Adhikarana 1 (1-4) · Śloka 4
அதாதஃ ஶிரோரோகவிஜ்ஞாநீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧||
யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||
ஶிரோ ருஜதி மர்த்யாநாஂ வாதபித்தகபைஸ்த்ரிபிஃ |
ஸந்நிபாதேந ரக்தேந க்ஷயேண க்ரிமிபிஸ்ததா ||௩||
ஸூர்யாவர்தாநந்தவாதார்தாவபேதகஶங்ககைஃ |
ஏகாதஶப்ரகாரஸ்ய லக்ஷணஂ ஸம்ப்ரவக்ஷ்யதே ||௪||
View original
अथातः शिरोरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
शिरो रुजति मर्त्यानां वातपित्तकफैस्त्रिभिः |
सन्निपातेन रक्तेन क्षयेण क्रिमिभिस्तथा ||३||
सूर्यावर्तानन्तवातार्धावभेदकशङ्खकैः |
एकादशप्रकारस्य लक्षणं सम्प्रवक्ष्यते ||४||
தாநேவ ஶிரோரோகாந் ஸங்க்யயா ஆஹ- ஶிரோ ருஜதீத்யாதி| த்ரிபிரிதி பதகர்தத்யோதநார்தம்| ‘ஶிரோ ருஜதி மர்த்யாநாம்’ இத்யத்ர கேசித் ‘ஶிரோரோகா மநுஷ்யாணாம்’ இதி படந்தி| ரோகஶப்தோ யத்யபி ஸாமாந்யவ்யாதிவாசகஸ்ததாऽபி யே பீடாகரா வ்யாதயஸ்தேऽத்ர கஹ்யந்தே, தேந காலித்யாதீநாமத்ராநுபாதாநமிதி வ்யாக்யாநயந்தி| ஏகாதஶப்ரகாரஸ்யேத்யாதி| ஏகாதஶைவாத்ர ஶிரோரோகாஃ| அந்யதோவாதஶப்தேந அநந்தவாதஸ்ய ஸர்வகதநயநரோகவிஜ்ஞாநீயே ப்ரோக்தத்வாத்| ப்ரஹ்மதேவஸ்து விதேஹாதிஷு அநந்தவாதஸ்ய பதக் பாடாத் பதகேவாத்ர படநீயஃ, தேந சைகாதஶ ஶிரோரோகா இதி ப்ரூதே| அத்ர கேசித்விதேஹதர்ஶநாத் ஸூர்யாவர்தகவிபர்யயமபி படந்தி| ததா ச தத்வசஃ- “தத்ர வாதாநுகஂ பித்தஂ சிதஂ ஶிரஸி திஷ்டதி| மத்யாஹ்நே தேஜஸாऽர்கஸ்ய தத்விவத்தஂ ஶிரோருஜம்|| கரோதி பைத்திகீஂ கோராஂ ஸஂஶாம்யதி திநக்ஷயே| அஸ்தஂ கதே ப்ரபாஹீநே ஸூர்யே வாயுர்விவர்ததே|| பித்தஂ ஶாந்திமவாப்நோதி ததஃ ஶாம்யதி வேதநா| ஏஷ பித்தாநிலகதஃ ஸூர்யாவர்தவிபர்யயஃ”- இதி| கேசித்ஸுஶ்ருதாத்யாயிநோऽநேந பாடேந ஸூர்யாவர்தகவிபர்யயஂ படந்தி,- “வாதபித்தாத் புரோஜாதா ருஜாऽபைத்யபராஹ்ணதஃ| ஸூர்யாவர்தஃ ஸ து ப்ரோக்தோ விபரீதே விபர்யயஃ”- இதி| அஸௌ ஸூர்யாவர்தவிபர்யயஶ்சாதுர்திகவிபர்யயவதஸூத்ரிதோऽபி கஹ்யதே| அத்ர கேசித் “ஆலுஞ்சயதே கம்பதி சாபி மூர்தா ஸர்பந்தி மத்யே ச பிபீலிகா வா| ஸ்கந்தஃ ஶிரஶ்சாப்யவகூர்ணதே ச மூர்ச்சா ப்ரலாபஶ்ச ததைவ நித்ரா|| ஸஞ்ஜ்ஞாப்ரணாஶஂ ஜநயேத்விநித்ராஂ ப்ராதஸ்ததஃ பஶ்யதி சாதிசித்ரம்| கஹ்ணாதி மந்யே ஹதயஂ ச ரூபைஃ ஸர்வைரமீபிஃ ஸமபித்ருதஸ்து|| திஸ்ரோ ஹி ராத்ரீர்ந ஸ ஜாது ஜீவேத்தஂ ஶீர்ஷகஂ ஸம்ப்ரவதந்தி ரோகம்”- இதி படந்தி| ஸ ச நிபந்தகாரைர்நாங்கீகதஃ||௧-௪||
Adhikarana 2 (5) · Śloka 5
