44. pāṇḍurōgapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதஃ பாண்டுரோகப்ரதிஷேதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

ஹத்ரோகப்ரதிஷேதாநந்தரஂ ஸங்க்யாஸாம்யாத் தீக்ஷ்ணாம்லகடுகாதிஹத்ரோகசிகித்ஸிதஸ்ய ஹேதுத்வாத் பாண்டுரோகப்ரதிஷேதாரம்போ யுக்த இத்யாஹ- அதாத இத்யாதி| அத்ராதிஶப்தத்வயஂ லுப்தஂ த்ரஷ்டவ்யஂ, தேந பாண்ட்வாதிரோகாதிப்ரதிஷேதமிதி| தத்ர ப்ரதமேநாதிஶப்தேந கஷ்ணபீதமிஶ்ரா வர்ணா க்ராஹ்யாஃ, காமலாதயோ த்விதீயேந; அபரே து பாண்டுவர்ணாதிக்யாத் ஸர்வே ஏவ பாண்டுரோகாஃ ப்ரோச்யந்த இதி மத்வா ஏகமேவாதிஶப்தஂ லுப்தஂ வர்ணயந்தி; தே ச ஆதிஶப்தாத் காமலாதீந் கஹ்ணந்தி| அபரே த்வாதிஶப்தஂ விநாऽபி காமலாதீந் கஹ்ணந்தி, பாண்டுரோகாந்தர்பாவாத்தேஷாமிதி||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

வ்யவாயமம்லஂ லவணாநி மத்யஂ மதஂ திவாஸ்வப்நமதீவ தீக்ஷ்ணம் | நிஷேவமாணஸ்ய விதூஷ்ய ரக்தஂ குர்வந்தி தோஷாஸ்த்வசி பாண்டுபாவம் ||௩||

பாண்டுரோகஸ்ய ஹேதுஸம்ப்ராப்தீ ஆஹ- வ்யவாயமம்லமித்யாதி| வ்யவாயாதீநி நிஷேவமாணஸ்ய புருஷஸ்ய துஷ்டா தோஷா ரக்தஂ விதூஷ்ய த்வசி பாண்டுபாவஂ குர்வந்தீதி பிண்டார்தஃ| வ்யவாயஃ ஸ்த்ரீஸேவா, ஸ ச ஸர்வதோஷப்ரகோபகஃ, அந்யே து வாதபித்தப்ரகோபகத்வஂ வ்யவாயஸ்ய மந்யந்தே பாரஹரணாதௌ க்ரோதாதௌ ச தத்பாடாத்| அம்லலவணயோஃ பித்தகபகரத்வம்| மத்திகா ஸர்வதோஷப்ரகோபணீ, நாநாவிதத்வாத்; ததா சோக்தம்,- “கஷாயா மாருதஂ, பித்தமூஷரா, மதுரா கபம்| கோபயேந்மத்ரஸாதீஂஶ்ச ரௌக்ஷ்யாத்புக்தஂ விரூக்ஷயேத்”- இதி| திவாஸ்வப்நஃ த்ரிதோஷப்ரகோபகஃ| தீக்ஷ்ணஂ பித்தகோபி| ஏவஂ யதாஸ்வஂ யதாஸம்பவஂ ஹேதுருக்தஃ| விதூஷ்ய ரக்தமித்யாதிகா ஸம்ப்ராப்திஃ| அதீவ தீக்ஷ்ணமித்யத்ர ஆதிஶப்தோ லுப்தோ த்ரஷ்டவ்யஃ; தேந பிஷ்டபயோமாஷதிலாதீநாஂ க்ரஹணம்| கேசித் ‘மந்மத்யமத்ஸ்யாமிஷதீக்ஷ்ணபிஷ்டபயோதிவாஸ்வப்நதிலேக்ஷுமாஷாந்| நிஷேவமாணஸ்ய’- இதி படந்தி, ஶேஷஂ ஸமம்| தேऽபி லுப்தாதிஶப்தாத் வ்யவாயாதீநி கஹ்ணந்தி| அபரே ‘அதீவ தீக்ஷ்ணம்’ இத்யத்ர ‘அதீவரூக்ஷம்’ இதி படந்தி||௩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

பாண்ட்வாமயோऽஷ்டார்தவிதஃ ப்ரதிஷ்டஃ பதக்ஸமஸ்தைர்யுகபச்ச தோஷைஃ |௪|

ஸங்க்யாமாஹ- பாண்ட்வித்யாதி| அஷ்டார்தவிதிஃ சதுர்விதஃ; கதஂ சதுர்வித இத்யாஹ- பதகித்யாதி| பதக்தோஷைஃ த்ரயஃ, ஸமஸ்தைஃ ஏகஃ| யுகபதிதி பதஂ தோஷத்ரயஸ்யைககாலப்ரகோபஸூசநார்தம்| யத்யபி தந்த்ராந்தரே மஜ்ஜஃ பாண்டுரோகஃ பஞ்சமஃ கதிதஃ, ததாऽப்யத்ர மஜ்ஜஸ்த்ரிதோஷஜ ஏவாந்தர்பூதஃ, வக்ஷ்யமாணாஶ்ச காமலாதயஃ பாண்டுரோகஸ்யைவ பர்யாயாஃ; அதோऽத்ர சத்வார ஏவ| கேசித் பாண்ட்வாமயஸ்த்வஷ்டவித இதி படந்தி| தந்மதே பதக்தோஷைஃ த்ரயஃ, ஸமஸ்தைஃ ஏகஃ, மத்பக்ஷணாத் ஏகஃ, த்வே காமலே ச, ஏகோ ஹலீமகஃ, ஏவஂ பாண்டுரோகோऽஷ்டவிதஃ| ததா ச தந்த்ராந்தரம்- “வாதேந பித்தேந கபேந சாபி த்ரிதோஷமத்பக்ஷணஸம்பவஃ ஸ்யாத்| த்வே காமலே சைகஹலீமகஶ்ச ஸ சாஷ்டதைவஂ த்விஹ பாண்டுரோகஃ”- இதி|௪|-

Adhikarana 4 (4) · Śloka 4

ஸர்வேஷு சைதேஷ்விஹ பாண்டுபாவோ யதோऽதிகோऽதஃ கலு பாண்டுரோகஃ ||௪||

யத்யபி வாதாதிபேதேந கஷ்ணாதிவர்ணத்வமபிதாஸ்யதி, ததாऽப்யஸ்ய விகாரஸ்ய பாண்டுவர்ணாதிக்யாத் பாண்டுரோகவ்யபதேஶ இதி தர்ஶயந்நாஹ- ஸர்வேஷு சைதேஷ்விஹ பாண்டுபாவ இத்யாதி||௪||

Adhikarana 5 (5) · Śloka 5

த்வக்ஸ்போடநஂ ஷ்டீவநகாத்ரஸாதௌ மத்பக்ஷணஂ ப்ரேக்ஷணகூடஶோதஃ | விண்மூத்ரபீதத்வமதாவிபாகோ பவிஷ்யதஸ்தஸ்ய புரஃஸராணி ||௫||

