Adhikarana 1 (1-4) · Śloka 4
ಅಥಾತಃ ಶಿರೋರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧||
ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
ಶಿರೋ ರುಜತಿ ಮರ್ತ್ಯಾನಾಂ ವಾತಪಿತ್ತಕಫೈಸ್ತ್ರಿಭಿಃ |
ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ರಕ್ತೇನ ಕ್ಷಯೇಣ ಕ್ರಿಮಿಭಿಸ್ತಥಾ ||೩||
ಸೂರ್ಯಾವರ್ತಾನನ್ತವಾತಾರ್ಧಾವಭೇದಕಶಙ್ಖಕೈಃ |
ಏಕಾದಶಪ್ರಕಾರಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ಸಮ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತೇ ||೪||
View original
अथातः शिरोरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
शिरो रुजति मर्त्यानां वातपित्तकफैस्त्रिभिः |
सन्निपातेन रक्तेन क्षयेण क्रिमिभिस्तथा ||३||
सूर्यावर्तानन्तवातार्धावभेदकशङ्खकैः |
एकादशप्रकारस्य लक्षणं सम्प्रवक्ष्यते ||४||
ತಾನೇವ ಶಿರೋರೋಗಾನ್ ಸಙ್ಖ್ಯಯಾ ಆಹ- ಶಿರೋ ರುಜತೀತ್ಯಾದಿ| ತ್ರಿಭಿರಿತಿ ಪೃಥಗರ್ಥದ್ಯೋತನಾರ್ಥಮ್| ‘ಶಿರೋ ರುಜತಿ ಮರ್ತ್ಯಾನಾಮ್’ ಇತ್ಯತ್ರ ಕೇಚಿತ್ ‘ಶಿರೋರೋಗಾ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ರೋಗಶಬ್ದೋ ಯದ್ಯಪಿ ಸಾಮಾನ್ಯವ್ಯಾಧಿವಾಚಕಸ್ತಥಾಽಪಿ ಯೇ ಪೀಡಾಕರಾ ವ್ಯಾಧಯಸ್ತೇಽತ್ರ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ, ತೇನ ಖಾಲಿತ್ಯಾದೀನಾಮತ್ರಾನುಪಾದಾನಮಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಏಕಾದಶಪ್ರಕಾರಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಏಕಾದಶೈವಾತ್ರ ಶಿರೋರೋಗಾಃ| ಅನ್ಯತೋವಾತಶಬ್ದೇನ ಅನನ್ತವಾತಸ್ಯ ಸರ್ವಗತನಯನರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೇ ಪ್ರೋಕ್ತತ್ವಾತ್| ಬ್ರಹ್ಮದೇವಸ್ತು ವಿದೇಹಾದಿಷು ಅನನ್ತವಾತಸ್ಯ ಪೃಥಕ್ ಪಾಠಾತ್ ಪೃಥಗೇವಾತ್ರ ಪಠನೀಯಃ, ತೇನ ಚೈಕಾದಶ ಶಿರೋರೋಗಾ ಇತಿ ಬ್ರೂತೇ| ಅತ್ರ ಕೇಚಿದ್ವಿದೇಹದರ್ಶನಾತ್ ಸೂರ್ಯಾವರ್ತಕವಿಪರ್ಯಯಮಪಿ ಪಠನ್ತಿ| ತಥಾ ಚ ತದ್ವಚಃ- “ತತ್ರ ವಾತಾನುಗಂ ಪಿತ್ತಂ ಚಿತಂ ಶಿರಸಿ ತಿಷ್ಠತಿ| ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ತೇಜಸಾಽರ್ಕಸ್ಯ ತದ್ವಿವೃದ್ಧಂ ಶಿರೋರುಜಮ್|| ಕರೋತಿ ಪೈತ್ತಿಕೀಂ ಘೋರಾಂ ಸಂಶಾಮ್ಯತಿ ದಿನಕ್ಷಯೇ| ಅಸ್ತಂ ಗತೇ ಪ್ರಭಾಹೀನೇ ಸೂರ್ಯೇ ವಾಯುರ್ವಿವರ್ಧತೇ|| ಪಿತ್ತಂ ಶಾನ್ತಿಮವಾಪ್ನೋತಿ ತತಃ ಶಾಮ್ಯತಿ ವೇದನಾ| ಏಷ ಪಿತ್ತಾನಿಲಕೃತಃ ಸೂರ್ಯಾವರ್ತವಿಪರ್ಯಯಃ”- ಇತಿ| ಕೇಚಿತ್ಸುಶ್ರುತಾಧ್ಯಾಯಿನೋಽನೇನ ಪಾಠೇನ ಸೂರ್ಯಾವರ್ತಕವಿಪರ್ಯಯಂ ಪಠನ್ತಿ,- “ವಾತಪಿತ್ತಾತ್ ಪುರೋಜಾತಾ ರುಜಾಽಪೈತ್ಯಪರಾಹ್ಣತಃ| ಸೂರ್ಯಾವರ್ತಃ ಸ ತು ಪ್ರೋಕ್ತೋ ವಿಪರೀತೇ ವಿಪರ್ಯಯಃ”- ಇತಿ| ಅಸೌ ಸೂರ್ಯಾವರ್ತವಿಪರ್ಯಯಶ್ಚಾತುರ್ಥಿಕವಿಪರ್ಯಯವದಸೂತ್ರಿತೋಽಪಿ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಅತ್ರ ಕೇಚಿತ್ “ಆಲುಞ್ಚಯತೇ ಕಮ್ಪತಿ ಚಾಪಿ ಮೂರ್ಧಾ ಸರ್ಪನ್ತಿ ಮಧ್ಯೇ ಚ ಪಿಪೀಲಿಕಾ ವಾ| ಸ್ಕನ್ಧಃ ಶಿರಶ್ಚಾಪ್ಯವಘೂರ್ಣತೇ ಚ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಪ್ರಲಾಪಶ್ಚ ತಥೈವ ನಿದ್ರಾ|| ಸಞ್ಜ್ಞಾಪ್ರಣಾಶಂ ಜನಯೇದ್ವಿನಿದ್ರಾಂ ಪ್ರಾತಸ್ತತಃ ಪಶ್ಯತಿ ಚಾತಿಚಿತ್ರಮ್| ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಮನ್ಯೇ ಹೃದಯಂ ಚ ರೂಪೈಃ ಸರ್ವೈರಮೀಭಿಃ ಸಮಭಿದ್ರುತಸ್ತು|| ತಿಸ್ರೋ ಹಿ ರಾತ್ರೀರ್ನ ಸ ಜಾತು ಜೀವೇತ್ತಂ ಶೀರ್ಷಕಂ ಸಮ್ಪ್ರವದನ್ತಿ ರೋಗಮ್”- ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಸ ಚ ನಿಬನ್ಧಕಾರೈರ್ನಾಙ್ಗೀಕೃತಃ||೧-೪||
Adhikarana 2 (5) · Śloka 5
ಯಸ್ಯಾನಿಮಿತ್ತಂ ಶಿರಸೋ ರುಜಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ ತೀವ್ರಾ ನಿಶಿ ಚಾತಿಮಾತ್ರಮ್ |
ಬನ್ಧೋಪತಾಪೈಶ್ಚ ಭವೇದ್ವಿಶೇಷಃ ಶಿರೋಭಿತಾಪಃ ಸ ಸಮೀರಣೇನ ||೫||
View original
यस्यानिमित्तं शिरसो रुजश्च भवन्ति तीव्रा निशि चातिमात्रम् |
बन्धोपतापैश्च भवेद्विशेषः शिरोभितापः स समीरणेन ||५||
ಇದಾನೀಂ ವಾತಿಕಶಿರೋರೋಗಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಯಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅನಿಮಿತ್ತಮ್ ಈಷತ್ಕಾರಣಮ್| ತೀವ್ರವಚನಾತ್ ಪಿತ್ತೇ ಮಧ್ಯಾಃ ರುಜೋ, ಮಧ್ಯಃ ಕಫೇ ಇತಿ ಬುಧ್ಯತೇ| ವಿಶೇಷ ಉಪಶಮಃ| ಶಿರೋಭಿತಾಪಃ ಶಿರೋರೋಗಃ||೫||
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
ಯಸ್ಯೋಷ್ಣಮಙ್ಗಾರಚಿತಂ ಯಥೈವ ದಹ್ಯೇತ ಧೂಪ್ಯೇತ ಶಿರೋಕ್ಷಿನಾಸಮ್ |
ಶೀತೇನ ರಾತ್ರೌ ಚ ಭವೇದ್ವಿಶೇಷಃ ಶಿರೋಭಿತಾಪಃ ಸ ತು ಪಿತ್ತಕೋಪಾತ್ ||೬||
View original
यस्योष्णमङ्गारचितं यथैव दह्येत धूप्येत शिरोक्षिनासम् |
शीतेन रात्रौ च भवेद्विशेषः शिरोभितापः स तु पित्तकोपात् ||६||
