Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਸਰ੍ਵਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧||
ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातः सर्वगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਃ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਸ੍ਣਮਣ੍ਡਲਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸਤ੍ਤ੍ਯਾ ਦਸ੍ਟਿਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਯੁਜ੍ਯਤੇ, ਯਸ਼੍ਚ ਦਸ੍ਟਿਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਰਮ੍ਭਃ ਸ ਦਸ੍ਟਿਗਤਾਨਾਂ ਤਿਮਿਰਾਦੀਨਾਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਨ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਬੋਧਯਤਿ, ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਦਿਗਤਾਨਾਂ ਚ ਸ੍ਯਨ੍ਦਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਬੋਧਯਤਿ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ਸ੍ਯਨ੍ਦਾਸ੍ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰ ਇਹੋਪਦਿਸ੍ਟਾਸ੍ਤਾਵਨ੍ਤ ਏਵੇਹ ਤਥਾਧਿਮਨ੍ਥਾਃ |
ਸ਼ੋਫਾਨ੍ਵਿਤੋਸ਼ੋਫਯੁਤਸ਼੍ਚ ਪਾਕਾਵਿਤ੍ਯੇਵਮੇਤੇ ਦਸ਼ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਾਃ ||੩||
ਹਤਾਧਿਮਨ੍ਥੋਨਿਲਪਰ੍ਯਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਕ੍ਸਿਪਾਕੋਨ੍ਯਤ ਏਵ ਵਾਤਃ |
ਦਸ੍ਟਿਸ੍ਤਥਾਮ੍ਲਾਧ੍ਯੁਸਿਤਾ ਸਿਰਾਣਾਮੁਤ੍ਪਾਤਹਰ੍ਸਾਵਪਿ ਸਰ੍ਵਭਾਗਾਃ ||੪||
View original
स्यन्दास्तु चत्वार इहोपदिष्टास्तावन्त एवेह तथाऽधिमन्थाः |
शोफान्वितोऽशोफयुतश्च पाकावित्येवमेते दश सम्प्रदिष्टाः ||३||
हताधिमन्थोऽनिलपर्ययश्च शुष्काक्षिपाकोऽन्यत एव वातः |
दृष्टिस्तथाऽम्लाध्युषिता सिराणामुत्पातहर्षावपि सर्वभागाः ||४||
ਸਰ੍ਵਾਕ੍ਸਿਗਤਰੋਗਾਣਾਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮਾਹ- ਸ੍ਯਨ੍ਦਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਾਵਨ੍ਤ ਏਵ ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਵ| ਪ੍ਰਥਮਸ਼੍ਲੋਕੇਨ ਦਸ਼, ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ਼੍ਲੋਕੇਨ ਸਪ੍ਤ, ਏਵਂ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯਾਃ ਕਥਿਤਾਃ||੩-੪||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸਰ੍ਵੇ ਨਯਨਾਮਯਾਸ੍ਤੁ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਿਮਿਤ੍ਤਮੂਲਾਃ |
ਤਸ੍ਮਾਦਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਮੁਦੀਰ੍ਯਮਾਣਮੁਪਾਚਰੇਦਾਸ਼ੁ ਹਿਤਾਯ ਧੀਮਾਨ੍ ||੫||
View original
प्रायेण सर्वे नयनामयास्तु भवन्त्यभिष्यन्दनिमित्तमूलाः |
तस्मादभिष्यन्दमुदीर्यमाणमुपाचरेदाशु हिताय धीमान् ||५||
ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਨੇਤ੍ਰਰੋਗਾਣਾਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਭਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਸ੍ਯਾਸ਼ੇਸਨਯਨਾਮਯਪ੍ਰਤੀਕਾਰਭੂਤਤ੍ਵਾਦ੍ਯਤ੍ਨਤਃ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪ ਏਵਾਸੌ ਪ੍ਰਤਿਕਰਣੀਯ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਪ੍ਰਾਯੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਿਮਿਤ੍ਤਮੂਲਾ ਇਤਿ ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਾਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਚ ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਮੂਲਂ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਤਥਾ| ਨਿਮਿਤ੍ਤਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਦੁਸ੍ਟਾ ਦੋਸਾ ਦੋਸਕੋਪਨਾਨਿ ਚ ਸਙ੍ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਉਦੀਰ੍ਯਮਾਣਮ੍ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨਮ੍| ‘ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਿਮਿਤ੍ਤਮੂਲਾ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਸਮੁਦ੍ਭਵਾ ਹਿ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ||੫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ਨਿਸ੍ਤੋਦਨਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਰੋਮਹਰ੍ਸਸਙ੍ਘਰ੍ਸਪਾਰੁਸ੍ਯਸ਼ਿਰੋਭਿਤਾਪਾਃ |
ਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕਭਾਵਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਸ਼੍ਰੁਤਾ ਚ ਵਾਤਾਭਿਪਨ੍ਨੇ ਨਯਨੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੬||
View original
निस्तोदनं स्तम्भनरोमहर्षसङ्घर्षपारुष्यशिरोभितापाः |
विशुष्कभावः शिशिराश्रुता च वाताभिपन्ने नयने भवन्ति ||६||
ਇਦਾਨੀਂ ਵਾਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਨਿਸ੍ਤੋਦਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਸ੍ਤੋਦਨਂ ਸੂਚ੍ਯੇਵ ਵ੍ਯਧਨਮ੍| ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧਤਾ| ਸਙ੍ਘਰ੍ਸਃ ਕਰਕਰਿਮਾ| ਸ਼ਿਰੋਭਿਤਾਪਃ ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਯਥਾ| ‘ਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕਭਾਵਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਸ਼੍ਰੁਤਾ ਚ’ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਲ੍ਪਦੂਸਿਕਹਿਮਾਸ਼੍ਰੁਤਾ ਚ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਦੂਸਿਕਾ ਨੇਤ੍ਰਮਲਮ੍| ਸਾਧ੍ਯੋਯਮ੍||੬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਦਾਹਪ੍ਰਪਾਕੌ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਭਿਨਨ੍ਦਾ ਧੂਮਾਯਨਂ ਬਾਸ੍ਪਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਯਸ਼੍ਚ |
ਉਸ੍ਣਾਸ਼੍ਰੁਤਾ ਪੀਤਕਨੇਤ੍ਰਤਾ ਚ ਪਿਤ੍ਤਾਭਿਪਨ੍ਨੇ ਨਯਨੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੭||
View original
दाहप्रपाकौ शिशिराभिनन्दा धूमायनं बाष्पसमुच्छ्रयश्च |
उष्णाश्रुता पीतकनेत्रता च पित्ताभिपन्ने नयने भवन्ति ||७||
ਪਿਤ੍ਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਦਾਹੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਭਿਨਨ੍ਦਾ ਸ਼ੀਤਾਭਿਲਾਸਃ| ਧੂਮਾਯਨਂ ਧੂਮਸ੍ਯੇਵੋਦ੍ਵਮਨਂ, ਬਾਸ੍ਪਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਯਃ ਅਸ਼੍ਰੁਬਾਹੁਲ੍ਯਮ੍| ਅਯਮਪਿ ਸਾਧ੍ਯਃ||੭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ਉਸ੍ਣਾਭਿਨਨ੍ਦਾ ਗੁਰੁਤਾਕ੍ਸਿਸ਼ੋਫਃ ਕਣ੍ਡੂਪਦੇਹੌ ਸਿਤਤਾਤਿਸ਼ੈਤ੍ਯਮ੍ |
