30. śakunīpratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાતઃ શકુનીપ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||

સ્કન્દાપસ્મારપ્રતિષેધાનન્તરં શકુનીપ્રતિષેધારમ્ભઃ, સ્કન્દાદિગ્રહપ્રતિપાદકસૂત્રેઽસ્યા એવાનન્તરોક્તત્વાદિત્યાહ- અથાત ઇત્યાદિ||૧-૨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

શકુન્યભિપરીતસ્ય કાર્યો વૈદ્યેન જાનતા | વેતસામ્રકપિત્થાનાં નિષ્ક્વાથઃ પરિષેચને ||૩||

શકુનીત્યાદિ| અભિપરીતસ્ય વ્યાપ્તસ્ય, ‘બાલસ્ય’ ઇતિ શેષઃ| જાનતા બુદ્ધિમતા| નિષ્ક્વાથઃ પરિષેચને કાર્ય ઇતિ સમ્બન્ધઃ||૩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

કષાયમધુરૌસ્તૈલં કાર્યમભ્યઞ્જને શિશોઃ |૪|

કષાયેત્યાદિ| કષાયા વટાદયઃ, મધુરાણિ કાકોલ્યાદીનિ; તત્ર વટાદીનાં કષાયઃ, કાકોલ્યાદીનાં ચ કલ્કઃ, તાભ્યાં તૈલં સાધ્યં; પ્રત્યેકં વટાદીનાં કાકોલ્યાદીનાં ચ કલ્કકષાયૌ કલ્પનીયાવિત્યન્યે|૪|-

Adhikarana 4 (4) · Śloka 5

મધુકોશીરહ્રીબેરસારિવોત્પલપદ્મકૈઃ ||૪|| રોધ્રપ્રિયઙ્ગુમઞ્જિષ્ઠાગૈરિકૈઃ પ્રદિહેચ્છિશુમ્ |૫|

મધુકેત્યાદિ| ઉત્પલં નીલોત્પલમ્| પ્રદિહેત્ લિમ્પેત્||૪||-

Adhikarana 5 (5) · Śloka 5

વ્રણેષૂક્તાનિ ચૂર્ણાનિ પથ્યાનિ વિવિધાનિ ચ ||૫||

વ્રણેષ્વિત્યાદિ| વ્રણેષુ શકુનીજુષ્ટબાલકવ્રણેષુ| ઉક્તાનિ ચૂર્ણાનિ દ્વિવ્રણીયાધ્યાયે કીર્તિતાનિ મિશ્રકોક્તાનિ ચ શોધનરોપણાનિ| પથ્યાનિ વ્રણિતોપાસનીયોક્તાનિ શાલિમુદ્ગદાડિમસૈન્ધવયવપટોલાદીનિ; અન્યે તુ પથ્યાનીતિ ચૂર્ણાનીત્યસ્ય વિશેષણં કુર્વન્તિ, તત્ર શકુનીજુષ્ટબાલકવ્રણાનાં સદાહપાકરક્તસ્રાવહરાણિ ચૂર્ણાનિ પ્રયોક્તવ્યાનીતિ સમ્બન્ધનીયમ્||૫||

Adhikarana 6 (6) · Śloka 6

સ્કન્દગ્રહે ધૂપનાનિ તાનીહાપિ પ્રયોજયેત્ |૬|

સ્કન્દેત્યાદિ| ધૂપનાનિ સર્ષપા ઇત્યાદીનિ સ્કન્દગ્રહોક્તાનિ, તાનીહાપિ શકુન્યમપિ પ્રયોજયેત્|૬|-

Adhikarana 7 (6) · Śloka 7

શતાવરીમૃગૈર્વારુનાગદન્તીનિદિગ્ધિકાઃ ||૬|| લક્ષ્મણાં સહદેવાં ચ બૃહતીં ચાપિ ધારયેત્ |૭|

શતાવરીત્યાદિ| મૃગૈર્વારુઃ ઇન્દ્રવારુણી, નાગદન્તી દન્તિની, સહદેવા પીતપુષ્પા બલા, બૃહતી સ્થૂલફલા||૬||-

Adhikarana 8 (7) · Śloka 8

તિલતણ્ડુલકં માલ્યં હરિતાલં મનઃશિલા ||૭|| બલિરેષ કરઞ્જેષુ નિવેદ્યો નિયતાત્મના |૮|

તિલેત્યાદિ| એષ તિલતણ્ડુલકમિત્યાદિકો બલિઃ| કરઞ્જેષુ નક્તમાલેષુ| નિયતાત્મના સંયતેન્દ્રિયેણ ‘કરઞ્જેષુ’ ઇત્યત્રાન્યે ‘નિકુઞ્જેષુ’ ઇતિ પઠન્તિ, નિકુઞ્જેષુ વનેષુ||૭||-

Adhikarana 9 (8) · Śloka 8

નિષ્કુટે ચ પ્રયોક્તવ્યં સ્નાનમસ્ય યથાવિધિ ||૮||

નિષ્કુટે ઇત્યાદિ| નિષ્કુટે ગૃહોપવને, અન્યે નિષ્કુટં વનગહનમાહુઃ| યથાવિધીતિ સ્કન્દગ્રહોક્તો વિધિઃ; તેન શાલિયવરચિતમણ્ડલે ગાયત્ર્યભિમન્ત્રતેન જલેન સ્નાનમિતિ લભ્યતે||૮||

Adhikarana 10 (9) · Śloka 9

સ્કન્દાપસ્મારશમનં ઘૃતં ચાપીહ પૂજિતમ્ |૯|

સ્કન્દેત્યાદિ| ઘૃતં દેવદારુણિ રાસ્નાયામિત્યાદિકં, ચકારોઽત્ર સોમવલ્લયાદીનામપિ ધારણં સમુચ્ચિનોતિ| જેજ્જટસ્તુ સ્કન્દગ્રહે ધૂપનાનીત્યાદિકધૂપનપાઠાન્તે ઇદં ઘૃતં પઠતિ|૯|-

Adhikarana 11 (9) · Śloka 9

કુર્યાચ્ચ વિવિધાં પૂજાં શકુન્યાઃ કુસુમૈઃ શુભૈઃ ||૯||

કુર્યાદિત્યાદિ| કુસુમૈઃ શુભૈરિતિ જાતીપુષ્પનીલોત્પલાદિભિઃ||૯||

Adhikarana 12 (10-11) · Śloka 11

અન્તરીક્ષચરા દેવી સર્વાલઙ્કારભૂષિતા | અયોમુખી તીક્ષ્ણતુણ્ડા શકુની તે પ્રસીદતુ ||૧૦|| દુર્દર્શના મહાકાયા પિઙ્ગાક્ષી ભૈરવસ્વરા | લમ્બોદરી શઙ્કુકર્ણી શકુની તે પ્રસીદતુ ||૧૧||

બાલકરક્ષામાહ- અન્તરીક્ષેત્યાદિ||૧૦-૧૧||

Adhikarana puShpikA · Śloka 30

ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે કુમારતન્ત્રે શકુનીપ્રતિષેધો નામ (ચતુર્થોઽધ્યાયઃ, આદિતઃ) ત્રિંશોઽધ્યાયઃ ||૩૦||

ઇતિ શ્રીડલ્હ(હ્લ)ણવિરચિતાયાં નિબન્ધસઙ્ગ્રહાખ્યાયાં સુશ્રુતવ્યાખ્યાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે કૌમારભૃત્યતન્ત્રે શકુનીપ્રતિષેધો નામ ત્રિંશત્તમોઽધ્યાયઃ||૩૦||