இதாநீஂ பாண்டுரோகபூர்வரூபாண்யாஹ- த்வகித்யாதி| த்வக்ஸ்போடஃ த்வசாஂ ஸ்புடநம்| ஷ்டீவநஂ தூத்கரணம்| யத்யப்யத்ர மத்பக்ஷணஂ கதிதஂ, ததாऽபி மத்பக்ஷணே இச்சா கம்யதே| ப்ரேக்ஷணம் அக்ஷி| அவிபாக ஆஹாரஸ்ய| புரஃஸராணி அக்ரேஸராணி||௫||

Adhikarana 6 (6) · Śloka 6

ஸ காமலாபாநகிபாண்டுரோகஃ கும்பாஹ்வயோ லாகர(வ)கோऽலஸாக்யஃ | விபாஷ்யதே லக்ஷணமஸ்ய கத்ஸ்நஂ நிபோத வக்ஷ்யாம்யநுபூர்வஶஸ்தத் ||௬||

தஸ்யைவ பாண்டுரோகஸ்ய பர்யாயாநாஹ- ஸ இத்யாதி| ஸ ரோகஃ காமலாதிகாபிஃ ஸஞ்ஜ்ஞாபிர்விபாஷ்யதே விவிதஂ பாஷ்யதே| அஸ்யேதி காமலாதிபர்யாயைர்நிர்திஷ்டஸ்ய ரோகஸ்ய| அநுபூர்வஶஃ பூர்வஂ பூர்வமநுபூர்வேணேத்யர்தஃ| தஂ பாண்டுரோகம்||௬||

Adhikarana 7 (7) · Śloka 7

கஷ்ணேக்ஷணஂ கஷ்ணஸிராவநத்தஂ தத்வர்ணவிண்மூத்ரநகாநநஂ ச | வாதேந பாண்டுஂ மநுஜஂ வ்யவஸ்யேத்யுக்தஂ ததாऽந்யைஸ்ததுபத்ரவைஶ்ச ||௭||

வாதிகபாண்டுரோகலக்ஷணமாஹ- கஷ்ணேக்ஷணமித்யாதி| கஷ்ணேக்ஷணஂ கஷ்ணாக்ஷிகம்| தத்வர்ணவிண்மூத்ரநகாநநஂ கஷ்ணவர்ணவிண்மூத்ரநகமித்யர்தஃ| ததுபத்ரவைஃ வாதோபத்ரவைஃ||௭||

Adhikarana 8 (8) · Śloka 8

பீதேக்ஷணஂ பீதஸிராவநத்தஂ தத்வர்ணவிண்மூத்ரநகாநநஂ ச | பித்தேந பாண்டுஂ மநுஜஂ வ்யவஸ்யேத்யுக்தஂ ததாऽந்யைஸ்ததுபத்ரவைஶ்ச ||௮||

பைத்திகபாண்டுரோகலக்ஷணமாஹ- பீதேத்யாதி| தத்வர்ணஂ பீதவர்ணம்| ததுபத்ரவைஃ பித்தோபத்ரவைரித்யர்தஃ||௮||

Adhikarana 9 (9) · Śloka 9

ஶுக்லேக்ஷணஂ ஶுக்லஸிராவநத்தஂ தத்வர்ணவிண்மூத்ரநகாநநஂ ச | கபேந பாண்டுஂ மநுஜஂ வ்யவஸ்யேத்யுக்தஂ ததாऽந்யைஸ்ததுபத்ரவைஶ்ச ||௯||

ஶ்லைஷ்மிகபாண்டுரோகலக்ஷணமாஹ- ஶுக்லேத்யாதி| தத்வர்ணஂ ஶுக்லவர்ணஂ, ததுபத்ரவைஃ கபோபத்ரவைஃ||௯||

Adhikarana 10 (10) · Śloka 10

ஸர்வாத்மகே ஸர்வமிதஂ வ்யவஸ்யேத்... |௧௦|

ஸாந்நிபாதிகபாண்டுரோகலக்ஷணமாஹ- ஸர்வாத்மகே ஸர்வமிதமித்யாதி| ஸர்வாத்மகே ஸாந்நிபாதிகே பாண்டுரோகே, ஸர்வஂ ஸமஸ்தம், இதஂ வாதாதிஜ பாண்டுரோகலக்ஷணஂ, வ்யவஸ்யேத் ஜாநீயாத்|௧௦|-

Adhikarana 11 (10) · Śloka 11

... வக்ஷ்யாமி லிங்காந்யத காமலாயாஃ | யோ ஹ்யாமயாந்தே ஸஹஸாऽந்நமம்லமத்யாதபத்யாநி ச தஸ்ய பித்தம் ||௧௦|| கரோதி பாண்டுஂ வதநஂ விஶேஷாத் பூர்வேரிதௌ தந்த்ரிபலக்ஷயௌ ச |௧௧|

இதாநீஂ பாண்டுரோகபர்யாயபூதாயா அபி காமலாயா லக்ஷணமாஹ- வக்ஷ்யாமீத்யாதி| நநு, யதி பாண்டுரோகஸ்ய பர்யாயஃ காமலா, தத் கதஂ தஸ்ய லக்ஷணாந்யுக்தாநி? ஸத்யஂ, யதா பாண்டுரோகாணாஂ வாதாதிஜாநாஂ ப்ரதிஸ்வஂ பேதோ வித்யதே ததாऽஸ்யாபீதி ந தோஷஃ; ஏதேந காமலாதீநாஂ ஸஞ்ஜ்ஞாநாஂ விஶிஷ்டாவஸ்தாவிஷயத்வாத்விஶிஷ்டத்வஂ, பர்யாயத்வஂ பாண்டுரோகத்வாபரித்யாகாத்| தாந்யேவ லிங்காந்யாஹ- ய இத்யாதி| ‘வக்ஷ்யாமி லிங்காந்யத காமலாயா’ இத்யபிதாய காமலாகாரணவசநஂ பவிஷ்யந்த்யா அபி தஸ்யாஃ பரிஜ்ஞாநார்தம்| ஆமயாந்தே பாண்டுரோகாந்தே அந்யரோகாந்தே ச| ஸஹஸா ஶீக்ரம்| அந்நமம்லம் அம்லபோஜநம்| பாண்டுமித்யத்ர தேஹமிதி ஶேஷஃ| ‘பூர்வேரிதௌ தந்த்ரிபலக்ஷயௌ ச’ இதி ஶாரீரஸ்தாநே கர்பவ்யாகரணாத்யாயே தந்த்ரா கதிதா, ஸூத்ரஸ்தாநே தோஷாதிக்ஷயவத்த்யத்யாயே பலக்ஷய இத்யர்தஃ| நநு, தந்த்ராஶப்தஸ்ய வ்யுத்பாதிதத்வாத் கதஂ தந்த்ரிபலக்ஷயாவிதி? ஸத்யஂ, கஷ்யாதேராகதிகணத்வேநேக்ப்ரத்யயாந்தத்வேந ஸாது| அந்யே ‘தந்த்ராऽபலத்வஂ ப்ரதமோதிதஂ ச’ இதி படந்தி; தத்ராபி ஸ ஏவார்தஃ| அபரே 'ப்ரதமோதிதாஂஶ்ச' இதி படந்தி; தே ச பாண்டுரோகோக்தலிங்கவிஶேஷாந் கஹ்ணந்தி| ‘பாண்டுவதநம்’ இத்யத்ர ‘பீதவதநம்’ இதி கேசித் படந்தி, தஂ சாநார்ஷஂ டீகாகாரா பாஷந்தே||௧௦||-