ਸ੍ਰਾਵੋ ਮੁਹੁਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲ ਏਵ ਚਾਪਿ ਕਫਾਭਿਪਨ੍ਨੇ ਨਯਨੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੮||
View original
उष्णाभिनन्दा गुरुताऽक्षिशोफः कण्डूपदेहौ सितताऽतिशैत्यम् |
स्रावो मुहुः पिच्छिल एव चापि कफाभिपन्ने नयने भवन्ति ||८||
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਉਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਪਦੇਹੋ ਮਲੋਪਲਿਪ੍ਤਤਾ, ਸਿਤਤਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਤਾ; ਏਸੋਪਿ ਸਾਧ੍ਯਃ||੮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ਤਾਮ੍ਰਾਸ਼੍ਰੁਤਾ ਲੋਹਿਤਨੇਤ੍ਰਤਾ ਚ ਰਾਜ੍ਯਃ ਸਮਨ੍ਤਾਦਤਿਲੋਹਿਤਾਸ਼੍ਚ |
ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਚ ਯਾਨਿ ਤਾਨਿ ਰਕ੍ਤਾਭਿਪਨ੍ਨੇ ਨਯਨੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੯||
View original
ताम्राश्रुता लोहितनेत्रता च राज्यः समन्तादतिलोहिताश्च |
पित्तस्य लिङ्गानि च यानि तानि रक्ताभिपन्ने नयने भवन्ति ||९||
ਰਕ੍ਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਹ- ਤਾਮ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸਾਵਪਿ ਸਾਧ੍ਯਃ||੯||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ਵਦ੍ਧੈਰੇਤੈਰਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੈਰ੍ਨਰਾਣਾਮਕ੍ਰਿਯਾਵਤਾਮ੍ |
ਤਾਵਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਧਿਮਨ੍ਥਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਨਯਨੇ ਤੀਵ੍ਰਵੇਦਨਾਃ ||੧੦||
View original
वृद्धैरेतैरभिष्यन्दैर्नराणामक्रियावताम् |
तावन्तस्त्वधिमन्थाः स्युर्नयने तीव्रवेदनाः ||१०||
ਅਧਿਮਨ੍ਥਾਨਾਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਰੋਗਕਤਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵਦ੍ਧੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਾਵਨ੍ਤਃ ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਵ| ਤੀਵ੍ਰਵੇਦਨਾ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਵੇਦਨਾਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਪੀਡਾਵਚਨਃ| ਤੇਨ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵਾਤਾਦਿਦੋਸਵੇਦਨਾਯੁਕ੍ਤਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਏਤੇਨੇਦਮੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਵਾਤਿਕਾਦਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਾਦ੍ਵਾਤਿਕ ਏਵਾਧਿਮਨ੍ਥਸ੍ਤੀਵ੍ਰਵਾਤਿਕਨਿਸ੍ਤੋਦਾਦਿਸਕਲਵੇਦਨੋ ਭਵਤਿ; ਏਵਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕਃ, ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੋ, ਰਕ੍ਤੋਤ੍ਥਿਤਸ਼੍ਚੇਤਿ||੧੦||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ਉਤ੍ਪਾਟ੍ਯਤ ਇਵਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਨੇਤ੍ਰਂ ਨਿਰ੍ਮਥ੍ਯਤੇ ਤਥਾ |
ਸ਼ਿਰਸੋਰ੍ਧਂ ਚ ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਧਿਮਨ੍ਥਂ ਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣੈਃ ||੧੧||
View original
उत्पाट्यत इवात्यर्थं नेत्रं निर्मथ्यते तथा |