ಪೈತ್ತಿಕಶಿರೋರೋಗಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಯಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ||೬||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
ಶಿರೋಗಲಂ ಯಸ್ಯ ಕಫೋಪದಿಗ್ಧಂ ಗುರು ಪ್ರತಿಷ್ಟಬ್ಧಮಥೋ ಹಿಮಂ ಚ |
ಶೂನಾಕ್ಷಿಕೂಟಂ ವದನಂ ಚ ಯಸ್ಯ ಶಿರೋಭಿತಾಪಃ ಸ ಕಫಪ್ರಕೋಪಾತ್ ||೭||
View original
शिरोगलं यस्य कफोपदिग्धं गुरु प्रतिष्टब्धमथो हिमं च |
शूनाक्षिकूटं वदनं च यस्य शिरोभितापः स कफप्रकोपात् ||७||
ಕಫಜಶಿರೋರೋಗಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಶಿರೋಗಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಉಪದಿಗ್ಧಮ್ ಉಪಲಿಪ್ತಂ, ಗುರು ಭಾರಿಕಂ, ಪ್ರತಿಷ್ಟಬ್ಧಮ್ ಅಪ್ರಚಲಿತರೂಪಮಿವ, ಹಿಮಂ ಶೀತಪೂರ್ಣಮಿವ| ಶಿರೋಭಿತಾಪಃ ಶಿರೋರೋಗಃ| ಅತ್ರಾನುಕ್ತೋಽಪಿ ವಿಪರ್ಯಯ ಸೇವಯೋಪಶಮೋ ಗೃಹ್ಯತೇ| ‘ಶಿರೋಗಲಂ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಶಿರೋಭವಂ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ||೭||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
ಶಿರೋಭಿತಾಪೇ ತ್ರಿತಯಪ್ರವೃತ್ತೇ ಸರ್ವಾಣಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಸಮುದ್ಭವನ್ತಿ |೮|
View original
शिरोभितापे त्रितयप्रवृत्ते सर्वाणि लिङ्गानि समुद्भवन्ति |८|
ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಶಿರೋರೋಗಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಶಿರೋಭಿತಾಪೇ ಇತ್ಯಾದಿ|೮|-
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ರಕ್ತಾತ್ಮಕಃ ಪಿತ್ತಸಮಾನಲಿಙ್ಗಃ ಸ್ಪರ್ಶಾಸಹತ್ವಂ ಶಿರಸೋ ಭವೇಚ್ಚ ||೮||
View original
रक्तात्मकः पित्तसमानलिङ्गः स्पर्शासहत्वं शिरसो भवेच्च ||८||
ರಕ್ತಜಶಿರೋರೋಗಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ರಕ್ತಾತ್ಮಕ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪಿತ್ತಜಶಿರೋರೋಗದ್ರಕ್ತಜೇ ಸ್ಪರ್ಶಾಸಹತ್ವಮಧಿಕಮ್||೮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 10
ವಸಾಬಲಾಸಕ್ಷತಸಮ್ಭವಾನಾಂ ಶಿರೋಗತಾನಾಮಿಹ ಸಙ್ಕ್ಷಯೇಣ |
ಕ್ಷಯಪ್ರವೃತ್ತಃ ಶಿರಸೋಽಭಿತಾಪಃ ಕಷ್ಟೋ ಭವೇದುಗ್ರರುಜೋಽತಿಮಾತ್ರಮ್ ||೯||
ಸಂಸ್ವೇದನಚ್ಛರ್ದನಧೂಮನಸ್ಯೈರಸೃಗ್ವಿಮೋಕ್ಷೈಶ್ಚ ವಿವೃದ್ಧಿಮೇತಿ |೧೦|
View original