Adhikarana 12 (11) · Śloka 11

பேதஸ்து தஸ்யாஃ கலு கும்பஸாஹ்வஃ ஶோபோ மஹாஂஸ்தத்ர ச பர்வபேதஃ ||௧௧||

இதாநீஂ காமலாபேதமாஹ- பேத இத்யாதி| தத்ரேதி கும்பஸாஹ்வே| பர்வபேதஃ ஸந்திபீடா| கும்பஸாஹ்வஃ தந்த்ராந்தரே கும்பகாமலேதி கத்யதே||௧௧||

Adhikarana 13 (12) · Śloka 12

ஜ்வராங்கமர்தப்ரமஸாததந்த்ராக்ஷயாந்விதோ லாகர(வ)கோऽலஸாக்யஃ |௧௨|

தஸ்யைவ கும்பஸாஹ்வஸ்யாவஸ்தாயாஂ ஸஞ்ஜ்ஞாந்தரமாஹ- ஜ்வராங்கமர்தேத்யாதி| ஸ ஏவ கும்பஸாஹ்வோ ஜ்வராதியுக்தோ லாகரகோऽலஸாக்யஃ ஸ்யாதிதி பிண்டார்தஃ| லாகரகஃ கத்யதே அலஸகஶ்ச கத்யத இத்யர்தஃ| அங்கமர்தோ வேதநாவிஶேஷஃ, ஸ்புடநிகேத்யபரே| அந்யே பாண்டுரோக ஏவ ஜ்வராதியுக்தஃ கும்பஸாஹ்வஃ கத்யத இதி மந்யந்தே| அஸ்யைவ அவஸ்தாபேதஂ பாநகீதி தந்த்ராந்தரீயாஃ படந்தி| தத்யதா- “ஸந்தாபோ பிந்நவர்சஸ்த்வஂ பஹிரந்தஶ்ச பீததா| பாண்டுதா நேத்ரரோகஶ்ச பாநகீலக்ஷணஂ வதேத்”- இதி|௧௨|-

Adhikarana 14 (12) · Śloka 12

தஂ வாதபித்தாத்தரிபீதநீலஂ ஹலீமகஂ நாம வதந்தி தஜ்ஜ்ஞாஃ ||௧௨||

இதாநீஂ ஹலீமகலக்ஷணமாஹ- தமித்யாதி| தஂ பாண்டுரோகம்| கும்பஸாஹ்வோ யதா ஹரிதபீதநீலஃ ஸ்யாத், ததா தஜ்ஜ்ஞாஃ காயசிகித்ஸாவிதோ ஹலீமகஂ நாம வதந்தி| ஹரி ஹரிதஂ, நீலஂ ஶ்யாவம்| கேசித்து ‘தஂ வாதபித்தாபிபரீதலிங்கஂ’ இதி படித்வா வாதபித்தாப்யாமபிபரீதஂ ஸம்பத்தஂ லிங்கஂ யஸ்ய ததேதி வ்யாக்யாநயந்தி||௧௨||

Adhikarana 15 (13) · Śloka 13

உபத்ரவாஸ்தேஷ்வருசிஃ பிபாஸா சர்திர்ஜ்வரோ மூர்தருஜாऽக்நிஸாதஃ | ஶோபஸ்ததா கண்டகதோऽபலத்வஂ மூர்ச்சா க்லமோ ஹத்யவபீடநஂ ச ||௧௩||

இதாநீஂ பாண்டுரோகோபத்ரவாநாஹ- உபத்ரவா இத்யாதி| தேஷு பாண்டுரோகேஷு| மூர்தருஜா ஶிரோவ்யதா| அபலத்வஂ நிர்பலத்வம்| ஸோபத்ரவஸ்ய பாண்டுரோகஸ்ய கச்ச்ரஸாத்யத்வமஸாத்யத்வஂ ச யதாவஸ்தஂ போத்தவ்யம்||௧௩||

Adhikarana 16 (14-15) · Śloka 15

ஸாத்யஂ து பாண்ட்வாமயிநஂ ஸமீக்ஷ்ய ஸ்நிக்தஂ கதேநோர்த்வமதஶ்ச ஶுத்தம் | ஸம்பாதயேத் க்ஷௌத்ரகதப்ரகாடைர்ஹரீதகீசூர்ணயுதைஃ ப்ரயோகைஃ ||௧௪|| பிபேத்கதஂ வா ரஜநீவிபக்வஂ யத்த்ரைபலஂ தைல்வகமேவ வாऽபி | விரேசநத்ரவ்யகதஂ பிபேத்வா யோகாஂஶ்ச வைரேசநிகாந் கதேந ||௧௫||

இதாநீஂ சிகித்ஸிதமாஹ- ஸாத்யமித்யாதி| ஸாத்யபாண்டுரோகஜ்ஞாநஂ வக்ஷ்யமாணாஸாத்யலக்ஷணவிபர்யயாதரிஷ்டலக்ஷணவைபரீத்யாச்ச| கதேநேதி கட்வரகல்யாணகதாதிகமஹாதிக்தபஞ்சகவ்யாதிநா, அந்யே கேவலேநைவ கவ்யகதேநேத்யாஹுஃ| யதத்ர பாண்டுரோகேஷு கதேநைவ ஸ்நேஹநமுக்தஂ தத்தேஷாஂ பித்தபூயிஷ்டத்வாத்ரக்ததூஷ்யத்வாச்ச| யத்யபி பாண்டுரோகே ஊர்த்வஶோதநஂ நிஷித்தஂ, ததாऽபி துதேஶப்ரகதிகாலஶரீராபேக்ஷயா மது வமநஂ தேயம்| ததா ச தந்த்ராந்தரம்,- “காலஂ ச தேஶப்ரகதீ ஶரீரஂ ஸமீக்ஷ்ய தத்யாத்வமநஂ விதிஜ்ஞஃ| வாந்தஸ்ய தீக்ஷ்ணாந்யநுலோமநாநி கல்போபதிஷ்டாநி பிஷக்விதத்யாத்”- இதி| வமநாநந்தரஂ வக்ஷ்யமாணைஃ ஶாலிப்ரபதிபிஃ கதஸஂஸர்ஜநக்ரமஸ்ய தோஷஶமநார்தமாஹ- ஸம்பாதயேதித்யாதி| ஶுத்தஂ பாண்டுரோகிணமேவம்பூதைஃ ப்ரயோகைர்வக்ஷ்யமாணயோகைஃ ஶேஷதோஷஶமநார்தஂ ஸம்பாதயேத் ஸம்யக் யோஜயேதித்யர்தஃ| நநு, ஸர்பிர்மதுஹரீதகீயுக்தமேகமேவாயோரஜோயோகமபிதாஸ்யதி, தத் கதஂ ப்ரயோகைரிதி பஹுவசநஂ? ஸத்யஂ, ப்ரதேஶாந்தரோக்தாநாஂ நவாயஸப்ரபதீநாமத்ர ஶஸ்தத்வாத்| பிபேத்கதஂ வேத்யாதி| ரஜநீவிபக்வஂ ஹரித்ராகல்கஸாதிதம்|த்ரைபலஂ த்ரிபலாஸாதிதம்| தைல்வகமிதி தில்வகஃ பட்டிகாரோத்ரஃ, தேந ஸாதிதமித்யர்தஃ; அந்யே தைல்வகஂ வாதவ்யாத்யுக்தமாஹுஃ| விரேசநத்ரவ்யகதமித்யாதி|- த்ரிவதாதிஸஂஸ்கதஂ கதஂ; வைரேசநிகாந் யோகாந் விரேசநத்ரவ்யவிகல்போக்தாந், தாஂஶ்ச கதேந பிபேத்||௧௪-௧௫||

