Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતઃ શુક્લગતરોગવિજ્ઞાનીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
अथातः शुक्लगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
વર્ત્મગતરોગવિજ્ઞાનીયાનન્તરં વર્ત્મમણ્ડલાચ્છુક્લમણ્ડલસ્યાનન્તર્યાત્તદ્ગતરોગવિજ્ઞાનીયારમ્ભો યુક્ત ઇત્યત આહ- અથાત ઇત્યાદિ||૧-૨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 4
પ્રસ્તારિશુક્લક્ષતજાધિમાંસસ્નાય્વર્મસઞ્જ્ઞાઃ ખલુ પઞ્ચ રોગાઃ | સ્યુઃ શુક્તિકા ચાર્જુનપિષ્ટકૌ ચ જાલં સિરાણાં પિડકાશ્ચ યાઃ સ્યુઃ ||૩|| રોગા બલાસગ્રથિતેન સાર્ધમેકાદશાક્ષ્ણોઃ ખલુ શુક્લભાગે |૪|
प्रस्तारिशुक्लक्षतजाधिमांसस्नाय्वर्मसञ्ज्ञाः खलु पञ्च रोगाः | स्युः शुक्तिका चार्जुनपिष्टकौ च जालं सिराणां पिडकाश्च याः स्युः ||३|| रोगा बलासग्रथितेन सार्धमेकादशाक्ष्णोः खलु शुक्लभागे |४|
🔊 Audio coming soon
તાનેવ રોગાન્નામભિરાહ- પ્રસ્તારીત્યાદિ| અર્મશબ્દઃ પ્રસ્તાર્યાદિભિઃ પઞ્ચભિઃ સહ સમ્બધ્યતે| જાલં સિરાણામિતિ સિરાશબ્દો જાલપિડકાભ્યાં સમ્બધ્યતે; તેન સિરાજાલં, સિરાપિડકાશ્ચેત્યર્થઃ||૩||-
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
પ્રસ્તારિ પ્રથિતમિહાર્મ શુક્લભાગે વિસ્તીર્ણં તનુ રુધિરપ્રભં સનીલમ્ ||૪||
प्रस्तारि प्रथितमिहार्म शुक्लभागे विस्तीर्णं तनु रुधिरप्रभं सनीलम् ||४||
🔊 Audio coming soon
પ્રસ્તારીત્યાદિ| પ્રથિતં પ્રખ્યાતં, વિસ્તીર્ણં વિતતં, તનુ વિરલં, રુધિરપ્રભં રક્તનિભં, સનીલમ્ ઈષન્નીલમ્, એતેનેષન્નીલલોહિતમિત્યર્થઃ| જેજ્જટાચાર્યસ્તુ વિદેહોક્તં પ્રસ્તાર્યર્મલક્ષણં દૃષ્ટ્વા સનીલમિત્યત્ર વાશબ્દો લુપ્તો દ્રષ્ટવ્યઃ, તેન રક્તમીષન્નીલં વેત્યર્થ ઇતિ પ્રતિપાદયતિ| તથા ચ વિદેહવાક્યં- “સમન્તાદ્વિસ્તૃતઃ શ્યાવો રક્તો વા માંસસઞ્ચયઃ| સન્નિપાતેન દોષાણાં પ્રસ્તાર્યર્મ તદુચ્યતે”- ઇતિ| ત્રિદોષજમિદં સાધ્યં ચ||૪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
શુક્લાખ્યં મૃદુ કથયન્તિ શુક્લભાગે સશ્વેતં સમમિહ વર્ધતે ચિરેણ |૫|
शुक्लाख्यं मृदु कथयन्ति शुक्लभागे सश्वेतं सममिह वर्धते चिरेण |५|
🔊 Audio coming soon
શુક્લાખ્યમિત્યાદિ| શુક્લાખ્યં શુક્લનામાર્મ| મૃદુ કોમલં, સશ્વેતં કિઞ્ચિચ્છ્વેતં; શ્લેષ્મજમિદં સાધ્યં ચ|૫|-
Adhikarana 5 (5) · Śloka 5
યન્માંસં પ્રચયમુપૈતિ શુક્લભાગે પદ્માભં તદુપદિશન્તિ લોહિતાર્મ ||૫||
यन्मांसं प्रचयमुपैति शुक्लभागे पद्माभं तदुपदिशन्ति लोहितार्म ||५||
🔊 Audio coming soon
યદિત્યાદિ| પ્રચયં વૃદ્ધિમ્, ઉપૈતિ ગચ્છતિ, પદ્માભમ્ અરુણપદ્મપ્રભં, લોહિતાર્મ શોણિતાર્મેત્યાર્થઃ| એતદ્રક્તજં સાધ્યં ચ||૫||
Adhikarana 6 (6) · Śloka 6
વિસ્તીર્ણં મૃદુ બહલં યકૃત્પ્રકાશં શ્યાવં વા તદધિકમાંસજાર્મ વિદ્યાત્ |૬|
विस्तीर्णं मृदु बहलं यकृत्प्रकाशं श्यावं वा तदधिकमांसजार्म विद्यात् |६|
🔊 Audio coming soon
વિસ્તીર્ણમિતિ| બહલં સ્થૂલમ્| એતત્ સન્નિપાતજં સાધ્યં ચ|૬|-
Adhikarana 7 (6) · Śloka 6
શુક્લે યત્ પિશિતમુપૈતિ વૃદ્ધિમેતત્ સ્નાય્વર્મેત્યભિપઠિતં ખરં પ્રપાણ્ડુ ||૬||
शुक्ले यत् पिशितमुपैति वृद्धिमेतत् स्नाय्वर्मेत्यभिपठितं खरं प्रपाण्डु ||६||
🔊 Audio coming soon
શુક્લે ઇત્યાદિ| એતત્ત્રિદોષજમપિ સાધ્યમ્| ખરં ખરસ્પર્શમ્| ‘સ્નાય્વાભં પિશિતાંશમુપૈતિ યત્તુ સ્નાય્વર્મ’ ઇત્યપિ પાઠઃ| ‘ખરં ચ શુક્લં’ ઇતિ કેચિત્ પઠન્તિ||૬||
Adhikarana 8 (7) · Śloka 7
શ્યાવાઃ સ્યુઃ પિશિતનિભાશ્ચ બિન્દવો યે શુક્ત્યાભાઃ સિતનયને સ શુક્તિસઞ્જ્ઞઃ |૭|
श्यावाः स्युः पिशितनिभाश्च बिन्दवो ये शुक्त्याभाः सितनयने स शुक्तिसञ्ज्ञः |७|
🔊 Audio coming soon
શ્યાવા ઇત્યાદિ| શુક્ત્યાભા ઇતિ જલશુક્તિરિવ કિઞ્જિદ્દીર્ઘાઃ શુક્લમણ્ડલે યે બિન્દવઃ સ શુક્તિકાવિકાર ઇતિ સમ્બન્ધઃ| સાધ્યોઽયં પિત્તજશ્ચ|૭|-
Adhikarana 9 (7) · Śloka 7
એકો યઃ શશરુધિરોપમસ્તુ બિન્દુઃ શુક્લસ્થો ભવતિ તમર્જુનં વદન્તિ ||૭||
एको यः शशरुधिरोपमस्तु बिन्दुः शुक्लस्थो भवति तमर्जुनं वदन्ति ||७||
🔊 Audio coming soon
એક ઇત્યાદિ| રક્તજોઽયં સાધ્યશ્ચ||૭||
Adhikarana 10 (8) · Śloka 8
ઉત્સન્નઃ સલિલનિભોઽથ પિષ્ટશુક્લો બિન્દુર્યો ભવતિ સ પિષ્ટકઃ સુવૃત્તઃ |૮|
उत्सन्नः सलिलनिभोऽथ पिष्टशुक्लो बिन्दुर्यो भवति स पिष्टकः सुवृत्तः |८|
🔊 Audio coming soon
ઉત્સન્ન ઇત્યાદિ| પિષ્ટશુક્લઃ તણ્ડુલપિષ્ટવચ્છુક્લઃ, શુક્લત્વેઽપ્યચ્છત્વાત્ સલિલનિભઃ, પિષ્ટકઃ પિષ્ટકનામા| અયં શ્લૈષ્મિકઃ સાધ્યશ્ચ|૮|-