वसाबलासक्षतसम्भवानां शिरोगतानामिह सङ्क्षयेण |
क्षयप्रवृत्तः शिरसोऽभितापः कष्टो भवेदुग्ररुजोऽतिमात्रम् ||९||
संस्वेदनच्छर्दनधूमनस्यैरसृग्विमोक्षैश्च विवृद्धिमेति |१०|
ಕ್ಷಯಜಶಿರೋರೋಗಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗಮಾಹ- ವಸೇತ್ಯಾದಿ| ವಸಾಶಬ್ದ ಉಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಃ; ತೇನ ದೇಹಸ್ನೇಹಮಸ್ತಿಷ್ಕಮೇದೋಮಜ್ಜಾಶುಕ್ರಾಣಿ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ‘ವಸಾಬಲಾಸಕ್ಷತಸಮ್ಭವಾನಾಂ’ ಇತ್ಯತ್ರ ಕೇಚಿತ್ ‘ಅಸೃಗ್ವಸಾಶ್ಲೇಷ್ಮಸಮೀರಣಾನಾಂ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಗಯೀ||೯||-
Adhikarana 8 (10) · Śloka 11
ನಿಸ್ತುದ್ಯತೇ ಯಸ್ಯ ಶಿರೋಽತಿಮಾತ್ರಂ ಸಮ್ಭಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಸ್ಫುಟತೀವ ಚಾನ್ತಃ ||೧೦||
ಘ್ರಾಣಾಚ್ಚ ಗಚ್ಛೇತ್ಸಲಿಲಂ ಸರಕ್ತಂ ಶಿರೋಭಿತಾಪಃ ಕೃಮಿಭಿಃ ಸ ಘೋರಃ |೧೧|
View original
निस्तुद्यते यस्य शिरोऽतिमात्रं सम्भक्ष्यमाणं स्फुटतीव चान्तः ||१०||
घ्राणाच्च गच्छेत्सलिलं सरक्तं शिरोभितापः कृमिभिः स घोरः |११|
ಕೃಮಿಕೃತಶಿರೋರೋಗಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ನಿಸ್ತುದ್ಯತೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ನಿಸ್ತುದ್ಯತೇ ಶೂಲ್ಯತೇ ವ್ಯಥ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ್ಫುಟತೀವ ಶೀರ್ಯತ ಇವ||೧೦||-
Adhikarana 9 (11-12) · Śloka 13
ಸೂರ್ಯೋದಯಂ ಯಾ ಪ್ರತಿ ಮನ್ದಮನ್ದಮಕ್ಷಿಭ್ರುವಂ ರುಕ್ ಸಮುಪೈತಿ ಗಾಢಮ್ ||೧೧||
ವಿವರ್ಧತೇ ಚಾಂಶುಮತಾ ಸಹೈವ ಸೂರ್ಯಾಪವೃತ್ತೌ ವಿನಿವರ್ತತೇ ಚ |
ಶೀತೇನ ಶಾನ್ತಿಂ ಲಭತೇ ಕದಾಚಿದುಷ್ಣೇನ ಜನ್ತುಃ ಸುಖಮಾಪ್ನುಯಾಚ್ಚ ||೧೨||
ತಂ ಭಾಸ್ಕರಾವರ್ತಮುದಾಹರನ್ತಿ ಸರ್ವಾತ್ಮಕಂ ಕಷ್ಟತಮಂ ವಿಕಾರಮ್ |೧೩|
View original
सूर्योदयं या प्रति मन्दमन्दमक्षिभ्रुवं रुक् समुपैति गाढम् ||११||
विवर्धते चांशुमता सहैव सूर्यापवृत्तौ विनिवर्तते च |
शीतेन शान्तिं लभते कदाचिदुष्णेन जन्तुः सुखमाप्नुयाच्च ||१२||
तं भास्करावर्तमुदाहरन्ति सर्वात्मकं कष्टतमं विकारम् |१३|
