Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતઃ સન્ધિગતરોગવિજ્ઞાનીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
अथातः सन्धिगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
પૂર્વસ્મિન્નધ્યાયે સન્ધ્યાદિક્રમેણ નયનગતરોગા અભિહિતાઃ, અત ઔપદ્રવિકાનન્તરં પ્રાક્ સન્ધિગતા રોગાઃ પ્રતિપાદ્યા ભવન્તીત્યત આહ- અથાત ઇત્યાદિ| ગતશબ્દ આશ્રયવચનઃ||૧-૨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
પૂયાલસઃ સોપનાહઃ સ્રાવાઃ પર્વણિકાઽલજી | ક્રિમિગ્રન્થિશ્ચ વિજ્ઞેયા રોગાઃ સન્ધિગતા નવ ||૩||
पूयालसः सोपनाहः स्रावाः पर्वणिकाऽलजी | क्रिमिग्रन्थिश्च विज्ञेया रोगाः सन्धिगता नव ||३||
🔊 Audio coming soon
સ્રાવાઃ ચત્વારઃ પૂયાસ્રાવ ઇત્યાદયઃ||૩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
પક્વઃ શોફઃ સન્ધિજઃ સંસ્રવેદ્યઃ સાન્દ્રં પૂયં પૂતિ પૂયાલસઃ સઃ |૪|
पक्वः शोफः सन्धिजः संस्रवेद्यः सान्द्रं पूयं पूति पूयालसः सः |४|
🔊 Audio coming soon
ઇદાનીં તેષાં નવાનામપિ પ્રત્યેકં લક્ષણમાહ- પક્વ ઇત્યાદિ| સન્ધિજઃ કનીનસન્ધિજઃ| પૂતિ દુર્ગન્ધમ્| અયં સન્નિપાતજઃ સાધ્યશ્ચ|૪|-
Adhikarana 4 (4) · Śloka 4
ગ્રન્થિર્નાલ્પો દૃષ્ટિસન્ધાવપાકઃ કણ્ડૂપ્રાયો નીરુજસ્તૂપનાહઃ ||૪||
ग्रन्थिर्नाल्पो दृष्टिसन्धावपाकः कण्डूप्रायो नीरुजस्तूपनाहः ||४||
🔊 Audio coming soon
ગ્રન્થિરિત્યાદિ| નાલ્પો મહાનિત્યર્થઃ| અપાક ઈષત્પાકઃ| ઉપનાહઃ શ્લેષ્મોપનાહઃ| કફજોઽયં સાધ્યશ્ચ||૪||
Adhikarana 5 (5-7) · Śloka 7
ગત્વા સન્ધીનશ્રુમાર્ગેણ દોષાઃ કુર્યુઃ સ્રાવાન્ રુગ્વિહીનાન્ કનીનાત્ | તાન્ વૈ સ્રાવાન્ નેત્રનાડીમથૈકે તસ્યા લિઙ્ગં કીર્તયિષ્યે ચતુર્ધા ||૫|| પાકઃ સન્ધૌ સંસ્રવેદ્યશ્ચ પૂયં પૂયાસ્રાવો નૈકરૂપઃ પ્રદિષ્ટઃ | શ્વેતં સાન્દ્રં પિચ્છિલં સંસ્રવેદ્યઃ શ્લેષ્માસ્રાવો નીરુજઃ સ પ્રદિષ્ટઃ ||૬|| રક્તાસ્રાવઃ શોણિતોત્થઃ સરક્તમુષ્ણં નાલ્પં સંસ્રવેન્નાતિસાન્દ્રમ્ | પીતાભાસં નીલમુષ્ણં જલાભં પિત્તાસ્રાવઃ સંસ્રવેત્ સન્ધિમધ્યાત્ ||૭||
गत्वा सन्धीनश्रुमार्गेण दोषाः कुर्युः स्रावान् रुग्विहीनान् कनीनात् | तान् वै स्रावान् नेत्रनाडीमथैके तस्या लिङ्गं कीर्तयिष्ये चतुर्धा ||५|| पाकः सन्धौ संस्रवेद्यश्च पूयं पूयास्रावो नैकरूपः प्रदिष्टः | श्वेतं सान्द्रं पिच्छिलं संस्रवेद्यः श्लेष्मास्रावो नीरुजः स प्रदिष्टः ||६|| रक्तास्रावः शोणितोत्थः सरक्तमुष्णं नाल्पं संस्रवेन्नातिसान्द्रम् | पीताभासं नीलमुष्णं जलाभं पित्तास्रावः संस्रवेत् सन्धिमध्यात् ||७||