शिरसोऽर्धं च तं विद्यादधिमन्थं स्वलक्षणैः ||११||
ਅਧਿਮਨ੍ਥਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਉਤ੍ਪਾਟ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨੇਤ੍ਰਂ ਨਿਰ੍ਮਥ੍ਯਤੇ ਤਥੇਤਿ ਨ ਕੇਵਲਂ ਨੇਤ੍ਰਮੇਵ ਨਿਰ੍ਮਥ੍ਯਤੇ ਸ਼ਿਰਸੋਰ੍ਧਂ ਚ ਤਥਾ ਨਿਰ੍ਮਥ੍ਯਤ ਇਤਿ, ਅਰ੍ਧਸ਼ਿਰਸੋ ਵੇਦਨਾ ਚ ਵ੍ਯਾਧਿਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍| ਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਵਕੀਯੈਰ੍ਲਕ੍ਸਣੈਃ| ਕੇਚਿਦਤ੍ਰਾਧਿਮਨ੍ਥਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਂ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਜਿਕਾਯਾਂ ਪਠਿਤਤ੍ਵਾਦਸ੍ਮਾਭਿਃ ਪਠਿਤਮ੍||੧੧||
Adhikarana 10 (12-13) · Śloka 13
ਨੇਤ੍ਰਮੁਤ੍ਪਾਟ੍ਯਤ ਇਵ ਮਥ੍ਯਤੇਰਣਿਵਚ੍ਚ ਯਤ੍ |
ਸਙ੍ਘਰ੍ਸਤੋਦਨਿਰ੍ਭੇਦਮਾਂਸਸਂਰਬ੍ਧਮਾਵਿਲਮ੍ ||੧੨||
ਕੁਞ੍ਚਨਾਸ੍ਫੋਟਨਾਧ੍ਮਾਨਵੇਪਥੁਵ੍ਯਥਨੈਰ੍ਯੁਤਮ੍ |
ਸ਼ਿਰਸੋਰ੍ਧਂ ਚ ਯੇਨ ਸ੍ਯਾਦਧਿਮਨ੍ਥਃ ਸ ਮਾਰੁਤਾਤ੍ ||੧੩||
View original
नेत्रमुत्पाट्यत इव मथ्यतेऽरणिवच्च यत् |
सङ्घर्षतोदनिर्भेदमांससंरब्धमाविलम् ||१२||
कुञ्चनास्फोटनाध्मानवेपथुव्यथनैर्युतम् |
शिरसोऽर्धं च येन स्यादधिमन्थः स मारुतात् ||१३||
ਅਧਿਮਨ੍ਥਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਨੇਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਙ੍ਘਰ੍ਸਃ ਕਰਕਰਿਮਾ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਸਂਹਰ੍ਸ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਸਂਹਰ੍ਸੋ ਰੋਮਾਞ੍ਚਪ੍ਰਾਯੋ ਵੇਦਨਾਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਤੋਦਃ ਸੂਚੀਵ੍ਯਧਨਮਿਵ ਵੇਦਨਾ| ਨਿਰ੍ਭੇਦਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਿਦਾਰਣਮਿਵ| ਮਾਂਸਸਂਰਬ੍ਧਂ ਮਾਂਸੋਪਚਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਵਿਲਂ ਸਮਲਮ੍| ਏਸ ਸਾਧ੍ਯਃ||੧੨-੧੩||
Adhikarana 11 (14-15) · Śloka 15
ਰਕ੍ਤਰਾਜਿਚਿਤਂ ਸ੍ਰਾਵਿ ਵਹ੍ਨਿਨੇਵਾਵਦਹ੍ਯਤੇ |
ਯਕਤ੍ਪਿਣ੍ਡੋਪਮਂ ਦਾਹਿ ਕ੍ਸਾਰੇਣਾਕ੍ਤਮਿਵ ਕ੍ਸਤਮ੍ ||੧੪||
ਪ੍ਰਪਕ੍ਵੋਚ੍ਛੂਨਵਰ੍ਤ੍ਮਾਨ੍ਤਂ ਸਸ੍ਵੇਦਂ ਪੀਤਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ |
ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸ਼ਿਰੋਦਾਹਯੁਤਂ ਪਿਤ੍ਤੇਨਾਕ੍ਸ੍ਯਧਿਮਨ੍ਥਿਤਮ੍ ||੧੫||
View original
रक्तराजिचितं स्रावि वह्निनेवावदह्यते |
यकृत्पिण्डोपमं दाहि क्षारेणाक्तमिव क्षतम् ||१४||
प्रपक्वोच्छूनवर्त्मान्तं सस्वेदं पीतदर्शनम् |
मूर्च्छाशिरोदाहयुतं पित्तेनाक्ष्यधिमन्थितम् ||१५||
ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਮਨ੍ਥਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਰਕ੍ਤਰਾਜੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਾਹਿ ਕ੍ਸਾਰੇਣਾਕ੍ਤਮਿਵ ਕ੍ਸਤਮਿਤਿ ਕ੍ਸਾਰਲਿਪ੍ਤਕ੍ਸਤਮਿਵ ਦਹਨਸ਼ੀਲਮ੍| ਏਸ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸਾਧ੍ਯਃ||੧੪-੧੫||
Adhikarana 12 (16-17) · Śloka 17
ਸ਼ੋਫਵਨ੍ਨਾਤਿਸਂਰਬ੍ਧਂ ਸ੍ਰਾਵਕਣ੍ਡੂਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ |
ਸ਼ੈਤ੍ਯਗੌਰਵਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਦੂਸਿਕਾਹਰ੍ਸਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ||੧੬||
ਰੂਪਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਦੁਃਖੇਨ ਪਾਂਸ਼ੁਪੂਰ੍ਣਮਿਵਾਵਿਲਮ੍ |
ਨਾਸਾਧ੍ਮਾਨਸ਼ਿਰੋਦੁਃਖਯੁਤਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਮਨ੍ਥਿਤਮ੍ ||੧੭||
View original
शोफवन्नातिसंरब्धं स्रावकण्डूसमन्वितम् |
शैत्यगौरवपैच्छिल्यदूषिकाहर्षणान्वितम् ||१६||
रूपं पश्यति दुःखेन पांशुपूर्णमिवाविलम् |
नासाध्मानशिरोदुःखयुतं श्लेष्माधिमन्थितम् ||१७||
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਮਨ੍ਥਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸ਼ੋਫਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੂਸਿਕਾ ਨੇਤ੍ਰਮਲਮ੍| ਅਯਮਪਿ ਰੋਗਃ ਸਾਧ੍ਯਃ||੧੬-੧੭||
Adhikarana 13 (18-19) · Śloka 19
ਬਨ੍ਧੁਜੀਵਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਂ ਤਾਮ੍ਯਤਿ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਕ੍ਸਮਮ੍ |
ਰਕ੍ਤਾਸ੍ਰਾਵਂ ਸਨਿਸ੍ਤੋਦਂ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਗ੍ਨਿਨਿਭਾ ਦਿਸ਼ਃ ||੧੮||
ਰਕ੍ਤਮਗ੍ਨਾਰਿਸ੍ਟਵਚ੍ਚ ਕਸ੍ਣਭਾਗਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ |
ਯਦ੍ਦੀਪ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤਦ੍ਰਕ੍ਤੇਨਾਧਿਮਨ੍ਥਿਤਮ੍ ||੧੯||
View original
बन्धुजीवप्रतीकाशं ताम्यति स्पर्शनाक्षमम् |
रक्तास्रावं सनिस्तोदं पश्यत्यग्निनिभा दिशः ||१८||
रक्तमग्नारिष्टवच्च कृष्णभागश्च लक्ष्यते |
यद्दीप्तं रक्तपर्यन्तं तद्रक्तेनाधिमन्थितम् ||१९||
ਰਕ੍ਤਾਧਿਮਨ੍ਥਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਬਨ੍ਧੁਜੀਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਨ੍ਧੁਜੀਵੋ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਪੁਸ੍ਪਕਃ, ਅਰਿਸ੍ਟਕਂ ਕਸ੍ਣਫਲਂ ‘ਅਰੀਠਾ’ ਇਤਿ ਲੋਕੇ| ਅਸਾਵਪਿ ਸਾਧ੍ਯਃ||੧੮-੧੯||
Adhikarana 14 (20) · Śloka 20
ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਦਸ੍ਟਿਂ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਕਫੋਤ੍ਥੋਧੀਮਨ੍ਥੋਸਕ੍ਸਮ੍ਭਵਃ ਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ |
ਸਡ੍ਰਾਤ੍ਰਾਦ੍ਵੈ ਮਾਰੁਤੋਤ੍ਥੋ ਨਿਹਾਨ੍ਯਾਨ੍ਮਿਥ੍ਯਾਚਾਰਾਤ੍ ਪੈਤ੍ਤਿਕਃ ਸਦ੍ਯ ਏਵ ||੨੦||
View original
हन्याद्दृष्टिं सप्तरात्रात् कफोत्थोऽधीमन्थोऽसृक्सम्भवः पञ्चरात्रात् |
षड्रात्राद्वै मारुतोत्थो निहान्यान्मिथ्याचारात् पैत्तिकः सद्य एव ||२०||
ਇਦਾਨੀਂ ਵਾਤਾਦ੍ਯਧਿਮਨ੍ਥਾਨਾਂ ਸਮ੍ਯਗੁਪਚਾਰਸਾਧ੍ਯਾਨਾਂ ਵੈਦ੍ਯਾਤੁਰਯੋਰ੍ਯਤ੍ਨਾਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਮਿਥ੍ਯਾਚਾਰਾਦ੍ਦਸ੍ਟਿਵਿਨਾਸ਼ਾਵਧਿਂ ਯਥਾਦੋਸਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਹਨ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਿਥ੍ਯਾਚਾਰਾਦਿਤਿ ਪਦਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਭਵਾਦ੍ਯਧਿਮਨ੍ਥੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਪਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਦਸ੍ਟਿਨਾਸ਼ਕਾਲਾਵਧਿਰਪ੍ਯਤ੍ਰ ਵ੍ਯਾਧਿਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍||੨੦||
Adhikarana 15 (21-22) · Śloka 22