Adhikarana 17 (16) · Śloka 16

மூத்ரே நிகும்பார்தபலஂ விபாச்ய பிபேதபீக்ஷ்ணஂ குடவார்தமாத்ரம் | காதேத்குடஂ வாऽப்யபயாவிபக்வமாரக்வதாதிக்வதிதஂ பிபேத்வா ||௧௬||

இதாநீஂ பாண்டுரோகேऽபராண்யபி விரேசநாந்யாஹ- மூத்ரே இத்யாதி| நிகும்பா தந்தீ, தஸ்யா அர்தபலஂ மஹிஷீமூத்ரே ஷோடஶகுணே விபாச்ய, சதுர்பாகாவஶிஷ்டஂ குடவார்தமாத்ரஂ பலத்வயமாத்ரஂ, விரேகாய பிபேதித்யர்தஃ| குட இக்ஷுவிகதிஃ| அபயாவிபக்வஂ ஹரீதகீக்வாதவிபக்வஂ, அந்யே அபயாவிபக்வஂ குடகஂ ஸஹரீதகீப்ரபதிகமாஹுஃ| அபரே ‘அபயாவிமிஶ்ரம்’ இதி படந்தி| முஹுர்வைரேசநிகயோகநிர்தேஶாத் பாண்டுரோகே விரேசநஸ்யாத்யந்தஹிதத்வஂ ஜ்ஞேயம்||௧௬||

Adhikarana 18 (17) · Śloka 17

அயோரஜோவ்யோஷவிடங்கசூர்ணஂ லிஹ்யாத்தரித்ராஂ த்ரிபலாந்விதாஂ வா | ஸர்பிர்மதுப்யாஂ விததீத வாऽபி ஶாஸ்த்ரப்ரதேஶாபிஹிதாஂஶ்ச யோகாந் ||௧௭||

கிஂ பாண்டுரோகே பூர்வோக்தமேவ கார்யமுதாந்யதபீத்யாஹ- அய இத்யாதி| அயோரஜோவ்யோஷவிடங்கசூர்ணமித்யேகோ யோகஃ| ஹரித்ராஂ த்ரிபலாந்விதாமிதி த்விதீயோ யோகஃ| அயோரஜோ லோஹசூர்ணம்| வ்யோஷஂ த்ரிகடுகம்| ‘லிஹ்யாத்’ இத்யாத்ர ‘மதுஸர்பிர்ப்யாம்’ இதி ஸம்பந்தநீயம்| ஹரித்ராஂ பிண்டஹரித்ராம்| கேசித் ஹரித்ராஶப்தேந ஆதௌ தாருஶப்தலோபாத் தாருஹரித்ராஂ கஹ்ணந்தி| விததீத வாऽபீத்யாதி| விததீத குர்வீத| ஶாஸ்த்ரப்ரதேஶாபிஹிதாஂஶ்ச யோகாந் ஶாஸ்த்ரேऽந்யப்ரதேஶோக்தாந் நவாயஸாதீந்||௧௭||

Adhikarana 19 (18) · Śloka 18

ஹரேச்ச தோஷாந் பஹுஶோऽல்பமாத்ராந் ஶ்வயேத்தி தோஷேஷ்வதிநிர்ஹதேஷு |௧௮|

இதாநீஂ பாண்டுரோகே யத் ஶோதநமுக்தஂ ததல்பமாத்ரயா கர்தவ்யமித்யாஹ- ஹரேச்ச தோஷாநித்யாதி| பஹுஶோ பஹூந் வாராந்| அல்பமாத்ராந் ஸ்தோகஸ்தோகாந்| கஸ்மாத் ஸ்தோகாந் ஸ்தோகாந் ஹரேதித்யாஹ- ஶ்வயேத்தி தோஷேஷ்வித்யாதி| ஶ்வயேத் ஶ்வயதுஂ ப்ராப்நுயாத்| ஹி யஸ்மாதர்தே| அத்ர பாடாந்தரஂ- ‘ஹரேச்ச தோஷாந் பஹுஶோऽல்பமாத்ராந் ஶுத்தேஷு தோஷேஷ்வபிநிர்ஹதேஷு’ இதி| ஶுத்தேஷு துஷ்டிரஹிதேஷு; அபிநிர்ஹதேஷ்வித்யபிஶப்தஃ ஸம்யகர்தஃ, அதியோகஸ்யாநிஷ்டத்வாத்|௧௮|-

Adhikarana 20 (18) · Śloka 18

தாத்ரீபலாநாஂ ரஸமிக்ஷுஜஂ ச மந்தஂ பிபேத் க்ஷௌத்ரயுதஂ ஹிதாஶீ ||௧௮||

தாத்ரீபலாநாமித்யாதி| தாத்ரீபலாநாமாமலகபலாநாஂ ஸ்வரஸஂ க்ஷௌத்ரயுதஂ பிபேதித்யேகோ யோகஃ| இக்ஷுஜஂ ரஸஂ க்ஷௌத்ரயுதமிதி த்விதீயஃ| மந்தமிதி “ஶக்தவஃ ஸர்பிஷாऽப்யக்தாஃ ஶீதவாரிபரிப்லுதாஃ”- இத்யாத்யுக்தலக்ஷணஂ க்ஷௌத்ரயுதமிதி ததீயஃ| ததா ச தந்த்ராந்தரம்- “பிபேத் ஸுஶீதலாந் மந்தாந் கதாக்தாந் மதுஸஂயுதாந்| ஸக்ஷௌத்ரஂ வா ரஸஂ தாத்ர்யா இக்ஷோர்வாऽபி ஹிதாஶநஃ”- இதி| தந்த்ராந்தரே பாண்டுரோகே மந்தஶப்தேந விஶிஷ்டோ மந்த உச்யதே| தத்யதா- “தாத்ரீபலரஸே ஶக்தூநிக்ஷூணாஂ ச ரஸே ததா| பாண்டுர்மதுஸமாயுக்தஂ பிபேந்மந்தஂ ஸுஶீதலம்”- இதி||௧௮||