ಸುರ್ಯಾವರ್ತಮಾಹ- ಸೂರ್ಯೋದಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸೂರ್ಯಾಪವೃತ್ತೌ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಸಮಯೇ| ಕಸ್ಮಾತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿನಿವೃತ್ತೀ ಭವತ ಇತಿ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ ನಿಮಿರಾಹ,- “ಸ್ವಭಾವಶೀತಾ ತಮಸೋಽಭಿಮೂಲಾ ರಾತ್ರಿಸ್ತಯೋದ್ಭೂತಕಫೇನ ಮಾರ್ಗೇ| ರುದ್ಧೇ ಮರುತ್ಕೋಪಮಿಯಾತ್ ಪ್ರಭಾತೇ ರುಜಂ ಕರೋತ್ಯತ್ರ ಶಿರೋಭಿತಾಪೇ|| ಮಧ್ಯಾಹ್ನಸೂರ್ಯಾತಪತಾಪಯೋಗಾತ್ ಕಫೇ ವಿಲೀನೇ ಮರುತಿ ಪ್ರಪನ್ನೇ| ಸ್ವಮಾರ್ಗಮಾಯಾತಿ ತದಾ ದಿನಾನ್ತೇ ಪ್ರಶಾನ್ತಿಮಾವರ್ತ ಇಹಾರ್ಕಪೂರ್ವೇ” ಇತಿ| ಸೂರ್ಯಾತಪವಿಲೀನಮಸ್ತುಲುಙ್ಗಕಾರಣೋತ್ಪನ್ನಸೂರ್ಯಾವರ್ತ ಇತಿ ದೃಢಬಲಾಚಾರ್ಯಃ| ‘ಉಷ್ಣೇನ ಜನ್ತುಃ ಸುಖಮಾಪ್ನುಯಾಚ್ಚ’ ಇತಿ ಪಾಠಾತ್ಸೂರ್ಯಾವರ್ತವಿಪರ್ಯಯಃ ಕಥಿತೋ ಬೋದ್ಧವ್ಯಃ| ಕೇಚಿದತ್ರ ‘ಆವರ್ತಸಞ್ಜ್ಞಃ ಸ ಚ ಸೂರ್ಯಪೂರ್ವೋವ್ಯಾಧಿರ್ಮತಃ ಪಿತ್ತಸಮೀರಣಾಭ್ಯಾಮ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ||೧೧-೧೨||-
Adhikarana 10 (13-14) · Śloka 15
ದೋಷಾಸ್ತು ದುಷ್ಟಾಸ್ತ್ರಯ ಏವ ಮನ್ಯಾಂ ಸಮ್ಪೀಡ್ಯ ಘಾಟಾಸು ರುಜಾಂ ಸುತೀವ್ರಾಮ್ ||೧೩||
ಕುರ್ವನ್ತಿ ಸಾಕ್ಷಿಭ್ರುವಿ ಶಙ್ಖದೇಶೇ ಸ್ಥಿತಿಂ ಕರೋತ್ಯಾಶು ವಿಶೇಷತಸ್ತು |
ಗಣ್ಡಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ತು ಕರೋತಿ ಕಮ್ಪಂ ಹನುಗ್ರಹಂ ಲೋಚನಜಾಂಶ್ಚ ರೋಗಾನ್ ||೧೪||
ಅನನ್ತವಾತಂ ತಮುದಾಹರನ್ತಿ ದೋಷತ್ರಯೋತ್ಥಂ ಶಿರಸೋ ವಿಕಾರಮ್ |೧೫|
View original
दोषास्तु दुष्टास्त्रय एव मन्यां सम्पीड्य घाटासु रुजां सुतीव्राम् ||१३||
कुर्वन्ति साक्षिभ्रुवि शङ्खदेशे स्थितिं करोत्याशु विशेषतस्तु |
गण्डस्य पार्श्वे तु करोति कम्पं हनुग्रहं लोचनजांश्च रोगान् ||१४||
अनन्तवातं तमुदाहरन्ति दोषत्रयोत्थं शिरसो विकारम् |१५|
ಅನನ್ತವಾತಮಾಹ- ದೋಷಾಸ್ತು ದುಷ್ಟಾಸ್ತ್ರಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಾತ್ಯಕಿಪ್ರಭೃತಿಭಿಸ್ತು ಶಿರಃಕಮ್ಪರೋಗೋಽಸಾಧ್ಯಃ ಪಠಿತಃ; ಅಸ್ಮಿಂಸ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೇ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಶಿರೋರೋಗೋಽನನ್ತವಾತ ಏವಾನ್ತರ್ಭವತಿ||೧೩-೧೪||-
Adhikarana 11 (15) · Śloka 16
ಯಸ್ಯೋತ್ತಮಾಙ್ಗಾರ್ಧಮತೀವ ಜನ್ತೋಃ ಸಮ್ಭೇದತೋದಭ್ರಮಶೂಲಜುಷ್ಟಮ್ ||೧೫||