ਕਣ੍ਡੂਪਦੇਹਾਸ਼੍ਰੁਯੁਤਃ ਪਕ੍ਵੋਦੁਮ੍ਬਰਸਨ੍ਨਿਭਃ |
ਦਾਹਸਂਹਰ੍ਸਤਾਮ੍ਰਤ੍ਵਸ਼ੋਫਨਿਸ੍ਤੋਦਗੌਰਵੈਃ ||੨੧||
ਜੁਸ੍ਟੋ ਮੁਹੁਃ ਸ੍ਰਵੇਚ੍ਚਾਸ੍ਰਮੁਸ੍ਣਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁ ਪਿਚ੍ਛਿਲਮ੍ |
ਸਂਰਮ੍ਭੀ ਪਚ੍ਯਤੇ ਯਸ਼੍ਚ ਨੇਤ੍ਰਪਾਕਃ ਸਸ਼ੋਫਜਃ ||੨੨||
View original
कण्डूपदेहाश्रुयुतः पक्वोदुम्बरसन्निभः |
दाहसंहर्षताम्रत्वशोफनिस्तोदगौरवैः ||२१||
जुष्टो मुहुः स्रवेच्चास्रमुष्णशीताम्बु पिच्छिलम् |
संरम्भी पच्यते यश्च नेत्रपाकः सशोफजः ||२२||
ਸਸ਼ੋਫਪਾਕਮਾਹ- ਕਣ੍ਡ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਂਰਮ੍ਭੀ ਸ਼ੋਫਯੁਕ੍ਤਃ||੨੧-੨੨||
Adhikarana 16 (23) · Śloka 23
ਸ਼ੋਫਹੀਨਾਨਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਨੇਤ੍ਰਪਾਕੇ ਤ੍ਵਸ਼ੋਫਜੇ |੨੩|
View original
शोफहीनानि लिङ्गानि नेत्रपाके त्वशोफजे |२३|
ਅਸ਼ੋਫਪਾਕਮਾਹ- ਸ਼ੋਫੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਸਸ਼ੋਫਪਾਕਲਿਙ੍ਗਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਉਭਾਵਪਿ ਪਾਕੌ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੌ ਸਾਧ੍ਯੌ ਚ|੨੩|-
Adhikarana 17 (23) · Śloka 23
ਉਪੇਕ੍ਸਣਾਦਕ੍ਸਿ ਯਦਾਧਿਮਨ੍ਥੋ ਵਾਤਾਤ੍ਮਕਃ ਸਾਦਯਤਿ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ |
ਰੁਜਾਭਿਰੁਗ੍ਰਾਭਿਰਸਾਧ੍ਯ ਏਸ ਹਤਾਧਿਮਨ੍ਥਃ ਖਲੁ ਨਾਮ ਰੋਗਃ ||੨੩||
View original
उपेक्षणादक्षि यदाऽधिमन्थो वातात्मकः सादयति प्रसह्य |
रुजाभिरुग्राभिरसाध्य एष हताधिमन्थः खलु नाम रोगः ||२३||
ਸਕਲਨਯਨਸ਼ੋਸਲਕ੍ਸਣਂ ਹਤਾਧਿਮਨ੍ਥਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਉਪੇਕ੍ਸਣਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਾਦਯਤਿ ਅਵਸਾਦਯਤਿ, ਸ਼ੋਸਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੩||
Adhikarana 18 (24) · Śloka 24
ਅਨ੍ਤਃਸਿਰਾਣਾਂ ਸ਼੍ਵਸਨਃ ਸ੍ਥਿਤੋ ਦਸ੍ਟਿਂ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਸਿਪਨ੍ |
ਹਤਾਧਿਮਨ੍ਥਂ ਜਨਯੇਤ੍ਤਮਸਾਧ੍ਯਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ ||੨੪||
View original
अन्तःसिराणां श्वसनः स्थितो दृष्टिं प्रतिक्षिपन् |
हताधिमन्थं जनयेत्तमसाध्यं विदुर्बुधाः ||२४||
ਦਸ੍ਟਿਨਿਰ੍ਗਮਲਕ੍ਸਣਂ ਹਤਾਧਿਮਨ੍ਥਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਨ੍ਤਃਸਿਰਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਸਿਪਨ੍ ਨਿਸ੍ਕਾਸਯਨ੍ਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਹਤਾਧਿਮਨ੍ਥਲਕ੍ਸਣਦ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਤਥਾਪ੍ਯੇਕ ਏਵ, ਅਤੋ ਨ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਿਰੇਕਃ| ਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਨਯਨਸ਼ੋਸਲਕ੍ਸਣਹਤਾਧਿਮਨ੍ਥਸ੍ਯ ਪਾਠਂ ਨ ਪਠਤਿ, ਦਸ੍ਟਿਨਿਰ੍ਗਮਲਕ੍ਸਣਸ੍ਯ ਹਤਾਧਿਮਨ੍ਥਸ੍ਯ ਪਾਠਂ ਪਠਤਿ, ਪਞ੍ਜਿਕਾਕਾਰੇਣ ਚ ਵਿਦੇਹੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕਾਰਦ੍ਵਯੇਨ ਹਤਾਧਿਮਨ੍ਥਲਕ੍ਸਣਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਨ੍ਯੂਨਤਾਦੋਸਭਯਾਤ੍ ਪਾਠਦ੍ਵਯਮਪਿ ਪਠਿਤਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਵਿਦੇਹਃ- “ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਤਃ ਸਿਰਾਣਾਂ ਤੁ ਯਦਾ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਮਾਰੁਤਃ| ਸ ਤਦਾ ਨਯਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਦਸ੍ਟਿਂ ਨਿਰਸ੍ਯਤਿ|| ਤਸ੍ਯਾਂ ਨਿਰਸ੍ਯਮਾਨਾਯਾਂ ਨਿਰ੍ਮਥ੍ਨਨ੍ਨਿਵ ਮਾਰੁਤਃ| ਨਯਨਂ ਨਿਰ੍ਵਮਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸ਼ੂਲਤੋਦਾਧਿਮਨ੍ਥਨੈਃ|| ਅਥਵਾ ਸ਼ੋਸਯੇਦਕ੍ਸਿ ਕ੍ਸੀਣਤੇਜੋਬਲਾਨਲਮ੍| ਉਤ੍ਪਦ੍ਮਮਿਵ ਸਂਸ਼ੁਸ੍ਕਮਵਸੀਦਤਿ ਲੋਚਨਮ੍|| ਹਤਾਧਿਮਨ੍ਥਂ ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਸਾਧ੍ਯਂ ਵਾਤਕੋਪਤਃ”- ਇਤਿ||੨੪||
Adhikarana 19 (25) · Śloka 25
ਪਕ੍ਸ੍ਮਦ੍ਵਯਾਕ੍ਸਿਭ੍ਰੁਵਮਾਸ਼੍ਰਿਤਸ੍ਤੁ ਯਤ੍ਰਾਨਿਲਃ ਸਞ੍ਚਰਤਿ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਃ |
ਪਰ੍ਯਾਯਸ਼ਸ਼੍ਚਾਪਿ ਰੁਜਃ ਕਰੋਤਿ ਤਂ ਵਾਤਪਰ੍ਯਾਯਮੁਦਾਹਰਨ੍ਤਿ ||੨੫||
View original
पक्ष्मद्वयाक्षिभ्रुवमाश्रितस्तु यत्रानिलः सञ्चरति प्रदुष्टः |
पर्यायशश्चापि रुजः करोति तं वातपर्यायमुदाहरन्ति ||२५||
ਵਾਤਪਰ੍ਯਾਯਮਾਹ- ਪਕ੍ਸ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਕ੍ਸਿ ਲੋਚਨਂ, ਭ੍ਰੂਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ| ਪਰ੍ਯਾਯਸ਼ਸ਼੍ਚਾਪਿ ਰੁਜਃ ਕਰੋਤਿ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਪਕ੍ਸ੍ਮਦ੍ਵਯੇ, ਕਦਾਚਿਦਕ੍ਸਿਣਿ, ਕਦਾਚਿਦ੍ਭ੍ਰੁਵੀਤਿ ਪਰ੍ਯਾਯਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਃ| ਸਾਧ੍ਯੋਯਮ੍||੨੫||
Adhikarana 20 (26) · Śloka 26
ਯਤ੍ ਕੂਣਿਤਂ ਦਾਰੁਣਰੂਕ੍ਸਵਰ੍ਤ੍ਮ ਵਿਲੋਕਨੇ ਚਾਵਿਲਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਯਤ੍ |
ਸੁਦਾਰੁਣਂ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਨੇ ਚ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਕ੍ਸਿਪਾਕੋਪਹਤਂ ਤਦਕ੍ਸਿ ||੨੬||
View original
यत् कूणितं दारुणरूक्षवर्त्म विलोकने चाविलदर्शनं यत् |
सुदारुणं यत् प्रतिबोधने च शुष्काक्षिपाकोपहतं तदक्षि ||२६||
ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਕ੍ਸਿਪਾਕਮਾਹ- ਯਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੂਣਿਤਂ ਨਿਮੀਲਿਤਂ, ਦਾਰੁਣਂ ਕਠਿਨਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤਥਾ| ਵਿਲੋਕਨੇ ਚਾਵਿਲਦਰ੍ਸ਼ਨਮਿਤਿ ਯਦਤਿਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਆਕੁਲਦਰ੍ਸ਼ਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੁਦਾਰੁਣਂ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਨੇ ਚੇਤਿ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਨੇ ਉਨ੍ਮੇਸੇ ਚ ਯਦਤਿਸ਼ਯੇਨ ਕਠਿਨਂ; ਅਨ੍ਯੇ ਸੁਦਾਰੁਣਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਨ੍ਮੀਲਨਮ੍| ਵਾਤਿਕੋਯਂ ਸਾਧ੍ਯਸ਼੍ਚ||੨੬||
Adhikarana 21 (27) · Śloka 27
ਯਸ੍ਯਾਵਟੂਕਰ੍ਣਸ਼ਿਰੋਹਨੁਸ੍ਥੋ ਮਨ੍ਯਾਗਤੋ ਵਾਪ੍ਯਨਿਲੋਨ੍ਯਤੋ ਵਾ |
ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਰੁਜੋਤਿ ਭ੍ਰੁਵਿ ਲੋਚਨੇ ਵਾ ਤਮਨ੍ਯਤੋਵਾਤਮੁਦਾਹਰਨ੍ਤਿ ||੨੭||
View original
यस्यावटूकर्णशिरोहनुस्थो मन्यागतो वाऽप्यनिलोऽन्यतो वा |
कुर्याद्रुजोऽति भ्रुवि लोचने वा तमन्यतोवातमुदाहरन्ति ||२७||