யஸ்யாநிமித்தஂ ஶிரஸோ ருஜஶ்ச பவந்தி தீவ்ரா நிஶி சாதிமாத்ரம் |
பந்தோபதாபைஶ்ச பவேத்விஶேஷஃ ஶிரோபிதாபஃ ஸ ஸமீரணேந ||௫||
View original
यस्यानिमित्तं शिरसो रुजश्च भवन्ति तीव्रा निशि चातिमात्रम् |
बन्धोपतापैश्च भवेद्विशेषः शिरोभितापः स समीरणेन ||५||
இதாநீஂ வாதிகஶிரோரோகலக்ஷணமாஹ- யஸ்யேத்யாதி| அநிமித்தம் ஈஷத்காரணம்| தீவ்ரவசநாத் பித்தே மத்யாஃ ருஜோ, மத்யஃ கபே இதி புத்யதே| விஶேஷ உபஶமஃ| ஶிரோபிதாபஃ ஶிரோரோகஃ||௫||
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
யஸ்யோஷ்ணமங்காரசிதஂ யதைவ தஹ்யேத தூப்யேத ஶிரோக்ஷிநாஸம் |
ஶீதேந ராத்ரௌ ச பவேத்விஶேஷஃ ஶிரோபிதாபஃ ஸ து பித்தகோபாத் ||௬||
View original
यस्योष्णमङ्गारचितं यथैव दह्येत धूप्येत शिरोक्षिनासम् |
शीतेन रात्रौ च भवेद्विशेषः शिरोभितापः स तु पित्तकोपात् ||६||
பைத்திகஶிரோரோகலக்ஷணமாஹ- யஸ்யேத்யாதி||௬||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
ஶிரோகலஂ யஸ்ய கபோபதிக்தஂ குரு ப்ரதிஷ்டப்தமதோ ஹிமஂ ச |
ஶூநாக்ஷிகூடஂ வதநஂ ச யஸ்ய ஶிரோபிதாபஃ ஸ கபப்ரகோபாத் ||௭||
View original
शिरोगलं यस्य कफोपदिग्धं गुरु प्रतिष्टब्धमथो हिमं च |
शूनाक्षिकूटं वदनं च यस्य शिरोभितापः स कफप्रकोपात् ||७||
கபஜஶிரோரோகலக்ஷணமாஹ- ஶிரோகலமித்யாதி| உபதிக்தம் உபலிப்தஂ, குரு பாரிகஂ, ப்ரதிஷ்டப்தம் அப்ரசலிதரூபமிவ, ஹிமஂ ஶீதபூர்ணமிவ| ஶிரோபிதாபஃ ஶிரோரோகஃ| அத்ராநுக்தோऽபி விபர்யய ஸேவயோபஶமோ கஹ்யதே| ‘ஶிரோகலஂ’ இத்யத்ர ‘ஶிரோபவஂ’ இதி கேசித் படந்தி||௭||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
ஶிரோபிதாபே த்ரிதயப்ரவத்தே ஸர்வாணி லிங்காநி ஸமுத்பவந்தி |௮|
View original
शिरोभितापे त्रितयप्रवृत्ते सर्वाणि लिङ्गानि समुद्भवन्ति |८|
ஸாந்நிபாதிகஶிரோரோகலக்ஷணமாஹ- ஶிரோபிதாபே இத்யாதி|௮|-
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ரக்தாத்மகஃ பித்தஸமாநலிங்கஃ ஸ்பர்ஶாஸஹத்வஂ ஶிரஸோ பவேச்ச ||௮||
View original
रक्तात्मकः पित्तसमानलिङ्गः स्पर्शासहत्वं शिरसो भवेच्च ||८||
ரக்தஜஶிரோரோகலக்ஷணமாஹ- ரக்தாத்மக இத்யாதி| பித்தஜஶிரோரோகத்ரக்தஜே ஸ்பர்ஶாஸஹத்வமதிகம்||௮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 10
வஸாபலாஸக்ஷதஸம்பவாநாஂ ஶிரோகதாநாமிஹ ஸங்க்ஷயேண |
க்ஷயப்ரவத்தஃ ஶிரஸோऽபிதாபஃ கஷ்டோ பவேதுக்ரருஜோऽதிமாத்ரம் ||௯||
ஸஂஸ்வேதநச்சர்தநதூமநஸ்யைரஸக்விமோக்ஷைஶ்ச விவத்திமேதி |௧௦|
View original
वसाबलासक्षतसम्भवानां शिरोगतानामिह सङ्क्षयेण |