ಪಕ್ಷಾದ್ದಶಾಹಾದಥವಾಽಪ್ಯಕಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಯಾರ್ಧಭೇದಂ ತ್ರಿತಯಾದ್ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್ |೧೬|
View original
यस्योत्तमाङ्गार्धमतीव जन्तोः सम्भेदतोदभ्रमशूलजुष्टम् ||१५||
पक्षाद्दशाहादथवाऽप्यकस्मात्तस्यार्धभेदं त्रितयाद्व्यवस्येत् |१६|
ಅರ್ಧಾವಭೇದಮಾಹ- ಯಸ್ಯೋತ್ತಮೇತ್ಯಾದಿ| ‘ತಸ್ಯಾರ್ಧಭೇದಂ ಪವನಾತ್ ಸಪಿತ್ತಾತ್’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ‘ತ್ರಿತಯಾದ್ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ದ್ವಿತಯಾತ್’ ಇತಿ ವಾ ಪಾಠಃ||೧೫||-
Adhikarana 12 (16-18) · Śloka 18
ಶಙ್ಖಾಶ್ರಿತೋ ವಾಯುರುದೀರ್ಣವೇಗಃ ಕೃತಾನುಯಾತ್ರಃ ಕಫಪಿತ್ತರಕ್ತೈಃ ||೧೬||
ರುಜಃ ಸುತೀವ್ರಾಃ ಪ್ರತನೋತಿ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ವಿಶೇಷತಶ್ಚಾಪಿ ಹಿ ಶಙ್ಖಯೋಸ್ತು |
ಸುಕಷ್ಟಮೇನಂ ಖಲು ಶಙ್ಖಕಾಖ್ಯಂ ಮಹರ್ಷಯೋ ವೇದವಿದಃ ಪುರಾಣಾಃ ||೧೭||
ವ್ಯಾಧಿಂ ವದನ್ತ್ಯುದ್ಗತಮೃತ್ಯುಕಲ್ಪಂ ಭಿಷಕ್ಸಹಸ್ರೈರಪಿ ದುರ್ನಿವಾರಮ್ ||೧೮||
View original
शङ्खाश्रितो वायुरुदीर्णवेगः कृतानुयात्रः कफपित्तरक्तैः ||१६||
रुजः सुतीव्राः प्रतनोति मूर्ध्नि विशेषतश्चापि हि शङ्खयोस्तु |
सुकष्टमेनं खलु शङ्खकाख्यं महर्षयो वेदविदः पुराणाः ||१७||
व्याधिं वदन्त्युद्गतमृत्युकल्पं भिषक्सहस्रैरपि दुर्निवारम् ||१८||
ಶಙ್ಖಕಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಶಙ್ಖಾಶ್ರಿತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕೃತಾನುಯಾತ್ರಃ ಕೃತಾನುಗಮಃ| ಉದ್ಗತಮೃತ್ಯುಕಲ್ಪಃ ಉಪಸ್ತಿತಮೃತ್ಯುಸಮಃ| ಏಷ ವ್ಯಾಧಿಸ್ತು ತ್ರ್ಯಹಾನ್ಮಾರಯತಿ, ತ್ರ್ಯಹಾದನನ್ತರಂ ಕುಶಲೇನೋಪಕ್ರಾನ್ತಃ ಸಿಧ್ಯತಿ||೧೬-೧೮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 25
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಶಾಲಾಕ್ಯತನ್ತ್ರೇ ಶಿರೋರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೨೫||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे शिरोरोगविज्ञानीयो नाम पञ्चविंशोऽध्यायः ||२५||
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಶಾಲಾಕ್ಯತನ್ತ್ರೇ ಪಞ್ಚವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೫||