ਅਨ੍ਯਤੋਵਾਤਮਾਹ- ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਟੁਃ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮੋ ਭਾਗਃ| ਮਨ੍ਯਾ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ ਸਿਰਾਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਅਨ੍ਯਤੋ ਵੇਤਿ ਪਸ੍ਠਤੋ ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯਤੋਵਾਤ ਇਤਿ ਯਥਾਰ੍ਥੇਯਂ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ, ਯਤੋਨ੍ਯਤਃ ਸ੍ਥਿਤੋ ਵਾਯੁਰਨ੍ਯਤੋ ਵੇਦਨਾਂ ਕਰੋਤਿ| ਵਾਤਿਕੋਯਂ ਸਾਧ੍ਯਸ਼੍ਚ||੨੭||
Adhikarana 22 (28) · Śloka 28
ਅਮ੍ਲੇਨ ਭੁਕ੍ਤੇਨ ਵਿਦਾਹਿਨਾ ਚ ਸਞ੍ਛਾਦ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਤ ਏਵ ਨੇਤ੍ਰਮ੍ |
ਸ਼ੋਫਾਨ੍ਵਿਤਂ ਲੋਹਿਤਕੈਃ ਸਨੀਲੈਰੇਤਾਦਗਮ੍ਲਾਧ੍ਯੁਸਿਤਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ||੨੮||
View original
अम्लेन भुक्तेन विदाहिना च सञ्छाद्यते सर्वत एव नेत्रम् |
शोफान्वितं लोहितकैः सनीलैरेतादृगम्लाध्युषितं वदन्ति ||२८||
ਅਮ੍ਲਾਧ੍ਯੁਸਿਤਮਾਹ- ਅਮ੍ਲੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਦਾਹਿਨਾ ਵੇਤਿ ਕਟੁਕੇਨ ਲਵਣੇਨ ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਲੋਹਿਤਕੈ ਰਾਗੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਨੀਲੈਃ ਈਸਨ੍ਨੀਲੈਃ| ਏਤਾਦਕ੍ ਈਦਸ਼ਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਮ੍ਲਾਧ੍ਯੁਸਿਤਮ੍ ਅਮ੍ਲਜਨਿਤਪਿਤ੍ਤਾਧ੍ਯੁਸਿਤਮ੍| ਏਸ ਰੋਗਃ ਪੈਤ੍ਤਿਕਃ ਸਾਧ੍ਯਸ਼੍ਚ||੨੮||
Adhikarana 23 (29) · Śloka 29
ਅਵੇਦਨਾ ਵਾਪਿ ਸਵੇਦਨਾ ਵਾ ਯਸ੍ਯਾਕ੍ਸਿਰਾਜ੍ਯੋ ਹਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾਮ੍ਰਾਃ |
ਮੁਹੁਰ੍ਵਿਰਜ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਤਾਃ ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸਿਰੋਤ੍ਪਾਤ ਇਤਿ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਃ ||੨੯||
View original
अवेदना वाऽपि सवेदना वा यस्याक्षिराज्यो हि भवन्ति ताम्राः |
मुहुर्विरज्यन्ति च ताः समन्ताद् व्याधिः सिरोत्पात इति प्रदिष्टः ||२९||
ਸਿਰੋਤ੍ਪਾਤਮਾਹ- ਅਵੇਦਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਰਜ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਿਰਕ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਕਤਵਰ੍ਣਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ | ਰਕ੍ਤਜੋਯਂ ਸਾਧ੍ਯਸ਼੍ਚ||੨੯||
Adhikarana 24 (30) · Śloka 30
ਮੋਹਾਤ੍ ਸਿਰੋਤ੍ਪਾਤ ਉਪੇਕ੍ਸਿਤਸ੍ਤੁ ਜਾਯੇਤ ਰੋਗਸ੍ਤੁ ਸਿਰਾਪ੍ਰਹਰ੍ਸਃ |
ਤਾਮ੍ਰਾਚ੍ਛਮਸ੍ਰਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਪ੍ਰਗਾਢਂ ਤਥਾ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤ੍ਯਭਿਵੀਕ੍ਸਿਤੁਂ ਚ ||੩੦||
View original
मोहात् सिरोत्पात उपेक्षितस्तु जायेत रोगस्तु सिराप्रहर्षः |
ताम्राच्छमस्रं स्रवति प्रगाढं तथा न शक्नोत्यभिवीक्षितुं च ||३०||
ਸਿਰਾਹਰ੍ਸਮਾਹ- ਮੋਹਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਯਮਪਿ ਰਕ੍ਤਜਃ ਸਾਧ੍ਯਸ਼੍ਚ||੩੦||
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे सर्वगतरोगविज्ञानीयो नाम षष्ठोऽध्यायः ||६||
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ||੬||