Adhikarana 21 (19) · Śloka 20

உமே பஹத்யௌ ரஜநீஂ ஶுகாக்யாஂ காகாதநீஂ சாபி ஸகாகமாசீம் | ஆதாரிபிம்பீஂ ஸகதம்பபுஷ்பீஂ விபாச்ய ஸர்பிர்விபசேத் கஷாயே ||௧௯|| தத் பாண்டுதாஂ ஹந்த்யுபயுஜ்யமாநஂ க்ஷீரேண வா மாகதிகா யதாக்நி |௨௦|

உமே இத்யாதி| ஶுகாக்யா சர்மகாரவடஃ, அந்யே ஶுகஶிம்பாமாஹுஃ| காகாதநீ காகதிந்துகஃ| ஆதாரிபிம்பீஂ ஸகதம்பபுஷ்பீமித்யாதி|- ஆதாரீ வேல்லந்தரஸதஶபுஷ்பா ஆலிரிதி லோகே, பிம்பீ ராஸ்நாநுகாரிவிடபா லோஹிதபலா ச; கார்திககுண்டஸ்து ஆதாரிஶிம்பீ ஆஉலிரிதி ப்ரஸித்தேதி வ்யாக்யாநயதி| கதம்பபுஷ்பீ பூமிகதம்பஃ, அலம்புஷாமபரே| ஏதாநி கஷாயகல்பேந விபாச்ய, தஸ்மிந் கஷாயே ஸர்பிர்கதஂ விபசேத்| க்ஷீரேண வேத்யாதி| மாகதிகா வா க்ஷீரேண ஸஹ யதாக்நி உபயுஜ்யமாநா பண்டுதாஂ ஹந்தீத்யர்தஃ||௧௯||-

Adhikarana 22 (20) · Śloka 20

ஹிதஂ ச யஷ்டீமதுஜஂ கஷாயஂ சூர்ணஂ ஸமஂ வா மதுநாऽவலிஹ்யாத் ||௨௦||

ஹிதஂ சேத்யாதி| யஷ்டீமதுககஷாயஂ மதுநா ஸமமித்யேகோ யோகஃ| சூர்ணஂ வா யஷ்டீமதுகஸ்ய மதுநா ஸமஂ மதுநா ஸஹ லிஹ்யாதிதி த்விதீயஃ| அந்யே ‘சூர்ணஂ ஸமஂ வா மதுநாऽவலிஹ்யாத்’ இத்யத்ர ‘சூர்ணஂ லிஹேத்வா மதுநா த்விதீயம்’ இதி படந்தி; தத்ராபி ஸ ஏவார்தஃ||௨௦||

Adhikarana 23 (21) · Śloka 21

கோமூத்ரயுக்தஂ த்ரிபலாதலாநாஂ தத்த்வாऽऽயஸஂ சூர்ணமநல்பகாலம் | ப்ரவாலமுக்தாஞ்ஜநஶங்கசூர்ணஂ லிஹ்யாத்ததா காஞ்சநகைரிகோத்தம் ||௨௧||

கோமூத்ரயூக்தமித்யாதி| த்ரிபலாதலாநாஂ சூர்ணமாயஸஂ சூர்ணஂ தத்த்வா கோமூத்ரயுக்தமநல்பகாலஂ சிரகாலஂ லிஹ்யாத்| த்ரிபலாதலாநாமிதி தலஶப்தஃ அஷ்டீலாபரிஹாரார்தம்| அந்யே ‘கோமூத்ரயுக்தஂ த்ரிபலாதலாநாஂ’ இத்யத்ர ‘கோமூத்ரபீதத்ரிபலாதலாநாஂ’ இதி படந்தி, கோமூத்ரபாவிதத்ரிபலாதலாநாமிதி வ்யாக்யாநயந்தி| ப்ரவாலேத்யாதி| ப்ரவாலோ வித்ருமஃ, முக்தா மௌக்திகம், அஞ்ஜநஂ ரஸாஞ்ஜநம்| ததேதி கோமூத்ரயுக்தமநல்பகாலஂ லிஹ்யாதித்யர்தஃ| காஞ்சநகைரிகோத்தமித்யத்ராபி ததேதி ஸம்பத்யதே; தேந ஸுவர்ணகைரிகசூர்ணஂ கோமூத்ரயுதஂ சிரகாலஂ லிஹ்யாதித்யர்தஃ| ‘கோமூத்ரபீதாஂ த்ரிபலாஂ ஸபிஷ்டாஂ’ இதி கேசித் படந்தி, கோமூத்ரபீதாஂ கோமூத்ரபாவிதாஂ மதுநா அவலிஹ்யாதிதி வ்யாக்யாநயந்தி||௨௧||

Adhikarana 24 (22) · Śloka 22

ஆஜஂ ஶகத்ஸ்யாத் குடவப்ரமாணஂ விடஂ ஹரித்ரா லவணோத்தமஂ ச | பதக் பலாஂஶாநி ஸமக்ரமேதச்சூர்ணஂ ஹிதாஶீ மதுநாऽவலிஹ்யாத் ||௨௨||

ஆஜமித்யாதி| ஆஜஂ ஶகத் சாகலீபுரீஷம்| குடவப்ரமாணஂ சதுஷ்பலமாத்ரம்| விடஂ லவணம்| லவணோத்தமஂ ஸைந்தவம்| பதக்பலாஂஶாநி விடாதீநி பதக்பலமாத்ராணீத்யர்தஃ| ஸமக்ரஂ ஸமஸ்தம்||௨௨||

Adhikarana 25 (23) · Śloka 23

மண்டூரலோஹாக்நிவிடங்கபத்யாவ்யோஷாஂஶகஃ ஸர்வஸமாநதாப்யஃ | மூத்ராஸுதோऽயஂ மதுநாऽவலேஹஃ பாண்ட்வாமயஂ ஹந்த்யசிரேண கோரம் ||௨௩||

இதாநீஂ பாண்டுரோகே ஸித்ததமஂ யோகமாஹ- மண்டூரேத்யாதி| மண்டூரஂ லோஹகிட்டாநுகாரி த்ரவ்யம்| அக்நிஃ சித்ரகஃ| வ்யோஷஂ த்ரிகடுகம்| மண்டூராதீநாஂ வ்யோஷபர்யந்தாநாமஂஶஃ ஸமோ பாகோ யஸ்மிந் ஸ ததேத்யர்தஃ| தாப்யோ மாக்ஷிகதாதுஃ| மூத்ராஸுதஃ மூத்ரே உஷிதஃ மூத்ரஸந்தித இத்யர்தஃ||௨௩||

