૨. સંધિગતરોગવિજ્ઞાનીયાધ્યાયઃ

Devanagari IAST (Roman)Telugu Tamil Malayalam Kannada Gujarati Bengali Gurmukhi

Hide commentary

Adhikarana ૧ (૧-૨) · Śloka ૨

અથાતઃ સન્ધિગતરોગવિજ્ઞાનીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||

View original

अथातः सन्धिगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

Meaning of the śloka

Now the chapter concerning the recognition of diseases situated at the junctions of the eye will be explained, as taught by the venerable Dhanvantari.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

પૂર્વસ્મિન્નધ્યાયે સન્ધ્યાદિક્રમેણ નયનગતરોગા અભિહિતાઃ, અત ઔપદ્રવિકાનન્તરં પ્રાક્ સન્ધિગતા રોગાઃ પ્રતિપાદ્યા ભવન્તીત્યત આહ- અથાત ઇત્યાદિ| ગતશબ્દ આશ્રયવચનઃ||૧-૨||

Meaning of the commentary

The commentary explains the chapter's sequence. The preceding chapter presented diseases of the eye in an order beginning with the junctions; therefore, after the Aupadravika chapter, the diseases located at those junctions are described first. It adds that gata indicates the site or locus in which a disease is situated.

Key terms

सन्धिगत (sandhigata): Situated at the junctional regions of the eye.
रोगविज्ञानीय (rogavijñānīya): Concerning the recognition or understanding of diseases.
गत (gata): A word understood here as indicating the site or locus of a disorder.
धन्वन्तरि (Dhanvantari): The authoritative teacher to whom the teaching is attributed.

Adhikarana ૨ (૩) · Śloka ૩

પૂયાલસઃ સોપનાહઃ સ્રાવાઃ પર્વણિકાઽલજી | ક્રિમિગ્રન્થિશ્ચ વિજ્ઞેયા રોગાઃ સન્ધિગતા નવ ||૩||

View original

पूयालसः सोपनाहः स्रावाः पर्वणिकाऽलजी | क्रिमिग्रन्थिश्च विज्ञेया रोगाः सन्धिगता नव ||३||

Meaning of the śloka

Nine diseases are to be recognized as occurring at the junctions of the eye: pūyālasa, upanāha, the discharges, parvaṇikā, alajī, and krimigranthi.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

સ્રાવાઃ ચત્વારઃ પૂયાસ્રાવ ઇત્યાદયઃ||૩||

Meaning of the commentary

The commentary clarifies that the plural 'discharges' represents four disorders, beginning with pūyāsrāva. Together with the other named conditions, these make the stated total of nine junctional diseases.

Key terms

पूयालस (pūyālasa): A named junctional eye disorder listed in this classification.
उपनाह (upanāha): A named disease situated at an ocular junction.
स्राव (srāva): Ocular discharge; the commentary states that four discharge disorders are included.
कृमिग्रन्थि (krimigranthi): A named junctional disorder described literally as a krimi-associated swelling or nodule.

Adhikarana ૩ (૪) · Śloka ૪

પક્વઃ શોફઃ સન્ધિજઃ સંસ્રવેદ્યઃ સાન્દ્રં પૂયં પૂતિ પૂયાલસઃ સઃ |૪|

View original

पक्वः शोफः सन्धिजः संस्रवेद्यः सान्द्रं पूयं पूति पूयालसः सः |४|

Meaning of the śloka

A mature swelling arising at an ocular junction that discharges thick, foul-smelling pus is called pūyālasa.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

Meaning of the commentary

Beginning the individual descriptions of the nine disorders, the commentary specifies that the junction meant here is the kanīna junction. It explains pūti as foul-smelling, attributes this disorder to the combined involvement of the doṣas (sannipāta), and classifies it as treatable in the text's historical prognosis.

Key terms

पक्व शोफ (pakva śopha): A swelling described as mature or suppurated.
कनीनसन्धि (kanīna-sandhi): The particular ocular junction identified by the commentary as the site of this disorder.
सान्द्र पूय (sāndra pūya): Thick pus discharged from the swelling.
सन्निपातज (sannipātaja): Attributed by the commentary to the combined involvement of the doṣas.

