31. rēvatīpratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાતો રેવતીપ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||

શકુનીપ્રતિષેધાનન્તરં રેવત્યામપિ મુખપાકવચનાત્ સવ્રણત્વેનૈકધર્મત્વાચ્ચ રેવતીપ્રતિષેધાધ્યાયો યુજ્યત ઇત્યાહ- અથાત ઇત્યાદિ||૧-૨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

અશ્વગન્ધા ચ શૃઙ્ગી ચ સારિવા સપુનર્નવા | સહે તથા વિદારી ચ કષાયાઃ સેચને હિતાઃ ||૩||

અશ્વગન્ધેત્યાદિ| અજશૃઙ્ગી કર્કટશૃઙ્ગી, ઉત્તમારણીત્યન્યે| સહે મુદ્ગમાષપર્ણ્યૌ| સેચને હિતાઃ પ્રત્યેકં સમુદિતાશ્ચ||૩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

તૈલમભ્યઞ્જને કાર્યં કુષ્ઠે સર્જરસેઽપિ ચ | પલઙ્કષાયાં નલદે તથા ગિરિકદમ્બકે ||૪||

તૈલમિત્યાદિ| સર્જરસો રાલઃ, પલઙ્કષા ગુગ્ગુલુઃ, નલદં જટામાંસી, ગિરિઃ ગિરિકર્ણિકા; અન્યે ગિરિકદમ્બો મહાકદમ્બઃ સ્વનામખ્યાતઃ; એતૈઃ કુષ્ઠાદિભિઃ કલ્કીકૃતૈસ્તૈલં કાર્યમ્||૪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

ધવાશ્વકર્ણકકુભધાતકીતિન્દુકીષુ ચ | કાકોલ્યાદિગણે ચૈવ પાનીયં સર્પિરિષ્યતે ||૫||

ધવેત્યાદિ| અશ્વકર્ણો ગર્દભાણ્ડઃ, કકુભઃ અર્જુનઃ| તત્ર ધવાદિકષાયે કાકોલ્યાદિકલ્કે ચ પાનીયં સર્પિઃ પાતવ્યં ઘૃતમિષ્યતે| અન્યે તુ કાકોલ્યાદિગણેનૈવ પાનીયં ઘૃતમિચ્છન્તિ, ધવાશ્વકર્ણાદીનિ પશ્ચાત્તૈલે સમ્બન્ધન્તિ||૫||

Adhikarana 5 (6-8) · Śloka 9

કુલત્થાઃ શઙ્ખચૂર્ણં ચ પ્રદેહઃ સાર્વગન્ધિકઃ | ગૃધ્રોલૂકપુરીષાણિ યવા યવફલો ઘૃતમ્ ||૬|| સન્ધ્યયોરુભયોઃ કાર્યમેતદુદ્ધૂપનં શિશોઃ | વરુણારિષ્ટકમયં રુચકં સૈન્દુકં તથા ||૭|| સતતં ધારયેચ્ચાપિ કૃતં વા પૌત્રજીવિકમ્ | શુક્લાઃ સુમનસો લાજાઃ પયઃ શાલ્યોદનં તથા ||૮|| બલિર્નિવેદ્યો ગોતીર્થે રેવત્યૈ પ્રયતાત્મના |૯|

કુલત્થા ઇત્યાદિ| શઙ્ખચૂર્ણં સુદગ્ધશઙ્ખચૂર્ણમ્| સર્વગન્ધા એલાદિકાઃ, તૈઃ કૃતો લેપઃ સાર્વગન્ધિકઃ| ગૃધ્રેત્યાદિ| યવાઃ પ્રસિદ્ધાઃ, યવફલો વંશઃ, અન્યે યવફલા દુગ્ધિકેત્યાહુઃ| વરુણારિષ્ટકમયં વરુણનિમ્બકાષ્ઠઘટિતં, રુચકં ગ્રીવાભરણં મણિકસઞ્જ્ઞં ધારયેત્| બ્રહ્મદેવસ્ત્વરિષ્ટં ફેનિલમાહ| સૈન્દુકમિતિ સિન્દુકો નિર્ગુણ્ડી, તત્કાષ્ઠકૃતં રુચકં; તત્ફલકૃતમિત્યન્યે| પુત્રઞ્જીવો મધ્યવર્તુલતીક્ષ્ણાગ્રફલો જમ્બીરપત્રો વૃક્ષસ્તત્કાષ્ઠકૃતં રુચકં, તત્ફલકૃતમિત્યન્યે| કેચિદત્રારગ્વધં પઠન્તિ| શુક્લેત્યાદિ શુક્લાઃ સુમનસઃ શ્વેતકુસુમાનિ| નિવેદ્યો દાતવ્યઃ| ગોતીર્થે સલિલગોપથે| પ્રયતાત્મના ઉપવાસાદિપવિત્રેણ| તદુક્તં,- “સોપવાસઃ શુચિર્નક્તં સશસ્ત્રો નિર્હરેદ્બલિમ્” ઇતિ||૬-૮||-

Adhikarana 6 (9-11) · Śloka 11

સઙ્ગમે ચ ભિષક્ સ્નાનં કુર્યાદ્ધાત્રીકુમારયોઃ ||૯|| નાનાવસ્ત્રધરા દેવી ચિત્રમાલ્યાનુલેપના | ચલત્કુણ્ડલિની શ્યામા રેવતી તે પ્રસીદતુ ||૧૦|| ઉપાસતે યાં સતતં દેવ્યો વિવિધભૂષણાઃ | લમ્બા કરાલા વિનતા તથૈવ બહુપુત્રિકા | રેવતી શુષ્કનામા યા સા તે દેવી પ્રસીદતુ ||૧૧||

સઙ્ગમ ઇત્યાદિ| સઙ્ગમે નદીદ્વયમેલકે| રક્ષામન્ત્રમાહ- નાનેત્યાદિ| અપરા દેવ્યો વિવિધભૂષણા યાં રેવતીમુપાસતે સેવન્તે સા દેવી ભો બાલક તે તવ પ્રસાદં કરોતુ લોકે પ્રસાદકરા ભવતુ| રેવતી શુષ્કનામા શુષ્કરેવતીત્યર્થઃ||૯-૧૧||

Adhikarana puShpikA · Śloka 31

ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે કુમારતન્ત્રે રેવતીપ્રતિષેધો નામ (પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ, આદિતઃ) એકત્રિંશોઽધ્યાયઃ ||૩૧||

ઇતિ શ્રીડલ્હ(હ્લ)ણવિરચિતાયાં નિબન્ધસઙ્ગ્રહાખ્યાયાં સુશ્રુતવ્યાખ્યાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે કૌમારભૃત્યતન્ત્રે રેવતીપ્રતિષેધો નામૈકત્રિંશત્તમોઽધ્યાયઃ||૩૧||