क्षयप्रवृत्तः शिरसोऽभितापः कष्टो भवेदुग्ररुजोऽतिमात्रम् ||९||
संस्वेदनच्छर्दनधूमनस्यैरसृग्विमोक्षैश्च विवृद्धिमेति |१०|
க்ஷயஜஶிரோரோகஸ்ய லிங்கமாஹ- வஸேத்யாதி| வஸாஶப்த உபலக்ஷணார்தஃ; தேந தேஹஸ்நேஹமஸ்திஷ்கமேதோமஜ்ஜாஶுக்ராணி கஹ்யந்தே| ‘வஸாபலாஸக்ஷதஸம்பவாநாஂ’ இத்யத்ர கேசித் ‘அஸக்வஸாஶ்லேஷ்மஸமீரணாநாஂ’ இதி படந்தி; தந்நேச்சதி கயீ||௯||-
Adhikarana 8 (10) · Śloka 11
நிஸ்துத்யதே யஸ்ய ஶிரோऽதிமாத்ரஂ ஸம்பக்ஷ்யமாணஂ ஸ்புடதீவ சாந்தஃ ||௧௦||
க்ராணாச்ச கச்சேத்ஸலிலஂ ஸரக்தஂ ஶிரோபிதாபஃ கமிபிஃ ஸ கோரஃ |௧௧|
View original
निस्तुद्यते यस्य शिरोऽतिमात्रं सम्भक्ष्यमाणं स्फुटतीव चान्तः ||१०||
घ्राणाच्च गच्छेत्सलिलं सरक्तं शिरोभितापः कृमिभिः स घोरः |११|
கமிகதஶிரோரோகலக்ஷணமாஹ- நிஸ்துத்யதே இத்யாதி| நிஸ்துத்யதே ஶூல்யதே வ்யத்யத இத்யர்தஃ| ஸ்புடதீவ ஶீர்யத இவ||௧௦||-
Adhikarana 9 (11-12) · Śloka 13
ஸூர்யோதயஂ யா ப்ரதி மந்தமந்தமக்ஷிப்ருவஂ ருக் ஸமுபைதி காடம் ||௧௧||
விவர்ததே சாஂஶுமதா ஸஹைவ ஸூர்யாபவத்தௌ விநிவர்ததே ச |
ஶீதேந ஶாந்திஂ லபதே கதாசிதுஷ்ணேந ஜந்துஃ ஸுகமாப்நுயாச்ச ||௧௨||
தஂ பாஸ்கராவர்தமுதாஹரந்தி ஸர்வாத்மகஂ கஷ்டதமஂ விகாரம் |௧௩|
View original
सूर्योदयं या प्रति मन्दमन्दमक्षिभ्रुवं रुक् समुपैति गाढम् ||११||
विवर्धते चांशुमता सहैव सूर्यापवृत्तौ विनिवर्तते च |
शीतेन शान्तिं लभते कदाचिदुष्णेन जन्तुः सुखमाप्नुयाच्च ||१२||
तं भास्करावर्तमुदाहरन्ति सर्वात्मकं कष्टतमं विकारम् |१३|
ஸுர்யாவர்தமாஹ- ஸூர்யோதயமித்யாதி| ஸூர்யாபவத்தௌ ஸூர்யாஸ்தஸமயே| கஸ்மாத்ப்ரவத்திநிவத்தீ பவத இதி ப்ரதிபாதயந் நிமிராஹ,- “ஸ்வபாவஶீதா தமஸோऽபிமூலா ராத்ரிஸ்தயோத்பூதகபேந மார்கே| ருத்தே மருத்கோபமியாத் ப்ரபாதே ருஜஂ கரோத்யத்ர ஶிரோபிதாபே|| மத்யாஹ்நஸூர்யாதபதாபயோகாத் கபே விலீநே மருதி ப்ரபந்நே| ஸ்வமார்கமாயாதி ததா திநாந்தே ப்ரஶாந்திமாவர்த இஹார்கபூர்வே” இதி| ஸூர்யாதபவிலீநமஸ்துலுங்ககாரணோத்பந்நஸூர்யாவர்த இதி தடபலாசார்யஃ| ‘உஷ்ணேந ஜந்துஃ ஸுகமாப்நுயாச்ச’ இதி பாடாத்ஸூர்யாவர்தவிபர்யயஃ கதிதோ போத்தவ்யஃ| கேசிதத்ர ‘ஆவர்தஸஞ்ஜ்ஞஃ ஸ ச ஸூர்யபூர்வோவ்யாதிர்மதஃ பித்தஸமீரணாப்யாம்’ இதி படந்தி||௧௧-௧௨||-
Adhikarana 10 (13-14) · Śloka 15
தோஷாஸ்து துஷ்டாஸ்த்ரய ஏவ மந்யாஂ ஸம்பீட்ய காடாஸு ருஜாஂ ஸுதீவ்ராம் ||௧௩||
குர்வந்தி ஸாக்ஷிப்ருவி ஶங்கதேஶே ஸ்திதிஂ கரோத்யாஶு விஶேஷதஸ்து |
கண்டஸ்ய பார்ஶ்வே து கரோதி கம்பஂ ஹநுக்ரஹஂ லோசநஜாஂஶ்ச ரோகாந் ||௧௪||