🔊 Audio coming soon
સન્ધયો નેત્રાન્તર્ગતાશ્ચત્વારઃ| અશ્રુમાર્ગશબ્દેનાત્ર સિરા અભિપ્રેતાઃ| તથાચ વિદેહઃ,- “અશ્રુસ્રાવઃ સિરા ગત્વા નેત્રસન્ધિષુ તિષ્ઠતિ| તતઃ કનીનકં ગત્વા ચાશ્રુ કૃત્વા કનીનકે|| તતઃ સ્રવત્યથાસ્રાવં યથાદોષમવેદનમ્”- ઇતિ| અશ્રુસ્રાવશબ્દેનાત્ર તત્સહિતો દોષોઽભિધીયતે| કથં ચતુર્ધેત્યાહ- પાક ઇત્યાદિ|- નૈકરૂપ ઇતિ અસ્ય સન્નિપાતજત્વાદ્બહુરૂપત્વમ્| સન્ધિરત્ર કનીનકસન્ધિઃ| અસાધ્યોઽયમ્| શ્વેત ઇત્યાદિ|- અયમપ્યસાધ્યઃ| રક્તેત્યાદિ|- અસાવપ્યસાધ્યઃ| પીતેત્યાદિ|- કનીનકસન્ધિમધ્યાદિત્યર્થઃ| વ્યાધિસ્વભાવતો વાતાસ્રાવો નાસ્તિ, પિત્તજગલગણ્ડચાતુર્થિકવત્| એષોઽપ્યસાધ્યઃ||૫-૭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
તામ્રા તન્વી દાહશૂલોપપન્ના રક્તાજ્જ્ઞેયા પર્વણી વૃત્તશોફા | જાતા સન્ધૌ કૃષ્ણશુક્લેઽલજી સ્યાત્તસ્મિન્નેવ ખ્યાપિતા પૂર્વલિઙ્ગૈઃ ||૮||
ताम्रा तन्वी दाहशूलोपपन्ना रक्ताज्ज्ञेया पर्वणी वृत्तशोफा | जाता सन्धौ कृष्णशुक्लेऽलजी स्यात्तस्मिन्नेव ख्यापिता पूर्वलिङ्गैः ||८||
🔊 Audio coming soon
તામ્રેત્યાદિ| અસાધ્યોઽયમ્| અલજીત્યાદિ| તસ્મિન્નેવ કૃષ્ણશુક્લસન્ધાવેવ| પૂર્વલિઙ્ગૈઃ પર્વણીલિઙ્ગૈરિત્યર્થઃ| પર્વણ્યલજ્યોઃ સ્થાનસ્ય લક્ષણસ્ય ચૈક્યેઽપિ તનુત્વસ્થૂલત્વાભ્યાં ભેદઃ| તન્વી પર્વણી, તતઃ સ્થૂલા પુનરલજી| ઇયં સન્નિપાતજા અસાધ્યા ચ||૮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ક્રિમિગ્રન્થિર્વર્ત્મનઃ પક્ષ્મણશ્ચ કણ્ડૂં કુર્યુઃ ક્રિમયઃ સન્ધિજાતાઃ | નાનારૂપા વર્ત્મશુક્લસ્ય સન્ધૌ ચરન્તોઽન્તર્નયનં દૂષયન્તિ ||૯||
क्रिमिग्रन्थिर्वर्त्मनः पक्ष्मणश्च कण्डूं कुर्युः क्रिमयः सन्धिजाताः | नानारूपा वर्त्मशुक्लस्य सन्धौ चरन्तोऽन्तर्नयनं दूषयन्ति ||९||
🔊 Audio coming soon
ક્રિમીત્યાદિ| ક્રિમીગ્રન્થિર્વર્ત્મશુક્લયોઃ સન્ધૌ ભવતિ| તત્રૈવ નાનારૂપાઃ ક્રિમયો વર્ત્મનઃ પક્ષ્મણશ્ચ સન્ધિં પ્રાપ્તાઃ કણ્ડૂં જનયન્તિ, અન્તશ્ચરન્તો ભક્ષયન્તો નયનં દૂષયન્તિ| અસૌ કફજઃ સાધ્યશ્ચ||૯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે સન્ધિગતરોગવિજ્ઞાનીયો નામ દ્વિતીયોઽધ્યયઃ ||૨||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे सन्धिगतरोगविज्ञानीयो नाम द्वितीयोऽध्ययः ||२||
🔊 Audio coming soon
ઇતિ શ્રીડલ્હ(હ્લ)ણવિરચિતાયાં નિબન્ધસઙ્ગ્રહાખ્યાયાં સુશ્રુતવ્યાખ્યામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે શાલાક્યતન્ત્રે દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ||૨||