Adhikarana ૪ (૪) · Śloka ૪

ગ્રન્થિર્નાલ્પો દૃષ્ટિસન્ધાવપાકઃ કણ્ડૂપ્રાયો નીરુજસ્તૂપનાહઃ ||૪||

View original

ग्रन्थिर्नाल्पो दृष्टिसन्धावपाकः कण्डूप्रायो नीरुजस्तूपनाहः ||४||

Meaning of the śloka

Upanāha is described as a large nodular swelling at the junction of the eye, showing little suppuration, chiefly characterized by itching, and free from pain.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ગ્રન્થિરિત્યાદિ| નાલ્પો મહાનિત્યર્થઃ| અપાક ઈષત્પાકઃ| ઉપનાહઃ શ્લેષ્મોપનાહઃ| કફજોઽયં સાધ્યશ્ચ||૪||

Meaning of the commentary

The commentary explains that nālpa means large and that apāka indicates only slight suppuration. It identifies the condition as śleṣmopanāha, states that it arises from kapha, and classifies it as treatable.

Key terms

उपनाह (upanāha): The named nodular disorder of an ocular junction described in this passage.
ग्रन्थि (granthi): A knot-like or nodular swelling.
दृष्टिसन्धि (dṛṣṭi-sandhi): A junctional region of the eye in the text's anatomical classification.
अपाक (apāka): Explained by the commentary here as slight suppuration.

Adhikarana ૫ (૫-૭) · Śloka ૭

ગત્વા સન્ધીનશ્રુમાર્ગેણ દોષાઃ કુર્યુઃ સ્રાવાન્ રુગ્વિહીનાન્ કનીનાત્ | તાન્ વૈ સ્રાવાન્ નેત્રનાડીમથૈકે તસ્યા લિઙ્ગં કીર્તયિષ્યે ચતુર્ધા ||૫|| પાકઃ સન્ધૌ સંસ્રવેદ્યશ્ચ પૂયં પૂયાસ્રાવો નૈકરૂપઃ પ્રદિષ્ટઃ | શ્વેતં સાન્દ્રં પિચ્છિલં સંસ્રવેદ્યઃ શ્લેષ્માસ્રાવો નીરુજઃ સ પ્રદિષ્ટઃ ||૬|| રક્તાસ્રાવઃ શોણિતોત્થઃ સરક્તમુષ્ણં નાલ્પં સંસ્રવેન્નાતિસાન્દ્રમ્ | પીતાભાસં નીલમુષ્ણં જલાભં પિત્તાસ્રાવઃ સંસ્રવેત્ સન્ધિમધ્યાત્ ||૭||

View original

गत्वा सन्धीनश्रुमार्गेण दोषाः कुर्युः स्रावान् रुग्विहीनान् कनीनात् | तान् वै स्रावान् नेत्रनाडीमथैके तस्या लिङ्गं कीर्तयिष्ये चतुर्धा ||५|| पाकः सन्धौ संस्रवेद्यश्च पूयं पूयास्रावो नैकरूपः प्रदिष्टः | श्वेतं सान्द्रं पिच्छिलं संस्रवेद्यः श्लेष्मास्रावो नीरुजः स प्रदिष्टः ||६|| रक्तास्रावः शोणितोत्थः सरक्तमुष्णं नाल्पं संस्रवेन्नातिसान्द्रम् | पीताभासं नीलमुष्णं जलाभं पित्तास्रावः संस्रवेत् सन्धिमध्यात् ||७||

Meaning of the śloka

When the doṣas travel through the tear passage to the junctions of the eye, they produce painless discharges from the kanīnaka region; some call these disorders netranāḍī. Their four forms are described as follows. Pūyāsrāva is a variable discharge of pus from suppuration at the junction. Śleṣmāsrāva is a painless, white, thick, slimy discharge. Raktāsrāva, arising from blood, discharges a warm, blood-tinged, copious fluid that is not extremely thick. Pittāsrāva releases from the middle of the junction a warm, water-like fluid described as yellowish or blue.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