Adhikarana 26 (24) · Śloka 24

பிபீதகாயோமலநாகராணாஂ சூர்ணஂ திலாநாஂ ச குடஶ்ச முக்யஃ | தக்ராநுபாநோ வடகஃ ப்ரயுக்தஃ க்ஷிணோதி கோராநபி பாண்டுரோகாந் ||௨௪||

அபரமபி ஸித்ததமஂ யோகமாஹ- பிபீதகேத்யாதி| அயோமலஂ லோஹஸிங்காணகம்| திலாநாஂ கஷ்ணதிலாநாமபி சூர்ணம்| குடஶ்ச முக்ய இதி ஸர்வஸமோ குடோ நார்தகுட இத்யர்தஃ| க்ஷிணோதி ஹந்தி| யத்யப்யேதத்யோகத்வயமநார்ஷஂ ததாऽபி ஸித்ததமத்வேநாஸ்மத்குருஸம்மதத்வாதஸ்மாபிஃ படிதம்||௨௪||

Adhikarana 27 (25-26) · Śloka 26

ஸௌவர்சலஂ ஹிங்கு கிராததிக்தஂ கலாயமாத்ராணி ஸுகாம்புநா வா | மூர்வாஹரித்ராமலகஂ ச லிஹ்யாத் ஸ்திதஂ கவாஂ ஸப்ததிநாநி மூத்ரே ||௨௫|| மூலஂ பலாசித்ரகயோஃ பிபேத்வா பாண்ட்வாமயார்தோऽக்ஷஸமஂ ஹிதாஶீ | ஸுகாம்புநா வா லவணேந துல்யஂ ஶிக்ரோஃ பலஂ க்ஷீரபுஜோபயோஜ்யம் ||௨௬||

ஸௌவர்சலமித்யாதி| ஸௌவர்சலாதீநாமேகத்வேந நிர்திஷ்டாநாஂ பஹுவசநாந்தஂ கலாயமாத்ராணீதி விஶேஷணஂ ஸௌவர்சலாதீநாஂ ப்ரத்யேகஂ கலாயமாத்ரேதி ப்ரமாணபோதநார்தம்| ஸுகாம்புநா வா ஈஷதுஷ்ணாம்புநா, ‘லிஹேத்’ இதி வாக்யஶேஷஃ| வாஶப்தோऽத்ர யோகாபேக்ஷயா| மூர்வேத்யாதி| மூர்வாதிகஂ ஸப்ததிநாநி கவாஂ மூத்ரே ஸ்திதஂ லிஹ்யாத்| மூர்வா சோரஸ்நாயுஃ| பலாசித்ரகயோஃ ஸமுதிதயோர்மூலகல்கஂ வா கர்ஷஸமஂ ஹிதாஶீ பாண்டுரோகார்தோ மூத்ரேண ஸுகாம்புநா வா பிபேதித்யர்தஃ| கார்திககுண்டஸ்து ‘மூர்வாஹரித்ராமலகஂ பிபேத்வா ஸ்திதஂ கவாஂ ஸப்ததிநாநி மூத்ரே’ இதி படதி; தத்ர தந்த்ரயுக்திவஶாத் ‘யத்ர தத்’ இதி பதஂ த்ரஷ்டவ்யஂ, தேந யத்ர மூர்வாதிகஂ ஸ்திதஂ தத் பிபேதித்யர்தஃ| ததா ச தந்த்ராந்தரம்- “நிஶாமலகமூர்வாபிர்பாவிதஂ ஸப்த வாஸராந்| கோமூத்ரஂ பிபதஃ பாண்டுஃ காமலா ச ப்ரணஶ்யதி”- இதி| ஸுகாம்புநா உஷ்ணோதகேந| லவணேந ஸைந்தவேந| துல்யஂ ஸமம்| ஶிக்ரோஃ பலஂ ஶோபாஞ்ஜநகபலம்| கலாயமாத்ரமித்யநுவர்தநீயஂ, ஸைந்தவஸ்யாபி ஹிங்குவததிகமாத்ரஸ்யாநபிமதத்வாத்| க்ஷீரபுஜா துக்தாஶநேந| உபயோஜ்யஂ பாநாதிவிதிநா||௨௫-௨௬||

Adhikarana 28 (27) · Śloka 27

ந்யக்ரோதவர்கஸ்ய பிபேத் கஷாயஂ ஶீதஂ ஸிதாக்ஷௌத்ரயுதஂ ஹிதாஶீ | ஶாலாதிகஂ சாப்யத ஸாரசூர்ணஂ தாத்ரீபலஂ வா மதுநாऽவலிஹ்யாத் ||௨௭||

ந்யக்ரோதவர்கஸ்யேத்யாதி| ந்யக்ரோதவர்கஸ்ய ந்யக்ரோதாதிகணஸ்ய| கஷாயஂ க்வாதபாகபரிபாஷயா க்வதிதம்| ஶாலாதிகஂ சாऽப்யத ஸாரசூர்ணமித்யாதி| ஶாலஸாராதிசூர்ணஂ மதுநா அவலிஹ்யாத், ஆமலகசூர்ணஂ வேத்யர்தஃ||௨௭||

Adhikarana 29 (28-29) · Śloka 30

விடங்கமுஸ்தத்ரிபலாஜமோதபரூஷகவ்யோஷவிநிர்தஹந்யஃ | சூர்ணாநி கத்வா குடஶர்கரே ச ததைவ ஸர்பிர்மதுநீ ஶுபே ச ||௨௮|| ஸம்பாரமேதத்விபசேந்நிதாய ஸாரோதகே ஸாரவதோ கணஸ்ய | ஜாதஂ ச லேஹ்யஂ மதிமாந் விதித்வா நிதாபயேந்மோக்ஷகஜே ஸமுத்கே ||௨௯|| ஹந்த்யேஷ லேஹஃ கலு பாண்டுரோகஂ ஸஶோதமுக்ராமபி காமலாஂ ச |௩௦|