Adhikarana 11 (8) · Śloka 8
જાલાભઃ કઠિનસિરો મહાન્ સરક્તઃ સન્તાનઃ સ્મૃત ઇહ જાલસઞ્જ્ઞિતસ્તુ ||૮||
जालाभः कठिनसिरो महान् सरक्तः सन्तानः स्मृत इह जालसञ्ज्ञितस्तु ||८||
🔊 Audio coming soon
જાલાભ ઇત્યાદિ| અનુલોમવિલોમવિસ્તૃતસિરાનિચયવિરચિતત્વાજ્જાલસ્યેવ આભા યસ્ય સ તથા| રક્તો લોહિતો લોહિતજનિતશ્ચ, સન્તાનઃ સિરાસન્તાનઃ| એષ સિરાજાલસઞ્જ્ઞિતો રક્તજઃ સાધ્યશ્ચ||૮||
Adhikarana 12 (9) · Śloka 9
શુક્લસ્થાઃ સિતપિડકાઃ સિરાવૃતા યાસ્તા વિદ્યાદસિતસમીપજાઃ સિરાજાઃ |૯|
शुक्लस्थाः सितपिडकाः सिरावृता यास्ता विद्यादसितसमीपजाः सिराजाः |९|
🔊 Audio coming soon
શુક્લસ્થા ઇત્યાદિ| સિરાજાઃ ‘પિડકા’ ઇતિ શેષઃ| વાસ્તુસ્થિતસિરાવૃત્તત્વાત્ સિરાજાઃ, ન તુ સાક્ષાત્ સિરાજાઃ| એષ સન્નિપાતજઃ સાધ્યશ્ચ|૯|-
Adhikarana 13 (9) · Śloka 9
કાંસ્યાભો ભવતિ સિતેઽમ્બુબિન્દુતુલ્યઃ સ જ્ઞેયોઽમૃદુરરુજો બલાસકાખ્યઃ ||૯||
कांस्याभो भवति सितेऽम्बुबिन्दुतुल्यः स ज्ञेयोऽमृदुररुजो बलासकाख्यः ||९||
🔊 Audio coming soon
કાંસ્યાભ ઇત્યાદિ| કાંસ્યસ્યેવ આભા યસ્ય સ તથા, સિત ઇત્યર્થઃ| અમ્બુબિન્દુતુલ્યઃ વારિબિન્દુરિવોદ્ગત્વાત્| અમૃદુઃ કઠિનઃ| અરુજઃ અવ્યથઃ| એતદ્દ્વયમપિ કફજનિતત્વાત્ નામાન્વયેન બલાસનામા વિકારો બલાસજ એવ| અત્રૈવ વિદેહઃ,- “મારુતોત્પીડિતઃ શ્લેષ્મા શુક્લભાગે વ્યવસ્થિતઃ| જલબિન્દુરિવોચ્છૂનો મૃદુઃ કફસમુદ્ભવઃ”- ઇતિ| પુસ્તકાન્તરે ચાન્યથા પાઠઃ, યથા- ‘સન્તાનો ભવતિ સિરાવૃતઃ સિતે યો બિન્દુર્વા સ તુ નિરુજો બલાસકાખ્યઃ’- ઇતિ| ઈદૃશસ્ય પાઠસ્ય ટીકાકારા વ્યાખ્યાં ન કુર્વન્તિ| સાધ્યોઽયં શ્લેષ્મજશ્ચ||૯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે શુક્લગતરોગવિજ્ઞાનીયો નામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ ||૪||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे शुक्लगतरोगविज्ञानीयो नाम चतुर्थोऽध्यायः ||४||
🔊 Audio coming soon
ઇતિ શ્રીડલ્હ(હ્લ)ણવિરચિતાયાં નિબન્ધસઙ્ગ્રહાખ્યાયાં સુશ્રુતવ્યાખ્યાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે શાલાક્યતન્ત્રે ચતુર્થોઽધ્યાયઃ||૪||