સન્ધયો નેત્રાન્તર્ગતાશ્ચત્વારઃ| અશ્રુમાર્ગશબ્દેનાત્ર સિરા અભિપ્રેતાઃ| તથાચ વિદેહઃ,- “અશ્રુસ્રાવઃ સિરા ગત્વા નેત્રસન્ધિષુ તિષ્ઠતિ| તતઃ કનીનકં ગત્વા ચાશ્રુ કૃત્વા કનીનકે|| તતઃ સ્રવત્યથાસ્રાવં યથાદોષમવેદનમ્”- ઇતિ| અશ્રુસ્રાવશબ્દેનાત્ર તત્સહિતો દોષોઽભિધીયતે| કથં ચતુર્ધેત્યાહ- પાક ઇત્યાદિ|- નૈકરૂપ ઇતિ અસ્ય સન્નિપાતજત્વાદ્બહુરૂપત્વમ્| સન્ધિરત્ર કનીનકસન્ધિઃ| અસાધ્યોઽયમ્| શ્વેત ઇત્યાદિ|- અયમપ્યસાધ્યઃ| રક્તેત્યાદિ|- અસાવપ્યસાધ્યઃ| પીતેત્યાદિ|- કનીનકસન્ધિમધ્યાદિત્યર્થઃ| વ્યાધિસ્વભાવતો વાતાસ્રાવો નાસ્તિ, પિત્તજગલગણ્ડચાતુર્થિકવત્| એષોઽપ્યસાધ્યઃ||૫-૭||

Meaning of the commentary

The commentary states that there are four internal junctions of the eye and understands aśrumārga here as the vessels. It cites Videha to explain that the doṣa, together with the tear-flow, reaches the ocular junctions and then the kanīnaka, from which a painless discharge occurs according to the doṣa. It explains that pūyāsrāva has varied appearances because it arises from sannipāta and locates the junction here at the kanīnaka. It classifies pūyāsrāva, śleṣmāsrāva, raktāsrāva, and pittāsrāva as untreatable. For pittāsrāva, it clarifies that the discharge comes from the middle of the kanīnaka junction. It also says that no vāta-origin discharge exists by the nature of this disease, comparing this absence with other traditional classifications.

Key terms

अश्रुमार्ग (aśrumārga): The tear passage, interpreted by the commentary here as vessels.
कनीनक (kanīnaka): The eye-junction region from which the discharges are described as emerging.
पूयास्राव (pūyāsrāva): A variably appearing purulent discharge attributed by the commentary to combined doṣa involvement.
श्लेष्मास्राव (śleṣmāsrāva): A white, thick, slimy, painless ocular discharge attributed to śleṣman.
रक्तास्राव (raktāsrāva): A warm, blood-tinged and relatively fluid ocular discharge associated with blood.
पित्तास्राव (pittāsrāva): A warm, water-like, yellowish or blue discharge attributed to pitta.

Adhikarana ૬ (૮) · Śloka ૮

તામ્રા તન્વી દાહશૂલોપપન્ના રક્તાજ્જ્ઞેયા પર્વણી વૃત્તશોફા | જાતા સન્ધૌ કૃષ્ણશુક્લેઽલજી સ્યાત્તસ્મિન્નેવ ખ્યાપિતા પૂર્વલિઙ્ગૈઃ ||૮||

View original

ताम्रा तन्वी दाहशूलोपपन्ना रक्ताज्ज्ञेया पर्वणी वृत्तशोफा | जाता सन्धौ कृष्णशुक्लेऽलजी स्यात्तस्मिन्नेव ख्यापिता पूर्वलिङ्गैः ||८||

Meaning of the śloka

Parvaṇī is described as a thin, copper-colored, round swelling arising from blood and accompanied by burning and pain. Alajī arises at the junction of the dark and white parts of the eye and is described by the same preceding signs.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

તામ્રેત્યાદિ| અસાધ્યોઽયમ્| અલજીત્યાદિ| તસ્મિન્નેવ કૃષ્ણશુક્લસન્ધાવેવ| પૂર્વલિઙ્ગૈઃ પર્વણીલિઙ્ગૈરિત્યર્થઃ| પર્વણ્યલજ્યોઃ સ્થાનસ્ય લક્ષણસ્ય ચૈક્યેઽપિ તનુત્વસ્થૂલત્વાભ્યાં ભેદઃ| તન્વી પર્વણી, તતઃ સ્થૂલા પુનરલજી| ઇયં સન્નિપાતજા અસાધ્યા ચ||૮||

Meaning of the commentary

The commentary classifies parvaṇī as untreatable. It locates alajī at that same junction of the dark and white parts and explains that its preceding signs are those of parvaṇī. Although the two conditions share their location and signs, they are distinguished by thickness: parvaṇī is thin, whereas alajī is thicker. Alajī is attributed to the combined doṣas and is also classified as untreatable.

Key terms

पर्वणी (parvaṇī): A thin, round, copper-colored swelling at an ocular junction, accompanied by burning and pain.
अलजी (alajī): A thicker swelling at the junction of the dark and white ocular regions, sharing the signs attributed to parvaṇī.
कृष्णशुक्लसन्धि (kṛṣṇa-śukla-sandhi): The junction between the dark and white regions of the eye in the text's anatomy.
सन्निपातज (sannipātaja): Arising from the combined involvement of the doṣas, as stated for alajī.