விடங்கமுஸ்தத்ரிபலேத்யாதி| ஏதாநி விடங்காதித்ரவ்யாணி சூர்ணீகதாநி , ஸாரவதோ கணஸ்ய ஸாரோதகே ஶாலாஸாராதிகணஸாரக்வாதே, நிதாய நிக்ஷிப்ய, ததா ஶுபே நிர்மலே கத்வா குடஶர்கரே ஸர்பிர்மதுநீ ச நிக்ஷிப்ய, ஐகத்யஂ தாவத் பசேத் யாவல்லேஹ்யஂ ஸ்யாத், ததஶ்ச ஸஞ்ஜாதலேஹ்யஂ விதித்வா மதிமாந் வைத்யோ மோக்ஷகஜே ஸமுத்கே மோக்ஷகமயே ஸம்புடே நிதாபயேத் நிக்ஷிபேதிதி பிண்டார்தஃ| விநிர்தஹநீ சித்ரகஃ| குடஶர்கராவிடங்காதித்ரவ்யசூர்ணப்ரமாணஂ ஸாரோதகசதுர்தாஂஶேந, மதுஸர்பிஃப்ரமாணமபி ததைவ| நநு, உஷ்ணயோகேந மது விருத்யதே, தத் கதஂ மதுநா ஸஹாவலேஹபாகஃ? ஸத்யம், உஷ்ணேந ஸஹ மதுநோऽப்யவஹாரே விரோதோ ந பாகே; ததா ச தந்த்ராந்தரஂ- ‘ஸக்ஷௌத்ராஂ ஶர்கராஂ பக்த்வா’ இத்யாதி| யத்யப்யத்ர பாண்டுரோகசிகித்ஸிதஂ ஸாமாந்யேநோக்தஂ, ததாऽப்யேததேவ சிகித்ஸிதஂ த்ரவ்யஸ்வரூபேண விகல்ப்ய யதாதோஷஂ யோஜ்யம்| ததா ச தந்த்ராந்தரம்- “பாண்டுரோகப்ரஶாந்த்யர்தமிதமுக்தஂ சிகித்ஸிதம்| விகல்ப்யைவஂ ச பிஷஜா யதாதோஷபலஂ ப்ரதி|| ஸ்நேஹப்ராயஂ பவநஜே, திக்தஶீதஂ து பைத்திகே| ஶ்லைஷ்மிகே கடுரூக்ஷோஷ்ணஂ, மிஶ்ரஂ ஸ்யாத் ஸாந்நிபாதிகே” (ச. சி. ௧௬) இதி||௨௮-௨௯||-

Adhikarana 30 (30) · Śloka 30

ஸஶர்கரா காமலிநாஂ த்ரிபண்டீ ஹிதா கவாக்ஷீ ஸகுடா ச ஶுண்டீ ||௩௦||

அதஃ பரஂ காமலாசிகித்ஸிதமாஹ- ஸஶர்கரேத்யாதி| த்ரிபண்டீ த்ரிவத், ஸஶர்கரா காமலிநாஂ ஹிதா| கவாக்ஷீ இந்த்ரவாருணீ, ஸா ஸகுடா ஹிதா, ஶுண்ட்யபி ஸகுடா||௩௦||

Adhikarana 31 (31) · Śloka 31

காலேயகே சாபி கதஂ விபக்வஂ ஹிதஂ ச தத் ஸ்யாத்ரஜநீவிமிஶ்ரம் |௩௧|

காலேயகே இத்யாதி| காலேயகஂ தாருஹரித்ராநுகாரி த்ரவ்யஂ, தத்கல்கஸாதிதஂ கதஂ, ரஜநீவிமிஶ்ரஂ ஹரித்ராசூர்ணப்ரக்ஷேபயுதம்|௩௧|-

Adhikarana 32 (31) · Śloka 31

தாதுஂ நதீஜஂ ஜது ஶைலஜஂ வா கும்பாஹ்வயே மூத்ரயுதஂ பிபேத்வா ||௩௧||

கும்பாஹ்வயசிகித்ஸாமாஹ- தாதுமித்யாதி| நதீஜஂ தாதுஂ ஸுவர்ணமாக்ஷிகம்| தச்ச மூத்ரயுதஂ பிபேத்| ஜது ஶைலஜஂ வேதி ஶிலாஜது வா மூத்ரயுதஂ பிபேத்||௩௧||

Adhikarana 33 (32) · Śloka 32

மூத்ரே ஸ்திதஂ ஸைந்தவஸம்ப்ரயுக்தஂ மாஸஂ பிபேத்வாऽபி ஹி லோஹகிட்டம் |௩௨|

மூத்ரே ஸ்திதமித்யாதி| கோமூத்ரே மாஸமுஷிதஂ லோஹகிட்டஂ லோஹமலஂ தேநைவ மூத்ரேண சூர்ணிதஂ ஸைந்தவயுக்தஂ கும்பாஹ்வயே பிபேத்| லோஹகிட்டமித்யத்ர ஹிரண்யகிட்டமிதி கேசித் படந்தி; தந்நேச்சந்தி நிபந்தகாராஃ, ஹிரண்யஸ்யாமலத்வாத்|௩௨|-

Adhikarana 34 (32-35) · Śloka 35

தக்த்வாऽக்ஷகாஷ்டைர்மலமாயஸஂ வா கோமூத்ரநிர்வாபிதமஷ்டவாராந் ||௩௨|| விசூர்ண்ய லீடஂ மதுநாऽசிரேண கும்பாஹ்வயஂ பாண்டுகதஂ நிஹந்யாத் | ஸிந்தூத்பவஂ வாऽக்நிஸமஂ ச கத்வா க்ஷிப்த்வா ச மூத்ரே ஸகதேவ தப்தம் ||௩௩|| லௌஹஂ ச கிட்டஂ பஹுஶஶ்ச தப்த்வா நிர்வாப்ய மூத்ரே பஹுஶஸ்ததைவ | ஏகீகதஂ கோஜலபிஷ்டமேததைகத்யமாவாப்ய பசேதுகாயாம் ||௩௪|| யதா ந தஹ்யேத ததா விஶுஷ்கஂ சூர்ணீகதஂ பேயமுதஶ்விதா தத் | தக்ரௌதநாஶீ விஜயேத ரோகஂ பாண்டுஂ ததா தீபயதேऽநலஂ ச ||௩௫||

கும்பாஹ்வயே ஸித்ததமஂ யோகமாஹ- தக்த்வேத்யாதி| ஸிந்தூத்பவஂ ஸைந்தவம்| அக்நிஸமஂ கத்வா பிபீதகாக்நிநா அக்நிவர்ணஂ கத்வேத்யர்தஃ| ஸகத் ஏகவாரம்| லௌஹஂ ச கிட்டமிதி லோஹஸிஂஹாணகமித்யர்தஃ| நிர்வாப்ய நிர்வாபித்தஂ கத்வா| ஏகீகதஂ ஸமபாகேந மிஶ்ரீகதஂ, கோஜலபிஷ்டஂ நிர்வாபணாவஶிஷ்டபஞ்சகுணே கோமூத்ரே பிஷ்டம், உகாயாஂ ஸ்தால்யாஂ நிக்ஷிப்ய, முகஂ பிதாய, யதா பாஷ்போ பஹிர்ந நிஃஸரதி யதா ந தஹ்யேத ததா விபசேத்| ததஶ்ச விஶுஷ்கஂ சூர்ணீகதமுதஶ்விதா மதிதேந ஸஹ பேயம்| ஜீர்ணே ச தக்ரௌதநஂ போஜயேதித்யர்தஃ| அயமஸௌஶ்ருதோऽபி பூர்வோக்தஹேதுத்வாதஸ்மாபிஃ படிதஃ| அஸ்ய யோகஸ்ய தந்த்ராந்தரே பிபீதகலவணமிதி ஸஞ்ஜ்ஞா||௩௨-௩௫||

