏತ ಇತಿ ಶಸ್ತ್ರಾಗ್ನಿಕ್ಷಾರಭೇಷಜಾನಿ| ಪಕ್ಷ್ಮೋಪರೋಧಂ ಪಕ್ಷ್ಮಪ್ರಕೋಪಮ್| ವಿಹನ್ತುಂ ವಿಘಟ್ಟಯಿತುಂ ನ ಪುನಃ ಸರ್ವಥಾ ಶಮಯಿತುಂ, ತಸ್ಯ ಯಾಪ್ಯತ್ವಾತ್| ತಥಾಽಭಿಷ್ಯನ್ದೋಕ್ತಾ ವಿರೇಚನಾದಯೋ ಯಥಾವಸ್ಥಮುಪಯುಕ್ತಾಃ ಪೃಥಗೇವ ಪಕ್ಷ್ಮೋಪರೋಧಂ ವಿಹನ್ತುಂ ಸಮರ್ಥಾಃ| ರಸಕ್ರಿಯಾಶ್ಚೇತ್ಯತ್ರ ಚಕಾರಾದುಪಪಕ್ಷ್ಮೋತ್ಪಾಟನಮ್||೯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 16
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಶಾಲಾಕ್ಯತನ್ತ್ರೇ ಪಕ್ಷ್ಮಗತರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ಷೋಡಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೬||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे पक्ष्मगतरोगप्रतिषेधो नाम षोडशोऽध्यायः ||१६||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಶಾಲಾಕ್ಯತನ್ತ್ರೇ ಷೋಡಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೬||