அநந்தவாதஂ தமுதாஹரந்தி தோஷத்ரயோத்தஂ ஶிரஸோ விகாரம் |௧௫|
View original
दोषास्तु दुष्टास्त्रय एव मन्यां सम्पीड्य घाटासु रुजां सुतीव्राम् ||१३||
कुर्वन्ति साक्षिभ्रुवि शङ्खदेशे स्थितिं करोत्याशु विशेषतस्तु |
गण्डस्य पार्श्वे तु करोति कम्पं हनुग्रहं लोचनजांश्च रोगान् ||१४||
अनन्तवातं तमुदाहरन्ति दोषत्रयोत्थं शिरसो विकारम् |१५|
அநந்தவாதமாஹ- தோஷாஸ்து துஷ்டாஸ்த்ரய இத்யாதி| ஸாத்யகிப்ரபதிபிஸ்து ஶிரஃகம்பரோகோऽஸாத்யஃ படிதஃ; அஸ்மிஂஸ்து ஶாஸ்த்ரே ஸாந்நிபாதிகஶிரோரோகோऽநந்தவாத ஏவாந்தர்பவதி||௧௩-௧௪||-
Adhikarana 11 (15) · Śloka 16
யஸ்யோத்தமாங்கார்தமதீவ ஜந்தோஃ ஸம்பேததோதப்ரமஶூலஜுஷ்டம் ||௧௫||
பக்ஷாத்தஶாஹாததவாऽப்யகஸ்மாத்தஸ்யார்தபேதஂ த்ரிதயாத்வ்யவஸ்யேத் |௧௬|
View original
यस्योत्तमाङ्गार्धमतीव जन्तोः सम्भेदतोदभ्रमशूलजुष्टम् ||१५||
पक्षाद्दशाहादथवाऽप्यकस्मात्तस्यार्धभेदं त्रितयाद्व्यवस्येत् |१६|
அர்தாவபேதமாஹ- யஸ்யோத்தமேத்யாதி| ‘தஸ்யார்தபேதஂ பவநாத் ஸபித்தாத்’ இதி கேசித் ‘த்ரிதயாத்வ்யவஸ்யேத்’ இத்யத்ர ‘த்விதயாத்’ இதி வா பாடஃ||௧௫||-
Adhikarana 12 (16-18) · Śloka 18
ஶங்காஶ்ரிதோ வாயுருதீர்ணவேகஃ கதாநுயாத்ரஃ கபபித்தரக்தைஃ ||௧௬||
ருஜஃ ஸுதீவ்ராஃ ப்ரதநோதி மூர்த்நி விஶேஷதஶ்சாபி ஹி ஶங்கயோஸ்து |
ஸுகஷ்டமேநஂ கலு ஶங்ககாக்யஂ மஹர்ஷயோ வேதவிதஃ புராணாஃ ||௧௭||
வ்யாதிஂ வதந்த்யுத்கதமத்யுகல்பஂ பிஷக்ஸஹஸ்ரைரபி துர்நிவாரம் ||௧௮||
View original
शङ्खाश्रितो वायुरुदीर्णवेगः कृतानुयात्रः कफपित्तरक्तैः ||१६||
रुजः सुतीव्राः प्रतनोति मूर्ध्नि विशेषतश्चापि हि शङ्खयोस्तु |
सुकष्टमेनं खलु शङ्खकाख्यं महर्षयो वेदविदः पुराणाः ||१७||
व्याधिं वदन्त्युद्गतमृत्युकल्पं भिषक्सहस्रैरपि दुर्निवारम् ||१८||
ஶங்ககலக்ஷணமாஹ- ஶங்காஶ்ரித இத்யாதி| கதாநுயாத்ரஃ கதாநுகமஃ| உத்கதமத்யுகல்பஃ உபஸ்திதமத்யுஸமஃ| ஏஷ வ்யாதிஸ்து த்ர்யஹாந்மாரயதி, த்ர்யஹாதநந்தரஂ குஶலேநோபக்ராந்தஃ ஸித்யதி||௧௬-௧௮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 25
இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ராந்தர்கதே ஶாலாக்யதந்த்ரே ஶிரோரோகவிஜ்ஞாநீயோ நாம பஞ்சவிஂஶோऽத்யாயஃ ||௨௫||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे शिरोरोगविज्ञानीयो नाम पञ्चविंशोऽध्यायः ||२५||
இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாமுத்தரதந்த்ராந்தர்கதே ஶாலாக்யதந்த்ரே பஞ்சவிஂஶோऽத்யாயஃ||௨௫||