Adhikarana 35 (36) · Śloka 36

த்ராக்ஷாகுடூச்யாமலகீரஸைஶ்ச ஸித்தஂ கதஂ லாகர(வ)கே ஹிதஂ ச |௩௬|

இதாநீஂ லாகரசிகித்ஸாமாஹ- த்ராக்ஷேத்யாதி|௩௬|-

Adhikarana 36 (36-37) · Śloka 37

கௌடாநரிஷ்டாந் மதுஶர்கராஶ்ச மூத்ராஸவாந் க்ஷாரகதாஂஸ்ததைவ ||௩௬|| ஸ்நிக்தாந் ரஸாநாமலகைருபேதாந் கோலாந்விதாந் வாऽபி ஹி ஜாங்கலாநாம் | ஸேவேத ஶோபாபிஹிதாஂஶ்ச யோகாந் பாண்ட்வாமயீ ஶாலியவாஂஶ்ச நித்யம் ||௩௭||

இதாநீஂ தந்த்ராந்தரோக்தாந் ஸர்வாநேவாபயாரிஷ்டாதீந் போஜநஂ ச ஸங்கஹ்ணந்நாஹ- கௌடாநித்யாதி| கௌடாநரிஷ்டாந் அபயாரிஷ்டாதீந்| மதுஶர்கராஶ்சேதி மதுஶப்தேந மத்வாஸவஃ, ஸ ச லோஹாரிஷ்டப்ரபதிகஃ; ஶர்கராஶப்தேந ஶர்கராஸவஃ| மூத்ராஸவாந் குஷ்டசிகித்ஸிதோக்தாந்| க்ஷாரகதாநாஸவாந் ஶ்லீபதபடிதாந்| ஸ்நிக்தாந் ரஸாந் ஸ்நேஹபஷ்டாந் ஜாங்கலாநாஂ மாஂஸரஸாந்; ஆமலகைருபேதாந் ஆமலகபலஸஂஸ்கதாந், கோலாந்விதாந் வேதி பதரஸஂஸ்கதாந்; விகல்பாபிதாநஂ ஸாத்ம்யாபேக்ஷயா| ஶோபாபிஹிதாந் யோகாந் தேவதாருஶுண்டீரஸாதிகாந்| ஶாலயோ ரக்தஶால்யாதயஃ||௩௬-௩௭||

Adhikarana 37 (38) · Śloka 38

ஶ்வாஸாதிஸாராருசிகாஸமூர்ச்சாதட்சர்தி ஶூலஜ்வரஶோபதாஹாந் | ததாऽவிபாகஸ்வரபேதஸாதாந் ஜயேத்யதாஸ்வஂ ப்ரஸாமீக்ஷ்ய ஶாஸ்த்ரம் ||௩௮||

பாண்டுரோகோபத்ரவசிகித்ஸாமாஹ- ஶ்வாஸேத்யாதி| ஏதாந் ஶ்வாஸாதீநுபத்ரவாந், யதாஸ்வஂ ஶாஸ்த்ரஂ யதாத்மீயஂ சிகித்ஸாஶாஸ்த்ரஂ ப்ரஸமீக்ஷ்ய ஜயேத்| கேசிதமுஂ பாடமந்யதா படந்தி,- ‘தஷ்ணாஂ ஜ்வரஂ சர்திமதாதிஸாரஂ மூர்ச்சாஂ க்ஷயஂ ஶ்வாஸமநந்நலிப்ஸாம் | ததாऽவிபாகஸ்வரபேதஸாதாந் ஜயேத்யதாவத் ப்ரஸமீக்ஷ்ய ஶாஸ்த்ரம்’- இதி| நநு, ஜ்வராதிஸாராந்விதஸ்ய தஸ்யாஸாத்யத்வேந வக்ஷ்யமாணத்வாத் குதோ ஜ்வராதிஸாரயோஶ்சிகித்ஸாதிதேஶஃ? உச்யதே, அசிரோத்திதயோஸ்தயோஃ ஸதோஃ பாண்டுரோகிணஃ ப்ரதிகார்யத்வாத்||௩௮||

Adhikarana 38 (39-40) · Śloka 40

அந்தேஷு ஶூநஂ பரிஹீநமத்யஂ ம்லாநஂ ததாऽந்தேஷு ச மத்யஶூநம் | குதே ச ஶேபஸ்யத முஷ்கஶூநஂ ப்ரதாம்யமாநஂ ச விஸஞ்ஜ்ஞகல்பம் ||௩௯|| விவர்ஜயேத் பாண்டுகிநஂ யஶோऽர்தீ ததாऽதிஸாரஜ்வரபீடிதஂ ச ||௪௦||

இதாநீமநுபக்ரம்யஸ்ய பாண்டுரோகிணோ லக்ஷணமாஹ- அந்தேஷு ஶூநமித்யாதி| அந்தேஷு ஹஸ்தபாதமுகேஷு| பரிஹீநமத்யஂ கஶமத்யகாயம்| ம்லாநஂ கஶம்| குதே ச ஶேபஸீத்யத்ராபி ஶூநமிதி ஸம்பந்தநீயஂ, ஶேபோ யோநிலிங்கம்| முஷ்கஶூநம் அண்டகோஷஶூநம்| யத்யபி மத்யஶூநமித்யநேநைவ குதாதிஶோபஃ ப்ராப்தஃ, ததாऽப்யந்தே ம்லாநதாஂ விநாऽபி குதாதிஶோபீ த்யாஜ்ய இதி தர்ஶநார்தஂ குதாதிஶோபகதநம்| ப்ரதாம்யமாநஂ மூர்ச்சந்தம்| விஸஞ்ஜ்ஞகல்பஂ வேசேதநப்ராயம்| யத்யபி மூர்ச்சாயேந விஸஞ்ஜ்ஞகல்பமிதி ப்ராப்தஂ, ததாऽப்யபிதாநஂ விஸஞ்ஜ்ஞகல்பஸ்ய விஶேஷேணாஸாத்யதாப்ரதிபாதநார்தம்| அதிஸாரஜ்வரபீடிதம் அதிஸாரஜ்வராப்யாஂ பீடிதமித்யர்தஃ| யத்யபி பாநகீஹலீமகசிகித்ஸிதஂ நோக்தஂ, ததாऽபி பாண்டுரோகசிகித்ஸிதஂ தயோரபி கர்தவ்யம்||௩௯-௪௦||

Adhikarana puShpikA · Śloka 44

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ராந்தர்கதே காயசிகித்ஸாதந்த்ரே பாண்டுரோகப்ரதிஷேதோ நாம (ஷஷ்டோऽத்யாயஃ, ஆதிதஃ) சதுஶ்சத்வாரிஂஶத்தமோऽத்யாயஃ ||௪௪||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாமுத்தரதந்த்ராந்தர்கதே காயசிகித்ஸாதந்த்ரே பாண்டுரோகப்ரதிஷேதோ நாம சதுஶ்சத்வாரிஂஶத்தமோऽத்யாயஃ||௪௪||