Adhikarana ૭ (૯) · Śloka ૯

ક્રિમિગ્રન્થિર્વર્ત્મનઃ પક્ષ્મણશ્ચ કણ્ડૂં કુર્યુઃ ક્રિમયઃ સન્ધિજાતાઃ | નાનારૂપા વર્ત્મશુક્લસ્ય સન્ધૌ ચરન્તોઽન્તર્નયનં દૂષયન્તિ ||૯||

View original

क्रिमिग्रन्थिर्वर्त्मनः पक्ष्मणश्च कण्डूं कुर्युः क्रिमयः सन्धिजाताः | नानारूपा वर्त्मशुक्लस्य सन्धौ चरन्तोऽन्तर्नयनं दूषयन्ति ||९||

Meaning of the śloka

Krimigranthi is described at the junction of the eyelid and the white part of the eye. Organisms of various forms arising at this junction produce itching where the eyelid meets the eyelashes; moving within and feeding there, they injure or impair the eye.

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ક્રિમીત્યાદિ| ક્રિમીગ્રન્થિર્વર્ત્મશુક્લયોઃ સન્ધૌ ભવતિ| તત્રૈવ નાનારૂપાઃ ક્રિમયો વર્ત્મનઃ પક્ષ્મણશ્ચ સન્ધિં પ્રાપ્તાઃ કણ્ડૂં જનયન્તિ, અન્તશ્ચરન્તો ભક્ષયન્તો નયનં દૂષયન્તિ| અસૌ કફજઃ સાધ્યશ્ચ||૯||

Meaning of the commentary

The commentary locates krimigranthi specifically at the junction between the eyelid and the white of the eye. It explains that varied forms of krimi reach the junction of the eyelid and eyelashes, cause itching, and harm the eye while moving and feeding internally. It classifies the condition as arising from kapha and as treatable within the text's historical system.

Key terms

क्रिमिग्रन्थि (krimigranthi): A named disorder at the eyelid–ocular junction, associated here with itching and krimi.
वर्त्मशुक्लस्य सन्धि (vartma-śuklasya sandhi): The junction between the eyelid and the white part of the eye.
कण्डू (kaṇḍū): Itching, described as a principal feature of the condition.
क्रिमि (krimi): Organisms or parasitic agents invoked by the text in explaining the disorder; the term should remain within its classical context.
कफज (kaphaja): Classified by the commentary as arising from kapha.

Adhikarana પુષ્પિકા · Śloka ૨

ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે સન્ધિગતરોગવિજ્ઞાનીયો નામ દ્વિતીયોઽધ્યયઃ ||૨||

View original

इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे सन्धिगतरोगविज्ञानीयो नाम द्वितीयोऽध्ययः ||२||

Meaning of the śloka

Thus ends the second chapter of the Uttaratantra in the Suśruta Saṃhitā, entitled ‘Knowledge of Diseases Located at the Ocular Junctions’ (Saṃdhigatarogavijñānīya).

🔊 Audio coming soon

Hide commentary

ઇતિ શ્રીડલ્હ(હ્લ)ણવિરચિતાયાં નિબન્ધસઙ્ગ્રહાખ્યાયાં સુશ્રુતવ્યાખ્યામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે શાલાક્યતન્ત્રે દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ||૨||

Meaning of the commentary

The commentary colophon states that this is the second chapter in the Śālākyatantra section of the Uttaratantra commentary on Suśruta, called the Nibandhasaṅgraha and composed by Śrī Dalhaṇa. The supplied form ‘Dalha(hla)ṇa’ records a textual or editorial variation in the commentator's name.

Key terms

सन्धिगतरोगविज्ञानीय (saṃdhigatarogavijñānīya): The chapter title, concerning knowledge of disorders situated at the ocular junctions.
उत्तर तन्त्र (Uttaratantra): The division of the Suśruta Saṃhitā in which this chapter occurs.
शालाक्यतन्त्र (Śālākyatantra): The specialty section identified by the commentary colophon.
निबन्धसङ्ग्रह (Nibandhasaṅgraha): The title of Dalhaṇa's commentary on the Suśruta Saṃhitā.

← 1. aupadravikādhyāyaḥ 3. vartmagatarōgavijñānīyādhyāyaḥ →